C1. Voortgangsrapportage Regio Deal 2023
Tekst van het document
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Transitie landbouw
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voeding en gezondheid
Kennis en innovatie
1
Inhoudsopgave Resultaten 2023 in beeld
3
3 Kennis en innovatie
36
Managementsamenvatting
4
3A Fondsen en innovatie
37
Algemene voortgang
7
Planning, budget, kwaliteit
37
Thema’s en projecten overzicht
8
Activiteiten en mijlpalen
39
1 Transitie landbouw
9
Prestaties
42
Planning, budget, kwaliteit
11
3B World Food Center Experience
43
Activiteiten en mijlpalen
13
Planning, budget, kwaliteit
43
Prestaties
16
Activiteiten en mijlpalen
45
17
Prestaties
45
Planning, budget, kwaliteit
19
3C Food Academy Nijkerk
46
Activiteiten en mijlpalen:
21
Planning, budget, kwaliteit
47
1 Prille start
22
Activiteiten en mijlpalen
48
2 Eetomgeving
24
Prestaties
49
3 Hart- en vaatziekten en diabetes
27
Programmamanagement en BWI+
50
4 Patiënten met kanker
29
Activiteiten en mijlpalen
51
5 Kwetsbare ouderen
32
Financiën
52
6 Voeding in zorgopleidingen
34
Opbouw meerjarenbegroting
52
Realisatie jaar 2022
53
Cumulatieve realisatie t/m 2023
54
2 Voeding en gezondheid
Legenda voortgang
Naar verwachting
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Heeft aandacht nodig
Gestopt of sterk vertraagd
2
RESULTATEN REGIO DEAL FOODVALLEY IN 2023
BREDE WELVAART MONITOR
FINANCIËN
PROGRAMMAMANAGEMENT
Naar verwachting Heeft aandacht nodig Gestopt of sterk vertraagd
THEMA 1: Transitie Landbouw
THEMA 2: Voeding en gezondheid
THEMA 3: Kennis en innovatie
ALGEMEEN
ALGEMEEN
ALGEMEEN
PLANNING
PLANNING
BUDGET
BUDGET
KWALITEIT
KWALITEIT
PRESTATIES
PRESTATIES
3A
PLANNING
KWALITEIT
BUDGET
PRESTATIES
3B
BEGROTING 2023 Programma
Begroting 2023
Realisatie 2023
Verschil
Algemene organisatiekosten 1. Landbouw: subsidie 1. Landbouw: in kind 2. Voeding: subsidie 3A. Fondsen: subsidie 3B. WFC-E: subsidie 3C. FAN: subsidie BWI+: subsidie In kind bijdrage ICT Veenendaal
€ 340.758 € 1.216.846 € 74.182 € 3.314.125 € 3.500.000 €0 € 40.000 € 100.000 € 127.848
€ 137.616 € 2.910.086 € 40.757 € 3.590.034 € 850.000 € 982.144 € 96.797 € 100.000 € 257.048
€ 203.142 € -1.693.240 € 33.425 € -275.909 € 2.650.000 € -982.144 € -56.797 €0 € -129.200
Totaal
€ 8.713.759
€ 8.964.482
€ -250.723
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Fondsen en innovatie
World Food Experience
PLANNING
KWALITEIT
BUDGET
PRESTATIES
3C
Food Academy Nijkerk
PLANNING
KWALITEIT
BUDGET
PRESTATIES
3
Managementsamenvatting Voortgang Regio Deal Foodvalley 2023
Regio Deal Foodvalley De Regio Deal Foodvalley richt zich op een regionale en integrale aanpak om de transitie naar een duurzaam en gezond voedselsysteem te versnellen en daaraan gekoppelde economische kansen te benutten. We werken daarmee aan de brede welvaart voor inwoners en bedrijven. We realiseren deze impact op drie thema’s 1. Versnelde transitie van de landbouw 2. Voeding en gezondheid: van prille start tot oude dag 3. Versterking van het kennis- en innovatiecluster Uitvoering 2023 De uitvoering van de regiodeal is in de zomer van 2023 aan het laatste jaar begonnen. De meeste activiteiten en projecten beginnen volop vruchten af te werpen. Resultaten worden gedeeld via diverse media: onder andere via website, linkedIn, artikelen en publicaties voor professionals, whitepapers en video’s, en diverse bijeenkomsten voor verschillende doelgroepen.
Thema 1: Transitie landbouw
de regiodealactiviteiten heeft provincie Gelderland middelen beschikbaar gesteld voor het meten van depositie van stikstof in natuurgebieden. Dit onderdeel sluit naadloos aan op het omgevingsmeetnet van de Regio Deal Foodvalley. Aandachtspunten De activiteiten blijken zeer relevant voor regionale en landelijke (beleids)ontwikkelingen. De impact van de Regio Deal Foodvalley is nog maar beperkt meetbaar door de korte duur van de regiodealprojecten. Daarom wordt gezocht naar verlenging van de projecten om de impact hiermee te vergroten en te versterken. Maar ook om de impact goed te kunnen meten in termen van substantiëlere vermindering van de omgevingsbelasting en kwaliteitsverbetering van de natuur. Verschillende innovaties en (management)maatregelen lijken succesvol te zijn. Echter door de beleidsontwikkelingen en tegenstrijdige (landelijke) regelgeving dreigt er beperkt toekomstperspectief voor de deelnemende boeren dan wel beperkt handelingsperspectief met voldoende verdienvermogen. Dit kan verdere implementatie en opschaling hinderen.
Thema 2: Voeding en gezondheid
De versnelling van de landbouwtransitie kent een aantal grotere projecten: Monitoring van de emissie van bedrijven met behulp De opbrengst uit het programma groeit! Er is nieuwe kennis van sensoren, evaluatie van circulaire veevoerstromen op accep- over de rol van voeding voor een gezonde start tot vitaal ouder tatie, diergezondheid en dierwelzijn, verbetering bodem- en wa- worden, bij ziekten, over de voedselomgeving en er zijn nieuwe terkwaliteit, alternatieve verdienmodellen voor de agrosector en onderwijsbouwstenen om in het zorgonderwijs meer aandacht te communicatie en disseminatie. Deze projecten worden grotenrealiseren voor voeding. deels uitgevoerd in proeftuinprojecten waaraan veehouderijen Binnen het project Prille Start zijn nieuwe inzichten opgedaan en akkerbouwbedrijven deelnemen. Daarnaast is een meetnetover voeding bij zwangerschap, het inzetten van een app en de werk opgezet, gericht op het meten van omgevingsconcentraties implementatie van een empowermentstrategie om zwangeren en ammoniak en fijnstof. De metingen worden gebruikt om met jonge ouders te ondersteunen in een gezonder eetpatroon. modeluitkomsten te vergelijken.
Voor patiënten met hart- en vaatziekten is met het interdisciplinaire platform met medisch specialisten, onderzoekers en diëtisten de kennis vergroot om met voeding de cardiometabole De lopende pilots per proeftuinthema hebben nagenoeg alrisico’s en ziektelast te verkleinen. Voor de Voed je Beter-studies lemaal een portfolio met resultaten opgeleverd bestaande uit zijn alle deelnemers gestart. video’s, fotomateriaal en artikelen op de website Boer aan het Grote observationele studies bij mensen met kanker zijn gekopRoer. Bij verschillende thema’s zijn regelmatig bijeenkomsten peld en daardoor weten we meer over voeding en bewegen, voor boeren georganiseerd waar zij kunnen leren van elkaars ervaringen met de proeftuinexperimenten. In 2022 is een uitge- tijdens en na behandeling. In het living lab dat de regio vormt op breid magazine uitgegeven met een overzicht van de proeftuin- voeding in de zorg wordt de inzet van leefstijl bij darmkankerbehandeling geëvalueerd. activiteiten, in 2023 zijn factsheets gemaakt met overzichten. Ook is in 2023 een nieuwe website voor het Meetnetwerk Regio Bij het thema gezond ouder worden zijn inzichten verzameld Foodvalley gelanceerd, met een whitepaper over het omgeving- over wat nodig is en wat werkt om de leefstijlinterventie ProMuscle in de wijk of bij zorginstellingen te implementeren. Studies smeetnetwerk.
