Rapportage Lobbykracht van Raalte eindrapport

Aanpak In de programmabegroting voor 2023 staat dat de gemeente Raalte op basis van het gedane voorwerk belangrijke vervolgstappen wil zetten om een integrale bijdrage te kunnen leveren aan onder andere de Gebied Gerichte Aanpak (GGA) voor Salland. Hierbij is verbinding met de lokale samenleving en met andere opgaven zoals de ontwikkelingsopgave noodzakelijk. Uit de interviews blijkt dat de gemeente inzet op het managen van de onrust in het buitengebied over de toekomst van de landbouw. Tegelijkertijd kijkt de gemeente naar waar zij precies over gaat en waar de gemeente invloed op heeft, zodat ze prioriteiten kan stellen.

Netwerken Op deze opgave is het belangrijk dat de gemeente Raalte bekend is bij het Rijk en bij de provincie en dat er (financiële) middelen beschikbaar komen.

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

23/34

Er komen bijvoorbeeld vanuit het PPLG Overijssel20 middelen beschikbaar, waarop ook Twente (wateropgave/verdroging en stikstof) of de veenweidegebieden aanspraak maken. Het is voor Salland van belang de opgaven in de regio onder de aandacht te brengen. Er is binnen Salland een samenwerkingsverband: het netwerk Kracht van Salland. Dit netwerk bestaat uit gemeenten en maatschappelijke organisaties in Salland. Het netwerk zou een lobbyinstrument kunnen zijn, maar is op dit moment niet op die manier georganiseerd. Het is de vraag of dit netwerk passend en sterk genoeg is om de opgaven in Salland onder de aandacht te brengen. Voor de opgaven in het buitengebied is ook Regio Zwolle een belangrijk netwerk. Belangrijke thema’s binnen Regio Zwolle zijn onder andere agrofood en de klimaatopgave. De gemeente Raalte heeft een Regio Deal project ‘Impactgenerator A&F’, dat bijdraagt aan het creëren van alternatieve verdienmodellen en innovatieve bedrijven in de agri- & foodsector. Naast deze netwerken hebben bij deze opgave betrokken ambtenaren ambtelijke contacten bij het ministerie van LNV en de provincie. Daarnaast zijn er overlegtafels zoals het PPLG waar de gemeente Raalte aan tafel zit. Dit is geen formele lobby, maar het zijn wel kanalen voor informele lobby. Daarnaast is er veel interactie met bestuurders over de thema’s in het landelijk gebied.

Resultaten Omdat de gemeente Raalte op dit moment nog bezig is om de rol en positie in de opgave voor het buitengebied te definiëren, moet nog duidelijk worden via welke tafels de gemeente zou moeten opereren. Er zijn dan ook nog geen concrete lobbyactiviteiten opgestart. Het is voor nu belangrijk om keuzes te maken, prioriteiten te stellen, de positie te bepalen en ‘aan tafel te komen’ bij het Rijk en de provincie. Dit is volgens geïnterviewden een fase die je bij elke strategische opgave tegenkomt. De gemeente Raalte schrijft (soms vanuit een samenwerkingsverband) brieven aan de provincie (Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten) waarbij ze zaken onder de aandacht brengt en de provincie probeert aan te zetten tot actie. Een voorbeeld is een brief uit juni 2023 over het inzetten op communicatie en participatie met het maatschappelijk veld in de discussie rondom -en de aanpak vande transities in het landelijk gebied en de uitvoering van het PPLG. Een ander voorbeeld is het landelijk overzicht van piekbelasters dat begin juni 2023 naar buiten kwam. Tot de verrassing van de gemeente Raalte en andere partners uit Salland waren er in Salland piekbelasters, terwijl er weinig middelen voor Salland gereserveerd zijn om deze piekbelasters uit te kopen.

Via Salland Deal is toen aangekaart bij de provincie dat dit gevolgen moet hebben voor de toekenning van middelen bij de uitvoering van het PPLG. Met succes, want het is snel meegenomen in het uitvoeringsprogramma. Het schrijven van brieven valt niet onder de definitie van lobby die voor dit onderzoek is gebruikt omdat het binnen interbestuurlijk samenwerken plaatsvindt. Het brengt wel de belangen van de gemeente Raalte effectief onder de aandacht en beïnvloedt de besluiten van de provincie. Voor betrokkenen voelt deze aanpak als ad hoc en reactief, zo blijkt uit het interview. Daar staat tegenover dat het getuigt van de juiste netwerken en van een scherp beeld van de belangen van de gemeente Raalte. De aanpak is niet geëvalueerd.

