Rapport-GemRaalte-Groenbeheerplan def

Beheerplan toekomstbestendig openbaar groen Gemeente Raalte

Versie: definitief

Datum: 16-11-2022

Colofon Project Beheerplan toekomstbestendig openbaar groen

Projectteam Gemeente Raalte (red) Antea Group

Opdrachtgever Gemeente Raalte Zwolsestraat 16 8101 AC Raalte

datum vrijgave

beschrijving revisie 3.0

Goedkeuring

Vrijgave

03-11-2022

definitief

H.J. Damen

T.A.J. Lesscher

2

Voorwoord Boodschap van wethouder Samenwerken aan een toekomstbestendige groene openbare ruimte van ons allemaal!

De kansen die er liggen pakken wij op en integreren wij met andere (beleids-)opgaven. De leuke en aansprekende inwonersinitiatieven als bijvoorbeeld in de Stationsstraat en de Brugstraat, waar de versteende omgeving vergroend is, worden gefaciliteerd.

In de gemeente Raalte wonen, werken en recreëren we in een mooie en groene omgeving. Dat willen wij graag zo houden en verbeteren. Geïnspireerd door onze Omgevingsvisie, wensen van inwoners en de vele beleidsontwikkelingen op het gebied van groen willen we, ten aanzien van de inrichting en het beheer van het openbaar groen, de komende jaren een volgende stap zetten. De stap richting ‘Toekomstbestendig openbaar groen’, de titel van deze nota.

Vergroening Met de toenemende druk op de beschikbare openbare ruimte kan het groen onder druk komen te staan in kwantitatieve en kwalitatieve zin. Daar waar sprake is van tegenstrijdige belangen maken we een nadere afweging waarbij we verwijzen naar aantoonbare positieve onderzoeksresultaten die pleiten voor het behouden en versterken van groen.

Maatschappelijke meerwaarde Het groen in onze 9 kernen biedt bij uitstek mogelijkheden om een maatschappelijke meerwaarde te creëren. Met het voorgestelde beleid maken we de beweging van kostenpost naar verdienmodel. Goed ingericht en onderhouden openbaar groen levert ons iedere dag weer voordelen en draagt bij aan een toekomstbestendige openbare leefomgeving. In dit beheerplan laten we zien op welke wijze groen een bijdrage kan leveren aan opgaven op het gebied van o.a. klimaatadaptatie, biodiversiteit, leefbaarheid en gezondheid. Hiermee geven wij tevens uitvoering aan de amendementen die door de raad onlangs zijn aangenomen op het gebied van biodiversiteit. De verschijningsvorm van het groen sluit zoveel mogelijk aan bij de functie, de mogelijkheden ter plaatse en wensen en behoeften van onze inwoners.

SROI Onze inzet (qua bedrijfsvoering) is gericht op het marktconform realiseren van de vele uitvoeringstaken. Hierbij hebben wij, als vanouds, een bijzondere aandacht voor de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We staan samen aan de lat voor deze mooie, groene en uitdagende opgave waarbij ieder zijn rol heeft. Groen is de verbindende factor die het verschil kan maken. Veel dank aan iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan het tot stand komen van dit nieuwe beheerplan. Met groot vertrouwen zie ik uit naar een mooie samenwerking voor een groene toekomstbestendige gemeente. Samenwerking met onze inwoners, de vele groene initiatieven, onze eigen medewerkers (incl. de collega’s van De Productie) en verder iedereen die zich inzet onze gemeente nog mooier en groener te maken.

Participatie Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties gaan wij hieraan werken. In de basis door het uitvoeren van het reguliere beheer en onderhoud zodat het groen er veilig en verzorgd bij ligt. Onze inzet is gericht op het effect voor de totale bevolking. We hebben extra aandacht voor buurten of doelgroepen waar het effect van het groen op de gezondheid groter kan zijn.

Ben Nijboer, Wethouder gemeente Raalte November 2022 3

Inhoud 5 1. 7 1.1 7 1.2 8 1.3 8 1.4 9 1.5 9

Samenvatting Inleiding Aanleiding Doel Opgave Afbakening Leeswijzer

2. 10 2.1 10 2.2 11 2.3 13

Beleid en ontwikkelingen

3. 15 3.1 15 3.2

Huidige situatie (wat hebben we)

Procesaanpak Uitgangspunten beleid en regelgeving Trends en ontwikkelingen

Kwantiteit openbaar groen Kwaliteit openbaar groen

16

4

5. 26 5.1 26 5.2 30

Beheermaatregelen openbaar groen (hoe doen we)

6. 31 6.1 31

Verkenning organisatie en bedrijfsvoering (hoe regelen we)

7. 32 7.1 32 7.2 32 7.3 34

Communicatie en participatie

8. 35 8.1 35 8.2 36

Financiën

Uitwerking groenbeheer per thema Reguliere beheer- en vervangingsopgave

Toekomstige uitvoering

Communicatie rondom groen Externe communicatie Interne communicatie

Beschikbare en benodigde middelen Investering vervanging en ontwikkelkansen

Samenvatting Hoofdlijnen van het beheerplan In het voorliggende Beheerplan toekomstbestendig openbaar groen wordt het groenbeheer voor de gemeente Raalte beschreven voor de periode 2022-2026. Met het plan wordt beoogd een integratiekader te geven voor de planning, inrichting, gebruik en beheer van het openbaar groen binnen de bebouwde kom.

