Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026

Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 Inhoud Voorwoord .................................................................................................................. 2 Bestuurlijke samenvatting ........................................................................................... 3 INLEIDING.................................................................................................................. 6 Aanleiding ............................................................................................................... 6 Verantwoording ....................................................................................................... 8 Leeswijzer ............................................................................................................... 8 AMBITIE EN STRATEGIE ........................................................................................ 12 Ambitie, doelen ..................................................................................................... 12 Strategie................................................................................................................ 15 PROGRAMMALIJNEN ............................................................................................. 19 Programmalijn 1 – Bovenregionale bereikbaarheid ..............................................

19 Programmalijn 2 – Regionale bereikbaarheid ....................................................... 29 Programmalijn 3 – Duurzaam, slim, veilig ............................................................. 42 UITVOERING EN ORGANISATIE ............................................................................ 48 Programmaorganisatie .......................................................................................... 48 Inzet regio en regiogemeenten ............................................................................. 49 Uitwerking in jaarplannen ...................................................................................... 50 Monitoring en evaluatie ......................................................................................... 52 Colofon ..................................................................................................................... 53 Contact.................................................................................................................. 53

1

Voorwoord We zijn er als gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen trots op dat we gezamenlijk de Regio Foodvalley vormen. Wij willen een regio waar de inwoners gezonder zijn, graag willen wonen, werken en leven. Een regio waar innoveren en circulair werken gewoon is. Dat wij trots zijn op onze regio klinkt misschien wat on-Nederlands, maar dat is niet zonder reden. Dankzij de kennisinstituten en bedrijven in onze regio zijn we toonaangevend op het gebied van de agrifood – niet alleen in Nederland, maar internationaal toonaangevend. We zorgen voor innovatie in de landbouw en voedingsmiddelenindustrie en, niet onbelangrijk in deze tijd, voor duurzaamheid. Dat doen we zo goed, dat we hard op weg zijn wereldleider op dit vlak te worden. Niet alleen de bedrijvigheid zal toenemen, ook heeft Regio Foodvalley de ambitie om veel woningen te bouwen. Voor dat alles is een goede en duurzame bereikbaarheid nu en in de toekomst essentieel. Wij voelen ons daarvoor als gemeenten primair verantwoordelijk. Zó verantwoordelijk, dat we ook al jaren nauw samenwerken als Regio Foodvalley. In 2014 hebben we samen met de provincie Gelderland en Utrecht een regionale netwerkvisie opgesteld. In 2018 zijn we nog een stap verder gegaan en hebben we voor de periode 20182022 een bereikbaarheidsagenda opgesteld, inclusief acties en projecten.

We zijn als Foodvalley-gemeenten zelfs een eigen Mobiliteitsfonds gestart. Die samenwerking heeft al mooie resultaten opgeleverd, van gehoord worden in de lobby richting het rijk tot nieuwe fietsverbindingen en een regionale verkeersdesk. Maar we zijn er nog niet! Ik hoef maar twee woorden te zeggen, verstedelijkingsopgave en klimaat, en het mag duidelijk zijn dat er wat bereikbaarheid betreft geen sprake kan zijn van achteroverleunen. We moeten ons klaar maken om straks heel veel meer verplaatsingen te faciliteren én we moeten dat zo schoon en duurzaam mogelijk doen. De ambitie die we ons in 2018 stelden, namelijk slim, duurzaam en gezond bereikbaar, geldt dus nog steeds. Met misschien nog wat extra nadruk op dat duurzaam. De afgelopen maanden hebben we er dan ook hard aan gewerkt om te evalueren hoe het de afgelopen jaren is gegaan en om met die kennis een nieuwe bereikbaarheidsagenda op te stellen voor de periode 2023-2026. Het resultaat van die exercitie vindt u in deze uitgave. Langs drie programmalijnen gaan we de komende tijd werken aan een verantwoorde bereikbaarheid ‘extern en intern’, waarin we voor 200 procent gaan voor een aanzienlijke modal shift. We zijn blij met alle acties en projecten die daarvoor zijn uitgewerkt. We denken ook dat de stevige doelen die we daarbij nastreven, alleen maar recht doen aan de trots die wij voelen voor de Foodvalley.

Kennisinstellingen, bedrijven en overheden: samen gaan we ervoor dé wereldleider op het gebied van duurzame agrifood te worden! Engbert Stroobosscher Regionaal Portefeuillehouder Mobiliteit Regio Foodvalley, februari 2023

2

Bestuurlijke samenvatting Foodvalley wil wereldleider worden op het gebied van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie. Een goede (inter)nationale bereikbaarheid van de regio is dan een voorwaarde. Om die bereikbaarheid op peil te houden en waar mogelijkheden te verbeteren, werken de acht gemeenten in de regio – Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen – nauw samen als Regio Foodvalley. Dat samen optrekken is vooral nodig omdat de regio voor grote uitdagingen staat. Zo is er de verstedelijkingsopgave: tot 2040 komen er in de regio naar verwachting 40.000 nieuwe woningen bij. Dat zal de druk op de netwerken van auto, ov en fiets flink vergroten. Dan is er nog de noodzaak om de uitstoot door het verkeer in te perken. Niet alleen omdat wij willen bijdragen aan het behalen van de afspraken van het Klimaatakkoord, maar ook met het oog op de stikstofcrisis. Doelen De regio wil de komende jaren dan ook flink investeren in de bereikbaarheid. De ambitie is kort gezegd dat Foodvalley in 2030 slim, duurzaam en gezond bereikbaar moet zijn. Daarvoor zijn de volgende doelen gesteld, uitgewerkt in programmalijnen met acties en projecten: 1.

Foodvalley is als regio goed bereikbaar Een goede aansluiting van de regio op de corridors A1 en A12, zowel via weg als via spoor, is essentieel om het extra verkeer op te vangen en de verbinding met de Randstad en de stedelijke regio’s in het oosten van het land op peil te houden. De aanpak van de (auto)knelpunten op deze corridors is belangrijk. Ook verdient de zuidelijke ontsluiting, via de Rijnbrug, aandacht. Voor specifiek het personenvervoer per spoor is het zaak dat stations als EdeWageningen, Veenendaal-De Klomp en Barneveld-Noord goed bediend blijven worden en zich door kunnen ontwikkelen tot hoogwaardige multimodale knopen. Op deze thema’s is Regio Foodvalley sterk afhankelijk van het beleid en de besluiten van de provincies, (buur)regio’s en het rijk. Foodvalley zal er dus vooral z’n best voor moeten doen om de belangen van de regio goed voor het voetlicht te krijgen. 2. De bereikbaarheid bínnen de regio is op orde Foodvalley zal ervoor zorgen dat in 2030 de steden, kleine kernen en buitengebieden van de regio – ook de nieuwbouwgebieden – goed ontsloten worden. Dat gebeurt door te investeren in de fietsnetwerken: fietsroutes in het Binnenveld worden verbeterd, missing links worden ingevuld en nieuwsbouwlocaties ontsloten. 3

De regio zal zich er ook hard voor maken de voorzieningen voor (hoogwaardig) openbaar vervoer te verbeteren en een netwerk van mobiliteitshubs uit te rollen. Verder zal Foodvalley voorbereidingen treffen voor multimodaal verkeersmanagement. 3. De mobiliteit in Foodvalley is duurzaam, slim en veilig Met behulp van de werkgeversaanpak en afspraken met onderwijsinstellingen versterkt Foodvalley de modal shift (meer reizen per ov en fiets) nog meer. In 2030 zal de mobiliteit in Regio Foodvalley dan ook aanmerkelijk duurzamer zijn. De gemeenten in Foodvalley zullen bovendien hun datahuishouding op orde brengen en een regionaal multimodaal verkeersmodel ontwikkelen. Zo kunnen (beleids)vraagstukken op het gebied van mobiliteit beter worden geanalyseerd en uitgewerkt. Door de verkeersveiligheid te verhogen - op wegen in de buitengebieden en op scholierenroutes – beschermt de regio de kwetsbaarste verkeersdeelnemers. Dit maakt meteen het fietsen aantrekkelijker. Organisatie Voor de uitvoering van de Bereikbaarheidsagenda heeft Regio Foodvalley een programmaorganisatie opgezet. Het Portefeuillehoudersoverleg Mobiliteit van Regio Foodvalley fungeert als stuurgroep van het programma. Voor de dagelijkse aansturing en uitvoering van de programmalijnen en -acties zijn de leden van het ambtelijk overleg, projectleiders en de backoffice verantwoordelijk.