Ook is een whitepaper en video over Bodem en waterkwaliteit verschenen. Er is een werkboek over Verdienmo- naar een plantaardige eetpatroon en de effecten op fitheid en functionaliteit van kwetsbare ouderen zijn in uitvoer. dellen gemaakt dat begin 2024 is verschenen. In aanvulling op Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
4
Managementsamenvatting Thema’s en projecten Voortgang Regio Deal Foodvalley 2023
Om de transitie naar een gezondere eetomgeving te ondersteunen is nieuwe kennis opgedaan over belemmerende en faciliterende factoren, in wijken, restaurants, de transportsector en in de zorg. De daarmee samenhangende interventies zijn opgezet met lokale partijen. Meerdere gastcolleges, e-learnings en onderwijsprojecten vonden plaats, zowel voor zorgprofessionals in opleiding als in de zorgketen (van verpleegkundigen tot artsen). Nieuw interdisciplinair onderwijs is ontwikkeld en studenten participeren in de vakken. Door de samenwerking tussen onderzoekers en de (zorg)praktijk groeit de bewustwording in het netwerk van zorgprofessionals, bij deelnemende doelgroepen in studies en bij beleid. Kennis wordt ontsloten via zowel publicaties als praatplaten (factsheets) en in meetings. Er zijn bijvoorbeeld systeemkaarten ontwikkeld en besproken over eetomgeving in de wijk en in de langdurige zorg. Nieuwe wetenschappelijke kennis over voeding en leefstijl en de impact daarvan op cardiometabole ziekten is gedeeld met beleidsmakers. En nieuwe leefstijlzorg rondom een operatie bij darmkanker is nationaal gepresenteerd en won de prijs voor beste innovatie. We agenderen de toegevoegde waarde om voeding naast reguliere behandelingen in te zetten voor het bevorderen van vitaliteit en kwaliteit van leven. De activiteiten in onze regio bereiken direct de bewoners.
Aandachtspunten Transitie naar een gezondere eetomgeving, meer aandacht voor voeding in de preventieve en curatieve zorg en onderwijsvernieuwing kosten tijd. Het is voor beleid ook belangrijk om zicht te krijgen op langdurige effecten van interventies. Voor doorwerking en implementatie is zowel follow-up nodig om effecten en implementatiekennis op te doen, als agendering bij bestuurders, beleid, opleiders en organisaties. Een top-down én bottom-up aanpak is nodig. De uitvoeringscapaciteit dan wel -middelen bij betrokken professionals en overheden is beperkt. De samenwerkingsverbanden die door de regiodeal zijn ontstaan, zijn randvoorwaardelijk om de transitie te continueren. Komende tijd zal verder gewerkt worden aan mogelijkheden om samenwerking en activiteiten te borgen voor ná de Regio Deal Foodvalley. Mogelijk dat de nieuwe samenwerking rond het Regioplan Vitale Gelderse Vallei hierin een rol kan gaan vervullen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Thema 3: Kennis en innovatie Project 3A: Fondsen en gedeelde faciliteiten Met middelen van de regiodeal zijn twee fondsen operationeel voor investeringen in gedeelde onderzoeksapparatuur en gedeelde proeffaciliteiten. In 2023 is daar een mkb-innovatievoucherregeling aan toegevoegd om het voor mkb makkelijker te maken gebruik te maken van apparatuur en faciliteiten. En daarmee hun innovaties te versnellen. Daarnaast heeft Foodvalley NL diverse activiteiten uitgevoerd waarmee het innovatie-ecosysteem wordt versterkt: onder andere de verbetering van het platform Foodleap waar innovators elkaar makkelijker kunnen vinden, en het inrichten van community’s rond agrifoodthema’s. Aandachtspunt De investeringen uit het fonds gedeelde onderzoeksapparaten is beperkt geweest in 2023 en loopt daarmee achter. Project 3B: World Food Experience In 2023 is een herontwerp uitgewerkt dat in het najaar van 2023 voorgelegd is ter besluitvorming aan gemeente Ede en provincie Gelderland. In december 2023 hebben Provinciale Staten van Gelderland een motie aangenomen waarin ze Gedeputeerde Staten vragen om de subsidie aan de World Food Experience per direct te stoppen. Met deze motie is de toekomst van dit project uiterst onzeker. Aandachtspunt De toekomst van dit project is uiterst onzeker.
Project 3C: Food Academy Nijkerk In 2023 is de eerste fase van de Food Academy Nijkerk (FAN), waarvoor middelen vanuit de Regio Deal Foodvalley zijn beschikt, afgerond. De FAN heeft een Eindverslag opgeleverd waarin de aanpak en de resultaten en de leerpunten voor vervolg zijn samengevat. De prestaties zijn geleverd en de ervaringen zijn positief. De bedrijvenvereniging FAN is tevreden met het behaalde effect: een groeiende vereniging die samenwerkt aan opleidingen en personeel en een toekomstbestendige sector. De FAN zal zich blijven inzetten om binnen de regio de onderwerpen op onderwijs en personeel te verbeteren.
5
Managementsamenvatting Thema’s en projecten Voortgang Regio Deal Foodvalley 2023
Programmamanagement Het programmamanagement heeft zich in 2023 gefocust op het meer zichtbaar maken van de resultaten van projecten en activiteiten van de Regio Deal Foodvalley. Op basis van deze opbrengst is ook de verkenning gestart naar mogelijkheden voor borging van resultaten en mogelijkheden voor vervolg na de regiodeal. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij lopende regionale en landelijk trajecten zoals Regionaal Perspectief Landelijk Gebied en Regioplan Vitale Gelderse Vallei (in wording). Naast de inhoudelijke resultaten zijn ook de samenwerkingen en nieuwe coalities die zijn ontstaan gedurende de regiodeal van groot belang en van grote waarde. Ook deze vragen een vervolg na afloop van de regiodeal. Gezamenlijk met alle partners en thema’s realiseren we de communicatiestrategie waarmee we verbinden, versterken, vertellen en verantwoorden. Per thema zoeken we daarbij het best passende middel of strategie. Brede Welvaart Met de Regio Deal Foodvalley beogen de partners de brede welvaart in de regio te versterken. In het Rijk-Regio-overleg is uitgebreid met rijks- en regionale partners besproken wat de ontwikkelingen rond monitoring van Brede Welvaart zijn. Geconstateerd is dat er een uitgebreid en divers landschap voor onderzoek naar brede welvaart in Nederland is. Hét instrumentarium om brede welvaart te meten is er nog niet.
Het begrip leeft wel in de samenleving en de politiek. Dat heeft een beweging op gang gebracht naar een bredere manier
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
van denken. Zie ook het adviesrapport ‘Elke regio telt’. Voor Regio Foodvalley is een tussentijdse meting van de brede welvaart uitgevoerd die heeft geresulteerd in een werkdocument. Er is via inwonerpanels een enquête over ervaren brede welvaart uitgevoerd die samengevat is in een factsheet. Financiën De uitputting van de middelen loopt goed en gemiddeld op ongeveer 75%. Er zijn een aantal budgetneutrale verlengingen voor thema 1 en thema 2 gehonoreerd, waardoor deze uitgaven doorlopen tot in 2025. In 2023 kende het fonds gedeelde proeffaciliteiten een onderuitputting. Met een aanpassing van de regeling én het toevoegen van een voucherregeling voor mkb is dit probleem opgelost. De Food Academy Nijkerk (FAN) is het eerste project dat financieel, met goed resultaat, is afgerond. Aandachtspunten Belangrijke aandachtspunten naar aanleiding van het jaar 2023 zijn: • Project 3A: het fonds gedeelde onderzoeksapparatuur heeft te maken met een onderuitputting. Er wordt met de fondsbeheerder gewerkt aan een oplossing. • Project 3B: provincie Gelderland heeft een motie aangenomen om de subsidie aan de World Food Experience te stoppen. Met de partners van de regiodeal wordt gewerkt aan de uitwerking van mogelijke consequenties voor de regiodeal.
6
Thema’s envoortgang Algemene projecten
Voortgang Regio Deal Foodvalley 2023
Onderdeel
Voortgang
Issues
Programmamanagement Brede Welvaart Monitor Thema 1: Transitie Landbouw Thema 2: Voeding en gezondheid Thema 3A: Fondsen en innovatie
Het fonds gedeelde apparaten heeft te maken met een onderuitputting waarvoor een oplossing wordt gezocht.