Het planproces is begonnen met het opstellen van een startnotitie en uitgangspuntennotitie. Dit heeft als basis gediend voor het Plan van Aanpak om te komen tot een nieuw beheerplan. Uit de inbreng van stakeholders, college, raad en de eigen organisatie zijn wensen, mogelijkheden en knelpunten in de groene leefomgeving verzameld. Ook is er een groeninspectie uitgevoerd om de technische kwaliteit van het groen en mogelijke ontwikkelkansen in beeld te brengen.

Het is in de eerste plaats een stimulerend plan dat aangeeft hoe we het groen duurzaam, toekomstbestendig en aantrekkelijker maken. In de tweede plaats is het een bouwsteen voor de bestekken en uitvoeringsovereenkomsten en ten derde is het de basis voor het groenbeheer.

Op basis van deze informatie is er een beheervisie opgesteld aan de hand van zes thema’s: veilig, biodiversiteit, leefbaar, gezond, klimaatbestendig en duurzaam (beheer). In de beheervisie wordt beschreven welk effect er in de komende jaren bereikt moet worden en hoe het groen hieraan kan bijdragen. De kernwoorden toekomstbestendig en participatie zijn overkoepelend aan de thema’s en worden integraal meegenomen. De visie is aansluitend doorvertaald in beheermaatregelen om ervoor te zorgen dat de verschillende partijen de uitvoering buiten kunnen realiseren.

Met dit beheerplan spelen we in op actuele thema’s en ontwikkelingen zoals gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en levensloopbestendigheid. Het doel is om hierbij actief de inwoners te betrekken en initiatieven mogelijk te maken. Op basis van de huidige situatie draagt het beheer in beperkte mate hieraan bij. Wel wordt er goed samengewerkt met inwoners. We stellen daarom vast dat voor het groenbeheer een andere visie en aanpak nodig is: van beeldgestuurd, uniform en sectoraal naar effectgestuurd, gebiedsgericht en integraal. Hierbij ligt de focus op de (maatschappelijke) meerwaarde die het groen aan onze inwoners kan bieden.

Eén van de uitdagingen is dat de nieuwe werkwijze aansluit bij de bedrijfsvoering en werkprocessen. In de praktijk stromen er geen mensen meer in de Wet sociale werkvoorziening (WSW) en worden er mensen via een arbeidsbureau ingehuurd. Om hierop voor te sorteren is er een verkennend onderzoek naar de uitvoering van het groenbeheer gedaan. Dit onderzoek richt zich op de mogelijke rol van de eigen dienst, de Productie, de markt en maatschappelijke organisaties. Op basis van verschillende parameters zijn er plussen en minnen gezet. Hieruit moeten we een verantwoorde keuze zien te maken.

Belangrijke insteek voor het beheerplan is de Omgevingsvisie Raalte Horizon 2040 waarin keuzes zijn gemaakt om de dorpen en wijken leefbaar te houden. In de nota ‘Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte’ en het groenbeleidsplan ‘Groen, samen doen’ is de werkwijze overeengekomen die deze opgave voor het deelprogramma groen moet helpen realiseren. 5

Samenvatting Hoofdlijnen van het beheerplan Op basis van de uitgevoerde groeninspectie is rekening te houden met extra investeringskosten voor de vervanging van het groen. Deze investeringskosten zijn vanaf 2022 structureel in het meerjareninvesteringsprogramma verwerkt, waarna de vervangingen integraal met andere disciplines en ontwikkelkansen kunnen worden uitgevoerd. De renovaties worden vanuit het huidige groenbudget betaald. De totale vervangingsopgave bedraagt ruim € 248.000 over een periode van vier jaar.

De mening en behoeften van de inwoners omtrent groen vinden we erg belangrijk. Via een duidelijk communicatieplan worden de mensen op verschillende kanalen geïnformeerd over ontwikkelingen die er spelen en plaatsvinden. Daarnaast betrekken we inwoners bij participatietrajecten en faciliteren we inwonersinitiatieven die bijdragen/aansluiten bij één van de zes thema’s. Onder de titel Groen, samen doen worden activiteiten uitgevoerd om de gemeente groener te maken. In samenwerking met de werkgroep Groene Agenda en de inwoners wordt er steeds meer impact gemaakt.

Tot slot is aangegeven op welke wijze het voorgestelde beheer van het groen gerealiseerd kan worden. Hiervoor worden acties benoemd die stap voor stap de realisatie en implementatie van de voornemens mogelijk moeten maken.

Het beschikbare budget om onderhoudswerkzaamheden aan het groen uit te voeren en kleine renovaties en vervangingen te doen bedraagt in totaal € 1.650.000 per jaar. Hiervan wordt € 1.100.000 besteed aan het planmatig onderhoud. Deze kosten liggen redelijk in lijn met de Antea Group benchmark en zijn voldoende om het werk uit te voeren. Voor de inzet rondom facilitering van participatie, het structureel maken van de uren voor Groen, samen doen ter ondersteuning van de werkgroep Groene Agenda en inzet op onderhoud wordt een ‘kleine’ plus op het huidige onderhoudsbudget gezet. In de exploitatiebegroting is voor 2023 t/m 2026 meer budget beschikbaar gesteld. Dit sluit aan bij hetgeen op 28 oktober 2021 is besproken met de gemeenteraad (thema’s veilig en biodiversiteit).