De programmamanager ten slotte is spin in het web en bewaakt de algehele voortgang en de verbinding met de andere programma’s en trajecten in de regio. Deze organisatie zal er de komende jaren voor zorgen dat de drie programmalijnen verder ingevuld zullen worden. Dat gebeurt in jaarplannen, waarin de precieze onderzoeken, projecten, lobbytrajecten, communicatie, pilots enzovoort worden uitgewerkt, inclusief de benodigde menskracht en de financiering.

4

Over Regio Foodvalley De Foodvalley bestrijkt het westen van provincie Gelderland en het zuidoosten van provincie Utrecht. Het gebied omvat de acht gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen en telt zo’n 350.000 inwoners. Economisch gezien blinkt Foodvalley uit in agrifood: het is een topregio op het gebied van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie. Regio Foodvalley is de samenwerkingsorganisatie van de Foodvalley. De Regio Foodvalley Gemeenschappelijke Regeling betreft specifiek de samenwerking tussen de acht gemeenten. De Regio Foodvalley Economic Board is breder van opzet en omvat naast de gemeenten ook de provincies Gelderland en Utrecht, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers in de regio. De doelen van de Gemeenschappelijke Regeling en de Economic Board zijn dezelfde: ervoor zorgen dat de Foodvalley een duurzame en aantrekkelijke regio voor bedrijven en inwoners blijft – en z’n positie als topregio agrifood kan uitbouwen.

Figuur 1: Kaart van de Foodvalley-regio. 5

INLEIDING Het is prettig wonen en werken in de Foodvalley. Het gebied is behalve mooi en groen ook economisch sterk: het behoort tot de wereldwijde top van de agrifood. Maar willen we de regio de komende jaren aantrekkelijk en krachtig houden, dan is een goede bereikbaarheid een voorwaarde. De Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 is opgesteld om op dit vlak niets aan het toeval over te laten.

Aanleiding Foodvalley wil wereldleider worden op het gebied van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie. In de regio werken gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat, kennisinstellingen en bedrijven intensief samen om dit mogelijk maken. Kennisuitwisseling tussen bedrijven faciliteren is daarbij een belangrijk punt, maar Foodvalley zet zich ook in om de randvoorwaarden voor succes te optimaliseren. Denk dan aan een aantrekkelijke en gezonde woon- en werkomgeving, een uitstekende ICT-infrastructuur en zeker ook een goede (inter)nationale bereikbaarheid. Op dat thema bereikbaarheid nemen we als gemeenten – Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen – het voortouw. De lijnen zijn jaren geleden uitgezet met de Netwerkvisie Foodvalley 2014. In 2018 hebben we ook de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 opgesteld. Die bevatte de bereikbaarheidsambitie voor 2030 en omvatte vier coherente programmalijnen. Deze hebben de afgelopen jaren als richting-gevend kader gediend voor ons gezamenlijke, gemeentelijke mobiliteitsbeleid. Die agenda krijgt nu een vervolg in de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026. We zetten hiermee de acties en projecten van de afgelopen tijd voort en

6

voegen nieuwe punten toe. Dat laatste is nodig ook, want de uitdagingen op het gebied van bereikbaarheid zijn in de tussentijd alleen maar groter geworden. Uitdagingen Om te beginnen kent Regio Foodvalley een grote verstedelijkingsopgave. Tot 2040 krijgen we er in de regio naar verwachting 40.000 nieuwe woningen bij. 1 Dit is niet een kwestie van simpelweg bouwen – de opgave raakt immers thema’s als energie, klimaat, landschap, leefomgeving, economie en mobiliteit. Niet voor niets heeft de regio een verstedelijkingsstrategie opgesteld om de inpassing van de nieuwbouw in goede banen te leiden. Deze verstedelijkingsstrategie is in 2022 door Rijk en Regio vastgesteld in de BO-MIRT afspraken2. De bouwstenen van de strategie zijn het behoud en verbetering van kwaliteit van de leefomgeving door balans te realiseren in de ontwikkeling van stad en landschap, een regionale economische ontwikkeling die zorgt voor evenwichtige ontwikkeling tussen wonen en werken, het realiseren van een divers woonprogramma dat aansluit bij de vraag én het zorgen voor een goede en duurzame (internationale) bereikbaarheid van de woon- en werklocaties in de regio. Het realiseren van goede bereikbaarheid is een voorwaarde voor de kwaliteit van leven in de regio, maar tevens een grote uitdaging.

Die 40.000 woningen staan immers voor tienduizenden inwoners extra in de regio en ook voor heel wat meer bedrijvigheid (winkels, voorzieningen enzovoort). Dat zal er vanzelf toe leiden dat het aantal verplaatsingen in, van en naar de regio stijgt.3 Dat betekent sowieso dat er een tandje bij moet om de verbindingen van Foodvalley met de Randstad en stedelijke regio’s in het oosten van het land op orde te houden. Dat geldt ook voor de verbindingen ín de regio, tussen economische kerngebieden, steden, kleine kernen en het buitengebied van de regio. Om kwaliteit van de leefomgeving te behouden zullen we in de drukke en meer verstedelijkte gebieden dus ook moeten focussen op duurzame vormen van mobiliteit met een kleiner ruimtebeslag, lees: lopen, fietsen, het openbaar vervoer en deelmobiliteit. Maar waar er op sommige plekken veel inwoners bijkomen behouden andere gebieden van de regio hun landelijke karakter. Daar zijn fietsafstanden groot en het ov in sommige gevallen ontoereikend, waardoor het faciliteren van (schone) automobiliteit in de toekomst nodig blijft voor de dagelijkse verplaatsingen. Een tweede opgave betreft de uitstoot door het verkeer. In 2019 heeft de Tweede Kamer het Klimaat-akkoord onderschreven.

Dat houdt in dat we in 2050 wat mobiliteit betreft ‘klimaatneutraal’ moeten zijn.4 Voor de korte en middellange termijn is dit akkoord echter alweer ingehaald door de stikstofcrisis die vereist dat we per direct de stikstofuitstoot beperken. Het verkeer kan daar op drie manieren z’n bijdrage aan 1

Zie ‘Contourennotitie uitgangspunten Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley’, 2020. Zie ‘Afsprakenlijst Bestuurlijke Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november 2022’, Rijksoverheid, 2022. 3 Zie ‘Mobiliteitsanalyses 2040 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley’, MuConsult, 2022. 4 Zie ‘Mobiliteitsprogramma 2019-2023 Provincie Utrecht’, provincie Utrecht. 2

7

leveren: mobiliteit voorkomen door nabijheid te creëren van voorzieningen en werk tot woningen; mobiliteit verschonen door in te zetten op het gebruik van schone brandstoffen; en mobiliteit veranderen door een modal shift te realiseren naar lopen en fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Dat zijn al met al forse uitdagingen waarbij het balanceren is tussen enerzijds ouderwets files bestrijden (= de auto faciliteren) en anderzijds een modal shift bewerkstelligen (= mensen uit de auto krijgen). Dat lukt alleen als we de alternatieven voor de auto echt optimaal faciliteren. En dát lukt alleen met een gezamenlijk, evenwichtig en uitgebalanceerd pakket aan maatregelen en acties. De regionale Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 moet daarvoor zorgen: de nieuwe programmalijnen zijn erop gericht om bestaande netwerken te versterken en beter te benutten, maar vooral ook om inwoners en bezoekers te stimuleren om slimmer en duurzamer te reizen.

