Rapport Ondermijning Rekenkamer Raalte

Wij zijn een dergelijke doelstelling niet tegengekomen in de stukken die wij hebben bestudeerd. De gemeenteraad wordt jaarlijks ingelicht over het veiligheidsbeleid. Ondermijning valt daar ook onder. Er is altijd veel interesse voor het onderwerp veiligheid, maar er worden weinig vragen gesteld. Er zijn in de onderzochte periode geen moties of amendementen ingediend over ondermijning. De gemeenteraad vertrouwt het veiligheidsbeleid en de informatievoorziening daarover graag toe aan de veiligheidsdriehoek en neemt verder een afwachtende houding aan. De gemeenteraad ziet dan ook eerder een controlerende functie voor zichzelf weggelegd dan een kaderstellende functie.

6.3

Uitvoering en instrumentarium

Bij het bespreken van het instrumentarium dat de gemeente Raalte ter beschikking heeft, moeten we ons realiseren dat niet alle instrumenten louter bedoeld zijn voor de bestrijding van ondermijning. Breder inzetbare instrumenten zijn: de APV, de aansluiting op Meld Misdaad Anoniem, controles op fraudes in het sociaal domein, het economisch café, integrale controles en het interne meldpunt van de gemeente. Specifiekere instrumentenzijn: het Bibob-beleid, Damoclesbeleid, IOC, Nuloptie coffeeshops, onderzoek criminele personen en werkproces aantreffen productieplaats en dumpplaats. Bij specifiekere instrumenten is het aannemelijker dat het hier om vermoedens van ondermijning ging dan bij de breder inzetbare instrumenten. Beide soorten instrumenten zijn in de onderzochte periode ingezet. Bij de vraag of er voldoende capaciteit is, speelt iets soortgelijks: het precieze aantal medewerkers dat ondermijning in hun takenpakket heeft is lastig vast te stellen. Ondermijning is namelijk maar een van de deeltaken. Een voorbeeld hiervan is de ‘contactambtenaar’. De taak van een contactambtenaar is het fungeren als een schakel tussen verschillende afdelingen binnen de organisatie. Met het oog op ondermijning wordt van contactambtenaren verwacht dat zij signalen over ondermijning oppikken en doorgeven aan degenen die met het veiligheidsbeleid van de gemeente bezig zijn. Het gaat hier

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

39/56

waarschijnlijk maar om een fractie van de tijd die deze ambtenaar te besteden heeft. Bij BOA’s geldt eigenlijk hetzelfde. Omdat een deel van de capaciteit fragmentarisch is, en opgebouwd is uit deeltaken, wringt de schoen soms. Bij BOA’s is dat het geval omdat zij eerst meldingen moeten uitlopen in het centrum, waardoor ze niet aan toezicht houden in het buitengebied toekomen. Bij de inzet van bestuurlijke instrumenten speelt dit fenomeen van gefragmenteerde en gedeeltelijke capaciteit veel minder. Kortom: verbinding, communicatie en toezicht zijn de aandachtspunten. Het aantal meldingen over ondermijning via Meld Misdaad Anoniem is redelijk stabiel in Raalte. De gemeente krijgt slechts enkele meldingen per jaar binnen over ondermijning. Waarschijnlijk denkt men dat dit nog maar het topje van de ijsberg is. Dit omdat er vanuit verschillende samenwerkingspartners ambtenaren bij de gemeente worden opgeroepen om meer aandacht te besteden aan signalen van ondermijning. Hier wordt op dit moment ook aan gewerkt met behulp van communicatiecampagnes en trainingen. Er vinden overleggen over ondermijning plaats op provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Binnen het lokale overleg wordt er regie gevoerd door de gemeente op casussen die met ondermijning te maken hebben. Indien nodig worden er vragen gesteld en/of hulp ingeroepen van overleggen op een hoger niveau.

De samenwerking kan bestaan uit kennisdeling, samenwerking en het delen van capaciteit. In het algemeen is men tevreden met de samenwerkingen op dit terrein. Wat betreft de vraag of er voldoende aandacht is voor de integriteit en veiligheid van de medewerkers van de gemeente: er is een gedragscode integriteit en er is aandacht voor de veiligheid van medewerkers. Deze maatregelen zijn niet specifiek met het oog op ondermijning tot stand gekomen. Ondermijning brengt echter wel specifieke uitdagingen met zich mee. Het blijft daarom de vraag of de aandacht voldoende is.