6

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Het huidige beheerplan openbaar groen dateert uit 2004 en is toe aan een actualisatie. De afgelopen jaren hebben de ontwikkelingen op het gebied van beheer en onderhoud niet stil gestaan. Er zijn meerdere doelstellingen te bereiken op actuele thema’s zoals gezondheid, klimaatadaptatie, levensloopbestendigheid en biodiversiteit. De uitgangspunten binnen deze thema’s hebben gevolgen voor het groenbeheer. Dit vormt de aanzet tot het opstellen van een nieuw beheerplan toekomstbestendig openbaar groen.

Omgevingsvisie

Raalte Horizon 2040

In de vorm van een drietrapsraket is toegewerkt naar dit gewenste product. Met de omgevingsvisie hebben we de keuze gemaakt om in te zetten op het leefbaar maken en houden van de dorpen en wijken. Hiervoor volgen we de werkwijze die in de nota’s Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte (1) en Groen, samen doen (2) zijn opgenomen. Het nieuwe beheerplan toekomstbestendig openbaar groen moet deze opgave voor het deelprogramma groen helpen realiseren.

1

Nota’s

Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte en Groen, samen doen!

Belangrijk uitgangspunt hierbij is het behouden en versterken van de groene kwaliteiten. Daarvoor is het nodig die kwaliteiten meer in samenhang te bezien. Om dit te realiseren kijken we verder dan alleen naar het openbaar groen. We streven naar een integrale aanpak van aanleg en beheerwerkzaamheden in de openbare ruimte, waarin inwoners en partners worden betrokken en initiatieven kunnen plaatsvinden.

7

Keuze maken

Stap 2

Bepalen werkwijze

2

Beheerplan

Toekomstbestendig openbaar groen

Stap 1

Stap 3

3

Invullen opdracht

1. Inleiding 1.2 Doel Het doel van het beheerplan is om een duidelijk beeld te schetsen hoe we met het openbaar groen in de komende jaren willen omgaan. Hierbij richten we ons op de volgende opgaven: • Realisatie van de beheervisie openbaar groen; • Inzicht geven in het planmatig uitvoeren van beheer- en onderhoudstaken; • Het uitwerken van de opgaven op het gebied van het openbaar groen als opgenomen in de Nota ‘Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte’; • De eigen organisatie meenemen in de transitie van zoals we het altijd deden naar een nieuwe visie op beheer (o.a. meer biodiversiteit); • Het uitvoeren van dagelijks onderhoud, waarbij op korte termijn kleinschalige maatregelen kunnen worden doorgevoerd voor een toekomstbestendige (her)inrichting en gebruik; • Bij groot onderhoud en vervanging inzetten op het maximaal meekoppelen van ontwikkelopgaven die bijdragen aan een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte en het groen in het bijzonder; • Op korte termijn kunnen bijdragen aan een buurtgerichte en integrale aanpak van de openbare ruimte (o.a.

in combinatie met water, civiel, verkeer en de ontwikkelopgaven klimaatadaptatie en energietransitie); • De samenwerking met inwoners, ondernemers en groene organisaties behouden en versterken als opgenomen in de Nota ‘Groen, samen doen!’ (communicatie, participatie, ondersteuning werkgroep); • De consequenties van deze maatregelen in beeld brengen en deze afwegen, met name op het gebied van financiën en bedrijfsvoering;

• Een omslag in denken doorvoeren, waarbij de maatschappelijke meerwaarde van groen een ruime plaats krijgt naast de technisch financiële benadering zoals we die tot nog toe kennen (van kostenpost naar opbrengstmodel voor bijvoorbeeld gezondheid); • Richting geven aan de toekomstige bedrijfsvoering.

1.3 Opgave Groenbeheer is nodig om de waarden van het groen optimaal te laten renderen. In de afgelopen 20 jaar is de groene openbare ruimte benaderd vanuit de visie van beeldgericht werken. Per gebiedstype hebben we een bepaalde beeldkwaliteit afgesproken (IVOR 2014) die buiten door de uitvoering wordt nagestreefd. Binnen deze gebieden wordt het onderhoud op een uniforme wijze uitgevoerd. We merken alleen dat kwaliteitsgericht beheer niet meer zo goed werkt. Naast een bepaalde beeldkwaliteit wil de samenleving ook zaken zoals participatie, duurzaamheid, biodiversiteit en bijdragen aan gezondheid terugzien. Om hierop in te spelen is er een andere aanpak nodig. We maken daarom de stap naar effectgestuurd beheer. Hierbij heeft het beeld (gras maaien) een minder belangrijke rol gekregen en ligt de focus meer op het bereiken van de gewenste effecten (gras bespeelbaar houden). De opgave is om een nieuw beheerplan op te stellen voor 5 jaar, waarin meer op effecten wordt gestuurd en de geformuleerde opgaven voor toekomstbestendig groen worden ingevuld en richting geven aan zowel de inrichting als het onderhoud. 8