Informatie aan de raad Voor de zomer was er een sessie met de raad over de transitie in het landelijk gebied, waarin informatie werd gegeven over waar de opgave over gaat en waar de gemeente bestuurlijk op inzet. De raad is besluitvormend over de rol en de positie die de gemeente Raalte inneemt ten aanzien van het buitengebied. Raadsleden zijn actief betrokken bij deze opgave en stellen met regelmaat vragen om zaken onder de aandacht te brengen bij het college of om verduidelijking te krijgen.

20

Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) - Provincie Overijssel

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

24/34

Met betrekking tot de eerdergenoemde brieven wordt de raad vooraf meegenomen in de inhoud van de brieven, zodat zij op de hoogte is en het eerder weet dan de pers.

Verbetermogelijkheden Momenteel is er geen sprake van lobby op dit strategische thema. In de verdere uitwerking kan lobby wel relevant zijn. Momenteel is er geen ambtelijke capaciteit of expertise om dit op te pakken. De huidige ambtelijk betrokkenen hebben behoefte aan meer kennis van lobby en meer ondersteuning. Dit maakt lobby minder afhankelijk van enkele personen, waardoor de lobbykracht van de gemeente Raalte volgens hen minder kwetsbaar wordt.

5.4

Behoud leefbaarheid en aantrekkelijkheid bestaande wijken en dorpen

De gemeente Raalte kent wijken en dorpen van diverse omvang en samenstelling, waarvan een aantal ook een onderhouds- en verduurzamingsopgave kent. Raalte wil investeren in wijken en dorpen om deze in fysieke zin te onderhouden en toekomstbestendig te maken en om de sociale leefbaarheid te verstevigen.

Aanpak Uit de programmabegroting blijkt dat de gemeente Raalte inzicht wil krijgen in deze opgave. Hiervoor dienen afwegingen gemaakt te worden ten aanzien van de keuze voor gebieden en visie. Het doel is om fysiek-ruimtelijke opgaven te verbinden met het sociaal domein om zo een brede maatschappelijke meerwaarde te creëren. In 2023 wordt een eerste aanzet gedaan tot een nadere prioritering en een verdere (financiële) doorvertaling in de jaren erna. Ook uit de interviews blijkt dat binnen de gemeente Raalte eigenlijk nog een start gemaakt moet worden met de opgave rondom de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van bestaande wijken en dorpen. De gemeente moet nog inzicht krijgen in deze opgave en in de benodigde aanpak in zowel het fysieke domein als in het sociale domein.

Netwerken De gemeente Raalte werkt op deze opgave samen in de regio, door bijvoorbeeld een situatie in Raalte rond een bepaald thema op tafel te brengen in de regio. Dit gaat meestal vanuit de inhoud. De gemeente Raalte zit ook in het landelijke samenwerkingsverband M50. In M50-verband is de gemeente Raalte afhankelijk van de belangen van de partners (andere type gemeenten), waardoor niet alle opgaven kunnen worden opgepakt binnen dit verband. Onderwerpen waar bijvoorbeeld wel gezamenlijk op in wordt gezet door M50 zijn voorwaarden aan de woningbouwimpuls en mobiliteitsopgaven. In het sociaal domein is lobby via VNG Overijssel en het bestuurlijk netwerk J42 21 (netwerk van de 42 jeugdzorgregio’s in VNG-verband) effectief.

Resultaten Begin 2023 was er een bestuurlijk overleg met de minister van Wonen over de woningbouwimpuls. Hierbij heeft M50 aangegeven dat de woningbouwimpuls niet geschikt was voor middelgrote gemeenten, gelet op schaalgrootte en inhoudelijke kaders. Deze lobbyactiviteit is succesvol geweest want de norm voor een woningbouwimpuls is versoepeld, waardoor kleine en middelgrote gemeenten gemakkelijker een aanvraag kunnen doen. Uiteindelijk zijn 13 van de 25 vergunningen naar middelgrote gemeenten gegaan (niet naar Raalte).