6.4

Resultaten en informatie aan de raad

Meldingen die bij de gemeente terechtkomen via Meld Misdaad Anoniem worden direct naar gespecialiseerde ambtenaren (OOV) toe geleid en vervolgens uitgezet naar ambtenaren die er actie op kunnen ondernemen. Ambtenaren OOV hebben een goed zicht op wat er qua ondermijning speelt in de gemeente dankzij de overleggen en samenwerkingen met externe partijen waar zij deel van uitmaken. De politie levert bestuurlijke rapportages aan de gemeente. Daarin staat informatie over casussen waarin is opgetreden tegen ondermijning. Organisaties zoals het RIEC of het RCIV leveren geen rapportages aan de gemeente en binnen de gemeente Raalte zelf zijn er geen specifieke rapportages over ondermijning. Bij vergunningverlening ten behoeve van horeca is een Bibob-procedure standaard, bij andere vergunningverleningen is een Bibob-controle niet de enige prioriteit. Dit heeft in zijn algemeenheid een effect op hoeveel aandacht er aan ondermijning wordt besteed bij het verlenen van vergunningen. De inzet van het Damoclesinstrument is op jaarbasis op de vingers van één hand te tellen. Waarschuwingen in het kader van verdenking van ondermijnende activiteiten worden jaarlijks enkele keren gegeven, hetzelfde geldt voor last onder dwangsom en last onder bestuursdwang.

Bij vergunningverlening buiten de horecasector is er het risico dat de aandacht voor het tegengaan van ondermijning ondersneeuwt door aandacht voor andere aspecten. Bij dit soort vergunningverlening is het moeilijk om na te gaan of er een ondermijningstoets is uitgevoerd. Hier is dan ook geen informatie over beschikbaar. De gemeente Raalte is bezig met het formaliseren van weerbaarheidsscans, maatregelen voor bewustwording en het opzetten van overleg waarin signalen van ondermijning meer worden gedeeld.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

40/56

De burgemeester is goed op de hoogte van alles wat er binnen de gemeente bekend is over ondermijning. Er zijn voldoende mogelijkheden voor de gemeenteraad om op de hoogte te zijn. Zij weten in globale zin wat er speelt. Raadsleden kunnen bovendien verdiepende informatie krijgen als zij vragen hierover stellen.

6.5

Slotconclusies

Ter afsluiting van dit rapport formuleren we nu een antwoord op de hoofdvraag: in hoeverre hanteert de gemeente zowel qua beleid als qua uitvoering een adequate aanpak in de bestrijding van ondermijning? Dit doen we met behulp van het onderstaande normenkader. Norm

Uitkomst Deels Voldoende bewustzijn op gebied van drugs en horeca. Dit geldt niet voor risico’s op andere terreinen.

De gemeente is zich bewust van ondermijningsrisico’s in Raalte

Deels De gemeente heeft zicht op de aard en omvang van ondermijning in Raalte

Lastig te bepalen aan de hand van cijfers. Andere informatie kan vertrouwelijk zijn.

Deels De gemeente beschikt over samenhangend beleid of een programmatische aanpak van ondermijning

Het beleid bevat nog lacunes, bv. op zorgfraude. Er is geen programmatische aanpak vanwege ontbreken doelstellingen

Deels Voor de uitvoering van het beleid is voldoende capaciteit, kennis, kunde en mandaat beschikbaar Er is een heldere samenwerkingsstructuur, zowel intern als met (regionale) partners

Ambtenaren OOV wel, de rest is lastig te bepalen. Toezicht op het platteland ligt ingewikkeld.

Ja. Deels

Het bestuurlijk instrumentarium wordt op een adequate manier ingezet

Veiligheidspartners delen informatie binnen de wettelijke mogelijkheden en werken goed samen

Verbeteringen mogelijk bij inzet Bibob buiten de horeca en bij het inzetten van integrale controles

Ja. Ja,

De gemeenteraad wordt voldoende geïnformeerd over het beleid

maar de raad kan zich actiever opstellen

Bewustzijn gemeente Er is in de gemeente Raalte voldoende bewustzijn van ondermijningsrisico’s op het gebied van horeca en drugs. Op andere terreinen zou het bewustzijn nog kunnen worden vergroot. Dit is met name belangrijk gezien de niet-tastbare aard van het fenomeen en het feit dat cijfers weinig inzicht bieden. Het bewustzijn bij de gemeente wordt bemoeilijkt doordat ondermijning een ongrijpbaar fenomeen is, mede omdat er met cijfers lastig iets over te zeggen is.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