1. Inleiding 1.4 Afbakening

1.5 Leeswijzer

In de uitwerking wordt al het openbaar groen en water binnen de bebouwde kom meegenomen. Buiten het beheerplan vallen de bomen, begraafplaatsen en sportvelden. Tot de scope behoren de volgende onderdelen: • Bos • Bosplantsoen • Hakhout en windsingels • Hagen • Heesters (opgaand, bodembedekkend of solitair) • Rozen • Vaste planten en wisselperken • Gazon • Bermen en kruidenrijk gras (inclusief wadi’s) • Greppels en sloten • Natuurvriendelijke oevers • Vijvers en watergangen • Biodiversiteitsvoorzieningen (insectenhotels)

In hoofdstuk 2 wordt de procesaanpak beschreven en wordt gekeken naar actuele beleidsuitgangspunten en maatschappelijke trends die spelen bij de inrichting en het beheer en onderhoud van het openbaar groen. Hoofdstuk 3 beschrijft de kwantiteit en kwaliteit van het huidige groen. In hoofdstuk 4 zoomen we in op de visie op de zes uitgekozen thema’s: veilig, biodiversiteit, leefbaar, gezond, klimaatbestendig en duurzaam (beheer). Per thema is beschreven wat het gewenste effect is en op welke manieren groen hieraan kan bijdragen. De kernwoorden toekomstbestendig en participatie zijn overkoepelend aan deze zes thema’s en worden integraal meegenomen. In hoofdstuk 5 komt de nieuwe beheerstrategie voor het openbaar groen aan bod. De beheerstrategie geeft aan met welke maatregelen we de ambities willen bereiken. Ook gaan we in op de totale omvang van de reguliere beheeren vervangingsopgave. In hoofdstuk 6 kijken we naar de toekomstige bedrijfsvoering binnen de organisatie. Hoofdstuk 7 bevat een beschrijving van de communicatieaanpak, participatietrajecten en inwonersinitiatieven. Hoofdstuk 8 geeft inzicht in de benodigde financiën en in hoofdstuk 9 komen de vervolgacties aan bod. Het beheerplan wordt afgesloten met verwijzingen naar relevante documenten in de bijlage.

9

2. Beleid en ontwikkelingen 2.1 Procesaanpak Voor het vervaardigen van het beheerplan is er een aantal stappen doorlopen.

Uitvoeren inspectie Voor het kunnen blijven uitvoeren van onderhoud en het behalen van de gewenste ambitie is inzicht in de technische kwaliteit van het groen belangrijk. Daarom is er in de zomer van 2021 een groeninspectie gelopen. Deze inspectie heeft in beeld gebracht hoe de kwaliteitsverdeling van het groen momenteel is en wat er in de komende jaren hersteld of vervangen moet worden. Ook is door de inspecteur gekeken welk ontwikkelthema hierbij kansen biedt. De situatie in de praktijk is verder getoetst aan hetgeen er in het beheersysteem staat.

Opstellen startnotitie en uitgangspuntennotitie Als opmaat naar het beheerplan toekomstbestendig openbaar groen is er een startnotitie en uitgangspuntennotitie opgesteld. Daarin staan de kaders en randvoorwaarden die belangrijk zijn. De startnotitie en uitgangspuntennotitie hebben als basis gediend voor het Plan van Aanpak. Schrijven Plan van Aanpak In het voorjaar van 2021 is op basis van de informatie uit de startnotitie en uitgangspuntennotitie een Plan van Aanpak gemaakt. Dit Plan van Aanpak beschrijft wat er gedaan moet worden. Aan de orde komen de uit te voeren activiteiten, organisatie en de verdeling van verantwoordelijkheden. Daarnaast worden de financiën gepresenteerd. Dit plan vormt de rode draad voor de uitvoering.

Bepalen beheeropgave Om een goed beheerplan te kunnen schrijven is het van belang om de verkenning (wat we al weten en welke ideeën er leven) scherp te hebben. Op basis van deze informatie is er een toekomstvisie opgesteld aan de hand van zes thema’s. De beheerstrategie beschrijft met welke maatregelen de visie wordt uitgevoerd. Tot slot is er een doorkijk gemaakt hoe we dat het beste kunnen inregelen en uitdragen.

Organiseren werksessies In de opzet is rekening gehouden met interne (over de gemeentelijke disciplines heen) en externe samenwerking en afstemmingsmomenten. In verschillende werksessies dachten stakeholders, college, raad en de eigen organisatie mee over wat (resultaat) en hoe (proces) we het beheer willen doen. Deze werksessies hebben waardevolle input opgeleverd voor het vervolg. De resultaten hiervan zijn meegenomen in het proces en de uitwerking van het plan.

Uitwerken beheerplan toekomstbestendig openbaar groen In de eerdere stappen hebben we veel informatie verzameld en keuzes gemaakt. Alles bij elkaar heeft dit geleid tot het voorliggende product. Dit beheerplan is in fasen geschreven en in de tweede helft van 2022 aan het college voorgelegd.