Verantwoording De Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 is het resultaat van een intensief werkproces van de acht gemeenten in Regio Foodvalley. Het programma is samengesteld door de leden van het ambtelijk overleg Mobiliteit, gevoed met inhoudelijke inbreng vanuit thematische werkgroepen, de provincies Gelderland en Utrecht en Rijkswaterstaat. Dit proces is ondersteund door MuConsult. We hebben hierbij drie stappen doorlopen. Eerst hebben we de ambitie en bijbehorende doelstellingen voor 2030 uit de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 tegen het licht gehouden: zijn die nog actueel? Vervolgens hebben we de projecten uit de ‘oude’ agenda geëvalueerd op doeltreffendheid en doelmatigheid. Hierbij hebben we gelet op zowel bereikbaarheid als duurzaamheid. Tot slot hebben we de opgaven voor de periode 2023-2026 geformuleerd in de vorm van een bereikbaarheidsagenda met drie programmalijnen, inclusief projecten en acties.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 bespreken we de bereikbaarheids-ambitie van Regio Foodvalley voor 2030. Ook leggen we in dat hoofdstuk in grote lijnen uit hoe we die ambities willen realiseren.

8

In hoofdstuk 3 presenteren we de uiteindelijke agenda voor 2023-2026, inclusief programmalijnen. Deze agenda is een uitwerking van de ambities uit hoofdstuk 2, met de evaluatie van de agenda voor 2018-2022 als vertrekpunt. De belangrijkste resultaten van deze evaluatie bespreken we op pagina 12 en 13. Hoofdstuk 4 tot slot gaat in op de organisatie – wie doet wat – van de programmalijnen.

9

Doorpakken op de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 De nieuwe Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 gaat verder waar de agenda voor 2018-2022 gebleven is. Maar dan is het natuurlijk wel belangrijk te weten welke uitgezette acties zijn uitgevoerd en hoe een en ander is verlopen. In voorbereiding op de nieuwe agenda is de 20182022-agenda daarom uitgebreid geëvalueerd. Die evaluatie is tot stand gekomen op basis van een desk study van jaarplannen en jaarverslagen die in het kader van de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 zijn opgesteld. Om een beeld te krijgen van de voortgang van de verschillende projecten zijn relevante project- en onderzoeksrapporten doorgenomen. Verder zijn er interviews gehouden met leden van het Ambtelijk overleg Mobiliteit van de regio. In een speciale werksessie met het Ambtelijk overleg is tot slot bepaald in hoeverre de verschillende projecten daadwerkelijk bijdragen (hebben bijgedragen) aan bereikbaarheid en aan duurzaamheid.5

Resultaten per programmalijn De Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 kent vier programmalijnen: 1) (inter)nationale bereikbaarheid, 2) interne bereikbaarheid, 3) duurzame en gezonde mobiliteit en 4) slim, innovatief en veilig bereikbaar. In het onderstaande vatten we per programmalijn kort samen wat er is gebeurd. Evaluatie programmalijn 1: (Inter)nationale bereikbaarheid Onder deze programmalijn vallen de dossiers stations (‘nationale poorten’), multimodale corridors, knooppunten op hoofdcorridors, de zuidelijke en westelijke ontsluiting en logistieke stromen. Dit zijn geen punten waar de Foodvalleygemeenten direct op kunnen ingrijpen. Er is de afgelopen jaren daarom vooral veel gelobbyd: de belangen van de regio zijn onder de aandacht gebracht bij provincies en het rijk. Hoewel de uitkomsten van de besluitvorming in veel gevallen nog ongewis zijn en de resultaten in veel gevallen ook niet tastbaar, is een stevige inzet op deze complexe dossiers wel cruciaal voor de toekomstige bereikbaarheid van de regio. Evaluatie programmalijn 2: Interne bereikbaarheid Er zijn de afgelopen jaren verschillende hoogwaardige fietsverbindingen gerealiseerd: Wageningen-Arnhem, Ede-Veenendaal, Barneveld-Voorthuizen en Nijkerk-Amersfoort/Hoevelaken. Bovendien zijn voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van de hoogwaardige fietsverbinding Ede-Wageningen. Op het dossier 5

Zie voor de complete evaluatie ‘Evaluatie Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2018-2022’, MuConsult, 2022. Dit memo is als apart document bij de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 beschikbaar.

10

(hoogwaardig) openbaar vervoer zijn diverse studies uitgevoerd en zijn netwerkperspectieven opgesteld voor het noorden en zuiden van Foodvalley. Als er de komende jaren nieuwe concessieovereenkomsten worden gesloten, kunnen die inspanningen tot tastbare resultaten leiden. De regio heeft daarnaast verschillende onderzoeken uitgevoerd naar een netwerk van mobiliteitshubs. Ook hier ontbreekt nog tastbaar resultaat ‘op straat’, maar met het verrichte voorwerk kan de regio in de komende periode wel vlot stappen maken. Programmalijn 3: Gezonde en duurzame mobiliteit De werkgeversaanpak is van start gegaan. Vanwege corona is in het begin vooral ingezet op kennisdeling tussen werkgevers. Momenteel wordt de werkgeversaanpak opgeschaald. De resultaten tot nu toe zijn echter mager: in de regio komt de modal shift maar moeilijk van de grond. Ten opzichte van omliggende regio’s is het aandeel thuiswerkenden bijvoorbeeld relatief laag, en het aandeel auto’s in de verplaatsingen relatief hoog. Een probleem is wel dat er nog te weinig data beschikbaar zijn om de regionale modal shift en eventuele obstakels hierin goed te analyseren en duiden. Programmalijn 4: Slim, veilig en sociaal bereikbaar De vorderingen onder programmalijn 4 zijn wisselend. Afgelopen jaren is succesvol samengewerkt aan het samenbrengen van (statische) data in de Verkeersdesk, die ook is ingezet voor diverse use cases.

De uitdaging is de Verkeersdesk goed te blijven gebruiken en ervoor te zorgen dat de Verkeersdesk zich zelfstandig kan bedruipen. De voortgang op het vlak van innovatief verkeersmanagement en het verbeteren van de verkeersveiligheid op routes in de buitengebieden is beperkt.

11

AMBITIE EN STRATEGIE Aan de Bereikbaarheidsagenda voor Foodvalley ligt een stevige ambitie ten grondslag. Kort samengevat komt die erop neer dat de regio in 2030 slim, duurzaam en gezond bereikbaar moet zijn. In dit hoofdstuk verkennen we deze ambitie nader. We concretiseren de ambitie in drie doelen en bespreken wat er nodig is om die doelen te realiseren.

Ambitie, doelen In 2018 hebben we als Regio Foodvalley de bereikbaarheidsambitie voor 2030 geformuleerd. Die komt er kort samengevat op neer dat we een slim, duurzaam en gezond bereikbare Regio Foodvalley willen realiseren. Deze ambitie staat nog altijd overeind. Met het oog op de stikstofcrisis kunnen we hooguit zeggen dat het aspect duurzaam nóg belangrijker is geworden: we moeten vol inzetten op een modal shift. Voor de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 houden we de ambitie slim, duurzaam en gezond bereikbaar dan ook en hebben we die geconcretiseerd in drie ‘eindplaatjes’ (doelen) voor 2030. We lopen die in het onderstaande kort langs. 1. In 2030 is Foodvalley als regio goed bereikbaar De Regio Foodvalley staat voor een enorme verstedelijkingsopgave. Ook in de omliggende regio’s Utrecht, Amersfoort, Arnhem-Nijmegen zullen veel nieuwe woningen worden gebouwd. De numerieke groei in aantal inwoners (en dus ook werkenden) zal leiden tot een sterke toename van de in-, uit- en doorstroom van reizigers binnen Foodvalley. In 2022 zijn goede afspraken gemaakt over de woningbouw en bereikbaarheid tussen Rijk en Regio. De komende jaren is hierop blijvend inzet benodigd.

