Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026

•

Recreatief fietsnetwerk

Door ontwikkelingen als vergrijzing en de groeiende populariteit van de elektrische fiets, zal het aantal recreatieve fietsers in Foodvalley de komende jaren verder toenemen. Op dit moment beschikt de regio echter nog niet over een netwerk van recreatieve fietsroutes. De komende jaren willen we daar verandering in brengen – ook vanwege de economische waarde die recreatie heeft. We zullen de belangrijke stromen fietsrecreanten in kaart brengen en een netwerk van recreatieve routes identificeren. Met die inzichten kunnen we quick wins realiseren, eventuele grootschaligere investeringen in de fietsinfrastructuur voorbereiden en koppelkansen signaleren bij de ontwikkeling van toeristische hotspots in de regio. We zoeken hierbij nadrukkelijk de afstemming met andere projecten in het domein fiets, zoals de fietsinfrastructuur in het Binnenveld, bij nieuwe woningbouwlocaties, en de realisatie van missing links.

31

Figuur 3: Kaart van de regio, met daarin ingetekend het bestaande fietsnetwerk (zwart) en de ambities voor het uitbreiden van dat netwerk.

Openbaar vervoer Openbaar vervoer is voor een goede bereikbaarheid en leefbaarheid in Foodvalley erg belangrijk. In de meer stedelijke gebieden van de regio, waar de druk op het verkeersnetwerk de komende jaren alleen maar zal toenemen, kan goed openbaar trein- en busvervoer de nu al drukke corridors helpen ontlasten. Denk daarbij in het bijzonder aan de corridors op het rondje WERV. In de meer landelijke gebieden, zoals Scherpenzeel, Renswoude, de buitengebieden van Barneveld en Nijkerk, staat 32

het ov daarentegen voor de uitdaging om kleine kernen en buitengebieden per bus bereikbaar te houden en te verbinden met omliggende grote kernen en voorzieningen. Eerder hebben we onderzoek gedaan naar de kansrijkheid van nieuwe ovverbindingen. Zo zijn er voor het noorden en zuiden van Regio Foodvalley zogenaamde ov-netwerkperspectieven opgesteld. We zullen ons ervoor inspannen die perspectieven in de nieuwe ov-concessies te laten landen. •

Ov-concessies

In de komende jaren starten nieuwe concessies in het regionaal openbaar vervoer in concessiegebieden Veluwe-Zuid, Arnhem Nijmegen en Provincie Utrecht. Deze drie concessies zijn bepalend voor de ov-bereikbaarheid van ook Foodvalley. Als regio benutten we de gangbare processen van aanbesteden om de belangen aangaande het ov in Foodvalley in de nieuwe concessies krachtig in te brengen, en we doen dit jaarlijks in de jaarplannen. We doen voorstellen om het ov-netwerk te verbeteren en om het overstappen tussen de bus- en treinnetwerken te vergemakkelijken. Daarbij is in het bijzonder aandacht voor de aansluiting van het doelgroepen- en collectief vervoer op het reguliere ov. Ook willen we zorgdragen voor een naadloze overstap tussen de concessies in de provincies Gelderland en Utrecht, die in Foodvalley bij elkaar komen. De regio zal zich verder inzetten voor het (wederom) opstarten van ontwikkelteams op alle concessies. Daarnaast vraagt de regio door middel van lobbyactiviteiten aandacht voor de (dreigende) verschraling van het ov en de toekomstbestendigheid van het ov netwerk in Foodvalley, onder meer via het onderzoek “OV onder druk”. •

Hoogwaardig openbaar vervoer rondje WERV

Uit de in 2022 uitgevoerde mobiliteitsanalyse blijkt een goede (hoogwaardig-) openbaarvervoerverbinding in het rondje WERV – Wageningen-Ede-RhenenVeenendaal – essentieel voor het realiseren van de ambities van de verstedelijkingsstrategie. In het kader van de in 2022 beschikbaar gestelde mobiliteitsgelden voor de grootschalige woningbouwgebieden zijn twee hoogwaardigov-verbindingen meegenomen. De maatregel HOV-lijn Ede-Veenendaal is gehonoreerd. Onder voorbehoud van cofinanciering worden in 2023 de voorbereidingen getroffen voor de aanleg van een vrije businfrastructuur. Daarnaast is de HOV-ontsluiting van Ede Zuidoost met een verbinding tussen de Poortwachter (A12) en Station Ede-Wageningen (inclusief langzaamverkeersbrug Noordplein-WFC) ook gehonoreerd. Gezien dit traject slechts één deel betreft van de beoogde HOV-lijn Ede-Wageningen wordt de lobby voor een rijksbijdrage voor dit gehele traject de komende jaren dan ook gecontinueerd. Ook gaan we door met lobbyen voor openbaarvervoerontwikkelingen op de andere verbindingen op het

33

rondje WERV. Het gaat daarbij niet alleen om de aanleg van infrastructuur, maar ook om nieuwe concessies en exploitatie. •

Bus Rapid Transit

Bus Rapid Transit, kortweg BRT, is een bussysteem dat hoge frequenties en hoge snelheden combineert met comfort en betrouwbare reistijden. In stedelijk gebied biedt dit type hoogwaardig openbaar vervoer de voordelen van de metro en tussen de steden de voordelen van een sprinter, zonder dat er investeringen hoeven te worden gedaan in een spoornetwerk. Op filegevoelige wegen is wel een vrije businfrastructuur nodig. Daarnaast vergt BRT investeringen in haltes en mogelijk in de busvloot. Bus Rapid Transit is voor Regio Foodvalley op sommige trajecten mogelijk interessant om de bereikbaarheid op peil te houden. Daarom zullen we onderzoeken of, en zo ja op welke relaties en verbindingen BRT kansrijk is. De netwerkanalyse 2030-2040 biedt hier mogelijk aanknopingspunten voor. Deelmobiliteit Deelmobiliteit biedt kans om mobiliteit in Regio Foodvalley verder te verduurzamen. Afhankelijk van het aanbod verschaft deelmobiliteit gebruikers flexibele en laagdrempelige toegang tot een scala aan vervoermiddelen zoals fietsen, bakfietsen, e-bikes, scooters of auto’s. Zo kan deelmobiliteit bijdragen aan een grotere individuele mobiliteit van gebruikers. Door deelmobiliteit op strategische locaties beschikbaar te stellen, bijvoorbeeld bij treinstations, wordt de actieradius van gebruikers vergroot. Hierdoor worden locaties bereikbaar die anders alleen goed bereikbaar zijn met een (eigen) auto.