Thema 3B: World Food Experience
In december hebben de Staten van provincie Gelderland een motie aangenomen om de subsidie aan dit project te stoppen.
Thema 3C: Food Academy Nijkerk
Dit project is financieel en inhoudelijk met goed resultaat afgerond.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
7
Thema’s en projecten Overzicht
Thema 1 Transitie landbouw
Thema 2 Voeding en gezondheid
Thema 3 Kennis en innovatie
1
1
Prille start
1
3A Fondsen en innovatie
3
Hart- en vaatziekten
3
3C Food Academy Nijkerk
2 3 4
Emissiereductie
Circulair veevoer
Bodem en waterkwaliteit Implementatie en communicatie
2
4 5 6
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Eetomgeving en diabetes
2
3B World Food Experience
Patiënten met kanker Kwetsbare ouderen
Voeding in zorgopleidingen
8
1 Transitie landbouw
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
1 Transitie landbouw
Transitie landbouw
I Emissiereductie 1. Emissie reductieopties
2. Sensoring en monitoring emissie en omgeving
IV Implementatie en Communicatie
3. Proeftuin emissies en gegevensanalyse
11. Verdien modellen
II Circulair veevoer 4. Circulair voerscenario’s
5. Sensoring diergezondheid en welzijn
6. Proeftuin circulair voerconcept en gegevens analyse
7. Juridische aspecten/wet en regelgeving
9. Proeftuin bodem en gegevensanalyse
10. Juridische aspecten
12. Communicatie en effectmonito ring BWI+
III Bodem en waterkwaliteit 8. Opties Bodem verbetering en waterkwaliteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
10
1 Transitie landbouw
Planning, budget, kwaliteit Transtie Landbouw
Toelichting
Algemeen
In grote lijnen lopen alle werkpakketen volgens planning en binnen budget
Planning
Het omgevingsmeetwerk draait bijna twee jaar (sinds maart 2022). Het netwerk is uitbereid met depositiemetingen die gesubsidieerd worden vanuit provincie Gelderland (sinds mei 2023). Door de budgetneutrale verlenging kunnen we de meetnetwerken langer laten draaien om meer gegevens te verzamelen en kunnen een aantal projecten een verdiepingsslag maken.
Budget
Middelen die niet besteed zijn in het werkpakket Juridische aspecten zijn verschoven naar het werkpakket Bodem en waterkwaliteit en Implementatie en communicatie voor het verdiepen van succesvolle projecten en voor het ontwikkelen van een kringloopwijzer voor intensieve sectoren. Hiermee kunnen de doelen van de regiodeal beter worden bereikt. De bijdrage van de gemeente Veenendaal is ingezet voor het ontwikkelen van een dashboard voor het bedrijvenmeetnetwerk om agrariërs inzicht te geven in emissies in hun stal.
Kwaliteit
De gewenste kwaliteit wordt behaald en koppelingen tussen bestaande projecten en nieuwe ontwikkelingen binnen de proeftuin blijven gemaakt worden. Een voorbeeld hiervan dat binnen het project Verdienmodellen een link gemaakt is met professionele foodbedrijven die nu korteketeninitiatieven willen ontwikkelen met agrariërs binnen de regio. Ook wordt er bij een aantal succesvolle projecten gekeken naar de mogelijkheden voor koppelingen met trajecten buiten de regiodeal. Zo is het omgevingsmeetnetwerk uitbereid met depositiemetingen, gesubsidieerd door provincie Gelderland. Ook is gewerkt aan verkennen van mogelijkheden voor vervolg van het hele meetnetwerk na de regiodeal en ontwikkeling van bijvoorbeeld concepten met benchmarking. Met benchmarking worden de metingen met sensoren en terugkoppeling aan veehouders middels het dashboard gebruikt, zodat de veehouder inzicht krijgt in zijn eigen emissie ten opzichte van collega-veehouders.
Prestaties
Geselecteerde innovaties in de proeftuin zijn getest/in uitvoering: 11 emissiereductie-projecten; 10 projecten met circulair veevoer; 5 bodemverbeteringsprojecten. Omgevingsmeetnetwerk: op 73 punten wordt gemeten, waarvan 53 live te volgen zijn via de website Samen Meten van het RIVM; er wordt gekeken hoe wij dit naar de website www.metenluchtkwaliteifoodvalley.nl kunnen doorlinken. Bedrijvenmeetnetwerk: op 8 vleesvarkens-, 8 kalver- en 3 pluimveebedrijven wordt gemeten. Via een eerste versie van een dashboard (ontworpen door OnePlanet) kunnen bedrijven hun eigen resultaten bekijken. Verdienmodellen: 2x is de Masterclass Korte Ketens georganiseerd en in een paar pilots is het verdienmodel van Bodemverbeteringsconcepten onderzocht. Er loopt een traject om ketensamenwerking te organiseren en producten van het boerenerf in lokale supermarkten te krijgen. Communicatie: website www.boeraanhetroer.nl, maandelijkse nieuwsbrieven, bodemcursussen, webinars, demonstratiebijeenkomsten, artikelen in regionale bladen en vakbladen en leertafelbijeenkomst. In 2023 is voor agrariërs het handboek Kruiden zaaien doe je zo! uitgebracht.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
11
1 Transitie landbouw
Planning, budget, kwaliteit Beheersmaatregelen op risico’s in de uitvoering Planning
Budget
Kwaliteit
Voor een aantal projecten is een budgetneutrale verlenging aangevraagd die ingezet wordt om meer gegevens te kunnen verzamelen met de meetnetwerken, om meer gegevens te verzamelen in het project circulair veevoer en om succesvolle bodem-enwaterprojecten te kunnen verlengen.
Niet-besteed budget vanuit het werkpakket Juridische aspecten is herverdeeld over projecten waarmee de impact kan worden vergroot. Op dit wijzigingsverzoek is op 29 augustus 2023 akkoord gegeven.
Door de aanvraag van een budgetneutrale verlenging zal de kwaliteit worden verbeterd en de productie worden vergroot.
De geitensector wordt meer benut in plaats van de pluimveesector en het aandeel voor de pluimveesector is iets vergroot om meer pluimveebedrijven te kunnen betrekken binnen de activiteiten van het bedrijvenmeetnetwerk.
De impact van de Regio Deal Foodvalley is nog maar beperkt meetbaar door de korte duur van de regiodealprojecten. Daarom wordt gezocht naar verlenging van de projecten om de impact hiermee te vergroten en te versterken. Maar ook om de impact goed te kunnen meten in termen van substantiëlere vermindering van de omgevingsbelasting en kwaliteitsverbetering van de natuur.
Ook worden er in nodige gevallen buiten de regiogrenzen boerenbedrijven benut voor het testen van innovaties.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
12
1 Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Activiteit Emissiereductie
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Op 19 bedrijven zijn sensoren opgehangen en wordt er een jaar gemeten als nulmeting. Daarna zullen er managementmaatregelen worden doorgevoerd om een vergelijking te kunnen maken en emissies te reduceren. Hier zal inzicht in gegeven worden met behulp van een dashboard voor de veehouder. De eerste versie van het dashboard waarin bedrijven hun eigen resultaten kunnen bekijken is beschikbaar. Dit is ontworpen door OnePlanet in opdracht van de regiodeal.
De nulmeting bij leghennen is laat opgestart waardoor ook het interventiejaar later zal starten.
In praktijkproeven zijn 4 emissiereducerende technieken beproefd. De geteste technieken leiden niet tot voldoende reductie om tot een registratie van de techniek te komen.
Rapportage over V-vormige keldervloer, mestschuif en urineafvoer in kalverstal is opgeleverd. Overige rapportages zijn nog in wording.
Er is een literatuurstudie over Yucca schidigera additief opgeleverd.
De mestadditieven moeten nog beproefd worden in een zogenaamde pottenproef. Dit had al moeten plaatsvinden, maar staat nu gepland voor 2024 (incl. afronding).