Een goede aansluiting van de regio op de corridors A1 en A12, zowel via de weg als via spoor, is essentieel om die toename op te vangen en de verbinding met de Randstad en de stedelijke regio’s in het oosten van het land op peil te houden. We

12

kijken hier uiteraard ook naar de (auto)knelpunten op deze corridors. Verder verdient de zuidelijke ontsluiting, via de Rijnbrug, aandacht. Voor specifiek het personenvervoer per spoor is het belangrijk dat stations als EdeWageningen, Veenendaal-De Klomp en Barneveld-Noord goed bediend blijven worden en zich door kunnen ontwikkelen tot hoogwaardige multimodale knopen. 2. In 2030 is de bereikbaarheid bínnen de regio op orde De verstedelijkingsopgave heeft uiteraard ook consequenties voor de bereikbaarheid binnen de regio. We zullen hier passende maatregelen voor treffen en ervoor zorgen dat in 2030 de steden, kleine kernen en buitengebieden van de regio – ook de nieuwbouwgebieden – goed ontsloten worden door samenhangende netwerken voor auto, ov en fiets. Inwoners en bezoekers zijn hierdoor in staat om de door hen gewenste bestemmingen en activiteiten op een laagdrempelige, veilige, schone en betaalbare manier te bereiken. Door op de nieuwbouwlocaties extra in te zetten op de fiets, het ov en deelmobiliteit, stimuleren we bewoners van meet af aan om slim en schoon te reizen. De aard van de inzet is daarbij afhankelijk van het karakter van het gebied. In meer stedelijke omgevingen in Regio Foodvalley liggen de komende jaren nadrukkelijk kansen voor ov en fiets om de druk op belangrijke assen te verlichten. In meer landelijke gebieden is de afhankelijkheid van de auto groter.

Hier is het juist zaak om de bestaande autonetwerken goed te benutten en tegelijkertijd in te zetten op een modal shift en de netwerken voor de (elektrische) fiets, het openbaar vervoer en multimodale hubs te versterken. 3. In 2030 is de mobiliteit in Foodvalley duurzaam, slim, veilig In 2030 zal de mobiliteit in de regio aanmerkelijk duurzamer plaatsvinden. De duurzaamheidsdoelstellingen uit het Klimaatakkoord, die terugkomen in regionale mobiliteitsprogramma’s van de provincies Gelderland en Utrecht, zijn duidelijk: 50% CO-2 reductie door mobiliteit in 2030 en klimaatneutraal zijn in 2050. De regio draagt bij aan deze doelstellingen middels inzet op twee sporen. Ten eerste stimuleren we de modal shift, namelijk het reizen via ov en fiets, nog meer. Dit doen we onder meer via doelgroepenbenaderingen in de werkgeversbenadering en een nieuw op te zetten onderwijs- en bewonersbenadering. Ten tweede werkt Regio Foodvalley samen met de provincies Gelderland en Utrecht in regionale mobiliteitsprogramma’s aan verduurzaming van de mobiliteit. Denk hierbij aan duurzamer goederenvervoer en de ontwikkeling van laadinfrastructuur. Zo leveren wij onze bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen.

13

In 2030 hebben we er daarnaast met gerichte acties op het gebied van slimme mobiliteit, verkeersveiligheid en duurzaamheid voor gezorgd dat de nationale corridors en regionale netwerken gebruikt worden conform de ambitie: het beschikbare autonetwerk wordt goed benut, maar reizigers worden vooral ook aangemoedigd en gefaciliteerd om het ov en de fiets te gebruiken. In het kader van slimme mobiliteit zullen de gemeenten in Foodvalley ook hun datahuishouding op orde brengen en een regionaal multimodaal verkeersmodel ontwikkelen. Zo kunnen we (beleids)vraagstukken op het gebied van mobiliteit beter analyseren en uitwerken. En door de verkeersveiligheid te verhogen op wegen in de buitengebieden en op schoolroutes beschermen we de kwetsbaarste verkeersdeelnemers. Hiermee maken we het fietsen voor iedereen aantrekkelijker.

Met de verdrijvingsladder en STOMP naar duurzame mobiliteit Regio Foodvalley wil de mobiliteit de komende jaren flink verduurzamen. We zetten hierbij twee aanpakken in: de verdrijvingsladder voor duurzame mobiliteit en het STOMP-principe. In beide gevallen is het uitgangspunt dat goede bereikbaarheid voor iedereen is gewaarborgd. De verdrijvingsladder is ontwikkeld binnen de werkgroep Mobiliteit van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Ze bestaat uit de volgende archetypen oplossingsrichtingen in voorkeursvolgorde: •

•

•

•

Wonen en werken dichter bij elkaar. Mobiliteit voorkomen met een goede invulling van wonen, werken en voorzieningen. Denk daarbij aan hoge dichtheden, veel functiemenging en goede ov-voorzieningen. Autobezit en -gebruik ontmoedigen. In de meer stedelijke gebieden met een goed aanbod van alternatieven de auto minder vanzelfsprekend maken met beleid voor autoluwe gebieden, met bijvoorbeeld prijsprikkels, dosering en aangepaste snelheden. Veranderen van gedrag. Transitie naar slimme en duurzame mobiliteit stimuleren met beleid gericht op werkgevers, onderwijsinstellingen, logistieke bedrijven en doelgroepen. Optimaal benutten van bestaande netwerken. De bestaande infrastructuurnetwerken goed benutten met smart mobility en een goede (her)verdeling van de ruimte voor auto, fiets en ov.

14

• •

Aanbod uitbreiden. Daar waar nodig bestaande infrastructuur uitbreiden met bijvoorbeeld een extra rijstrook, een busbaan of een vrijliggend fietspad. Schaalsprong. Als uitbreiding van de bestaande infrastructuur niet mogelijk is, komt een schaalsprong, nieuwe infrastructuur, in beeld.

Het STOMP-principe gebruiken we bij de prioritering van de inzet op verschillende modaliteiten. In de meer stedelijke gebieden staat niet langer de auto centraal bij de inrichting van ruimte, maar gaan we allereerst uit van de voet-ganger (Stappen) en fietser (Trappen), gevolgd door het Openbaar vervoer en Mobility as a Service. Tot slot wordt de Privéauto meegenomen. Het STOMP-principe stelt daarmee de mens centraal in gebiedsontwikkelingen en geeft zo invulling aan de leefbaarheid en bereikbaarheid. Het uitgangspunt blijft wel dat goede bereikbaarheid voor iedereen is gewaarborgd. In grote delen van de Regio Foodvalley blijft de auto van belang voor de bereikbaarheid. Daarom treffen we in de agenda gepaste maatregelen die hieraan bijdragen.

Strategie Sinds 2014 werken we als de acht Foodvalley-gemeenten samen aan mobiliteit. De bovenstaande ambitie en eindplaatjes zullen we dus ook gezamenlijk oppakken. Maar hoe we dat precies doen en welke rol we vervullen, zal per doel en project verschillen. Bij het eerste doel, bovenregionale bereikbaarheid, spelen we als Regio Foodvalley voornamelijk een vertegenwoordigende en lobbyende rol. Betreft het de mobiliteit bínnen de regio en het slim, veilig en duurzaam maken van onze mobiliteit – doel 2 en 3 – dan pakken we als regio de vraagstukken proactiever op. Al naar gelang het dossier is dat een verkennende, adviserende, faciliterende of ondersteunende rol richting de afzonderlijke Foodvalley-gemeenten. (Boven)regionaal samenwerken Met name voor het bovenregionale doel zijn we als Regio Foodvalley sterk afhankelijk van het beleid en de besluiten van de provincies, (buur)regio’s en het rijk. Maar dat we op een bepaald dossier niet aan de tafel zitten waar de besluiten worden genomen, wil niet zeggen dat we niets kunnen doen. Foodvalley zal er in die gevallen z’n best voor doen om met een goede lobby de belangen van de regio voor het voetlicht te krijgen. Als één partij handelen en spreken, en niet als acht afzonderlijke gemeenten, zorgt er hierbij voor dat we sterker staan.

Een te ontwikkelen lobbyagenda gaat voor de komende jaren duidelijkheid scheppen over de organisatie en uitvoering van deze lobby.