41/56

Zicht op aard en omvang van ondermijning in de gemeente en daarmee samenhangend beleid Het zicht op de aard en omvang binnen de gemeente Raalte is minder goed als waar wij als onderzoekers van waren uitgegaan. Het ontbreken van een breed inzicht in de aard en de omvang van ondermijning hangt wellicht samen met het ontbreken van een programmatische aanpak tegen ondermijning: • op sommige gebieden (horeca, drugs) is de inzet groot en op anderen minder groot (bijvoorbeeld zorgfraude en jeugd); er zitten met andere woorden nog lacunes in het beleid; • de doelstellingen verbonden aan maatregelen tegen ondermijning kunnen scherper worden geformuleerd; • er is nog geen duidelijk genoeg tijdspad geformuleerd. Het integriteits- en veiligheidsbeleid van de gemeente heeft een algemeen karakter. Maar ondermijning is specifiek en brengt specifieke risico’s met zich mee. Het is daarom moeilijk om te zeggen of het integriteits- en veiligheidsbeleid adequaat genoeg is om ondermijning tegen te gaan. Het zou te ver voeren om op basis van het voorgaande in deze alinea van een programmatische aanpak van ondermijning te spreken. Enerzijds omdat er accenten en lacunes zijn, anderzijds ook omdat er geen duidelijke doelen en termijnen aan de maatregelen verbonden zijn. In beleidsdocumenten is ondermijning wel een prioriteit.

Daarbij gaat het vaak om gericht beleid op de horecasector en op druggerelateerde criminaliteit. Verder ligt er ook een gerichte focus op leegstand op het platteland. Voor aan ondermijning gerelateerde milieucriminaliteit, zorgfraude en jeugdpreventie is minder aandacht in de beleidsdocumenten. Voldoende capaciteit, kennis, kunde en mandaat De inzet op ondermijning binnen een gemeente is lastig vast te stellen, aangezien de bestrijding als deeltaak bij verschillende ambtenaren is belegd. Bovendien maken de maatregelen die tegen ondermijning worden ingezet deel uit van maatregelen die een bredere functie hebben. Met name bij de ambtenaren OOV is er voldoende kennis en capaciteit beschikbaar voor het bestrijden van ondermijning. Een aandachtspunt is echter het toezicht op het buitengebied, net zoals bij de inzet van het Bibob-beleid buiten de horeca en bij de inzet van integrale controles. Uit dit onderzoek komt het pleidooi naar voren om met name de signalering van ondermijnende activiteiten breder weg te zetten in de organisatie. Dit wordt tegelijkertijd bemoeilijkt omdat ondermijning veelomvattend is en daarmee ongrijpbaar. Handelingsperspectief voor gemeenteambtenaren is afhankelijk van duidelijke voorbeelden. Daarom is er momenteel een bewustwordingscampagne gaande binnen de gemeente Raalte waarin ambtenaren worden gewezen op signalen van ondermijning.

Een laatste opmerking over capaciteit is dat de BOA capaciteit waarschijnlijk beter kan worden benut door anders om te gaan met het lopen op meldingen en met de inzet in het binnen- en buitengebied. Er is nu te weinig tijd om signalen van ondermijning op te pikken, helemaal buiten de bebouwde kom. Samenwerkingsstructuur De samenwerking op het thema ondermijning is goed geregeld, zowel met interne als met externe partners op provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Het delen van informatie in deze verbanden en door de veiligheidspartners is op orde. Ook is er binnen de gemeente sprake van een adequate informatiestroom richting de raad. Inzet bestuurlijk instrumentarium Landelijk ligt de focus in het ondermijningsbeleid op druggerelateerde criminaliteit en op het aandachtsveld horeca. Er worden door de gemeente Raalte diverse bestuurlijke maatregelen tegen in stelling gebracht en bewustmakingscampagnes gevoerd om het bewustzijn over ondermijning in brede zin te verhogen.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

42/56

De politie levert een bestuurlijke rapportage aan de gemeente. De inzet van bestuurlijke instrumenten wordt ook bijgehouden door de gemeente. Bij sommige van deze instrumenten is het duidelijk dat ze tegen ondermijning zijn ingezet, bij anderen minder. Het is daarmee ook nog eens moeilijk om te zeggen hoe effectief de inzet van bestuurlijke instrumenten is. Maar de inzet is over de jaren heen wel ongeveer gelijk gebleven. Het is natuurlijk mogelijk om op basis van dit gegeven de conclusie te trekken dat er blijkbaar geen aanleiding is geweest om ze meer in te zetten. Maar deze conclusie is veel te verstrekkend om op basis van alleen dit onderzoek te trekken. Samenwerking en delen van informatie In de samenwerking over lokale ondermijning voert de gemeente de regie. De aard van de samenwerking is helder. Over bepaalde casussen wordt als dat nodig is informatie en advies gevraagd aan regionale partners zoals het RIEC. Deze partners willen dat de gemeente meer geplande integrale controles gaat doen. Het is een politieke vraag of dit haalbaar en wenselijk is. Informatiepositie gemeenteraad De ambtenaren OOV en de burgemeester zijn het beste op de hoogte van de staat van ondermijning binnen de gemeente. Casussen worden door hen gezien, beoordeeld en behandeld.