Bijdrage van deelmobiliteit aan vermindering van het privéautobezit kan op termijn leiden tot verminderde CO-2 uitstoot en bovendien biedt de mogelijkheid om de openbare ruimte anders in te richten. •

Visie deelmobiliteit

Regio Foodvalley ontwikkelt momenteel een visie op deelmobiliteit. Daarin wordt bepaald welke rol de regio en de individuele gemeenten willen spelen bij ontwikkeling van deelmobiliteit in de regio. Een vervolgvraag is welke vormen van deelmobiliteit in de regio en bij individuele gemeenten kansrijk zijn, en in welke vorm dit kan worden aangeboden. In dit proces wordt nauw de afstemming gezocht met de inspanningen ten behoeve van het netwerk mobiliteitshubs. Immers, het doel is deelmobiliteit ook op strategische locaties als mobiliteitshubs aan te bieden. Al naar gelang de ontwikkeling van de visie zetten we de komende jaren acties in om deelmobiliteit te realiseren op en rond stations en op de diverse hubs in de regio. Mobiliteitshubs

34

Mobiliteitshubs zijn knooppunten in het mobiliteitsnetwerk waar verschillende vormen van mobiliteit worden verbonden. Met voorzieningen als fietsenstallingen, ovaansluitingen en een goed aanbod van deelmobiliteit zijn ze een ideaal vertrek- en overstappunt. Op de hubs kunnen ook voorzieningen worden aangeboden die niet direct met mobiliteit te maken hebben maar wel extra gemak bieden, zoals een pakketkluis, een kiosk, koffietent of toiletvoorzieningen. Daarnaast zijn ze een concentratiepunt voor ruimtelijke ontwikkeling, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van nieuwbouwwijken. Hubs kunnen zo bijdragen aan verschillende beleidsdoelen van Regio Foodvalley, zoals het terugdringen van autogebruik en het verbeteren van de bereikbaarheid in landelijke gebieden. Omdat mobiliteitshubs een goed instrument lijken om slim en schoon reizen te bevorderen, hebben we in de afgelopen jaren onderzoek laten doen naar kansrijke locaties om hubs met prioriteit te ontwikkelen. Daar willen we nu verder invulling aan geven. •

Ontwikkeling van een hubvisie

In Foodvalley lopen momenteel diverse hubinitiatieven naast elkaar. Er zijn allereerst vijf prioritaire hubs aangeduid die de komende jaren moeten worden ontwikkeld. Daarnaast krijgen grote stations een sterkere hubfunctie met een vergroot aanbod van deelmobiliteit en fietsparkeervoorzieiningen. En voor de duurzame ontsluiting van woningbouwlocaties zijn enkele bestaande en nieuwe locaties aangewezen voor de ontwikkeling van nieuwe hubs. Om dit alles in samenhang op te pakken zet Regio Foodvalley zich in voor de ontwikkeling van een regionale visie op hubs. Daarbij dienen het eerder uitgevoerde onderzoek Mobipunten voor slimme en duurzame mobiliteit in Regio Foodvalley, het bijbehorende netwerkplan en de routekaart als uitgangspunt. Met die visie willen we duidelijkheid scheppen over de definities en typologieën, hun samenhang, en het gewenste aanbodniveau. Welke hub waar zou kunnen komen, hangt dan af van de plek in het netwerk en de functie in bijvoorbeeld de ontsluiting van binnensteden, nieuwe woningbouwlocaties en het bereikbaar houden van landelijk gebied. Bij het uitwerken van de visie houden we rekening met de typologieën die de provincies Gelderland en Utrecht al hanteren en met de landelijke richtlijnen. We willen uitspraken doen over het gewenste aanbodniveau op de verschillende hubs in termen van openbaar vervoer en deelmobiliteit.

Verder maken we een keuze voor het al dan niet omarmen van de landelijke richtlijnen voor uniforme beeld- en merkvoering. •

Implementatie van hubs

Met de nieuwe visie als uitgangspunt kan de regio ook beginnen met de daadwerkelijke uitrol van mobiliteitshubs. Op basis van het eerdere onderzoek naar geschikte locaties, zal het in elk geval gaan om de prioritaire hubs busstation Wageningen, de stations Rhenen en Nijkerk Corlaer, en Harskamp. Voor Nijkerk 35

Corlaer geldt bovendien dat de wens leeft de hub op lange termijn te ontwikkelen tot station. Het is van belang dit in het achterhoofd te houden bij de locatiekeuze. Ook is het de bedoeling de stations Veenendaal-De Klomp, Ede-Wageningen en BarneveldNoord door te ontwikkelen tot multimodale hubs. De regio wil verder hubs realiseren om de woningbouwlocaties uit de verstedelijkingsopgave te ontsluiten. Op tafel liggen de herinrichting van station Veenendaal-Centrum tot hub, de ontwikkeling van de nieuwe hubs Ede-West, P+R Ede-Zuid en Ede-Ziekenhuis Gelderse Vallei, en uitbreiding van het aanbod deelmobiliteit op de Kennisas Ede-Wageningen. Bovendien wordt gekeken naar de mogelijkheid van realisatie van een hub Hoevelaken. De regio zet zich tot slot in voor de selectie van een aanbieder van deelmobiliteit. Die kan de hubs exploiteren, in lijn met het gewenste aanbod dat in de (nieuwe) hubvisie – zie actie hierboven – wordt gedefinieerd en al naar gelang de haalbaarheid van de businesscase. Hierbij nemen we de ervaringen mee die andere gemeenten momenteel opdoen met hubs en deelmobiliteit, zoals de gemeente Ede doet op de Parklaan. Autobereikbaarheid Door de mobiliteitsgroei komt ook de autobereikbaarheid van Foodvalley de komende jaren verder onder druk te staan.