15

Die contacten met partners werken overigens twee kanten op: waar mogelijk en zinvol sluit de regio aan bij het beleid van partners. De provincies Gelderland en Utrecht hebben bijvoorbeeld mobiliteitsvisies uitgewerkt om hun netwerken te versterken, verbinden, veranderen en vergroenen.6 Als Regio Foodvalley laten we ons inspireren door dit provinciale beleid en zoeken we in onze plannen naar mogelijkheden om aan te sluiten. Denk dan aan onderwerpen als de ontwikkeling van mobiliteitshubs en voorbereidingen voor een regionale netwerkvisie. Ook met de buurregio’s is er nauw contact en afstemming. We overleggen met omliggende regio’s over bijvoorbeeld de A1-corridor, we werken met regio Rivierenland aan het dossier Rijnbrug en samen met regio Arnhem-Nijmegen inventariseren we de gevolgen van de verstedelijkingsopgave. Op rijksniveau zijn er eveneens dossiers die direct of indirect van belang zijn voor de regio. Een goed voorbeeld zijn de doelstellingen voor CO2-reductie uit het Klimaatakkoord: daar moet ook (de mobiliteit in) Foodvalley aan bijdragen. De stikstofproblematiek raakt Foodvalley, al was het maar omdat de aanpak van knooppunten op rijkswegen vertraging oploopt. En verder is er Betalen naar gebruik, dat zeker ook impact zal hebben op de mobiliteit in Foodvalley.

De regio houdt deze ontwikkelingen nauw in de gaten en zal waar nuttig en nodig de Foodvalley-belangen kenbaar maken. Naast dit alles staan we als Foodvalley, provincies, regio’s en rijk de komende jaren voor de grote uitdaging om de verstedelijkingsopgave op hoogwaardige en duurzame wijze in te passen – met oog voor de effecten op de mobiliteit. Hierover zijn in 2022 belangrijke afspraken gemaakt tussen Regio en Rijk (zie kader).Ook op die vlakken zijn overleg, afstemming en aansluiting de komende jaren meer dan nodig. Een gezamenlijk mobiliteitsfonds Dan nog even terug de samenwerking als acht regiogemeenten zelf. Hieraan gaan we al veel verder dan samen afstemmen en besluiten, want sinds 2014 is er ook een gezamenlijk Mobiliteitsfonds. Er zijn al diverse projecten vanuit dit gezamenlijke fonds gefinancierd. De komende jaren zal Regio Foodvalley het mobiliteitsfonds in stand houden en aanvullen, om zo invulling te geven aan de gezamenlijke dossiers. Het geeft de regio ook de mogelijkheid om als volwaardig gesprekspartner aan tafel te zitten bij grotere infrastructuurprojecten. Het Mobiliteitsfonds is overigens net zo goed een middel om geldstromen aan te trekken of financiën aan te spreken waar cofinanciering voor vereist is. Ook letten we 6

Zie ‘Visie voor een bereikbaar Gelderland’ (2020) en ‘Mobiliteitsvisie provincie Utrecht – Verbinden, Vernieuwen en Versterken’ (2014).

16

goed op provinciale en rijkssubsidies die voor de regio en regiogemeenten beschikbaar zijn.

Welke afspraken zijn in 2022 gemaakt tussen Regio Foodvalley en het Rijk over mobiliteit in de regio? In bestuurlijke overleggen over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO-MIRT) van november 2022 zijn belangrijke, wederzijds bindende afspraken gemaakt tussen Regio Foodvalley en het Rijk over het bereikbaar maken en ontsluiten van nieuwe woningen tot en met 20307. De BO-MIRT afspraken scheppen duidelijkheid over dossiers waar in de komende jaren een Rijksbijdrage voor beschikbaar wordt gesteld. De afspraken hebben vanzelfsprekend een plek in de Bereikbaarheidsagenda. Onderstaande tabel geeft zicht op de afspraken die Regio Foodvalley aangaan, en de plek waar deze in de agenda terug te vinden zijn. Waar zijn tussen Rijk en Regio afspraken over gemaakt?

Waar zijn deze terug te vinden in de Bereikbaarheidsagenda?

Generieke nationale afspraken Vaststelling verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley

Inleiding

MIRT onderzoek spoorcorridor A12 Utrecht – Foodvalley - Arnhem

Programmalijn 1, corridors

Netwerkanalyse 2030-2040 Regio Foodvalley-Arnhem-Nijmegen

Programmalijn 1, corridors

Rijnbrug Rhenen

Programmalijn 1, corridors

Knooppunt Hoevelaken

Programmalijn 1, knooppunten corridors

Regiopoorten Stations Nijkerk en Barneveld

Programmalijn 1, stations

Afspraken woningbouw en mobiliteit

7

De fietsroute Kernhem Noord- Ede Centrum.

Programmalijn 2, fietsnetwerk

De fietsroute Barneveld Noord (woningbouw Bloemendal) – Station Barneveld Noord

Programmalijn 2, fietsnetwerk

De fietsroute Veenendaal Centrum-De Klomp

Programmalijn 2, fietsnetwerk

Zie ‘Afsprakenlijst Bestuurlijke Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november 2022’, Rijksoverheid, 2022.

17

HOV-ontsluiting Ede-Zuidoost en langzaamverkeersbrug Noordplein-WFC

Programmalijn 2, openbaar vervoer

De HOV-lijn Veenendaal-Ede

Programmalijn 2, openbaar vervoer

De hub Veenendaal Centrum

Programmalijn 2, netwerk mobiliteitshubs

Ontsluiting van de wijk Kernhem-Noord op A30 (via bestaande op- en afritten)

Programmalijn 2, autobereikbaarheid

Ontsluiting van Barneveld-Noord (woningbouw Bloemendal) in relatie tot de A1 en A30

Programmalijn 2, autobereikbaarheid

De verbreding van de oostelijke rondweg N233

Programmalijn 2, automobiliteit

Doorstromings- en geluidsmaatregelen Diedenweg Wageningen

Programmalijn 2, automobiliteit

18

PROGRAMMALIJNEN De komende jaren gaan we gericht aan het werk om de ambitie van slim, duurzaam en gezond bereikbaar te realiseren. Daarbij volgen we drie programmalijnen, inclusief acties, die corresponderen met de drie doelen uit het voorgaande hoofdstuk. De programmalijnen samen vormen de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 20232026.

Programmalijn 1 – Bovenregionale bereikbaarheid Doel

In 2030 is Foodvalley als regio goed bereikbaar

Rol regio De regio behartigt haar belangen doorlopend in de gesprekken met de provincies Gelderland en Utrecht, Rijkswaterstaat, het rijk en omliggende regio’s, met de MRU binnen U Ned, en faciliteert de benodigde (MIRT)-onderzoeken. Ten behoeve van de belangenbehartiging ontwikkelt de regio een lobbyagenda die voor de komende jaren helderheid schept over de uitvoering en organisatie van deze lobby. Corridors Hoogwaardige, goed functionerende multimodale corridors zijn cruciaal voor een bereikbare, leefbare en economisch competitieve Foodvalley. Voor de regio zijn vooral de corridors A12, A1 en de zuidelijke ontsluiting via de Rijnbrug belangrijk: zij waarborgen een hoogwaardige in-, uit- en doorstroom van en naar Utrecht, Arnhem, Amersfoort, Apeldoorn/Deventer, het zuiden van Nederland en het buitenland. De verwachte inwonersgroei als gevolg van de verstedelijkingsopgave maakt het alleen nog maar belangrijker dat deze verbindingen goed functioneren. Merk op dat er twee MIRT-onderzoeken op stapel staan die van belang zijn voor Regio Foodvalley: een onderzoek naar de verbinding Utrecht-Arnhem-Duitse grens en een onderzoek naar het integrale netwerk van Arnhem-Nijmegen en Foodvalley. •

A1-corridor 19

De A1-corridor verbindt Foodvalley via weg en spoor met de regio Amersfoort, de noordelijke randstad, regio Apeldoorn, regio Twente en de Duitse grens. Vanuit Foodvalley is in de afgelopen jaren stevig gelobbyd voor een integrale corridorstudie A1, het aansluiten van station Barneveld-Noord op het hoofdrailnet, een regiosprinterverbinding tussen Amersfoort en Apeldoorn (door Foodvalley) en de ontwikkeling van railterminal Barneveld-Noord. Overheden staan in principe positief tegenover de komst van de railterminal, maar laten het initiatief over aan de markt. Initiatieven van marktpartijen moeten bovendien integraal worden afgewogen tegenover andere ontwikkelingen in het gebied. Ook heeft de regio de wens de aansluiting A1 Hoevelaken Oost te realiseren, die een randvoorwaarde is voor de goede ontsluiting van de nieuwe woningbouw in Hoevelaken. Onderzocht moet worden wat de mogelijke consequenties zijn van realisatie van deze aansluiting, waarbij gevolgen voor verschillende regiogemeenten integraal in kaart worden gebracht. Tot slot is ook knooppunt A1/A30 vanzelfsprekend een belangrijk aandachtspunt binnen deze corridor (zie ook “Knooppunten corridors”). In december 2022 is de opzet vastgesteld voor het landelijke onderzoek naar de Berlijntrein.