De gemeenteraad stelt weinig tot geen vragen over ondermijning, omdat zij voor zichzelf eerder een controlerende dan kaderstellende functie ziet weggelegd. Hierdoor zijn raadsleden wellicht op de hoogte van sommige incidenten die met ondermijning te maken hebben, maar hebben zij minder zicht op het totaalbeeld van wat er allemaal speelt rond dit thema en hoe de gemeente daarin optreedt. Een ‘actievere’ gemeenteraad op dit gebied krijgt meer informatie over ondermijning en kan de kaderstellende functie beter gestalte geven.

6.6

Aanbevelingen

Aanbevelingen voor het college van B&W 1. Versterk de programmatische aanpak van ondermijning Als er sprake is van een programmatische aanpak, dan moet er ook een doelstelling zijn en een periode waarin deze moet worden behaald. Wij zijn dit niet zo duidelijk tegengekomen, terwijl er wel sprake van is in het beleid. Als de gemeente denkt dat er een programmatische aanpak is, dan mag er wel iets worden gedaan aan doelverduidelijking en verduidelijking van de planning om het doel te behalen. Een goed begin is onzes inziens het beschikbaar stellen van een (gemeente-) definitie van ondermijning. Met de definitie is het gemakkelijker om een bredere groep gemeentemedewerkers in te schakelen in de signalering. Bovendien valt het gewenste handelingsperspectief (melden) dan ook in vruchtbaardere bodem. Deze definitie moet onzes inziens binnen de veiligheidsdriehoek worden gemaakt en daarna worden uitgedragen in de gehele organisatie. Deze activiteit is ook prima te plannen. 2. Versterk de signaleringskracht binnen de organisatie De ambtenaren OOV zijn goed geïnformeerd, maar bij andere medewerkers is kennis en bewustzijn van ondermijning beperkt. Meldingsbereidheid en handelingsperspectief ontbreken vaak. Introduceer daarom (verplichte) bewustwordings- en signaleringstrainingen voor alle gemeentelijke medewerkers met publieks- of toezichthoudende functies.

Veranker dit in het onboardingproces en in teamoverleggen. Koppel dit aan het meldpunt ondermijning. Monitor de ontwikkeling in het aantal meldingen door ambtenaren zodat kan worden geëvalueerd of nieuwe accenten in het signaleren van ondermijning (bijvoorbeeld bij jeugd, of milieucriminaliteit) werken. 3. Maak werk van het registratiesysteem PGAx en structureer informatiebeheer Informatie over aan ondermijning gelieerde aandachtsvelden binnen de gemeente is op dit moment lastig te ontsluiten. Daarmee wordt waardevolle informatie niet juist ingezet. Als daar verandering in komt, dan kan dit een doorbraak zijn om tot de gewenste bredere aanpak te komen. Implementeer

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

43/56

PGAx daarom zo snel mogelijk, na afronding van de DPIA. Zorg voor duidelijke afspraken over wie wat registreert, wie toegang heeft en hoe opvolging plaatsvindt. 4. Ontwikkel een methode om het anti-ondermijningsinstrumentarium breder in te zetten De focus op drugs en horeca is op zich prima, maar er speelt meer; onder andere op het gebied van jeugd, zorg en milieu. Wij weten niet of er al een integrale registratie van ingezette instrumenten is voor alle relevante vergunningen. Maar dat zou wel behulpzaam kunnen zijn omdat de inzet van waar instrumenten wel en niet worden ingezet dan zichtbaar wordt. Controles vinden nu vooral plaats op basis van risicoanalyse; het ontbreekt aan regelmaat en zichtbaarheid. Plan daarom jaarlijks een aantal integrale controles in risicogebieden en -branches, ongeacht meldingen of signalen. Betrek hier politie, Omgevingsdienst, Belastingdienst en RIEC bij. Als laatste punt willen wij preventie als instrument benoemen. Vooral bij jeugdproblematiek of bij problemen in de zorg liggen er mogelijk kansen om professionals in te zetten bij het voorkomen van problemen. 5. Zet de BOA-capaciteit effectiever in op signalering in het buitengebied Door meldingen in de kernen blijft toezicht in het buitengebied soms achter, terwijl dat juist een risicogebied is voor ondermijning. Herzie daarom de inzetstrategie van BOA’s.