Dit geldt met name voor de assen van het rondje WERV – Wageningen-Ede-Rhenen-Veenendaal – en de aansluiting richting de grote nationale corridors. Uiteraard gaat het dan om het verbreden van de Rijnbrug. Maar ook wordt momenteel gewerkt aan de aanleg van de Parklaan in Ede, die de A12 verbindt met de N224 en een cruciale nieuwe verbinding vormt voor de bereikbaarheid van Ede-Oost en verbindingen van belangrijke voorzieningen met de regio en daarbuiten. Daarnaast wordt binnen het project Beter Bereikbaar Wageningen gewerkt aan aanpassingen en uitbreidingen van de Mansholtlaan en de Nijenoordallee. Dit draagt bij aan de bereikbaarheid van Wageningen en de WURcampus, en zorgt voor een verhoogde verkeersveiligheid voor alle verkeerdeelnemers. De komende jaren spant de regio zich verder in om deze dossiers te realiseren, en om andere fysieke ingrepen ten behoeve van capaciteitsuitbreiding op het rondje WERV mogelijk te maken. Ook zetten we de eerste stappen om te komen tot multimodaal verkeersmanagement en een betere benutting van de infrastructuur. •

N233 Rondweg Oost Veenendaal

Gemeente Veenendaal trekt momenteel samen op met provincie Utrecht om de verbreding van de N233 Rondweg Oost bij Veenendaal voor te bereiden. De stikstofproblematiek zorgt nog voor vertraging in het proces. De regio volgt de landelijke ontwikkelingen op dit dossier nauwgezet. In de tussentijd proberen 36

Veenendaal en de provincie tijdelijke maatregelen te treffen om de fileproblematiek het hoofd te bieden. •

Capaciteit N224

De N224 is een belangrijke oost-west verbinding in Regio Foodvalley en van cruciaal belang voor de autobereikbaarheid van met name de gemeenten Scherpenzeel, Renswoude en Ede. De N224 kent momenteel al problemen met de capaciteit (b.v. rotonde N224/N226 Woudenberg, net buiten de regiogrens). In het licht van de verstedelijkingsopgaven zullen de capaciteitsproblemen de komende jaren toenemen. De provincies Utrecht en Gelderland hebben afgesproken onderzoek uit te voeren naar wat er de komende jaren nodig is om dergelijke problemen tijdig het hoofd te bieden en op te lossen. •

Rondweg Oost Barneveld

Gemeente Barneveld verkent de mogelijkheden voor realisatie van een oostelijke rondweg. Deze rondweg moet gaan bijdragen aan de ontsluiting van Barneveld-Zuid en Oost, de bestaande en nieuwe woningbouw in Barneveld-Noord, Voorthuizen Zuid, en vormt een verbeterde verbinding met bedrijventerrein Harselaar. De wens is met deze verbinding een verbeterde aansluiting te realiseren op de A1. Na vooronderzoek (tracéstudies, MER) zet de gemeente zich komende tijd in om de rondweg op te nemen in de omgevingsvisie, welke men voornemens is in 2023 vast te stellen. •

Verbreding N301 Nijkerk

De Mobiliteitsvisie Nijkerk voorziet dat de geplande uitbreiding van woningen en bedrijvigheid in Nijkerk en daarbuiten vraagt om een verbreding van de N301 (Berencamperweg) naar 2x2 rijstroken van aansluiting Nijkerk A28 tot de N798/N301 Ambachtsstraat. De gemeente spant zich de komende jaren samen met andere stakeholders in voor realisatie hiervan. •

Oostelijke ontsluiting Nijkerk

Gemeente Nijkerk gaat onderzoek doen naar de mogelijkheden van een oostelijke ontsluiting die randvoorwaardelijk is voor grootschalige ontwikkeling in het gebied Luxool/stationsomgeving (totaal 800 woningen). Deze oostelijke ontsluiting heeft mogelijk tot gevolg dat vanaf de rotonde N798 met de Vetkamp de weg doorgetrokken zal worden onder het spoor bij de Wallerstraat tot aan de Bloemendaalseweg en vervolgens zou deze weg door het gebied Luxool kunnen aansluitend op de Barneveldseweg. De komende jaren zet de gemeente samen met stakeholders de benodigde stappen om te komen tot realisatie van deze ontsluiting. •

Ontsluiting (nieuwe) woonwijken

37

In het licht van de verstedelijkingsopgave moet worden gezorgd voor een goede autobereikbaarheid van bestaande en nieuwe woningbouwlocaties. Daarom realiseren we komende jaren hoogwaardige auto-ontsluitingen die woningbouwlocaties aansluiten op het bestaande netwerk en verbinden met de belangrijke bestemmingen in de regio. Die zien we als ‘voorwaardelijk’ voor de woningbouw. Wij noemen bijvoorbeeld het doortrekken van de Arkemheenweg richting N301 en vergroten capaciteit tussen Verbindingsweg en Amersfoortseweg. Dit is nodig voor de ontsluiting van een nieuwe woonwijk in Nijkerk van circa 1.500 woningen tegen het gebied Slichtenhorst aan. Maar ook de voorgestelde ontsluiting van de nieuwbouw in Kernhem-Noord op de A30 via bestaande open afritten, door het Rijk gehonoreerd in de BO MIRT afspraken van november 2022. Ook de ontsluiting van de woonwijk Bloemendal in Barneveld in Barneveld Noord in relatie tot de A30 is door het Rijk gehonoreerd. •