De komende jaren continueert Foodvalley de inzet op genoemde dossiers, om te zorgen dat onze belangen goed voor het voetlicht worden gebracht. De regio doet dit onder meer door hierover de afstemming te (blijven) zoeken met de omliggende regio’s, in elk geval Amersfoort en de Cleantech regio, en waar wenselijk met een bredere coalitie regio’s. •

A12-corridor

De A12-corridor waarborgt via weg en spoor de oost-westverbindingen met de Randstad, de regio Arnhem-Nijmegen en de Duitse grens. De bediening van de stations Ede-Wageningen en Veenendaal-De Klomp staat onder druk en is een van de uit te werken keuzen geworden in het lopende MIRT-onderzoek voor de A12spoorcorridor. De bedoeling is de reistijd per trein tussen de grote steden en internationaal te verkorten en dat gaat mogelijk ten koste van de meer regionale stops. Foodvalley zal er de komende jaren onverminderd voor lobbyen om de bediening van de stations Ede-Wageningen en Veenendaal-De Klomp te behouden en te verbeteren. De inzet is ervoor te zorgen dat de intercity twaalf keer per uur station Ede-Wageningen aandoet (zes keer richting Utrecht, zes keer richting Arnhem) en dat ook station Veenendaal-De Klomp z’n huidige intercityfrequentie tenminste behoudt. De ambitie van NS om per 2024 weer op te schalen naar het bedieningsniveau van begin 2022 is in dat kader een belangrijke eerste stap. In 2022 is verder met de provincie Gelderland afgesproken gezamenlijk de randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen rond de potentiële multimodale hub Ede-West te onderzoeken. De hub Ede-West heeft een belangrijke functie in de ontsluiting van de nieuwe woningbouwlocaties via (hoogwaardig) openbaar vervoer. Bovendien leeft de wens de hub op lange termijn te ontwikkelen tot spoorwegstation.

Het is van belang dit in het achterhoofd te houden bij de locatiekeuze. Ook de 20

ontwikkeling van station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord heeft de komende jaren de aandacht, in de vorm van een vooronderzoek naar de uitgangspunten. Dat station is nodig om de nieuwe woningbouw in Veenendaal aan te sluiten op het ov en wordt ook benoemd als bouwsteen in de Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV – Nu instappen naar 2040 van het ministerie van Waterstaat en Infrastructuur. Hierbij wordt onderzocht of dit station in te passen is in de huidige dienstregeling tussen Veenendaal Centrum en Rhenen. De dossiers hub Ede-West en het nieuwe station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord worden opgepakt binnen de werkgroep mobiliteit van de verstedelijkingsstrategie. •

A28-corridor

De A28 corridor verbindt Foodvalley via weg en spoor met Utrecht, noordwest Veluwe en het noorden van het land. Als onderdeel van knooppunt Hoevelaken (zie ook “Knooppunten corridors”) wordt de A28 vanaf het knooppunt tot aansluiting Nijkerk verbreed. De rest van de A28 richting het noorden blijft ongewijzigd (twee keer twee rijstroken). Doordat ter hoogte van Nijkerk de capaciteit beperkt wordt, zal de doorstroming hier gaan knellen. Dit kan leiden tot sluipverkeer door Nijkerk. Daarom zetten we ons in om de doorstroming verder naar het noorden ook te verbeteren. Op het spoor zetten we in op een structurele verhoging van de treinfrequentie op station Nijkerk. De bediening van station Nijkerk is al 10 jaar een punt van discussie. Eind 2019 zijn er extra spitstreinen Harderwijk – Nijkerk – Amersfoort gaan rijden, omdat daarvoor in de spits de trein in Putten en Nijkerk geregeld zo vol zat dat reizigers op het perron achterbleven. De spitstrein verkorte de reistijd naar Amersfoort met 9 minuten, naar Utrecht met 7 minuten en naar Amsterdam Zuid zelfs met 21 minuten. Door personeelstekort is de spitstrein geschrapt voor de dienstregeling 2023. •

A30-corridor

De A30-corridor verbindt de noordelijke A1 bij Barneveld met de zuidelijke A12 bij Ede en is daarmee een cruciale noord-zuid verbinding in Regio Foodvalley. Gelet op de verstedelijking in de regio en in omliggende stedelijke gebieden is capaciteit hier een aandachtspunt. De opgavebeschrijvingen verstedelijkingsstrategie ArnhemNijmegen-Foodvalley schetst de noodzaak van een onderzoek naar de oplossingen die nodig zijn op de A30-corridor en het onderliggende wegennet om de toekomstige mobiliteitsgroei te moeten opvangen. De komende jaren zet de regio zich in voor uitvoering van dit onderzoek. •

Zuidelijke ontsluiting

Voor de zuidelijke ontsluiting van Foodvalley is de Rijnbrug essentieel, zeker gelet op de economie en de woningbouwopgave. In de BO-MIRT afspraken van november 2022 hebben Regio Foodvalley en het Rijk afspraken gemaakt over de verbreding van de Rijnbrug. De komende jaren vindt bovendien een MIRT-onderzoek plaats 21

naar het integrale netwerk van Arnhem-Nijmegen-Foodvalley middels een netwerkanalyse. Deze analyse zal meer duidelijkheid geven over de belasting van de Rijnbrug, en geeft mogelijk aanleiding tot het nemen van extra maatregelen zoals een (H)OV of een snelle busverbinding (BRT) over de Rijnbrug richting Rivierenland. Regio Foodvalley trekt binnen dit dossier waar nodig ook op met de regio Rivierenland, bijvoorbeeld aangaande de voor Foodvalley relevante kwestie van congestie op de A15 (en terugslag hiervan op de Rijnbrug). Knooppunten corridors Regio Foodvalley werkt al sinds de Netwerkvisie 2014 aan het oplossen van de autoknelpunten in de regio. Door de groei van mobiliteit in de regio blijft de aanpak van congestie op de knooppunten A1/A30 en A1/A28 hoog op de agenda staan. Extra complicerend hierbij is de stikstofcrisis: om de schadelijke gevolgen van stikstofdepositie op stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden te beperken, mag in de buurt van die Natura 2000-gebieden niet zomaar worden gebouwd. Hierdoor is de aanpak van de knelpunten vertraagd. •

A1/A30

De regio maakt zich hard voor de verbetering van de noordelijke entree van Regio Foodvalley, knooppunt A1/A30. In afgelopen jaren is stevig ingezet op de realisatie van de voorkeursvariant. De stikstofproblematiek heeft het realisatieproces vertraagd. Acties in 2023 betreffen lobby, namelijk het thema op de politieke agenda houden. Deze inzet wordt geconcretiseerd al naar gelang de ontwikkelingen in het stikstofdossier •

A1/A28 Hoevelaken

De komende jaren is inzet benodigd voor het oplossen van fileknelpunt A1/A28. Rijk en Regio Foodvalley hebben in het BO MIRT afgesproken zich in te spannen om met nader te bepalen (no-regret) maatregelen de impact van de uitgestelde oplevering van A1/A28 Knooppunt Hoevelaken op te vangen. De identificatie van de maatregelen vindt plaats binnen de U Ned programmalijnen Korte Termijn Aanpak (KTA) en Aanpak 2030. Deze inzet wordt verder uitgewerkt al naar gelang de ontwikkelingen in het stikstofdossier. Stations De treinstations in Foodvalley vormen belangrijke toegangspoorten tot de regio. In de komende jaren worden de stations doorontwikkeld van overstappunten tussen ovmodaliteiten tot multimodale overstappunten met een hoogwaardig aanbod van ov, fiets en deelmobiliteit. 22