Maak capaciteit vrij voor proactieve inzet in het buitengebied, desnoods ten koste van de prioriteit van bepaalde overlastmeldingen die langer dan 24 uur geleden zijn gedaan. Werk met ondersteuning van gespecialiseerde BOA’s (zoals in Deventer). Investeer in vervoers- en uitrustingsmiddelen die anoniemer toezicht mogelijk maken. 6. Stimuleer de meldingsbereidheid bij inwoners en ondernemers Door de lokale cultuur (van "noaberschap") kan er sprake zijn van terughoudendheid bij het melden van vermoedens door de bewoners van de gemeente Raalte. Blijf daarom doelgroepgerichte campagnes uitvoeren, specifiek voor het buitengebied, jongeren en ondernemers. Gebruik herkenbare voorbeelden, werk samen met lokale belangenorganisaties en geef terugkoppeling over meldingen om het vertrouwen te vergroten. Aanbevelingen voor de gemeenteraad 1. Versterk de informatiepositie buiten de jaarlijkse veiligheidsavond om Informatie over ondermijning wordt nu vooral mondeling en vertrouwelijk gedeeld tijdens een jaarlijkse raadsavond. Een betere informatiepositie kan ertoe leiden dat de raad beter gestalte kan geven aan zijn kaderstellende functie. Als de raad meer betrokken is, dan kunnen zij meer vragen stellen over de randvoorwaarden. Maar los daarvan kan het geen kwaad als de raad een actievere houding in zou nemen.

Een vraag aan de veiligheidsdriehoek kan geen kwaad en zal wellicht zelfs worden opgevat als blijk van belangstelling. 2. Stimuleer beleidsmatige verdieping via themadebatten of werkbezoeken Ondermijning komt zelden als zelfstandig onderwerp op de raadsagenda. Dit beperkt bewustzijn en betrokkenheid. Organiseer daarom een themadebat of bijeenkomst over ondermijning, eventueel met gastsprekers van RIEC, politie of ervaringsdeskundigen. Werkbezoeken aan integrale controles of meldpunten kunnen ook het bewustzijn vergroten. Deze activiteit kan breder worden aangeboden dan aan de raad. Denk bijvoorbeeld ook aan de ambtelijke organisatie en het college. 3. Stimuleer een cultuur waarin integriteit bespreekbaar is Integriteitsbeleid is aanwezig, maar ondermijning vraagt om blijvende alertheid en openheid over risico’s en dilemma’s. Wat moeten raadsleden doen als zij het idee hebben dat zij benaderd zijn of dat een ander is benaderd door de onderwereld? Kan dit op een vertrouwelijke manier aam de orde worden gesteld binnen de gemeente Raalte zonder er zelf last van te krijgen? En wat gebeurt er

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

44/56

vervolgens met deze anonieme en vertrouwelijke informatie? Hier zou voorlichting over moeten plaatsvinden. Vraag het college om jaarlijks te reflecteren op de integriteitsrisico’s, meldingen en het handelingsperspectief voor medewerkers én raadsleden. Overweeg een jaarlijkse (vertrouwelijke) sessie over integriteit, inclusief ondermijning.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

45/56

7. Bestuurlijke reactie

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

46/56

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

47/56

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

48/56

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

49/56

8. Nawoord Zoals gebruikelijk bij onderzoeken van de rekenkamer Raalte schrijven we een reactie op het bestuurlijk hoor en wederhoor van het college van burgemeester en wethouders. We danken het college voor de bestuurlijke reactie. Wij waarderen dat u de conclusies onderschrijft en op veel punten reeds in actie bent gekomen of concrete plannen heeft geformuleerd. Het is goed om te lezen dat de aanbevelingen 1 (programmatische aanpak), 2 (signaleringskracht), 3 (PGAx en informatiebeheer) en 6 (meldingsbereidheid) herkend worden en ook opgepakt worden of zijn. We begrijpen dat de aanbevelingen 4 (preventief en repressief instrumentarium) en 5 (BOA-capaciteit) gevolgen kan hebben voor de capaciteit en dat het een (politieke) afweging is hoe de schaarse middelen ingezet worden. We vinden het positief dat u de uitkomsten van het rapport betrekt in de gesprekken die u hierover voert. Tot slot wil de Rekenkamer nogmaals alle betrokkenen die hebben deelgenomen aan het onderzoek bedanken voor de constructieve medewerking. De gemeente Raalte heeft naar onze mening een goede koers ingezet om de weerbaarheid te versterken en de vervolgstappen zullen daar ook aan bijdragen, mits wij ons samen blijven realiseren dat ondermijning voortdurend nieuwe vormen aanneemt en blijvende waakzaamheid vereist.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