Multimodaal verkeersmanagement

De regio wil de komende tijd een regionale netwerkvisie opstellen. Die zal dan weer de basis vormen voor regionaal multimodaal verkeersmanagement. Met de gecoördineerde inzet van verkeersmanagementinstrumenten kan de doorstroming op het wegennet op peil worden gehouden, rekening houdend met de rangorde van de wegen. In de netwerkversie zullen we vastleggen hoe relevant de verschillende wegen zijn voor de regionale bereikbaarheid en hoe het vigerende beleid op het gebied van verkeersmanagement eruitziet. Ook voorziet de visie in een regelstrategie met bijbehorende streefwaarden en wordt benoemd hoe we het regionaal verkeersmanagement in de praktijk willen brengen.

38

Figuur 4: Kaart van de regio, met daarin de locaties van de gewenste mobiliteitshubs.

39

Overzicht acties Programmalijn 2 – Regionale bereikbaarheid Dossier

Acties

Fietsnetwerk Fietsen in het Binnenveld

Fietsverbindingen woningbouwlocaties

Missing links

Recreatief fietsnetwerk

•

Ontwikkelen toekomstbeeld fietsroutes Binnenveld, aansluiten op proces gebiedsontwikkeling Binnenveld

•

Hoofdroutes in kaart brengen, wayfinding en verkeersveiligheid verbeteren

•

Pilot met knip(s) bij Wageningen en Rhenen

•

Voorbereiden uitvoering fietsverbindingen VeenendaalDe Klomp – Veenendaal Centrum, Barneveld-Noord (woningbouw Bloemendal) – Station Barneveld-Noord en Kernhem-Noord – Ede Centrum

•

Lobbyen voor rijksbijdrage voor fietsverbindingen Ede – Barneveld, Kernhem – Kennisas (Wageningen) en Station Veenendaal-De Klomp – Kennisas (door Binnenveld).

•

Realiseren missing links uit de Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley

•

Signaleren en realiseren nieuwe missing links als gevolg van woningbouwopgave

•

Identificeren van een recreatief fietsnetwerk in Regio Foodvalley

•

Regiobelangen inbrengen in nieuwe provinciale concessies voor regionaal ov, met aandacht voor aansluiting doelgroepenvervoer en collectief vervoer

•

Voorstellen doen voor verbeteringen ov-netwerk en overstap tussen bus- en treinnetwerken

•

Inzet voor een goede aansluiting (overstapmogelijkheden) tussen de concessiegebieden in de regio

•

Inzet voor het opstarten van ontwikkelteams op alle concessies

•

Aandacht vragen voor (dreigende) verschraling van ov in de regio en toekomstbestendigheid ov netwerk

•

Aanleg vrije businfrastructuur HOV-lijn Ede-Veenendaal voorbereiden

Openbaar vervoer Ov-concessies

HOV-verbindingen rondje WERV

40

• • •

Inzet voor aanleg (H)OV-ontsluiting Ede-Zuidoost Continueren lobby voor rijksbijdrage HOV-lijn EdeWageningen Lobby voor HOV-ontwikkelingen op rondje WERV

•

Kansen BRT in Regio Foodvalley onderzoeken

•

Inzet voor ontwikkeling van visie deelmobiliteit, in afstemming met ontwikkelingen op het dossier mobiliteitshubs.

Hubvisie

•

Ontwikkeling van een regionale hubvisie voorzien van een typologie

Implementatie hubs

•

Ontwikkeling prioritaire hubs

•

Ontwikkeling hubs voor ontsluiting woningbouwlocaties verstedelijkingsopgave

N233 Rondweg-Oost Veenendaal

•

Inzet voor verbreding N233 Rondweg Oost bij Veenendaal. Inzet wordt geconcretiseerd al naar gelang de ontwikkelingen in het stikstofdossier

Rondweg Oost Barneveld

•

Inzet voor realisatie van een Oostelijke Rondweg.

Verbreding N301 Nijkerk

•

Inzet voor de verbreding van de N301 tussen aansluiting Nijkerk A28 tot de N798/N301 Ambachtsstraat

Oostelijke ontsluiting Nijkerk

•

Onderzoek naar mogelijkheden realisatie oostelijke ontsluiting Nijkerk

Capaciteit N224

•

Onderzoek naar capaciteitsproblemen N224

Ontsluitingen (nieuwe) woningbouwlocaties

•

Inzet voor ontsluiting woningbouw Kernhem-Noord op A30 Inzet voor ontsluiting Barneveld Noord (woningbouw Bloemendal) op A30

Bus Rapid Transit Deelmobiliteit Visie deelmobiliteit

Mobiliteitshubs

Autobereikbaarheid

•

Multimodaal • verkeersmanagement

Voorbereidingen treffen voor regionale netwerkvisie als basis voor multimodaal verkeersmanagement

41

Programmalijn 3 – Duurzaam, slim, veilig Doel

In 2030 is de mobiliteit in Regio Foodvalley duurzaam, slim en veilig

Rol regio

Regio Foodvalley pakt deze opgaven op en voert ze uit in samenspraak met de provincies Gelderland en Utrecht, Rijkswaterstaat, het rijk en omliggende regio’s