Overige rapportages naar effect van verschillende voeradditieven en mestadditieven op emissiereductie zijn nog in wording. Omgevingsmeetnetwerk luchtkwaliteit
Met een whitepaper en video is het omgevingsmeetnetwerk stikstof in maart 2023 gelanceerd en draait voluit. In mei is dit met subsidie van provincie Gelderland verlengd en uitgebreid met depositiemetingen. Er wordt onderzocht op welke manier het omgevingsmeetnetwerk vervolg kan krijgen na de regiodeal.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
De eerste 2 publicaties (over metingen en modelleren) worden begin 2024 aan tijdschriften aangeboden, 2 andere zijn in voorbereiding (over depositie en vergelijking modellen en metingen).
13
1 Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Circulair veevoer
8 voerconcepten zijn getest of worden getest. 1 voerconcept is positief beoordeeld door het expertteam met opmerkingen en adviezen (meelwormen voor vleeskuikens). De innovator bekijkt of uitvoering haalbaar is. Voor 1 concept zijn alle voorbereidingen en goedkeuringen gereed (insectenmeel voor varkens). Alle proeven worden op tijd voor het einde van de regiodeal afgerond.
Geteste voerconcepten: Concept insecten voor pluimvee is niet succesvol en test is stopgezet. Ravenfeed heeft dit een rapportage vastgelegd. Concepten tarwegistconcentraat (TGC) en Grassa voor geiten zijn getest op 2 bedrijven resp. 1 bedrijf; resultaten verschillen sterk, daarom toetsing op extra bedrijven gewenst. Voor TGC zijn deze niet gevonden. Voor Grassa wordt extra bedrijf gezocht. TGC-rapportage gereed Q1 2024. Verwerkt dierlijk eiwit (VDE) voor leghennen test wordt afgerond Q2 2024. Geitenbrij test loopt nog: nog niet bekend of het succesvol is. Bakkerijrestproducten voor varkens: rapportage gereed Q1 2024. TGC voor vleeskuikens: rapportage gereed Q1 2024. Levende insecten voor varkens: 2e bedrijf test wordt Q1 2024 afgerond, dan rapportage. Nog te starten testen: Concept insectenmeel voor varkens start in 2024. Test van meelwormen voor vleeskuikens: afhankelijk van praktische mogelijkheden (expertteam positieve beoordeling).
Bodem en waterkwaliteit
Uitvoering van de 5 pilots inclusief monitoring. Demobijeenkomsten georganiseerd voor deelnemende boeren en andere ondernemers en geïnteresseerden om kennis en resultaten te delen; onder andere over de pilot Grip. Kennisdeling leertafels. Kruidenboekje Kruiden zaaien doe je zo opgeleverd, waarin de do’s en don’ts zijn vastgelegd vanuit de pilot doorzaaien van kruiden zonder kerende grondbewerking. Kennisdeling: Whitepaper ‘Bodem als basis’ en video zijn samenvatting van geleerde lessen.
4 van de 5 pilots worden afgerond in Q1/Q2 van 2024. Als gevolg van aanvullend budget konden voor pilots aanvullende onderzoeksvragen worden opgepakt in 2023. In vervolg op succesvolle doorzaaikruidenactie uit 2022 zijn in 2023 2 leertafels georganiseerd tbv kennisdeling op dit onderwerp. N.a.v. het whitepaper zijn verschillende artikelen geschreven en verschenen in vakbladen.
Activiteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
14
1 Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Verdienmodellen
Leertafel Kaasbaas. Excursie Van Onze Grond. Meet-up Pluimveeketens. Webinar Kostprijsbepaling. Gesprek over de meerwaarde van circulair geitenvoer. Er loopt een traject om ketensamenwerking te organiseren en producten van het boerenerf in lokale supermarkten te krijgen.
Initiatief rondom een mobiele kaasmakerij. Resultaten zijn verwerkt in het werkboek verdienmodellen. Excursie met ruim 20 boeren en supermarkteigenaren in de zoektocht naar meer lokale producten in de supermarkt. Uit de meet-up is Innovatieagenda marktherstel in de eierenketen ontstaan. Methodieken en tips werden besproken om te komen tot bepalen van de juiste prijs. Resultaten zijn verwerkt in het werkboek verdienmodellen. Met de deelnemers van het onderzoek naar TGC wordt gekeken naar een passend verdienmodel in de inzet van deze reststromen.
Kennisdeling
Portfolio van lopende pilots op de website Boer aan het Roer met video + artikelenreeks. Nieuwsbrief met adressenlijst van +600 geadresseerden. Ruim 150 boeren zijn verbonden aan de proeftuin via pilots of cursussen. Via de website www. metenluchtkwaliteitfoodvalley. nl wordt de voortgang van het meetnetwerk gedeeld.
In de eerste helft van 2024 zal de nadruk liggen op het organiseren van interne en externe bijeenkomsten om de resultaten per werkpakket te delen.
Activiteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
15
1 Transitie landbouw
Prestaties Streefwaarde 2024
Status eind 2023
Toelichting
Aantal agrarische bedrijven in proeftuin.
70
80
Agrariërs die deelnemen aan de proeftuin.
Aantal toeleveranciers/ dienstverleners/erfbetre-ders in proeftuin.
100
50
Er zijn 112 aanmeldingen geweest van erfbetreders en dienstverleners voor de proeftuin, maar het aantal dat uiteindelijk daadwerkelijk betrokken is bij pilots of activiteiten ligt lager vanwege de selectieprocedure. Wel is het aantal nieuwsbriefontvangers in deze categorie erg hoog (260).
Aantal geteste innovatieve concepten en maatregelen.
42
37
Optelsom van pilots + deelnemers bedrijvenmeetnetwerk.
Aantal actief betrokken agrariërs via cursus/training/ leertafels/masterclass/ ontwikkeling verdienmodellen/ gericht advies.
220
220
Deelnemers masterclasses en cursussen, bezoekers, velddemonstraties.
Aantal agrarische bedrijven uitgerust met sensoren en dashboard.
70 van 70
20
Dit zullen er binnen de regiodealperiode max. 20 blijven; er wordt gewerkt aan vervolgonderzoek om het netwerk op te schalen.
Aantal agrariërs, erfbetreders, beleidsmedewerkers (uit regio) dat internetap-plicaties gebruikt om de bedrijfsvoering te sturen.
315
Aantal inspanningen waarmee inwoners en consumenten in de regio worden bereikt.
75
Prestatie-indicator
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Dit was een te ambitieuze doelstelling en zal niet gerealiseerd worden in de regiodeal.
65
Publicaties in kranten, uitdelen brochures, presenteren innovaties tijdens open dagen op boerenbedrijven.
16
2 Voeding en gezondheid
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
2 Voeding en gezondheid
Voeding en gezondheid WP1
WP2
WP3
WP4
WP5
WP6
Prille start
Eetomgeving
Hart- en vaatziekten en diabetes
Patiënten met kanker
Kwetsbare ouderen
Voeding in zorgopleidingen
1.1 Voedingsadvies voor zwangere vrouw en lacterende moeder
2.2 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de wijk
3.1 Nieuwe kennis over gezonde voeding voor patiënten en risicogroepen
4.1 Aandacht voor voeding in de (na)zorgnetwerken
5.1 Implementatie ‘Promuscle’ eiwitrijke voeding en krachttraining voor vitaliteit
6.1 Vernieuwing voedingsonderwijs voor verpleging en verzorging
1.2 Eetgedrag en voeding van het jonge kind
2.2 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de horeca
3.2 Praktijkonderzoek bij patiënten en risicogroepen
4.2 Kennis genereren voor voedings adviezen in de zorgrichtlijnen
5.2 Plantaardige eiwitten voor ouderen
6.2 Implementeren interprofessionele module voeding en gezondheid
2.3 Een gezonde en duurzame eetomgeving met het mkb
3.3 Voedingsadvies in richtlijnen en implementatie in de zorg
4.3 Voeding voor kinderen met kanker
2.4 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de zorg
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
4.4 Inbedden van voeding en beweging in de (na)zorg
18
2 Voeding en gezondheid
Planning, budget, kwaliteit: thema 2 Voeding en gezondheid
Toelichting op voortgang
Algemeen
In 2023 is het aantal inwoners uit de regio dat meedoet aan de onderzoeken verder toegenomen. De eerste studies zijn in de afrondende fase, data worden geanalyseerd en resultaten gedeeld. Er is een toename van gepubliceerde wetenschappelijke artikelen, waardoor kennis wordt ontsloten. Er wordt ook gewerkt aan implementatie, bijvoorbeeld in Ziekenhuis Gelderse Vallei en ProMuscle bij diverse fysiotherapiepraktijken. Zo wordt ervaring opgedaan over inbedding en wat daarvoor nodig is.