50/56

9. Gebruikte documenten Gemeentelijke of regionale documenten Analistennetwerk Nationale Veiligheid. (2021). Themastudie georganiseerde criminaliteit. Ondermijning van de democratische rechtsstaat en andere verbindingen met de nationale veiligheid. Utrecht: RIVM. CBS (2024). Gebiedsscan Raalte 2020-2023. Gemeente Raalte (2016, 5 juli). Coffeeshop- en handhavingsbeleid gemeente Raalte. Artikel 13b Opiumwet. Gemeente Raalte (2012). Beleidsnota Rood voor Rood. Beleidsnota ter verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van het landelijke gebied. Gemeente Raalte (2018). Ondermijningsbeeld Raalte: Een beeld van de ondermijnende criminaliteit in de gemeente Raalte [RIEC]. Gemeente Raalte (2021, december). VTH Uitvoeringsbeleid gemeente Raalte. Gemeente Raalte (2023, juli). Uitvoeringsplan Veiligheid 2023 en 2024. Cluster Veiligheid. Gemeente Raalte (2023b, 24 januari). Collegevoorstel Aansluiting Meld Misdaad Anoniem. Gemeente Raalte (2023c, maart 2023). Integrale Veiligheidsstrategie 2023-2026. Cluster Veiligheid. Gemeente Raalte (2024a). Damoclesbeleid gemeente Raalte 2024. Gemeente Raalte (2024b). Uitvoeringsprogramma vergunningverlening, toezicht en handhaving. Gemeente Raalte (zonder datum (a)). 2022-2023 MMA. Gemeente Raalte (zonder datum (b)). Integraal fraudepreventieplan Sociaal Domein: Slimmer handhaven in het Sociaal Domein. Gemeente Raalte (zonder datum (c)).

Proces fraudepreventie zorg. Gemeente Raalte (zonder datum (d)). Toelichting integraal fraudepreventieplan Sociaal Domein. Gemeente Raalte (zonder datum (e)). Gemeentelijk werkproces productielocaties en dumplocaties synthetische drugs. Gemeente Raalte (zonder datum (f)). Informatie t.b.v. Rekenkameronderzoek ‘weerbaar tegen ondermijning’. Openbare Orde en Veiligheid. Gemeente Raalte (zonder datum (g)). Raalte gedragscode integriteit. Gemeente Raalte (zonder datum (h)). Beleidsplan toepassing Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. (Wet BIBOB). Gemeenten Deventer, Raalte & Olst-Wijhe. (2023, januari). DOWR Regeling melden vermoeden misstand en inbreuk op Unierecht. IJsselland (2021a, oktober). Themaweek Veilig IJsselland oktober 2021. [Infographic]. IJsselland (2021b, 15 december). Samen tegen mensenhandel. Aanpak mensenhandel IJsselland 20222026. IJsselland (2023, oktober). Themaweek Veilig IJsselland: uitbuiting en mensenhandel.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

51/56

IJsselland (2024, 12 april). Protocol synthetische drugslab en afvaldumpingen IJsselland. Omgevingsdienst IJsselland (2024). VTH Uitvoeringsprogramma 2024. Platform Veilig Ondernemen (PVO) Oost-Nederland. (2024). Voor je het weet is het schoon, heel en veilig. Procesbeschrijving Veilig Buitengebied. PGAx. (zonder datum). PGAx voor Gemeenten. Binnengemeentelijke informatiedeling. Geraadpleegd via https://www.pgax.nl/oplossingen/pgax-voor-gemeenten/gemeentelijk-meldpunt-ondermijning. Provinciale Staten van Overijssel. (2024, 4 juni). Statenvoorstel Ondermijning 2024-2027. Provincie Overijssel. (zonder datum). Een veiliger en weerbaarder Overijssel: Contourennota aanpak ondermijning 2024-2027. Regionaal Coördinatiepunt Integrale Veiligheid, RCIV. (2024, 18 juni). Oplegnotitie nadere uitwerking contourennota/Statenvoorstel. Regionaal Coördinatiepunt Integrale Veiligheid, RCIV. (zonder datum). Meerjarenplan RCIV-netwerk 2023-2025. Rekenkamer Amersfoort. (2023, 17 mei). Investeren en regisseren. Een onderzoek naar de aanpak van ondermijning door de gemeente Amersfoort. Rekenkamer Amersfoort en Pro Facto. Rekenkamer Neder-Betuwe. (2023, 6 november). Over de (gemeentelijke) aanpak van ondermijning in Neder-Betuwe. RIEC. (2021). Samen ondermijning de baas. Meerjarenstrategie aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit 2022-2025 in Oost-Nederland van het RIEC-samenwerkingsverband.