Duurzame mobiliteit De komende jaren werkt Regio Foodvalley via twee sporen aan de verduurzaming van de mobiliteit. Het eerste spoor is mobiliteitsmanagement. Afgelopen jaren hebben we hier in de regio ervaring mee opgedaan: met de werkgeversaanpak hebben we gezond en duurzaam reizen binnen gemeentelijke organisaties en grote werkgevers gestimuleerd. Gelet op de mobiliteitsgroei in de regio in de komende jaren is het van belang dat we nog sterker inzetten op dit spoor. We zullen daartoe nieuwe initiatieven ontplooien voor mobiliteitsmanagement op doelgroepenniveau. Het tweede spoor pakt de regio samen met de provincies Gelderland en Utrecht op. In het kader van de regionale mobiliteitsprogramma’s van Gelderland, Werkprogramma CO2-reductie in de Gelderse mobiliteit, en van Utrecht, Regionaal mobiliteitsprogramma 2.0, werken we aan een verduurzaming van het goederenvervoer, aan de ontwikkeling van laadinfrastructuur en aan een regionale afstemming van het parkeerbeleid. Onze inzet op deze thema’s in de bereikbaarheidsagenda sluit nauw aan bij de aanpak in de regionale mobiliteitsprogramma’s, met als doel onze bijdrage te leveren aan de duurzaamheidsdoelstellingen die in deze programma’s zijn opgenomen.

Werkgeversaanpak Via de zogenaamde werkgeversaanpak is de afgelopen jaren veel gedaan om gezond en duurzaam reisgedrag te stimuleren onder werknemers van de grote werkgevers in de regio. Deze werkgeversaanpak zullen we de komende jaren continueren en opschalen, zodat meer werkgevers uit de regio aanhaken en meer werknemers zich committeren aan duurzamer reisgedrag. Het kabinetsbesluit om werkgevers met meer dan 100 werknemers te verplichten de negatieve klimaateffecten van werkgebonden personenmobiliteit terug te dringen is een extra reden om de komende jaren voortvarend aan de slag te blijven met de werkgeversaanpak in de regio. Onderwijsaanpak 42

Veel scholieren, studenten en werknemers van onderwijsinstellingen reizen met het ov. Een kleiner, maar nog altijd aanzienlijk deel pakt de auto. Deze dagelijkse reisbewegingen zorgen geregeld voor ‘hyperspitsen’ in het ov en voor extra druk op de autowegen. Regio Foodvalley wil de mogelijkheden onderzoeken om voor deze problematiek een onderwijsaanpak te beginnen. Zo’n aanpak lijkt op de werkgeversaanpak en is bedoeld om de problematiek van onderwijsinstellingen, vervoerders en overheden te bundelen en om gezamenlijk te komen tot oplossingen die de bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid verbeteren. Bewonersaanpak De komende jaren komen er in Regio Foodvalley maar liefst 40.000 woningen bij. Met die tienduizenden nieuwe inwoners zal het dagelijkse aantal verplaatsingen ook fors omhooggaan. Hoe kunnen we dat in goede banen leiden? Bekend is dat grote veranderingen in de leefomstandigheden, zoals een verhuizing, een aanleiding kunnen vormen voor veranderingen in het reisgedrag. Een zogenaamde bewonersaanpak, gericht mobiliteitsmanagement op en rond nieuwe woningbouwlocaties, kan ertoe bijdragen dat nieuwe wijkbewoners goed worden geïnformeerd over de schone en slimme vervoersopties in hun wijk en dat het gebruik van deze vervoermiddelen ook sneller gewoontegedrag wordt.

De komende jaren inventariseren we de mogelijkheden van zo’n op nieuwe woningbouwlocaties gerichte bewonersaanpak. Bovendien kijken we hierbij naar de mogelijkheden om ook huidige inwoners van de regio via promotie- en stimuleringscampagnes aan te zetten tot duurzamer mobiliteitsgedrag. Bezoekersaanpak Regio Foodvalley kent een aantal belangrijke toeristische hotpots, zoals World Food Center, Ouwehands Dierenpark en de Veluwerand/Hoge Veluwe. Die trekken jaarlijks honderdduizenden bezoekers en zorgen dus voor grote reizigersstromen in het gebied. Samen met stakeholders willen we verkennen hoe het reisaanbod van en naar deze plekken kan worden verbeterd, zodat bezoekers comfortabel maar vooral ook duurzaam kunnen reizen en de regio als geheel nog maar minimale hinder ondervindt. Logistieke aanpak Ook de sectoren goederenvervoer en stadslogistiek staan voor de uitdaging om emissies te reduceren. De Regio Foodvalley werkt daarom aan het stimuleren van een modal shift van weg naar water en spoor, en aan efficiëntere en duurzame stadsdistributie. Een logistiek makelaar werkt in de regio aan een programma en aanpak om dit de komende jaren te realiseren. Binnen de werkzaamheden van de logistiek makelaar is CO-2 reductie van zwaar transport een belangrijke peiler. Parkeerbeleid 43

We zetten ons in voor het vergroten van de samenhang van het parkeerbeleid tussen de verschillende Foodvalley-gemeenten. Hierbij kijken we ook naar de mogelijkheden van een gedifferentieerd parkeerbeleid. Er is in het bijzonder aandacht voor het parkeerbeleid op de nieuwe woningbouwlocaties. Laadinfrastructuur De regio stimuleert het gebruik van zero-emissievervoer en de uitrol van laadinfrastructuur. De komende jaren wordt de uitrol van de infrastructuur versneld, waarbij we in het bijzonder kijken naar de mogelijkheden van waterstofvulpunten. Ook hier is er aandacht voor woningbouwlocaties, zodat die meteen over een adequaat aanbod van laadinfrastructuur beschikken.