Planning
Alle werkpakketten hebben in 2023 veel deelprojecten uitgevoerd en zullen in 2024 de resultaten opleveren.
Budget
Er zijn bezuinigingen doorgevoerd waarmee het beschikbare budget en de begroting meer passend zijn gemaakt. De uitputting verloopt volgens planning.
Kwaliteit
Inhoudelijk goede projecten om hoogwaardige kennis over voeding, zorg en leefomgeving door te ontwikkelen en toe te passen. Hiermee zijn we landelijk een voorbeeldregio. Er is een sterk netwerk met regionale partijen die meedoen en nationale partijen die meedenken en er is afstemming met het Regioplan Vitale Gelderse Vallei om preventie verder in te gaan zetten in de regio. Plannen zijn ontwikkeld voor kennisdeling in 2024.
Prestaties
15 nieuwsberichten aangeleverd. 1002 LinkedIn-volgers. Bijdrage op Regio FoodValley Days en op Rijk-Regio-overleg, door organisatie van workshops. Workshop Van wetenschap naar impact georganiseerd met onderzoekers.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
19
2 Voeding en gezondheid
Planning, budget, kwaliteit: thema 2 Beheersmaatregelen op risico’s in de uitvoering Planning
Budget
Kwaliteit
Er zijn enkele projecten die verlenging nodig hebben vanwege o.a. zwangerschapsverlof, trage inclusie deelnemers, etc. Dit zal vooral nodig zijn om wetenschappelijke artikelen te publiceren en proefschriften te voltooien/af te ronden.
Verlengingen zullen budgetneutraal uitgevoerd worden.
Managementteam van het thema richt aandacht op samenhang tussen de werkpakketten, op kwaliteitsbewaking conform uitvoeringsplan en op impact en opbrengst.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
20
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: thema 2 Algemene activiteiten
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Samenwerking werkpakketten
Via overleg binnen werkpakketten en werkpakketleidersoverleg wordt zowel binnen als tussen de werkpakketten goede afstemming gevonden.
De onderwerpen onderwijs en eiwittransitie zullen ook in 2024 afgestemd worden.
Betrekken stakeholders
Jaarlijks stakeholderoverleg gehad op 23 maart 2023.
Positieve feedback op het programma en interesse in uitkomsten.
Communicatie
Maandelijks nieuwsbericht, LinkedIn, artikelen via andere media.
Vanuit de werkpakketten communicatie met professionals via congressen en publicaties.
Kernteam Regio Deal Foodvalley
Aanwezig bij de kernteamoverleggen waarin relevante ontwikkelingen werden gedeeld en thema's zijn besproken die voor alle 3 de thema’s interessant zijn.
Regionale samenwerking en afstemming
De regionale netwerken rondom Preventie en Vallei Vitaal hebben met elkaar het Regioplan Vitale Gelderse Vallei ontwikkeld. Er is afstemming om kennis uit regiodealprojecten te laten landen in het regionale beleid.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
In 2024 dit opvolgen, er komt overleg tussen het regioplan en kennisinstellingen en innovatienetwerken.
21
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 1 Prille start Algemene activiteiten
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Co-creatiesessies met zwangeren en IT-experts om app te ontwikkelen.
1e versie app gereed (voor intern gebruik).
Coaching op het gebied van voeding aan zwangeren en lacterende moeders, Power4GezondZwanger
Onderzoeksresultaten – partnersteun voeding tijdens de zwangerschap.
16 stellen geïnterviewd en resultaten verwerkt in wetenschappelijke publicatie die is gepubliceerd.
Onderzoek gaat in op de positieve rol die de partner kan hebben in betere voedingsinname van zwangere vrouwen.
Afronding en analyse van onderzoeksresultaten Randomized Controlled Trial Power4GezondZwanger.
Analyse van voedingsdata van 342 zwangere vrouwen.
Relevant effect op het eetpatroon en kwaliteit van de voeding van zwangere vrouwen. Resultaten worden nu opgeschreven, wetenschappelijke publicatie verwacht in 2024.
Uitvoeren en analyseren procesevaluatie Power4GezondZwanger.
Zwangeren: 22 interviews. Professionals: 18 interviews en 30 vragenlijst responses.
Rapporteren van resultaten over de uitvoer van de interventie om zwangeren te ondersteunen zodat ze meer gezonde keuzes maken. Er wordt gewerkt aan 2 wetenschappelijke publicaties.
Onderzoek naar bevorderen groenteinname van het jonge kind.
10 deelnemende ouderparen.
Resultaten worden nu opgeschreven en het loopt nog een jaar door met follow-up.
Onderzoek naar de inzet en het nut van gebruik van een voedingsapp voor vrouwen die borstvoeding geven en over andere ondersteuning die gewenst is.
Wetenschappelijke publicatie met inzichten van zorgprofessionals over nut van app bij lacterende vrouwen geschreven.
Ingediend en nu onder review.
Ontwikkeling Dutch Healthy Diet index bij zwangere vrouwen
Schrijven van de wetenschappellijke publicatie.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
22
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 1 Prille start Prestatie-indicator Aantal consultatiebureaus, kinderdagverblijven en ouderparen die in project 1.2, eetgedrag en voeding van het jonge kind, bereikt zijn.
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
8 consultatiebureaus
8 gemeenten
Toelichting Bij het bevorderen van groente-inname van jonge kinderen doen de volgende gemeenten mee: Wageningen, Utrecht, Arnhem, Heteren, Heerde, Venlo, Zwolle en Amersfoort.
10 kinderdagverblijven
Aantal regionale centra, zoals consultatiebureaus en kraamzorgcentra, die verbeterd voedingsadvies regulier inbedden (mede door bijwonen van bijscholingen aan professionals).
33.000 ouderparen/jaar
1.500 ouderparen in projecten over voeding en jonge kind.
Verloskundigen en kraamzorgcentra in 5-10 gemeenten en 20 consultatiebureaus.
4 gemeenten en bij 7 apotheken.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Ede, Wageningen, Veenendaal en Scherpenzeel. Apotheken in Wageningen, Ede, Veenendaal en Rhenen.
23
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 2 Eetomgeving Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Wijkaanpak
Systeemkaart voor Veenendaal ontwikkeld die de gemeente gebruikt. Resultaten zijn verwerkt in een artikel.
Wetenschappelijk artikel is ingediend.
Wijkaanpak
In kaart brengen van de voedselomgeving aan de hand van een app waarin inwoners uit de verschillende gemeente voedselprikkels in kaart hebben gebracht.
Wetenschappelijk artikel is in voorbereiding.
Wijkaanpak
Resultaten uit een cross-sectionale studie over beschikbaarheid van, en normpercepties over gezond en vegetarisch voedsel op een openbaar muziekfestival zijn verwerkt in een artikel.
Wetenschappelijk artikel is ingediend.
Wijkaanpak
Inzichten uit onderzoek verwerkt in een wetenschappelijke publicatie over misplaatste sociale normen die mogelijk gebruikt worden als vrijbrief in de aanpak van een gezonde voedselomgeving.
Rapporteren van resultaten over de uitvoer van de interventie om zwangeren te ondersteunen zodat ze meer gezonde keuzes maken. Er wordt gewerkt aan 2 wetenschappelijke publicaties.
Wijkaanpak
Resultaten uit de veldstudie waarbij via een interventie is geprobeerd mispercepties rondom duurzame sociale eetnormen te corrigeren zijn in een wetenschappelijk artikel verwerkt.
Wetenschappelijk artikel is ingediend. De interventie was deels succesvol: mispercepties werden gecorrigeerd, maar duurzame eetkeuzes namen niet toe.
Wijkaanpak
In co-creatie met stakeholders in Bennekom (inwoners, Duurzaam Bennekom, lokale krant) is een terugkerende estafette-column met duurzame recepten opgezet.