21

Wat doet het Bestuurlijk netwerk J42? | VNG

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

25/34

Informatie aan de raad In de opgave rondom de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van bestaande wijken en dorpen gaat het op dit moment vooral over de vraag wat Raalte precies wil en hoe inwoners erin staan. Bij de stap ‘hoe dan’ gaat belangenbehartiging en eventueel lobby belangrijk worden. In dit proces zal de raad worden meegenomen.

Verbetermogelijkheden Bij deze opgave is lobby nog niet aan de orde. In de verdere uitwerking kan lobby wel relevant zijn. Momenteel is er geen ambtelijke capaciteit of expertise om dit op te pakken. De huidige ambtelijk betrokkenen hebben, net als bij de Transitie buitengebied, behoefte aan meer kennis van lobby en meer ondersteuning. Dit maakt lobby minder afhankelijk van enkele personen, waardoor de lobbykracht van de gemeente Raalte volgens hen minder kwetsbaar wordt.

5.5

Conclusies

In deze paragraaf toetsen we de bevindingen aan het normenkader. De norm die de Rekenkamer hanteert luidt: De uitvoering is effectief. De zaken die goed gaan krijgen de waardering ‘voldoet’. Waar verbeteringen mogelijk zijn, staat de waardering ‘verbetermogelijkheid’. De verbetermogelijkheden komen terug bij de aanbevelingen. Normen Planmatige aanpak Er is een lobbyplan Er is sprake van structurele samenwerking Benutten van het netwerk Het netwerk wordt daadwerkelijk ingezet bij de lobby Resultaten en leren Er is inzicht in de resultaten (in termen van toegekende budgetten of beleidsbeslissingen) De inspanningen en resultaten worden geëvalueerd

Waardering Verbetermogelijkheid Verbetermogelijkheid Voldoet Voldoet Verbetermogelijkheid

Hierna lichten we de waardering toe.

Planmatige aanpak Er is geen concreet of formeel lobbyplan in de gemeente Raalte. De lobby rondom de N35 is niet geformaliseerd. Daar zitten voor- en nadelen aan (flexibiliteit versus kwetsbaarheid/beperkte overdraagbaarheid). Volgens betrokkenen is een lobbyplan niet noodzakelijk, wel is het volgens hen belangrijk dat er voldoende ambtelijke capaciteit en bestuurlijk commitment is. Binnen de drie strategische opgaven is lobby nog niet aan de orde. Betrokkenen geven aan dat het op dit moment ontbreekt aan voldoende capaciteit en expertise om een eventuele lobby rondom de drie strategische opgaven actief op te kunnen pakken.

Benutten van het netwerk De gemeente Raalte weet goed welke netwerken ingezet kunnen worden en maakt hier ook gebruik van. De samenwerking met partners is niet op alle strategische thema’s even sterk ontwikkeld. Het lobbytraject rondom de N35 is een goed voorbeeld van hoe de gemeente Raalte haar netwerk snel kan inzetten.

Resultaten en leren De gemeente Raalte is goed op de hoogte van zowel de resultaten die lobby kan opleveren als de resultaten van haar inspanningen (zoals toegekende budgetten en beleidsinspanningen bij bijvoorbeeld de N35, de woondeal en de woningbouwimpuls). Informeel worden lobbyactiviteiten wel geëvalueerd, ook met samenwerkingspartners. Er worden geen formele evaluaties uitgevoerd.