Slimme mobiliteit Slimme mobiliteit betreft het slim benutten van de bestaande infrastructuur door het gebruik van nieuwe technieken, data, diensten, kennis en maatregelen. We spannen ons de komende tijd in om de regionale datahuishouding op orde te brengen en data en modellen in te zetten voor de onderbouwing van bereikbaarheidsvraagstukken. De acties zijn daarmee randvoorwaardelijk voor het realiseren van een modal shift naar duurzamere en gezondere vervoersmiddelen. Verkeersdesk In de afgelopen jaren hebben we als Foodvalley-gemeenten samengewerkt aan de totstandkoming van de Verkeersdesk. Deze desk borgt, ontsluit en visualiseert mobiliteitsgerelateerde data. De Verkeersdesk is een tool voor het formuleren en beantwoorden van beleidsvraagstukken en daarmee belangrijk voor een betere bereikbaarheid en een meer duurzame mobiliteit in de regio. De komende jaren zullen we de data actualiseren, aanvullen en aanscherpen, en waar mogelijk benutten in de uitwerking van use cases. Ook wordt bepaald hoe we de Verkeersdesk optimaal kunnen gebruiken voor de digitaliseringsopgave (Data Top 15). De Verkeersdesk is momenteel in beheer van gemeente Ede.

Het is belangrijk een oplossing voor de lange termijn te vinden: hoe zorgen we ervoor dat de Verkeersdesk voor de regio beschikbaar blijft en op welke manier (organisatorisch en financieel) kunnen we dit beleggen? Data Top 15 In het landelijke programma Digitalisering Overheden werken vijf landsdelen samen om ervoor te zorgen dat in 2023 alle wegbeheerders 'digitaal capabel in mobiliteit' zijn. De bedoeling is dat de wegbeheerders dan vijftien typen data beschikbaar 44

maken, zodat serviceproviders en andere partijen die data kunnen (her)gebruiken. Het gaat om data over bijvoorbeeld werkzaamheden, incidenten, maximumsnelheden, logistiek en de fiets. Overheden zorgen dat de data veilig geborgd zijn binnen de organisatie en gebruiken deze data natuurlijk ook voor hun eigen processen in beleid, beheer en toezicht. Foodvalley zal haar Data Top 15 verder op orde brengen. Deze inspanningen stemmen we af met wat er al gebeurt voor de Verkeersdesk. Regionaal verkeersmodel Regio Foodvalley is gestart met de ontwikkeling van een regionaal multimodaal verkeersmodel. Dat zullen we in de komende periode afronden en in gebruik nemen. Met het model krijgen we een scherper inzicht in de (trends in) verkeersstromen van auto, fiets en openbaar vervoer. Ook kunnen we de invloed van andere mobiliteitsontwikkelingen in beeld brengen, zoals de realisatie van mobiliteitshubs. Veilige mobiliteit Mobiliteit moet eerst en vooral veilig zijn, zeker ook voor de meer kwetsbare verkeersdeelnemers zoals fietsers. Regio Foodvalley wil de verkeersveiligheid onder meer verhogen door sluipverkeer (onder andere in het Binnenveld) terug te dringen. Ook moeten de wegen in het buitengebied en schoolfietsroutes met gerichte ingrepen veiliger worden gemaakt.

Sluipverkeer Binnenveld terugdringen In het Binnenveld is met name de fietsveiligheid in het geding door een combinatie van recreatie, landbouwverkeer en sluipverkeer. Om in ieder geval het sluipverkeer terug te dringen kunnen we strategische ‘knips’ in het autonetwerk aanbrengen, door wegen af te sluiten voor doorgaand autoverkeer, en snelheidsmaatregelen doorvoeren. We zullen hiervoor een aantal pilots uitvoeren. Afhankelijk van de resultaten kan dan worden besloten om deze knips en snelheidsmaatregelen te bestendigen. Verkeersveilige wegen in het buitengebied Op een aantal routes in het buitengebied van Foodvalley zijn er problemen met de veiligheid en doorstroming van het landbouwverkeer. Ook ontstaat er op die routes te vaak schade aan het wegdek en aan bermen. We willen de routes daarom successievelijk beter ‘leesbaar’ maken, door een herkenbaardere en overzichtelijkere wegindeling en wegbeeld. Ook moeten de verkeersstromen daar waar hier ruimte voor is beter worden gescheiden, bijvoorbeeld door fietsers te scheiden van groot (landbouw)verkeer. 45

Veilige schoolroutes Veilige schoolroutes, waarbij fietsers zo min mogelijk drukke kruispunten of autoverkeer tegenkomen, maken het makkelijker en leuker voor kinderen om zelf naar school te fietsen. Zo kunnen kinderen vaker (alleen) op de fiets, hoeven ouders zich minder zorgen te maken, en dat leidt dan weer tot meer gezonde en duurzame verplaatsingen. Regio Foodvalley heeft de schoolroutes al in beeld gebracht in de Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley. De komende jaren spannen we ons in om deze routes met quick wins en/of grootschaligere ingrepen veiliger te maken voor scholieren in de regio. En deze ingrepen dragen automatisch bij aan veiliger fietsen voor woon-werk en recreatief verkeer.

Overzicht acties Programmalijn 3 – Duurzaam, slim, veilig Dossier

Acties

Duurzame mobiliteit •

Continueren van de huidige werkgeversaanpak

•

Opschalen van de werkgeversaanpak door meer werkgevers in de regio te betrekken

Onderwijsaanpak

•

Inventariseren mogelijkheden voor opzet onderwijsaanpak in Regio Foodvalley

Bewonersaanpak

•

Inventariseren mogelijkheden voor opzet bewonersaanpak in Regio Foodvalley

Bezoekersaanpak

•

Samen met stakeholders inventariseren hoe het reisaanbod van en naar toeristische hotspots kan worden verbeterd en verduurzaamd

Logistieke aanpak

•

Faciliteren modal shift van weg naar water en spoor

•

Faciliteren efficiëntere en duurzame stadsdistributie in Foodvalley-gemeenten

•

Werken aan CO-2 reductie zwaar transport

•

Vergroten samenhang parkeerbeleid tussen de verschillende regiogemeenten

•

Inventariseren mogelijkheden voor gedifferentieerd parkeerbeleid met aandacht voor nieuwe woningbouwlocaties