Maandelijks worden lokale en duurzame producten in de spotlight gezet. En inwoners geïnterviewd terwijl ze een duurzaam recept koken. Dit initiatief wordt in 2024 doorgezet en er wordt samen gekeken hoe duurzaam eten verder gepromoot kan worden.
Activiteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
24
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 2 Eetomgeving Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Aanpak voor mkb/ Gezond Onderweg
1e versie systeemkaart gereed.
Gezond Onderweg.
Aanpak voor mkb/ Gezond Onderweg
Inzichten over de eetomgeving op de werkplek van midden- en kleinbedrijf zijn verwerkt in een wetenschappelijk artikel. Artikel is ingediend.
Voor de voedselomgeving onderweg (voor werknemers van transportbedrijven) is het systeem dat dit grotendeels ongezonde systeem in stand houdt, in kaart gebracht (Gezond Onderweg). Verder zijn er samen met stakeholders 28 actiepunten bedacht om hier actie in te ondernemen om dit te veranderen.
Horeca Aanpak Onderzoek naar gezonder en duurzamer menu
31 restaurants doen mee aan het onderzoek. Doel is te leren hoe men succesvol een gezonder en duurzamer menu in de praktijk brengt. Bij ongeveer 25 restaurants zijn met een chef en gedragswetenschapper specifieke tips gegeven.
Met tips is in praktijk relatief weinig gedaan. Daarom met Met 5-10 restaurants die echt mogelijkheden zien afspraken gemaakt voor een concreet experiment met maatwerk in 2024.
Aanpak voor de zorg
Factsheet is gepubliceerd, systeemkaart in co-creatie gemaakt met de eetomgeving en wetenschappelijke publicatie eetomgeving in de zorg gerealiseerd.
Gericht op andere type zorgorganisaties dan het ziekenhuis, dus revalidatie, GGZ en ouderenzorg.
Aanpak voor de Zorg
Evaluatieonderzoek naar ‘Goede zorg proef je’-programma van Alliantie Voeding in de Zorg. Inspiratiesessie georganiseerd met Alliantie Voeding in de Zorg in Ziekenhuis Gelderse Vallei.
Landelijke kennisdeling via Goede Zorg Proef Je.
Activiteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
25
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 2 Eetomgeving Prestatie-indicator Aantal wijken, restaurants, mkb, ziekenhuizen en zorginstellingen, waar een gezondere voedselomgeving is gecreëerd
Aantal middelen (ICT, fysiek, handreiking etc.) die beschikbaar zijn om de gezonde en duurzame keuze te stimuleren
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
6 wijken*
6
31 restaurants*
31
3 ziekenhuizen
3
Regionaal ziekenhuis, topklinisch ziekenhuis en academisch ziekenhuis
5 zorginstellingen
5
Sectoren: ouderenzorg, GGZ, gehandicaptenzorg, revalidatiezorg.
Toelichting (Ede, Wageningen, Veenendaal, Overvecht (Utrecht), Scherpenzeel en Bennekom
1 handreiking voor gemeenten over wijkgerichte aanpak 1 business case voor horecaondernemers 4 interventieroadmaps (wijk, mkb, ziekenhuizen, zorginstellingen)
Nog in wording
Systeemkaart ontwikkeld
*Streefwaarde is niet haalbaar mede i.v.m. Covid-19 beperkingen en aangepast mede n.a.v. bezuiniging op budget.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
26
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 3 Hart- en vaatziekten en diabetes Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Leerboek Voeding
Twee hoofstukken geschreven.
Boek is gepubliceerd.
Ontwikkeling van een interventie om te veranderen naar plantaardige voeding.
De interventie is via internet en gericht op mensen met type 2 diabetes. Afgerond en beschikbaar voor studie PLATE DM.
PLATE DM is de naam van het onderzoek waaraan de mensen met diabetes meedoen.
Effect van een online plantaardige voedingsinterventie op cardiovasculaire risicofactoren bij patiënten met diabetes.
Inclusie van 24 patiënten voor het onderzoek PLATE DM.
Presentatie op ‘Food for Thought” (Alliantie) en bij maatschap interne geneeskunde Diakonessenhuis.
Voed je Beter hart- en vaatziekten studie
Onderzoek is afgerond. Eindmetingen bij 101 deelnemers zijn gedaan.
Analyses worden gedaan.
Voed je Beter diabetes studie
Inclusie afgerond met 124 deelnemers.
Voed je Beter implementatieonderzoek over het gebruik van Eetscore.
Onderzoek is uitgevoerd met 75 deelnemers. Afgerond, wetenschappelijk artikel wordt geschreven.
Praktijkonderzoek gepresenteerd aan Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen.
Voed je Voet praktijkstudie
Onderzoek bij mensen met diabetesvoet van start in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Inclusie van 25 deelnemers.
PR op de Dag van de Diëtist
Voedingspatronen in patiënten met diabetes
Samenvatting van alle studies op het gebied van voedingspatronen in patiënten met diabetes. Wetenschappelijke publicatie
Tijdschrift Diabetes Research Clinical Practise.
Effect van DASH dieet op hart- en vaatziekten en mortaliteit
DASH staat voor dieet aanpak gericht op verlaging van de bloeddruk. Wetenschappelijke publicatie
Tijdschrift Clinical Nutrition
Voedingsvragenlijst UCCSMART cohort
Vragenlijst is verspreid onder ongeveer 10.000 deelnemers met (hoog risico op) hart- en vaatziekten. Respons 45%.
Inventarisatie mogelijkheden implementatie Eetscore in UCC-SMART therapie advies.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
27
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 3 Hart- en vaatziekten en diabetes Prestatie-indicator Aantal individuen uit cardiometabole risicogroepen waarbij praktijkonderzoek (testen interventies) is uitgevoerd en aantal betrokken zorgketens.
Aantal gezondheidsorganisaties/ zorgcentra waar nieuwe materialen/tools over gezonde voeding beschikbaar zijn voor mensen met cardiometabole aandoeningen en risicogroepen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
400 patiënten
449
Voed je beter trials; Plate DM; praktijkstudie Voed je Beter; Voed je Voet en Eetscore zorgpad hypertensie
3 zorgketens
4 zorgketens
UMCU, Diakonessenhuis Utrecht, ZGV, Rijnstate
Alle eerstelijnszorgnetwerken van 3 ziekenhuizen
3
Huisartsen Gelderse vallei – lezing over Eetscore; lunchlezing in ZGV; UMC Research Days; Sessie in Rijnstate
Toelichting
28
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 4 Patiënten met kanker Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Zuivel en dikke darmkanker
Twee artikelen geschreven: wetenschappelijke publicatie in European Journal of Nutrition over invloed van zuivelinname op terugkeer van kanker of sterfte bij darmkanker. En een wetenschappelijk artikel ingediend bij International Journal of Cancer over het verband tussen vetarme en vetrijke zuivelinname en risico op terugkeer van darmkanker en verschil daarbij tussen mannen en vrouwen en tumorlocatie.
Vetarme zuivel lijkt een positieve invloed te hebben.
Fysieke activiteit in relatie tot kanker
Wetenschappelijke publicatie in Medicine and Science in sports and exercise.
We vonden dat vrouwen en patiënten met hogere vermoeidheidsscores consistent lagere fysieke activiteitsniveaus hadden, en dat de niveaus het laagst waren zes maanden na de diagnose.
Biologische mechanismen die relatie voeding, leefstijl en terugkeer van kanker bepalen.
In totaal gaan 680 tumorblokjes verzameld worden voor het onderzoek. Eerste deel (± 200) van de tumorblokjes is binnen, eerste analyses zijn gedaan (± 70).
Ondezoek gaat ook inzicht opleveren welke personen meeste baat hebben bij voeding- enleefstijladviezen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
29
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 4 Patiënten met kanker Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Data-analyses binnen lopende cohortstudies
Eerste resultaten voor analyses vleesinname en darmkankerterugkeer zijn klaar. Analyses over de inflammatoire potentie van voeding en leefstijl in relatie tot CRCuitkomstmaten afgerond.