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

26/34

6. Bestuurlijke reactie

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

27/34

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

28/34

7. Nawoord Zoals gebruikelijk bij onderzoeken van de Rekenkamer Raalte schrijven we een reactie op het bestuurlijk hoor en wederhoor van het college van burgemeester en wethouders. We danken het college voor de bestuurlijke reactie. Het is fijn om te lezen dat het college het een goed rapport noemt. Dat de vijf aanbeveling navolging waarderen we als Rekenkamer. Door de lobbykracht te borgen in de (strategische) organisatie en minder afhankelijk zijn van een individu met een goed netwerk vinden we sterk. Het college geeft aan tijdens de vaststelling van het rapport met de gemeenteraad in gesprek te gaan om de lobbyimpact nog meer te verbeteren. We zijn erg benieuwd naar dat gesprek en de inbreng van de gemeenteraad. We delen de mening van het college dat lobbykracht wel afgezet moet worden tegen de grootte van de gemeente. In onze onderzoeken proberen we bij de aanbevelingen daar ook altijd rekening mee te houden. Dat lobbylijnen niet altijd zichtbaar zijn begrijpen we. Hoewel we niet gesproken hebben met de wethouders hebben we in de gesprekken met de ambtenaren wel gevraagd naar de inzet van het college in lobbytrajecten. Het is ook terecht dat u schrijft dat mede daardoor de genoemde resultaten bereikt zijn. Tot slot wil de Rekenkamer nogmaals alle betrokkenen die hebben deelgenomen aan het onderzoek bedanken voor de constructieve medewerking.

Wij hopen met dit onderzoek het belang van lobby onder de aandacht te hebben gebracht en adviseren de raad, bestuurders en de ambtelijk organisatie hun netwerk goed te houden en in te zetten om nog meer goede initiatieven voor Raalte te bewerkstelligen.

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

29/34

Bijlage 1: Onderzoeksverantwoording Het rekenkameronderzoek kent vier fasen: de aankondiging, de deskresearch, de verdieping en tot slot de analyse en rapportage.

Fase 1: Aankondiging Het onderzoek startte in week 24 van 2023 met een ambtelijke kick-off met de ambtelijk contactpersoon voor dit onderzoek. Naast een toelichting op de uitgangspunten van het onderzoek werd dit gesprek benut om praktische afspraken te maken over het verkrijgen van relevante informatie, planning van de interviews en groepsbijeenkomsten, te interviewen externe actoren en overige zaken.

Fase 2: Deskresearch Voor dit onderzoek zijn gemeentelijke, regionale en algemene documenten geraadpleegd die samenhangen met lobby. Een lijst met geraadpleegde bronnen is opgenomen in Bijlage 4.

Fase 3: Verdieping In week 31 tot en met week 42 vonden interviews plaats met ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen en met externe actoren. Een lijst met geïnterviewde personen is opgenomen in Bijlage 3. Tegen het einde van de veldwerkperiode (in week 42) vond een groepsgesprek plaats met leden van de gemeenteraad om hen specifiek te bevragen op de informatievoorziening in relatie tot de lobbyactiviteiten in Raalte. In het groepsgesprek worden ook enkele eerste bevindingen uit de fasen Deskresearch en Verdieping voorgelegd aan de raadsleden om te toetsen of zij deze bevindingen herkennen.

Fase 4: Analyse en rapportage In deze fase zijn de onderzoeksvragen beantwoord en afgezet tegen het normenkader. Het doel van het normenkader is om verbetermogelijkheden te identificeren en om recht te doen aan wat goed gaat. Daarbij hebben de onderzoekers rekening gehouden met de omvang van de gemeente Raalte als middelgrote gemeente. De resultaten van het onderzoek zijn beschreven in de concept Nota van Bevindingen. Deze is door de Rekenkamer voor technisch wederhoor bij de ambtelijk betrokkenen neergelegd. Vervolgens zijn, na de aanpassingen uit het technisch wederhoor, de conclusies en aanbevelingen toegevoegd aan het rapport.

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

30/34

Bijlage 2: Normenkader Normen met betrekking tot beleid en netwerk Externe oriëntatie en arenakennis Er is zicht op actuele en toekomstige politieke en maatschappelijke ontwikkelingen Er is kennis van de werkwijze en belangen van beslissers op provinciaal en nationaal niveau Er is inzicht over de werking van politieke besluitvorming op provinciaal en nationaal niveau Focus in doelstellingen Er is consensus over waarin Raalte zich onderscheidt Er is een beperkt aantal concrete/specifieke lobbydoelstellingen die aansluiten bij de belangrijkste opgaven voor de gemeente De lobbydoelstellingen sluiten aan op regionale opgaven De lobbydoelstellingen sluiten aan op opgaven van provincie Overijssel en Den Haag Capaciteit en expertise Er is bestuurlijke aandacht voor lobbyactiviteiten Het lobbybeleid is beschreven Er is voldoende ambtelijke capaciteit beschikbaar met voldoende expertise Netwerk beschikbaar en onderhouden De gemeente beschikt (via samenwerkingsverbanden) over een netwerk bij provincie Overijssel en in Den Haag Het netwerk strekt zich uit over politieke, bestuurlijke en ambtelijke stakeholders (incl.