Werkgeversaanpak

Parkeerbeleid

46

•

Versnellen uitrol laadinfrastructuur

•

Mogelijkheden verkennen voor waterstofvulpunten

•

Realisatie adequaat aanbod laadinfrastructuur op nieuwe woningbouwlocaties

•

Actualiseren, aanscherpen, aanvullen en benutten (in use cases) van data uit Verkeersdesk

•

Inventariseren optimale benutting Verkeersdesk ten behoeve van de digitaliseringsopgave

•

Inventariseren mogelijkheden voor borging Verkeersdesk op lange termijn

Data Top 15

•

Op orde brengen van Data Top 15

Regionaal verkeersmodel

•

Doorontwikkelen regionaal verkeersmodel

Sluipverkeer Binnenveld

•

Terugdringen van sluipverkeer in het Binnenveld door (tijdelijke) aanbreng van strategische knips in en snelheidsmaatregelen op het netwerk

Verkeersveilige wegen in het buitengebied

•

Scheiden van verkeersstromen om wegen in het buitengebied veiliger te maken

Veilige schoolroutes

•

Signaleren quick wins en grootschalige ingrepen ten behoeve van fietsveiligheid op schoolroutes

Laadinfrastructuur

Slimme mobiliteit Verkeersdesk

Veilige mobiliteit

47

UITVOERING EN ORGANISATIE De lijst met acties in de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 is lang en de achterliggende doelen zijn ambitieus. In dit afsluitende hoofdstuk staan we daarom stil bij de programmaorganisatie die voor de uitvoering is opgetuigd, bij de uitwerking in jaarplannen, en bij de monitoring en evaluatie. Alles is erop gericht de regio in 2030 duurzaam, slim en veilig bereikbaar te laten zijn.

Programmaorganisatie De programmaorganisatie draagt de komende jaren zorg voor de uitvoering van de acties uit de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026. Figuur 5 geeft de organisatiestructuur schematisch weer. We lopen de verschillende ‘posten’ een voor een af. Het Portefeuillehoudersoverleg Mobiliteit van Regio Foodvalley fungeert als stuurgroep van het programma. De regionale portefeuillehouder is hierbij een belangrijke ‘bestuurlijke verbindingsschakel’. Voor de dagelijkse aansturing en uitvoering van de programmalijnen en -acties zijn de leden van het ambtelijk overleg (AO), projectleiders en de backoffice verantwoordelijk. In het ambtelijk overleg Mobiliteit zijn alle regiogemeenten vertegenwoordigd. Er wordt uitvoering gegeven aan de onderwerpen van de bereikbaarheidsagenda en bijbehorende jaarplannen. Hier wordt ook de bestuurlijke besluitvorming voorbereid. De AO-leden spelen daarmee een belangrijke rol in de algehele samenwerking binnen het programma. De projectleiders zijn verantwoordelijk voor specifieke onderdelen van het programma, zoals fietsroutes en openbaar vervoer (programmateam). De backoffice verzorgt zaken als communicatie, financiën enzovoort. Deze ondersteuning is geborgd binnen de reguliere werkzaamheden van het regiokantoor.

48

De programmamanager ten slotte is de spin in het web en bewaakt de algehele voortgang op het programma en de verbinding met de andere programma’s en trajecten in de regio. Overigens hebben we als regio ook goede ervaring met het werken met zogenaamde ‘adoptiegemeenten’. Zo’n gemeente is eigenaar van een bepaald initiatief, trekt een of meer onderdelen en zorgt dat er op die punten resultaten worden behaald. Zo nam binnen de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 gemeente Wageningen het initiatief tot een regionaal mobiliteitsconvenant en gemeente Veenendaal het initiatief om fietsen binnen de organisaties van de regiogemeenten te stimuleren.

Figuur 5: Organisatie van de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026.

Inzet regio en regiogemeenten Al die (personele) inspanningen voor de bereikbaarheidsagenda kosten natuurlijk tijd. Wat ureninzet betreft is het volgende afgesproken voor de periode 2023-2026: Ureninzet 2023-2026 49

Organisatie

Uren

Programmamanagement Regio Foodvalley

730

Gemeenten

2900

Provincie Gelderland

260

Provincie Utrecht

260

Rijkswaterstaat

260

De financiën voor de complete zijn begroot op iets meer dan € 600.000, oftewel zo’n € 150.000 per jaar. Dit bestaat uit een jaarlijks deel van € 90.000 voor het programmabudget en van € 60.000 voor de kosten van het programmamanagement. Mobiliteitsfonds Zoals we al eerder aangaven, beheren de acht Foodvalley-gemeenten ook een gezamenlijk mobiliteitsfonds. De gelden uit dit fonds zullen worden ingezet voor gezamenlijke dossiers uit de bereikbaarheidsagenda. Bij de start van dit fonds is overeengekomen dat de gemeenten jaarlijks een bedrag van één euro per inwoner storten, waarbij er jaarlijks een (geringe) prijsindexatie conform de Consumentenprijsindex plaatsvindt. Figuur [xx] laat zien welk geld er daarmee jaarlijks beschikbaar komt voor projecten.