•

Station Ede-Wageningen

De bouw van het nieuwe station Ede-Wageningen is gestart in 2021 en is in de loop van 2024 klaar. Het is de bedoeling dat de reiziger iedere tien minuten de trein kan pakken richting Randstad en omgekeerd. Het overstappen naar bus, fiets of auto moet ook makkelijker worden dan nu. Hiervoor is een busstation voorzien, een fietsenstalling en een parkeerterrein. In het stationsgebouw is ruimte voor verschillende horecavoorzieningen en een openbaar toilet. In 2023 werken we aan de lobby voor het behoud dan wel de verbetering van de bediening – zie ook de acties onder ‘Corridors / A12-corridor’ – en de ontwikkeling van station Ede-Wageningen tot multimodale hub. We zetten daarbij in op het aansluiten van (hoogwaardig-) openbaarvervoerverbindingen op het station, iets waar we scherp op zijn in het proces van concessieverlening en de jaarlijkse cyclus van dienstregelingen. Bovendien hebben we aandacht voor het ontwikkelen van hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen, en het vergroten van het aanbod deelmobiliteit op het station. De uitwerking van dit laatst punt zal vallen binnen de regionale visie deelmobiliteit. •

Station Veenendaal-De Klomp

In 2020 is een verkeersvisie Station Veenendaal-De Klomp opgeleverd. In 2021 is met een stakeholdersbijeenkomst de eerste stap gezet naar een gebiedsvisie. Veenendaal-De Klomp is een ‘zoekgebied’ voor wonen en werken, tot 5.000 woningen. In 2023 wordt een verkenning uitgevoerd naar verschillende varianten van verstedelijking. Parallel start begin 2023 een gebiedsonderzoek met provincies Gelderland en Utrecht, NS, Prorail en andere stakeholders. Daarmee wordt duidelijk hoe we op een duurzame manier de kansen voor intercitystation Veenendaal-De Klomp kunnen benutten. De inzet is om van station Veenendaal-De Klomp een multimodale hub te maken, met goede aansluitingen op (hoogwaardig-) openbaarvervoerverbindingen, hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen en een goed aanbod van deelmobiliteit (uit te werken binnen de regionale visie deelmobiliteit). •

Station Barneveld-Noord

Binnen het dossier A1-corridor wordt gekeken naar de mogelijke positie van Barneveld-Noord op het hoofdrailnet. Momenteel is Barneveld-Noord een station op de Valleilijn, de sprinterdienst tussen Amersfoort en Ede-Wageningen. Ongeacht de ontwikkelingen in dit dossier zet de regio zich komende jaren ook in voor de ontwikkeling van station Barneveld-Noord tot multimodale hub. De inzet is het aansluiten van (hoogwaardig-) openbaarvervoerverbindingen, hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen en het vergroten van het aanbod deelmobiliteit op het

23

station (uit te werken in de regionale visie deelmobiliteit). Station Barneveld-Noord is tevens aangeduid als regiopoort binnen het U Ned programma8. •

Station Barneveld-Centrum

Station Barneveld-Centrum is aangeduid als regiopoort binnen het programma U Ned. De inzet is om rond regiopoorten nieuwe woningen en bedrijfslocaties te ontwikkelen. Een goede bereikbaarheid van deze locaties te voet, met de fiets, het openbaar vervoer en de auto is daarbij de inzet. In het BO MIRT van november 2022 hebben Rijk en regio afgesproken de groeipotenties van de regiopoorten in het programma Regiopoorten verder in beeld te brengen en vervolgstappen te agenderen, inclusief de invulling van randvoorwaarden, •

Station Barneveld-Zuid

Ook station Barneveld-Zuid is als regiopoort aangeduid binnen het programma U Ned. Hier is eveneens de inzet om nieuwe woningen en bedrijfslocaties te ontwikkelen met goede bereikbaarheid te voet, met de fiets, het openbaar vervoer en de auto. In het BO MIRT van november 2022 hebben Rijk en regio afgesproken de groeipotenties van de regiopoorten in het programma Regiopoorten verder in beeld te brengen en vervolgstappen te agenderen, inclusief de invulling van randvoorwaarden. •

Station Nijkerk

Nijkerk heeft de ambitie om bij het stationsgebied van Nijkerk circa 800 woningen te bouwen waarbij ook naar bouwhoogtes tot maximaal 50 meter wordt gekeken. Doordat er in 2019 extra treinen zijn gaan rijden heeft ProRail de opdracht gekregen om de veiligheid op het traject te vergroten door overwegen op te heffen. De gevaarlijkste overweg is die bij het station Nijkerk. Wanneer deze door een fietstunnel vervangen wordt maakt dit een herinrichting van het stationsgebied mogelijk die samen kan gaan met de woningbouwontwikkeling. We zetten in op een kwaliteitsimpuls van het stationsgebied. Station Nijkerk is aangewezen als regiopoort in U Ned en is in de landelijke actieagenda OV knooppunten aanpak aangemerkt als focusknoop. Rijk en regio brengen de groeipotenties van de regiopoorten verder in beeld in het programma Regiopoorten en agenderen vervolgstappen. •

Station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord

Veenendaal-Zuid is een zoekgebied voor de verstedelijkingsopgave. Afhankelijk van de keuzes wordt de bouw van een nieuw station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord op de spoorlijn Utrecht-Rhenen mogelijk actueel. Regio Foodvalley volgt deze ontwikkelingen nauwgezet. Afhankelijk van de ontwikkelingen zullen we een 8

Zie ook ‘Groeien in Nabijheid, Bevindingen onderzoeken U Ned'. 8 november 2022.

24

vooronderzoek uitvoeren naar de uitgangspunten van station VeenendaalZuid/Rhenen-Noord. Spoorverbindingen •

Valleilijn

De Valleilijn vormt een belangrijke verbinding tussen Foodvalley en de regio Amersfoort, en van daaruit naar andere bestemmingen in het land. De sprinterdienst heeft een sterke rol in het faciliteren van de dagelijkse forensenstromen. Afgelopen jaren is gesproken over het intensiveren van de dienst en over een kwaliteitsimpuls op de Valleilijn, maar dit is door een gebrek aan draagvlak nog niet gerealiseerd. Door de verwachte groei van het aantal inwoners in Foodvalley hebben een frequentieverhoging en een kwaliteitsimpuls op de Valleilijn opnieuw de aandacht. We volgen deze ontwikkelingen nauwgezet, signaleren mogelijke koppelkansen en ondernemen waar nodig tijdig actie. •

Veenendaallijn

De Veenendaallijn is een belangrijke verbinding tussen Foodvalley en de regio Utrecht. Door de verwachte groei van het aantal inwoners in onze regio, vooral op de as Rhenen-Veenendaal, is een frequentieverhoging op de Veenendaallijn de komende jaren het onderzoeken waard. We volgen deze ontwikkelingen nauwgezet, signaleren mogelijke koppelkansen en ondernemen waar nodig tijdig actie.

25

Figuur 2: Kaart van de regio, met daarop verschillende thema’s die in programmalijn 1 worden meegenomen.

Overzicht acties Programmalijn 1 – Bovenregionale bereikbaarheid 26

Dossier

Acties

Alle dossiers •

Inzet voor de ontwikkeling van een lobbyagenda die inzicht geeft in de organisatie en uitvoering van lobbyactiviteiten ten behoeve van de dossiers binnen programmalijn 1.

•

Inzet voor een integrale corridorstudie A1

•

Inzet voor een plek van station Barneveld-Noord op het hoofdrailnet

•

Inzet voor een regiosprinterverbinding tussen Amersfoort en Apeldoorn

•

Gevolgen ontwikkeling railterminal Barnveld-Noord integraal afwegen

•

Kijken naar mogelijkheden voor en consequenties van realisatie van aansluiting A1 Hoevelaken Oost

•

Inzet voor behoud huidige intercityfrequentie op de stations Ede-Wageningen en Veenendaal-De Klomp

•

Inzet voor de ontwikkeling van een multimodale hub EdeWest

•

Inzet voor de ontwikkeling van station VeenendaalZuid/Rhenen-Noord, te beginnen met vooronderzoek naar uitgangspunten van het statoin

•

Inzet op verbreding A28 tussen knooppunt Hoevelaken en aansluiting Nijkerk

•

Inzet ten behoeve verbetering doorstroming Nijkerk in noordelijke richting.