RIEC-LIEC. (zonder datum). Ondermijnende criminaliteit: focus in de aanpak. Geraadpleegd via https://www.riec.nl/ondermijnende-criminaliteit. Riefel, A., Ruiter, E., Thijs, J.J., Huijgen, M., Meekes, S. en Gelderland, C. (2020). Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie Overijssel. Arnhem: Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd. Samenwerkingsconvenant BOA’s. (2021, 20 oktober). Samenwerkingsconvenant BOA’s Domein 5 Gemeente Deventer en Gemeente Raalte. Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland (2021, september). Toolbox bewustwording ondermijning. Werken aan een weerbare overheid. Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland (zonder datum). Puntsgewijs naar een veilig( r) publieke taak in de strijd tegen ondermijning. Vechtdal. (zonder datum). Ondermijnende criminaliteit. Samen voor een veilig buitengebied.

Rapporten en overige documenten Blatter, I. & Spapens, A. (2023). Ondermijning op het platteland: Problemen en aanpak. Boom Criminologie. Boutellier, H., Van Steden, R., Eski, Y. & Boelens, M. (2020). Een einde aan ondermijning. Over de opkomst en werking van een nieuwe veiligheidsstrategie. Tijdschrift voor Veiligheid, (19). Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, CCV (2010). Handboek bestuurlijke aanpak georganiseerde criminaliteit. Het instrument in de praktijk. Utrecht: CCV.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

52/56

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). (zonder datum). Georganiseerde criminaliteit en ondermijning. Geraadpleegd via https://hetccv.nl/themas/georganiseerdecriminaliteit-en-ondermijning/georganiseerde-criminaliteit-en-ondermijning/ Hier in Salland. (2022, 11 februari). Jaaroverzicht criminaliteit en overlast in de gemeente Raalte. Geraadpleegd op 14 oktober, 2024 van https://hierinsalland.nl/jaaroverzicht-criminaliteit-en-overlastin-de-gemeente-raalte/ Hoogewoning, F., A. van Dijk & W. Man (2010) Ondermijning en veiligheid. Tijdschrift voor de Politie, 72(5), 6-10. Lam, J., Van der Wal, R. & Kop, N. (2018). Sluipend gif. Een onderzoek naar ondermijnende criminaliteit. Onderzoekreeks Politieacademie. Den Haag: Boom criminologie. Overheid van nu. (2020, 26 maart). ‘Ze komen echt niet met een busje Harry’s Hennep’ aangereden’. Geraadpleegd op 14 oktober, 2024 van https://www.overheidvannu.nl/actueel/artikelen/2020/03/26/%E2%80%98ze-komen-echt-niet-meteen-busje-%E2%80%98harry%E2%80%99s-hennep%E2%80%99-aangereden%E2%80%99 Steen, M. van der, J. Schram, N. Chin-A-Fat & J. Scherpenisse (2016) Ondermijning ondermijnd. Den Haag: NSOB. Vols, M. (2020). Ondermijning: van frame naar hype naar wet. Nederlands Tijdschrift voor Bestuursrecht, 2019(2), 48-52. Artikel NTB 2020/18. Waanders, E. (2024, 28 juni).

Expertteam breidt zich uit door extra miljoenen: focus op drugscriminaliteit op platteland in Overijssel. Tubantia. Geraadpleegd op 14 oktober 2024, van https://www.tubantia.nl/enschede/expertteam-breidt-uit-door-extra-miljoenen-focus-opdrugscriminaliteit-op-platteland-inoverijssel~ade51655/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

53/56

A Deelvragen Om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden, zijn de volgende deelvragen geformuleerd: 1. Inzicht en bewustzijn ● Wat is ondermijning, wat speelt er binnen het thema ondermijning, wat is de rol van de gemeente en met wie werkt de gemeente samen? ● Welke cijfers over ondermijning in de gemeente Raalte zijn er? ● Wat weten het bestuur, de raadsleden en de medewerkers van de gemeente over ondermijning en kunnen zij signalen van ondermijnende activiteit (voldoende) herkennen? ● Is er een (recent) ondermijningsbeeld voor de gemeente Raalte van het RIEC en hoe goed is de organisatie hiermee bekend? 2.

Bestuurlijke en beleidsmatige borging ● ● ● ●

3.

Uitvoering en instrumentarium ●

4.