10

2. Beleid en ontwikkelingen Omgevingswet De Omgevingswet bundelt 26 wetten uit de fysieke leefomgeving tot één wet. Het doel van deze bundeling is om tot eenvoudige en toegankelijke regels voor de openbare ruimte te komen. Met de Omgevingswet is er ruimte voor maatwerk en een betere, snellere en integralere besluitvorming over projecten. Daarnaast worden gebruikers in een vroeg stadium bij gebiedsontwikkelingen betrokken.

2.2 Uitgangspunten beleid en regelgeving In Nederland is er geen overkoepelend kader waarin de rechten en plichten voor het beheer en onderhoud van het groen zijn opgenomen. Overheden hebben veel lokale keuzevrijheid, maar zijn wel gebonden aan verschillende wetten en regels. De belangrijkste waarmee we in Raalte te maken hebben zijn: Algemene zorgplicht De algemene zorgplicht verplicht gemeenten om onderhoud te plegen en controles op gebreken uit te voeren. In het Nieuw Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat het openbaar groen veilig moet zijn.

Kapitaalgoederen in de Gemeentewet Sinds 2017 is het vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht om de vervangingen in de openbare ruimte met meerjarig nut te activeren (afschrijven). Deze vervangingen worden opgenomen in het meerjareninvesteringsprogramma. In het BVV is de verplichting opgenomen om in de gemeentelijke begroting een paragraaf onderhoud kapitaalgoederen op te nemen. Dit moet gaan over groen, wegen, riolering, water en gebouwen. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en kijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. Met dit beheerplan toekomstbestendig openbaar groen geven we invulling aan de verplichting om hierover te rapporteren.

Wet natuurbescherming In de Wet natuurbescherming zijn de Natuurbeschermingswet 1998, de Floraen Faunawet en de Boswet geïntegreerd. De wet moet ervoor zorgen dat planten en dieren in de natuur blijven bestaan en uitheemse soorten geen bedreiging vormen. Ook kwetsbare soorten mogen niet verdwijnen. Eind dit jaar zal deze wet opgaan in de Omgevingswet. De Omgevingswet biedt vanaf dan richtlijnen voor regels en maatregelen die de natuur beschermen.

Algemene plaatselijke verordening In de Algemene plaatselijke verordening zijn regels opgenomen voor het behouden en vellen van houtopstanden. Hiervoor is onder bepaalde voorwaarden altijd een omgevingsvergunning nodig. Als toetsingskader maken we gebruik van de stamdiameter en lijst beschermwaardige houtopstanden. In het bomenbeheerplan zijn deze criteria verder uitgewerkt.

Wet milieubeheer De Wet milieubeheer is de belangrijkste milieuwet en bepaalt welke gereedschappen kunnen worden ingezet om het milieu te beschermen. Denk bijvoorbeeld aan het afvoeren van groenafval en het verbod op het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in het openbaar groen.

11

2. Beleid en ontwikkelingen 2.2 Uitgangspunten beleid en regelgeving Op de tweede plaats kijken we naar het beleid dat een relatie heeft met groen. Het groenbeleidsplan wordt hiervoor als belangrijkste leidraad gezien. Daarbij is de opgave om waardevolle bomen te beschermen, te komen tot meer differentiatie in beleid en beheer en de bestaande regeldruk te verminderen.

Als gemeente hebben we in beleid vastgelegd wat we in Raalte belangrijk vinden. Het gemeentelijke beleid is kaderstellend voor dit plan. Op de eerste plaats volgen we de lijn die in de omgevingsvisie is opgenomen. Omgevingsvisie Raalte Horizon 2040 De omgevingsvisie is hét instrument waarin fysieke ontwikkelingen in de leefomgeving worden samengebracht. In de omgevingsvisie staat hoe we willen dat Raalte er in 2040 uitziet. Voor het groen richten we ons met name op: Kernopgave 2: hoe zorgen we dat bestaande wijken en dorpen leefbaar en aantrekkelijk blijven? Kernopgave 3: hoe creëren we de optimale randvoorwaarden voor wonen, werken, ondernemen en recreëren? Bij beide grote opgaven is de inzet van groen een essentieel onderdeel.

Groenbeleidsplan ‘Groen, samen doen!’ Vanuit het groenbeleidsplan willen we dat Raalte groener, biodiverser, leefbaarder en aantrekkelijker wordt als woon-, werk- en vestigingsgemeente en gewaardeerd wordt om zijn recreatieve kwaliteiten. De doelstellingen zijn: • Het handhaven van groene (hoofd)structuren (2010), actualisatie gewenst; • Het vergroten van de biodiversiteit; • Het bevorderen van sport-, spel- en recreatiemogelijkheden; • De samenwerking met inwoners, vrijwilligers en professionals intensiveren; • Inzetten op klimaatadaptief en duurzaam groen. Om hier invulling aan te geven nemen we initiatief en nodigen anderen uit om hieraan mee te doen. De leden van de werkgroep Groene Agenda denken hierover mee en voeren ook activiteiten uit. De thema’s waar zij zich op richten zijn communicatie, biodiversiteit, bomen, monitoring en advisering.