Toelichting en aandachtspunten
Voortgang
Voorlopige resultaten van project verandering fysieke activiteit bij stadium I-IIa in relatie met overleving gepresenteerd op ASCO Gastrointestinal Cancers Symposium (San Fransisco). Wetenschappelijk artikel geschreven over het leefstijlgedrag (voedingsinname, fysieke activiteit, rookgedrag en smaakverandering) van patienten met darmkanker bij diagnose. Energieverbruik in het kinderkankercohort
Metingen (rust-metabolisme) afgerond voor alle 90 kinderen geïncludeerd in the Energize study.
Evaluatie van het Xtrafit-programma
Innovatieprijs gewonnen op 3e nationale prehabilitatie congres. Masterclass opgezet over pre- en rehabilitatie.
Activiteit opgezet om mensen die verminderde smaak hebben door kankerbehandeling te helpen beter te eten.
Ziekenhuis Gelderse Vallei en Toon Hermanshuis Ede hebben drie kookworkshops georganiseerd in Ede. Patiënten konden deelnemen met een partner/naaste en hebben tips voor het koken en nieuwe inzichten opgedaan hoe eetplezier te verhogen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Masterclass wordt gegeven begin 2024 in en door Ziekenhuis Gelderse Vallei
Positieve reacties en wordt vervolgd in 2024.
30
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 4 Patiënten met kanker Prestatieindicator Aantal patiënten, zorgverleners en organisaties betrokken in projecten naar optimale voedingszorg en -advies in de oncologische zorg en nazorg.
Aantal oncologische patiënten dat onderbouwd voedingsen beweegadvies heeft ontvangen via (na) zorgnetwerken.
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
Toelichting
Aantal zorgverleners met projecten naar optimale voedingszorg en -advies in de oncologische zorg en nazorg (3 ziekenhuizen).
3 ziekenhuizen
Aantal betrokken organisaties (20); kennisinstellingen, ziekenhuizen (3), AVZ, Toon Hermanshuis, (onco-) fitnesscentra (5), regionaal overleg fysiotherapie, netwerken oncomid en onco oost, en ARTZ.
15
Toon Hermans Huis, Gezondheidscentrum Gemeente Veenendaal, Proscoop Arnhem, WUR, UMCU, Rijnstate, Alliantie Voeding in de Zorg, PMC, Lodesteijn College Ede Inventarisatie gedaan naar OncoFITness netwerk
Cohort van patiënten dikkedarmkanker (3.000).
3.300
2.300 Colon en 1.000 PLCRC
Cohort van kinderen met kanker (500).
97 kinderen geïncludeerd
Door noodzakelijke aanpassing van de regiodealbudgetten zijn 100 kinderen geïncludeerd. Met middelen buiten de regiodeal wordt naar een cohort van 500 kinderen toegewerkt.
Implementatie van programma XtraFit (1).
100 deelnemers
14.000 (70% van de patiënten in de regio).
250 + 520
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
250 patiënten hebben actief leefstijladvies gekregen via XtraFit. Volgende fase: inventarisatie naar bereik via leefstijlprogramma`s zoals OncoFITness en voedingenkankerinfo.nl en de leefstijlloketten. Kennis gedeeld op Patiëntendagen (520 deelnemers) van beide cohorten.
31
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en Mijlpalen: 5 Kwetsbare ouderen Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
PUMP-fit: Inzet van voeding en beweeginterventie (ProMuscle) in de praktijk
PUMP-fit is uitgevoerd (opschaling ProMuscle). Belemmerende factoren zijn in kaart gebracht. Wetenschappelijke publicatie
Sessie verzorgd op Regio Foodvalley Days en kennis gedeeld met Huisartsen Gelderse Vallei en Coalitie Preventie Regio Foodvalley.
Implementatie-strategieën voor ProMuscle
Strategieën zijn in samenspraak met professionals ontwikkeld om belemmerende factoren te overwinnen tijdens de implementatie van ProMuscle. Wetenschappelijke publicatie in 2023 ingediend en in februari 2024 gepubliceerd.
Dankzij de deelnemende professionals van de PUMPfit studie is het gelukt om bestaande abstracte strategieën te vertalen naar praktische activiteiten.
Haalbaarheid van de implementatiestrategieën
Pilot-onderzoek is afgerond. Een implementatietoolbox is ontwikkeld om professionals te ondersteunen in het implementatieproces.
Presentatie van resultaten tijdens European Implementation Conference in Basel, Zwitserland.
Effectiviteit van toolbox op de implementatie van ProMuscle
Implementatiestudie in januari 2024 afgerond. Met 27 deelnemende professionals (fysiotherapeuten en diëtisten).
Opschaalbaarheid ProMuscle
In kaart brengen van factoren en activiteiten om ProMuscle verder op te schalen: interviews en vragenlijsten afgenomen voor eerste oriëntatie.
Loopt nog tot eind 2024.
10-dagenstudie naar effecten van veganistisch voedingspatroon op spieraanmaak bij ouderen.
Veldstudie 2 gedurende 10 dagen naar de effecten van een strikt veganistisch voedingspatroon op de spieraanmaak bij ouderen.
Loopt nog tot eind 2024.
3-maandenstudie naar de effecten van veganistisch voedingspatroon op spieraanmaak bij ouderen.
Veldstudie 3 gedurende 3 maanden naar de effecten van een strikt veganistisch voedingspatroon op de spieraanmaak bij ouderen. Lopend onderzoek, eerste inclusies zijn gedaan.
Loopt nog tot zomer 2024.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
32
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 5 Kwetsbare ouderen Prestatieindicator
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
Aantal gemeenten waar ouderen hebben deelgenomen aan leefstijlprogramma (extra eiwit, krachttraining).
4 gemeenten
23 fysiotherapie en diëtetiekpraktijken in 6 gemeenten.
Aantal ouderen die aan de eiwittransitie veldstudies hebben deelgenomen.
100 deelnemers
105
Aantal deelnemende (zorg)instellingen waar de eiwitcomponent op de menukaart op verantwoorde wijze in lijn wordt gebracht met uitkomsten van de veldstudies.
3 instellingen
Overleg met Ziekenhuis Gelderse Vallei over eiwitkwaliteit van plantaardige maaltijden, pilot in 2024 daarna breder kennis delen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Toelichting
33
2 Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: 6 Voeding in zorgopleidingen Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
E-learning Zorg voor leefstijl 2
2e e-learning met Dulon college is gerealiseerd.
1e e-learning al in 2022 gerealiseerd. Via e-nursing.nl.
Cursus voor verpleegkundigen om een gezonde leefstijl te kunnen versterken
Cursus is opgezet. Factsheet hbominor. 2e keer minor aangeboden en geëvalueerd.
1e keer minor in 2022 aangeboden.
Bevorderen van gezond eten en drinken
Factsheet van resultaten is gepubliceerd.
Bevorderen van gezond eten en drinken vragenlijst zijn uitgezet bij 248 professionals.
Ondersteuning bij verandering van voedingsgedrag
Wetenschappelijke publicatie. Factsheet gepubliceerd van bevindingen wetenschappelijk artikel voor professionals. Presentatie gegeven op 37th Annual Conference of the European Health Psychology Society.
Gemeenschappelijk stages ontwikkeld voor studenten Geneeskunde en Voeding en gezondheid
Stages kunnen worden gedaan. Met aantal artsen gesprekken, coördinatie Wageningen University & Research - Human Nutrition & Health en Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU).
Uitvoer in 2024. Binnenkort kan gestart worden op 2 stageplaatsen, meerdere plaatsen hebben interesse voor langere termijn.
Keuzecursus interprofessioneel samen werken
Keuzecursus is ontwikkeld en geïmplementeerd bij Hogeschool Utrecht en UMCU.
Evaluatie in 2024. Momenteel wordt de cursus doorontwikkeld op basis van de evaluatie, om in april 2024 voor de 2e keer van start te gaan.
Interdisciplinaire opdracht: voeding in de zorg
Opdracht is ontwikkeld en uitgevoerd door 300 studenten geneeskunde en 150 studenten voeding en gezondheid en 24 tutoren van beide disciplines.
Filmpje gemaakt over de startles en gedeeld op sociale media. Grootschalige fysieke bijeenkomst geweest.
E-learning Nutrition, Heart Disease and Diabetes
Inhoudelijk nagenoeg gefinaliseerd.