partijlijnen) Normen met betrekking tot aanpak en resultaten Planmatige aanpak Er is een lobbyplan Er is sprake van structurele samenwerking Benutten van het netwerk Het netwerk wordt daadwerkelijk ingezet bij de lobby Resultaten en leren Er is inzicht in de resultaten (in termen van toegekende budgetten of beleidsbeslissingen) De inspanningen en resultaten worden geëvalueerd

De bevindingen worden afgezet tegen deze normen en op de volgende wijze weergegeven: Voldoet : er wordt geheel voldaan aan de norm, er is geen verbeterpotentieel; Verbeterpotentieel: er wordt voldaan aan de norm, maar er is verbeterpotentieel; Voldoet niet: er wordt niet voldaan aan de norm, verbeteringen zijn noodzakelijk; N.t.b. : niet te beoordelen. Uit de toetsing aan het normenkader volgen de conclusies en aanbevelingen.

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

31/34

Bijlage 3: Lijst geïnterviewde personen #

Organisatie

Functie

1 2 3

Gemeente Raalte Gemeente Raalte Gemeente Raalte

4

Gemeente Raalte

5 6

Gemeente Raalte Gemeente Raalte

7

Gemeente Raalte

8 9 10 11

Gemeente Raalte Gemeente/Regio Zwolle Provincie Overijssel Verkeerscommissie Mariënheem

Waarnemend burgemeester Directeur Beleidsadviseur externe contacten en Public Affairs Beleidsdirecteur wonen / onderdeel opgaveteam groeiopgave Bestuursadviseur en directieondersteuner Strateeg sociaal domein / opgavemanager leefbare dorpen en kernen Beleidsadviseur openbare ruimte / trekker opgave landelijk gebied Beleidsmedewerker landelijk gebied Public Affairs Officer Public Affairs Adviseur Voorzitter

Aanwezigen groepsgesprek raadsleden 19-10-2023 • • •

Arie van der Wilt (PvdA) Ralph Mulders (GroenLinks) Aaltje Booijink (CDA)

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

32/34

Bijlage 4: Lijst geraadpleegde bronnen Algemene bronnen • • • • • • • • • • • • • •

• •

• • • • • • • • • •

Gemeente Raalte (2020): Raalte Horizon 2040 (Omgevingsvisie)| Omgevingsvisie Horizon 2040_ (arcgis.com) Regio Zwolle (2020): RegioDeal Regio Zwolle | Regio Zwolle Regio Deal_V2.0 (adobe.com) Rijksoverheid (2020): Regio Deal Regio Zwolle | pdf (overheid.nl) Nationaal Groeifonds | https://www.nationaalgroeifonds.nl De Kracht van Salland (2022): Toekomstvisie Salland 2023-2030 | www.dekrachtvansalland.nl Raalte (2022): Versterken, verbinden, vernieuwen – Coalitieakkoord 2022-2026 | www.raalte.nl Regio Zwolle (2021): Samenwerken, netwerken en kansen verzilveren: Jaarverslag public affairs Regio Zwolle 2021 | Jaarverslag Regio Zwolle (2022): Verbinden, versterken, vertegenwoordigen: Jaarverslag public affairs Regio Zwolle 2022 | Jaarverslag We Public (2021): Regionale lobbykracht meting: Zicht in de lobbykracht van regio’s | Onderzoek VNG Overijssel: Wie zijn wij? | www.vngoverijssel.nl Gemeente Raalte (2022): Programmabegroting | www.raalte.nl Gemeente Raalte (2023): Programmabegroting | www.raalte.begroting-23.nl Van der Zwan (2019): Lobbyen in Brussel: geen luxe, maar noodzaak | www.vng.nl Ministerie van Economische Zaken (20100: Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2010 ; Brief regering; Pieken in de Delta – evaluatie van de subsidieregeling | www.parlementairemonitor.nl Topsectoren | www.topsectoren.nl Broekhoven,