Nota ‘Op weg naar een toekomstbestendige openbare ruimte’ In bovengenoemde Nota is de werkwijze vastgesteld om te komen tot een toekomstbestendige openbare ruimte. Er is gekozen voor een planmatige aanpak waarbij we kansen benutten, opgaven integraal benaderen, maatwerk leveren en zoveel mogelijk samenwerken met andere spelers. Wat technisch versleten is moet vervangen worden. Daarnaast worden nieuwe eisen gesteld vanuit thema’s en ontwikkelingen zoals te lezen valt in hoofdstuk 2.3. De inzet van middelen om het werk goed uit voeren wordt jaarlijks gepresenteerd in de begroting en het meerjareninvesteringsprogramma (MJIP).

De relatie met het overige beleid is vooral te vinden op fysiek terrein. Denk hierbij aan beleid, programma’s en projecten op het gebied van platteland, duurzaamheid, energietransitie en sociaal. Meer sectoraal kennen we onder andere het bomenbeheerplan en de integrale visie openbare ruimte (IVOR 2014).

12

2. Beleid en ontwikkelingen 2.3 Trends en ontwikkelingen De maatschappij is bijzonder dynamisch en verandert in een hoog tempo. Nieuwe trends en ontwikkelingen leiden tot nieuwe functies en eisen die (deels) in de openbare ruimte een plek moeten krijgen. De grote uitdaging is om onze gemeente leefbaar te houden en toekomstbestendig te maken. De onderstaande onderwerpen zijn medebepalend voor het groen.

Om de biodiversiteit te versterken zorgen we voor gevarieerd groen en proberen we waar dat kan groengebieden te vergroten en met elkaar te verbinden. We kiezen voor een andere beheermethodiek waarbij het gras minder vaak en veelal na de bloei en zaadvorming wordt gemaaid. Ook gaan we aan de slag met het stukje bewustwording van de waarde van biodiversiteit.

Klimaat en duurzaamheid Dat het klimaat verandert zien we overal om ons heen. Het weer wordt extremer, er zijn vaker overstromingen en het groen heeft moeite zich hierop aan te passen. In veel dorpen en steden zijn maatregelen nodig om in de toekomst klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Ook in Raalte zijn we hier volop mee bezig. We besteden aandacht aan het afkoppelen van hemelwater, het beperken van de gevolgen van hitte en droogte, het wegvangen van fijnstof en het vastleggen van CO2. Onder meer door steen te vervangen door groen. Qua duurzaamheid zijn het gebruik van afval als grondstof en het terugwinnen van energie belangrijke thema’s in de bedrijfsvoering.

Energietransitie De Nederlandse politiek heeft in 2019 het Klimaatakkoord getekend. Via het Klimaatakkoord geeft Nederland invulling aan het klimaatbeleid om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dit betekent meer inzet van duurzame energiebronnen zoals zon en wind. Voor de openbare ruimte is het belangrijk aan te sluiten bij de energietransitie en planningen zoveel mogelijk daarop af te stemmen. Hierdoor kunnen er synergievoordelen, kostenbesparingen en positieve effecten op de gezondheid, veiligheid en natuur worden bereikt. In Raalte houden we rekening met de uitvoering van verschillende opgaven. Levensloopbestendigheid en gezondheid De samenstelling van de bevolking verandert. We zien meer ouderen die vaak langer zelfstandig thuis blijven wonen. Het is belangrijk dat iedereen kan blijven meedoen. Een levensloopbestendige inrichting van de openbare ruimte is van belang voor alle doelgroepen. Daarnaast is een omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten voor de fysieke en mentale gezondheid van waarde. Het dagelijkse ommetje door het groen, sporten in het groen of een fietstocht door de natuur zijn enkele mooie voorbeelden die hieraan kunnen bijdragen.

Biodiversiteit Biodiversiteit omvat de verscheidenheid van alle levende planten, dieren en ecosystemen. Het houdt de natuur in balans en ook wij mensen zijn ervan afhankelijk om prettig te kunnen blijven leven. Om deze belangen te dienen geven we een impuls aan het vergroten van de biodiversiteit. Dit is erg belangrijk omdat bestuivers (waaronder wilde bijen) het moeilijk hebben en ook andere soorten in aantallen al jaren achteruit gaan.

13

2. Beleid en ontwikkelingen 2.3 Trends en ontwikkelingen Vervangingsopgave Veel gemeenten staan voor een grote vervangingsopgave. Een groot deel van de openbare ruimte is rond de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en nadert het einde van de (technische) levensduur. Wanneer het groen in een relatief korte periode wordt vervangen, stijgen de totale kosten onevenredig. Het is daarom belangrijk om in beeld te brengen hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden. Bij de vervangingsopgave zetten we in op een duurzame inrichting en (her)gebruik van materialen die een lange levensduur kennen. Ook actuele thema’s en inwonerswensen nemen we hierbij mee, zoals vergroening, meer ruimte voor biodiversiteit en een goede mix tussen een natuurlijke- en cultuurlijke uitstraling van het groen. Participatie en individualisering De wijken en buurten worden tegenwoordig niet meer alleen vanuit het gemeentehuis bestuurd. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nemen in toenemende mate zelf verantwoordelijkheid en initiatief. Ook in Raalte zien we dat er steeds meer inspraak en zeggenschap over het groen plaatsvindt (denk hierbij aan de werkzaamheden van de werkgroep Groene Agenda). Als gemeente hebben we al meerdere participatietrajecten en inwonersinitiatieven lopen en deze lijn zetten we verder door.