Uitwerking in jaarplannen De Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 beschrijft de ambitie en de doelen van Regio Foodvalley voor 2030. De komende vier jaar zullen we in drie programmalijnen naar de eindplaatjes toewerken. De acties van die lijnen zijn al behoorlijk concreet, maar 50

nog altijd op hoofdlijnen. De keuze voor die aanpak is bewust, want zo houden we de komende vier jaar ruimte voor aanpassingen. Natuurlijk komt die gedetailleerde invulling er wel, maar dan in specifieke jaarplannen. Hierin worden de precieze acties – onderzoeken, projecten, lobbytrajecten, communicatie, pilots enzovoort – de benodigde menskracht en de financiering uitgewerkt. Die worden voor publicatie afgestemd met de acht regiogemeenten (gemeenteraden, colleges van Burgemeester en Wethouders) en partners als de provincies en het rijk. Daarmee scheppen de jaarplannen ook meteen duidelijkheid op de volgende punten: • •

•

Afspraken tussen de acht regiogemeenten over de mensen en middelen die worden vrijgemaakt voor de acties en over de inzit van die mensen en middelen. Afspraken met de provincies Utrecht en Gelderland over de agendering van het bereikbaarheidsprogramma in provinciale coalitieprogramma’s, over het beschikbaar stellen van provinciale subsidies/cofinanciering en over het gezamenlijk oppakken van acties en projecten. Afspraken met het rijk over de agendering van de ambities van Regio Foodvalley op de rijksagenda. Denk daarbij aan de Omgevingsagenda MIRT voor Landsdeel Oost, het Bestuurlijk Overleg MIRT, het Bestuurlijk Overleg OV/Spoortafel nationaal en natuurlijk de inspanningen in het kader van de verstedelijkingsopgave. Dit betreft ook subsidies vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en andere ministeries.

Zo’n jaarplan is daarmee een instrument om tot concrete afspraken te komen met de gemeentelijke organisaties van de Foodvalley-gemeenten én om andere partijen te betrekken. Tijdens de jaarlijkse voorbereiding van deze jaarplannen vindt een bestuurlijke werksessie plaats, waarin wordt teruggeblikt op de voortgang in het afgelopen jaar en vooruitgekeken op de uitdagingen voor het aankomende jaar (zie ook “Monitoring en evaluatie”). Lobbyagenda In 2023 ontwikkelt Regio Foodvalley een lobbyagenda. Deze schept duidelijkheid over de organisatie en uitvoering van de lobby-activiteiten om de belangen van Foodvalley in de dossiers bovenregionale bereikbaarheid goed voor het voetlicht te brengen. De lobby-agenda brengt middels een kalender ijkmomenten in beeld waar de lobbyactiviteiten zich op dienen richten. Aan de hand hiervan wordt onderscheid gemaakt in de acties op korte termijn en de acties op lange termijn. De lobbyagenda benoemt onder meer de posities en inzet van Foodvalley in het BO MIRT Noordwest/Oost en MRU U Ned, de korte termijn aanpak (KTA) en Aanpak 2030 van U Ned, het Toekomstbeeld OV en de samenwerking met omliggende regio’s Cleantech, Amersfoort, Utrecht, Noordwest Veluwe en Rivierenland en Arnhem51

Nijmegen. In de werkgroep mobiliteit van de verstedelijkingsstrategie ArnhemNijmegen-Foodvalley worden afspraken gemaakt over de organisatie en acties ten behoeven van de “bouwsteen mobiliteit”. Deze acties krijgen ook een plek in de lobby-agenda. In de opzet van de lobbyagenda werkt de regio nauw samen met de verantwoordelijken voor public affairs van de betrokken gemeenten.

Monitoring en evaluatie Waar publiek geld gebruikt wordt, moet natuurlijk ook gemonitord en geëvalueerd worden. Dat doen we in de basis op twee manieren. Allereerst geven we in de jaarplannen inzicht in de tot dan gerealiseerde voortgang op specifieke projecten, alvorens afspraken te maken over de inzet op deze projecten in het komende jaar. Het jaarplan 2023 is gebaseerd op de evaluatie van de bereikbaarheidsagenda 2018-2022. Het jaarplan 2024 geeft een terugblik op de gepleegde inzet in 2023 en schetst de acties voor 2024. Het jaarplan 2025 blikt terug op 2024 en maakt afspraken voor 2025. Enzovoort. Daarnaast worden de inspanningen van Regio Foodvalley gemonitord binnen de werkagenda Slimme mobiliteit van provincie Gelderland. Deze monitoring vindt jaarlijks plaats en schetst de bijdrage van de inzet van verschillende regio’s in de provincie aan innovatie, bereikbaarheid en CO2-reductie. De provincie kijkt hierbij ook naar de kosteneffectiviteit van de verschillende inspanningen en maatregelen. De komende jaren zetten we ons echter ook in voor uitbreiding van de monitoringsactiviteiten. We willen nauwere aansluiting vinden bij de provinciale monitors die inzicht bieden op de voortgang van de regionale mobiliteitsprogramma’s. Hiervoor is het van belang dat we eerst bepalen welke indicatoren voor de regio relevant zijn.

Om de voortgang te meten benutten we bovenal bestaande bronnen, maar we kijken ook naar mogelijkheden om door middel van aanvullend onderzoek onze inzichten te verrijken. Aan het einde van de looptijd van de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 zullen we het verloop van de gehele periode evalueren.

52

Colofon Dit is een uittreksel van de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026. De volledige bereikbaarheidsagenda is te downloaden via www.regiofoodvalley.nl/projecten/programma-mobiliteit. Deze bereikbaarheidsagenda is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley op [datum] onder voorbehoud van wensen en bedenkingen van gemeenteraden in de regio. Naar aanleiding van wensen en bedenkingen is de Bereikbaarheidsagenda aangepast en op [datum] definitief vastgesteld door het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley. Projectteam

Ambtelijk Overleg Mobiliteit Regio Foodvalley

Procesbegeleiding

MuConsult, Amersfoort

Eindredactie en vormgeving

Essencia Communicatie, Den Haag

Fotografie

Regio Foodvalley

Contact Regio Foodvalley Postbus 9022 6710 HK Ede +31 (0) 318 680 667 info@regiofoodvalley.nl www.regiofoodvalley.nl

53