Weterings, Evenhuis, Daalhuizen & Van der Staak (2022): De Regio Deals in de praktijk: Casusonderzoek naar de uitwerking van de ambities voor een ander regionaal beleid in de beleidspraktijk | www.pbl.nl Nationaal Groeifonds | www.nationaalgroeifonds.nl Sterk Noord-Nederland: Een sterke regio voor een sterk Nederland | www.sterknoordnederland.nl P10 | www.p-10.nl K80 | www.k80.nl M50 Middelgrote Gemeenten | www.middelgrotegemeenten.nl Van Drimmelen (2014): Handboek Public affairs: een open boek over belangenbehartiging en lobbyen BVPA: Visie op het vak | www.bvpa.nl Van Oort Public Affairs Academie: Verschil public affairs en lobbyen | www.pa-academie.nl Rijksoverheid: Taken van een gemeente | www.rijksoverheid.nl VNG Overijssel (2020): Wat vinden we belangrijk en waar zijn we van | www.vngoverijssel.nl

Opgave leefbare kernen en dorpen • • • •

Rekenkamercommissie Raalte (2020): Tot de kern: leefbaarheid in kleine kernen | www.raalte.bestuurlijkeinformatie.nl Raalte (2021): Rapport rekenkamercommissie over leefbaarheid kleine kernen | Procedureblad behandeling raadsvoorstel | www.raalte.bestuurlijkeinformatie.nl M50 (2023): Concept-jaarplan M50 2023 | www.middelgrotegemeenten.nl Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (2021): Plan van aanpak startbeslissing MIRT Verkenning N35 Wijthmen – Nijverdal | www.raalte.bestuurlijkeinformatie.nl

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

33/34

Transitie buitengebied • • • • • • • • •

De Kracht van Salland: Wat is Salland Deal? | Wat is Salland Deal? | De Kracht van Salland RES West-Overijssel: RES 2.0 | www.reswestoverijssel.nl RES West-Overijssel (2021): Hoofdlijnenakkoord: Op weg naar RES 1.0 | Gemeente Raalte (2022): Integrale reactie op actualisatie en Fundament Omgevingsvisie en PPE | Brief aan GS en PS Gemeente Raalte (2023): Reactie op ontwerp Provinciaal Programma Landelijk Gebied | Brief aan GS IJssellandschap (Salland Deal) (2023): Zorgen piekbelasters Salland | Brief aan PS Gemeente Deventer (2023): Piekbelasters in Salland | Brief aan PS Regio Zwolle (2021): Projecten uit het investeringsprogramma Regio Deal Regio Zwolle | www.regiozwolle.info.nl Provincie Overijssel: Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) | www.overijssel.nl

Groeiopgave • • • • • • • • • •

BZK (2022): Eerste woondeals gesloten (bijlage Woondeal West-Overijssel) | www.rijksoverheid.nl IenW (2021): Plan van aanpak startbeslissing MIRT Verkenning N35 Wijthmen – Nijverdal IenW (2022): Startbeslissing MIRT Verkenning N35 Wijthmen-Nijverdal IenW: Naar een veiligere N35 tussen Wijthmen en Nijverdal | www.n35wijthmennijverdal.nl RTV Oost (2020): Wethouder Raalte over aanpak N35: ‘Cora en Bert hebben een mooi baby’tje gekregen’ | www.rtvoost.nl NOS (2023): Mariënheem voelt zich bestolen na ‘on hold zetten’ rondweg N35: “Onbetrouwbare politiek” | www.nos.nl NRC (2023): Met de kabinetsval viel ook het doek voor de plannen met de gevaarlijke N35 | www.nrc.nl AD (2023): Is de N35 de enige rijksweg in Nederland die dwars door een dorp loopt? | www.ad.nl SallandCentraal (2023): Plannen voor stations in Raalte en Heino ter inzage gelegd | www.sallandcentraal.nl ProRail (2022): Plannen voor aanpak stations Heino en Raalte | www.prorail.nl

Maart 2024 | De lobbykracht van de gemeente Raalte | eindrapport | RK Raalte

34/34