Daarbij werken we ook aan het stimuleren van de sociale cohesie door de leefomgeving zo in te richten dat elkaar ontmoeten makkelijk wordt gemaakt. Groen, Samen Doen is de paraplu voor allerlei activiteiten voor vergroening in de gemeente waarin we met veel lokale organisaties samenwerken. We zijn ervan overtuigd dat we meer kunnen bereiken als we het samen doen! 14

3. Huidige situatie 3.1 Kwantiteit openbaar groen Om het areaal goed te kunnen beheren is het allereerst van belang om inzicht te hebben in de omvang en samenstelling van het groen. Specifieke details zijn opgenomen in bijlage 1.

Groentypen

Areaal

Eenheid

Totaal

Bos

47.000

m2

3%

Bosplantsoen

141.000

m2

8%

601

m2

0%

Heesters

260.000

m2

15%

Rozen

12.000

m2

1%

Hagen

6.900

m2

0%

Vaste planten en wisselperken

1.300

m2

0%

Gazon

846.000

m2

47%

Bermen en kruidenrijk gras (inclusief wadi’s)

414.000

m2

23%

Natuurvriendelijke oevers

1.900

m2

0%

Greppels en sloten *

47.000

m2

3%

Vijvers en watergangen *

400

m2

0%

Biodiversiteitsvoorzieningen

n.n.b.

st

0%

1.778.000

m2

100%

Hakhout en windsingels

Hoofdpunten • In de gemeente Raalte hebben we zo’n 173 hectare openbaar groen en 47.500 vierkante meter water in beheer. • Het grootste deel van het areaal bestaat uit gras (71%) en beplanting (26%). Het aandeel water binnen de bebouwde kom is beperkt (3%)*. • De grassen hebben verschillende maairegimes. Het gazon wordt 26x per jaar gemaaid. Bij de bermen en kruidenrijke grasvegetatie varieert het maairegime van 1x per jaar tot 4x per jaar met of zonder afvoer van maaisel. • Het bos bestaat uit een combinatie van loofbos (95%) en gemengd bos (5%). Het bosplantsoen is een verzameling van struiken en bomen. • Onder de heesters vallen alle bodembedekkende heesters (39%), opgaande heesters (61%) en coniferen (0%). • De rozen bestaan uit bodembedekkende rozen (26%), botanische rozen (43%), heesterrozen (22%) en struikrozen (9%). • In de openbare ruimte zijn er ten opzichte van het landelijk gemiddelde opvallend weinig hagen aangeplant. De hagen zijn er in verschillende toepassingen van kleine hagen (63%), grote hagen (16%) tot blokhagen (21%). • De sloten vormen het belangrijkste waterlichaam voor de berging en afvoer van hemelwater (64%)*.

Totaal

* Watersystemen die niet in beheer zijn bij het waterschap

15

3. Huidige situatie 3.2 Kwaliteit openbaar groen Het onderhoud van het openbaar groen is erop gericht alle onderdelen volgens de vastgestelde kwaliteit te onderhouden (opgenomen in de IVOR 2014). Er is bijvoorbeeld afgesproken hoeveel onkruid er mag staan, hoe lang het gras mag zijn en hoe ver de beplanting mag overgroeien. Om hierover eenduidige afspraken te maken is er een landelijke standaard ontwikkeld. De CROWpublicatie ‘Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018’ is daarvan de meest recente versie. Om een bepaalde kwaliteit te realiseren zijn er verschillende niveaus. In Raalte hebben we in 2014 ervoor gekozen om te werken met kwaliteitsniveau Basis (B) voor de centrumgebieden, entrees en toegangsgebieden en kwaliteitsniveau Laag (C) voor alle overige gebieden. De beeldkwaliteit dient daarbij als afgeleide van de te bereiken effecten. Om een indruk te krijgen is hieronder een voorbeeld beeldmeetlat kaal oppervlak in beplanting en hiernaast een beschrijving van de verschillende kwaliteitsniveaus opgenomen.

16

Kwaliteits niveaus

Technische staat (heel)

Verzorging (netheid)

Rapportcijfer

Zeer hoog (A+)

Perfect, heel, niets kapot

Brandschoon

9,5 - 10

Hoog (A)

Weinig op aan te merken

Schoon

7,5 - 9,4

Basis (B)

Lichte schade, een en ander op aan te merken

Matig schoon, niet storend

5,5 - 7,4

Laag (C)

Duidelijke schade, veel op aan te merken

Vuil, storend

3,5 - 5,4

Zeer laag (D)

Ernstige schade, kapot, onveilig

Zeer vuil, duidelijk storend

0 - 3,4

3. Huidige situatie 3.2 Kwaliteit openbaar groen Hoofdpunten • Uit de inspectie blijkt dat het overgrote deel van het openbaar groen en water een kwaliteitsniveau Basis (70%) of Laag (27%) scoort. Er zijn enkele objecten die een kwaliteitsniveau Zeer Laag (3%) vertonen. • Van het totale areaal heeft circa 90% van de objecten het gewenste kwaliteitsniveau behaald. Bij 10% is afkeur gemeten. • Na een vergelijking van de gewenste kwaliteit en de aangetroffen kwaliteit kunnen we concluderen dat we in grote lijnen voldoen aan de beeldkwaliteitseisen die zijn gesteld en over het algemeen zelfs een hogere beeldkwaliteit leveren dan met de raad is afgesproken. • Verspreid over de gemeente hebben de meeste beplantingen, grassen en wateren een redelijke conditie.