In hoeverre is ondermijning een bestuurlijke prioriteit? Is er beleid of een programmatische aanpak van ondermijning? In hoeverre is de gemeenteraad betrokken bij dit beleid, zijn er bijvoorbeeld moties ingediend of amendementen? Hoe geeft de gemeenteraad de kaderstellende functie vorm? Welke instrumenten en beheersmaatregelen heeft de gemeente om ondermijnende criminaliteit tegen te gaan? - Hoeveel en welke medewerkers hebben ondermijning in hun taakveld en hoe is deze formatie georganiseerd? Is dat voldoende? - Hoe is de informatiehuishouding ingericht om signalen over ondermijning te herkennen, agenderen en aan te pakken? - Is er een overlegstructuur met (regionale) partners om informatie over signalen uit te wisselen? - Met welke andere instanties wordt samengewerkt in de monitoring en aanpak van ondermijning? Hoe ziet deze samenwerking eruit? - Zijn er binnen de organisatie voldoende waarborgen ingebouwd om de integriteit en veiligheid van medewerkers zeker te stellen en zodoende verwevenheid tegen te gaan?

Resultaten en informatie aan de raad ●

Worden er signalen van ondermijning gemeld, gedeeld en vervolgens opgepakt? - Wat is de aard en omvang van bestuurlijke rapportages van politie en gemeentelijk boa’s ten aanzien van ondermijningssignalen? - Wat is de aard en omvang van bestuurlijke maatregelen tegen ondermijning (zoals boetes, waarschuwingen, bestuursdwang)? - Wat is de aard en omvang van Bibob-toetsen die de gemeente uitvoert, en wordt er ook casuïstiek opgeschaald naar RIEC of LBB? - Wat is de informatiepositie van zowel de burgemeester als de gemeenteraad?

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

54/56

B Aanpak De volgende activiteiten zijn verricht om te komen tot deze nota van bevindingen. Na de kick-off waarin we de ambtelijk betrokkenen hebben geïnformeerd over de insteek en werkzaamheden van het onderzoek, bestond de eerste fase van het onderzoek uit het volgende: ●

●

Een deskresearch. Daarin zijn we nagegaan welke onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden aan de hand van bestaande (beleids)documenten. We hebben in kaart gebracht welke definities er bestaan over ondermijning en welke definitie de gemeente Raalte hanteert. Daarnaast is geanalyseerd welk beleid of programmatische aanpakken Raalte gebruikt om ondermijning tegen te gaan en welke instrumenten er worden ingezet. De deskresearch diende bovendien als basis voor de interviews. Interviews. Wij hebben voor dit onderzoek interviews afgenomen met zowel ambtelijk als bestuurlijk betrokkenen. In deze interviews zijn we nader ingegaan op beleid, uitvoering en samenwerking in de regio. Wij hebben voor de interviews gesproken met de volgende functionarissen (op alfabetische volgorde): Ambtenaren bijzondere wetten (in het vervolg ABW), ambtenaren openbare orde en veiligheid (OOV), een ambtenaar Vergunning, Toezicht en Handhaving (VTH), Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA), de burgemeester (BM), leden van de ondernemersvereniging (ON), medewerkers van de politie (POL), een medewerker van het Regionaal Coördinatiepunt Integrale Veiligheid (RCIV) en medewerkers van het Regionale Informatie - en Expertisecentrum (RIEC). Tot slot heeft er een groepsgesprek met raadsleden plaatsgevonden (Raad)111.

111

De aanduidingen tussen haakjes worden in dit rapport gebruikt om bij citaten aan te geven wie er aan het woord is. Als de interviewer aan het woord is, geven wij dat aan met behulp van ‘INT’.

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

55/56

C Normenkader Tabel C.1 – Normenkader Norm De gemeente is zich bewust van ondermijningsrisico’s in Raalte De gemeente heeft zicht op de aard en omvang van ondermijning in Raalte De gemeente beschikt over samenhangend beleid of een programmatische aanpak van ondermijning Voor de uitvoering van het beleid is voldoende capaciteit, kennis, kunde en mandaat beschikbaar Er is een heldere samenwerkingsstructuur, zowel intern als met (regionale) partners Het bestuurlijk instrumentarium wordt op een adequate manier ingezet Veiligheidspartners delen informatie binnen de wettelijke mogelijkheden en werken goed samen De gemeenteraad wordt voldoende geïnformeerd over het beleid

April 2025 |Weerbaarheid tegen ondermijning in Raalte | RK Raalte

56/56

Hoort bij deelvraag 1, 2 1, 4 2, 3 3 3 3 3, 4 2, 4