•

Inzet op structurele verhoging van de treinfrequentie op station Nijkerk

A30-corridor

•

Inzet voor totstandkoming onderzoek naar oplossingen voor capaciteitstekorten A30-corridor

Zuidelijke ontsluiting

•

Inzet voor verbreding Rijnbrug

•

Aandacht voor de ontsluiting van Foodvalley-Zuid in het MIRT-onderzoek naar het netwerk Arnhem-NijmegenFoodvalley, en mogelijke extra benodigde maatregelen op en rond de Rijnbrug

Lobby-agenda

Corridors A1-corridor

A12-corridor

A28-corridor

Knooppunten corridors

27

A1/A30

•

Inzet voor het oplossen van fileknelpunt A1/30. Deze inzet wordt geconcretiseerd al naar gelang de ontwikkelingen in het stikstofdossier

A1/A28

•

Inzet voor bepaling no-regret maatregelen om de uitgestelde oplevering van Knooppunt Hoevelaken op te vangen.

•

Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Ede-Wageningen

•

Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station

•

Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station

•

Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Veenendaal-De Klomp

•

Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station

•

Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station

•

Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Barneveld-Noord

•

Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station

•

Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station

•

Inzet voor een plek van station op het hoofdrailnet (zie ook dossier A1-corridor)

Station Barneveld Centrum

•

In beeld brengen groeipotentie Barneveld Centrum als regiopoort in het programma Regiopoorten van U Ned en vervolgstappen agenderen

Station Barneveld-Zuid

•

In beeld brengen groeipotentie Barneveld Zuid als regiopoort in het programma Regiopoorten van U Ned en vervolgstappen agenderen

Station Nijkerk

•

Inzet voor een kwaliteitsimpuls van het stationsgebied, in beeld brengen groeipotentie en agenderen vervolgstappen.

Station VeenendaalZuid/RhenenNoord

•

Vooronderzoek naar de uitgangspunten van station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord

Stations Station EdeWageningen

Station Veenendaal-De Klomp

Station BarneveldNoord

Spoorverbindingen Valleilijn

•

Inzet voor frequentieverhoging op de Valleilijn

•

Inzet op kwaliteitsimpuls stations Valleilijn 28

Veenendaallijn

•

Relevante ontwikkelingen volgen (verstedelijkingsopgave, stikstof) om mogelijke koppelkansen tijdig te signaleren

•

Inzet voor frequentieverhoging op de Veenendaallijn

•

Inzet op kwaliteitsimpuls stations Veenendaallijn

•

Relevante ontwikkelingen volgen (verstedelijkingsopgave, stikstof) om mogelijke koppelkansen tijdig te signaleren

Programmalijn 2 – Regionale bereikbaarheid Doel

In 2030 is de bereikbaarheid bínnen Regio Foodvalley op orde

Rol regio

Regio Foodvalley is primaire actiehouder en voert de acties uit in samenspraak met de provincies Gelderland en Utrecht, Rijkswaterstaat, het rijk en omliggende regio’s

Fietsnetwerk De fiets speelt in Regio Foodvalley een steeds grotere rol om werk, onderwijs, dagelijkse voorzieningen en recreatie bereikbaar te houden. Als regio werken we ook al jaren hard aan de totstandkoming van een regiodekkend netwerk van (door)fietsroutes. In het kader van het Nationaal Toekomstbeeld Fiets is een Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley opgesteld met daarop de beoogde infrastructurele maatregelen tot 2030. De acht Foodvalley-gemeenten spannen zich in om fietsprojecten uit dat programma te realiseren, waar mogelijk met ondersteuning vanuit de provincie(s) in de vorm van subsidies. Bovendien geeft Regio Foodvalley uitvoering aan de afspraken die met Provincie Utrecht zijn gemaakt over het Regionaal Fietsnetwerk (RFN). •

Fietsen in het Binnenveld

Hoog op de agenda staan maatregelen om fietsen in het Binnenveld, het zuidelijke deel van de Gelderse Vallei, veiliger en aantrekkelijker te maken. Dit zal de fietsbereikbaarheid van de stedelijke gebieden in Foodvalley-Zuid vergroten en een bijdrage leveren aan recreatief fietsen in het Binnenveld. In 2021 is een onderzoek gedaan naar mogelijke maatregelen om fietsroutes in het Binnenveld te verbeteren. In 2022 is op basis daarvan een plan van aanpak opgesteld voor de korte termijn. In de komende jaren zullen we verder werken aan een toekomstbeeld Fietsroutes in het Binnenveld en de acties uit dat 29

toekomstbeeld uitvoeren. Hierbij sluiten we aan op het lopende proces van gebiedsontwikkeling in het Binnenveld. De regio brengt hoofdroutes in kaart en treft maatregelen om wayfinding in het Binnenveld te verbeteren. Daarnaast treffen we op deze routes maatregelen om de verkeersveiligheid te verhogen. Ook wordt onderzocht of we met strategische ‘knips’ en snelheidsmaatregelen het (auto-) sluipverkeer in het Binnenveld kunnen terugdringen. •

Goede fietsverbindingen van en naar nieuwe woningbouwlocaties

In het kader van de verstedelijkingsopgave komen er waarschijnlijk nieuwe woningen bij in Barneveld-Noord, Kernhem-Noord, in de Kennisas Ede-Wageningen, in Veenendaal-Spoorzone en in Veenendaal-De Klomp. Om te zorgen dat deze woningbouwlocaties ook per fiets uitstekend bereikbaar zijn, realiseren we de komende jaren hoogwaardige fietsontsluitingen die woningbouwlocaties aansluiten op het bestaande netwerk en verbinden met de belangrijke bestemmingen in de regio. Die zien we als ‘voorwaardelijk’ voor de woningbouw. Regio Foodvalley heeft bepaald dat er vijf nieuwe fietsverbindingen nodig zijn om een goede ontsluiting van woninglocaties op het fietsnetwerk te realiseren. Deze zijn opgevoerd als te nemen mobiliteitsmaatregelen in de zogenaamde Propositie Grootschalige woningbouwgebieden (GWG) voor een bijdrage van het rijk. De verbinding station Veenendaal-De Klomp - Veenendaal Centrum, de verbinding tussen Barneveld Noord (woningbouw Bloemendal) en Station Barneveld Noord, en de verbinding Kernhem Noord - Ede Centrum zijn daarvan gehonoreerd. In de komende jaren spant de regio zich in voor de cofinanciering en het treffen van de voorbereidingen voor de uitvoering. Voor de drie andere fietsverbindingen continueren we de lobby voor een rijksbijdrage binnen de jaarlijkse MIRT cycli.

Het gaat om de verbinding Ede Barneveld, de verbinding Kernhem - Kennisas (Wageningen) en de verbinding Station Veenendaal-De Klomp - Kennisas (door Binnenveld). •

Realiseren ambities en missing links uit Regionale Fietsnetwerkkaart

In de Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley zijn infrastructurele maatregelen gedefinieerd die gelden als ambitie van de regio (= met prioriteit op te pakken). Om het bestaande netwerk te versterken en woon-werkverkeer, schoolverkeer en recreatief fietsverkeer te faciliteren, moeten die ambities de komende jaren vlot worden ingevuld. De regio zal zich daar de komende jaren voor inspannen. Daarnaast telt de regio nog diverse missing links in de fietsinfrastructuur – zie ook de Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley. Toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld binnen de verstedelijkingsagenda, kunnen er toe leiden dat invulling van deze missing links actueel wordt, of zich koppelkansen voordoen. Daarnaast kan het zijn dat we op nieuwe, nog niet voorziene missing links stuiten. We houden wat dat betreft de vinger aan de pols en zullen waar nodig gepaste actie ondernemen. 30