Nauw contact met artsen, voedingswetenschappers, onderwijskundigen en digitale experts.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
34
2 Voeding en gezondheid
Prestaties: 6 Voeding in zorgopleidingen Prestatieindicator
Streefwaarde 2024
Status eind 2023
Aantal nieuwe onderwijsmodules op gebied van voeding onderwezen in mbo-, hbo- en wo-opleidingen.
10
7
1x post-hbo, 1x post-mbo, 1x minor en daarnaast is de e-learning geïmplementeerd.
Aantal zorg- en welzijnsorganisaties waar studenten (stage)projecten uitvoeren gericht op gezonde voeding bij overgewicht en chronische ziekten.
> 20 organisaties
6
Studenten van kennisinstellingen uit de regio t.b.v. het werkveld en bij 3 zorgorganisaties. In Ziekenhuis Gelderse Vallei deden 8 WURstudenten een stage rondom voeding, op verschillende afdelingen.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Toelichting
35
3 Kennis en innovatie
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
3A Fondsen en innovatie
Planning, budget, kwaliteit Fondsen en innovatie
Toelichting op voortgang
Algemeen
Het innovatie-ecosysteem is met diverse activiteiten versterkt zoals het digitale platform Foodleap, een gemeenschap rond gezonder voedsel, innovatiesubsidie voor mkb en doorontwikkeling van de Shared Research Facilities. De investeringen uit het fonds gedeelde apparaten is beperkt geweest in 2023 en loopt daarmee achter. De investeringen betroffen onder andere de unieke High Peformance Computer Annuna in Wageningen die toegankelijk is voor vele organisaties. De gedeelde faciliteit shared fermentation lab is gestopt als gevolg van het faillissement van het Smaakpark waar het onderdeel van uitmaakte. Dit lab was bedoeld als hoeksteen voor voedselinnovatie en bood ondernemers middelen om fermentatie te verkennen als middel om de eiwittransitie te ondersteunen.
Planning
Het fonds gedeelde proeffaciliteiten is verlengd tot augustus 2029, wat ook de interesse van aanvragers heeft verhoogd. Met toevoeging van een regeling voor mkb-innovatievouchers wordt verwacht dat deze volledig uitgegeven zullen zijn in Q2-Q3 2024. De uitputting van het fonds gedeelde onderzoeksapparatuur lag eind december 2023 iets boven de 60% en blijft daarmee achter bij de planning. Naar verwachting worden in Q1 en Q2 2024 nog een aantal investeringen in geavanceerde apparatuur gedaan waarvoor de voorbereidingen in 2023 gestart zijn en wordt er dus een inhaalslag gemaakt.
Budget
Het fonds voor gedeelde proeffaciliteiten lijkt overtekend te gaan worden. Voor het fonds gedeelde onderzoeksapparatuur dreigt mogelijk onderuitputting.
Kwaliteit
De kwaliteit van de ingediende projecten voor gedeelde faciliteiten is grotendeels goed. Bij één aangeschaft apparaat, de Biolector XT microbioreactor, is sprake van structurele problemen die tot nu toe door de fabrikant niet volledig konden worden opgelost. Hierdoor is dit apparaat niet gebruikt zoals beoogd was. Koelingsproblemen hebben significante vertraging veroorzaakt bij het in gebruik nemen van de HPC Annuna.
Prestaties
Prestatie van het fonds gedeelde proeffaciliteiten ligt op koers na verlenging van de deadline. Prestatie voor mkb-innovatievoucher ligt boven doelstelling. De prestatie voor het fonds gedeelde onderzoeksapparatuur blijft achter bij de doelstelling.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
37
3A Fondsen en innovatie
Planning, budget, kwaliteit Beheersmaatregelen op risico’s in de uitvoering Planning
Budget
Kwaliteit
Aanvragen uit het fonds gedeelde proeffaciliteiten moeten op tijd worden ingediend op basis van de herziene deadlines in 2024: 22 maart voor indieningen, 17 mei met advies van Foodvalley NL, met besluiten over subsidies voor 1 juli, en definitieve subsidiebesluiten voor 31 augustus 2024.
Het risico van overinschrijving op het fonds voor gedeelde proeffaciliteiten wordt aangepakt met een beoordelingsen prioriteringscriterium. Dit criterium is gecommuniceerd aan de initiatiefnemers. Implementatie van deze strategie door provincie Gelderland (beheerder van het fonds) en Foodvalley NL (als facilitator voor de implementatie van het fonds).
Expertgroepen beoordelen de ingediende projecten om hun kwaliteit te waarborgen.
Er dreigt een risico op onderuitputting voor het fonds gedeelde onderzoeksapparatuur. Het is op dit moment nog niet goed te voorspellen of eind 2024 de subsidie geheel benut zal zijn of dat wellicht, net als bij de subsidieregeling voor pilotfaciliteiten, een verlenging van de subsidieperiode gewenst zal zijn.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Zowel binnen WUR als met andere organisaties wordt op diverse manieren door het Shared Research Facilitiesteam nadrukkelijk aandacht besteed aan de voordelen die gedeelde onderzoeksfaciliteiten bieden en wordt hard gewerkt aan nieuwe investeringsvoorstellen.
38
3A Fondsen en innovatie
Activiteiten en mijlpalen Activiteit Versterken innovatieecosysteem*
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Lancering van het digitale platform Foodleap
Foodleap is verder verbeterd en uitgebreid om het delen van innovatiefaciliteiten te vergemakkelijken. Het aantal faciliteiten op het platform is gestegen van 79 naar 140, een toename van 77%. In 2023 vonden meer dan 300 verschillende bedrijven faciliteiten op Foodleap.
Lancering van de Dutch Agrifood venture Hub op 22 november 2023.
Doel is Nederland verder te positioneren als toonaangevende hotspot voor agrifoodondernemingen. StartHub Wageningen, StartLife, de 9 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), Wageningen University & Research, Foodvalley NL en Invest-NL bundelen hun krachten om gezamenlijk innovatie in de voedseltransitie te versnellen.
Pre-lancering van de Healthy Food Community
Bijeenkomst met 24 organisaties – van voedselproducenten, bankiers en advocaten tot databedrijven en kennisleveranciers – over het versnellen van inspanningen om de gezonde keuze de gemakkelijke keuze te maken.
Lancering van de nieuwe publicatie Circulaire agrifood & biomassa: Voedsel en materialen voor een duurzame toekomst
Biedt inzicht in verscheidenheid aan huidige circulaire best practices en een blik op toekomstige ondernemerskansen. En presenteert lessen die geleerd zijn van samenwerkende overheden, kennisinstellingen en bedrijven actief op het gebied van Nederlandse agrifoodproductie om reststromen te valoriseren die wereldwijd waarde kunnen toevoegen.
Pre-lancering van de Eiwittransitie Kaart
De kaart belicht actoren die werken aan de eiwittransitie. Initiatief van Foodvalley NL, de Protein Community, Transitie Coalitie Voedsel, Ministerie LNV en interprovinciaal Overleg Eiwittransitie.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2023
Voortgang
39
3A Fondsen en innovatie
Activiteiten en mijlpalen Activiteit
Gerealiseerde mijlpalen in 2023
Toelichting en aandachtspunten
Fonds gedeelde onderzoeksapparatuur
In 2023 zijn veel van de in 2022 bestelde gedeelde apparaten in gebruik genomen.
Bij de implementatie deden zich af en toe uitdagingen voor, zoals een koelprobleem bij Annuna en structurele kwesties bij de Biolector XT microbioreactor. Deze worden actief aangepakt, om ervoor te zorgen dat de apparaten optimaal kunnen worden benut. Er zijn relatief weinig nieuwe investeringen gedaan voor gedeelde apparaten.
Publicaties over mogelijkheden tot investeren via Shared Research Facilities/regiodeal subsidiegelden
Publicaties in o.a. Topsector nieuwsbrieven: • TKI AgriFood • TKI Tuinbouw
Presentaties over gebruik van en/of investeren in gedeelde onderzoeksapparatuur bij diverse externe partijen en ook presentaties aan derden in Nederalnd als best practice voorbeeld
Presentaties o.a.: • Presentatie aan bedrijven uit de StartLife startup & partner community • Presentatie aan OnePlanet Research centre • Presentaties voor overheidsdelegaties zoals ministeries EZK, LNV en provincie Gelderland.