Om de afgesproken kwaliteit op peil te houden voeren we dagelijks en periodiek beheer en onderhoud, renovatie en vervanging uit. Beheer en onderhoud Beheer betreft alle activiteiten die erop gericht zijn om het bestaande groen in stand te houden. Binnen beheer wordt er verzorgend onderhoud (schoffelen, blad verwijderen) en technisch onderhoud (maaien, snoeien, dunnen) uitgevoerd. Het onderhoud is nodig om het groen te begeleiden naar volwassenheid en ervoor te zorgen dat het aan zijn functies blijft voldoen. Renovatie en vervanging Tegen het einde van de levensduur wordt de kwaliteit van het groen minder en breekt het moment van renoveren of vervangen aan. Renoveren is het herstellen en waar nodig gedeeltelijk vernieuwen van het bestaande groen. Bij vervanging brengen we een geheel plantvak of grasveld terug in nieuwe staat. Hiermee krijgen we de basis op orde en werken we het achterstallig onderhoud weg.

3%

Gemeten kwaliteit 27%

Basis

Het moment van renoveren of vervangen wordt bepaald op basis van de inspectieresultaten of signalen van inwoners en de buitendienst. In de zomer van 2021 is een groeninspectie uitgevoerd om het beeld en de technische staat te bekijken. Hiervoor zijn ruim 9.000 objecten in de openbare ruimte beoordeeld. De inspectie biedt inzicht in wat we willen behouden, ontwikkelen en op termijn moeten vervangen.

Laag

9.090 objecten

Zeer Laag

70%

17

3. Huidige situatie 3.2 Kwaliteit openbaar groen

Type schadebeelden

De inspectie laat ook zien welk type schadebeeld er buiten is waargenomen. Dit bepaalt welke inspanningen er nodig zijn en geeft de richting aan voor ons handelen in de komende jaren. Een overzicht hiervan staat in bijlage 2.

Gaten en kale plekken Gedijt slecht

3% 1% 3% 4%

3%

4%

82%

Ongewenste beplanting

Hoofdpunten • Van alle beplantingen, grassen en wateren heeft een groot deel van het areaal (82%) op dit moment geen schade. • Bij 7% van het totale areaal aan beplanting en gras zijn grote gaten en kale plekken geconstateerd (3%) of gedijen de soorten slecht (4%). • De beplanting is op meerdere plaatsen versleten (4%) of bevat ongewenste soorten en onkruiden die lastig zijn om te verwijderen (3%). • De overige schadebeelden (1%) worden veroorzaakt door hoogteverschillen, bodemverschillen, ongelijkheden of ontwerptechnische fouten. • Bij circa een kwart van het areaal is er onderhoud, renovatie en vervanging nodig (22%). Bij driekwart van het areaal is geen actie vereist (78%). • Met regulier onderhoud (13%) kunnen veel schadebeelden binnen een kort tijdsbestek worden verholpen. Voor het renoveren (6%) of vervangen (3%) zijn aanvullende maatregelen en middelen nodig. • Het aandeel te renoveren of vervangen groen verschilt per kern. In Broekland, Heino en Luttenberg is dit het hardste nodig. • In onze gemeente zijn het vooral de bodembedekkende heesters en opgaande heesters die binnen één jaar aan renovatie of vervanging toe zijn. • Als ontwikkelkans wordt vooral het stimuleren van de biodiversiteit genoemd (18%). Klimaatadaptatie biedt kansen in samenhang met andere kapitaalgoederen en wateropgaven die we volgen en waarbij we willen aansluiten.

In de visie en beheerstrategie nemen we deze aanbevelingen mee.

9.090 objecten

Versleten beplanting Geen schade Lege cellen Overige

13%

Vereiste acties*

87% behaald 6%

Onderhoud nodig

3%

99% behaald Renovatie nodig

Vervanging nodig Geen actie vereist

78%

* De vereiste acties zijn bepaald op basis van het totale schadebeeld en niet of aan de gekozen beeldkwaliteit wordt voldaan. Het is de feitelijke constatering buiten.

18

4. Beheervisie openbaar groen 4.1 Ambities groenbeheer Op basis van de huidige situatie kunnen we concluderen dat het beheer in beperkte mate is gericht op het versterken en toekomstbestendig maken van groen en de nauwe samenhang met andere functies en ontwikkelopgaven nog beter kan. Er wordt goed samengewerkt met inwoners. Dat gebeurt veelal op hun initiatief, wij nemen hierin vooral een faciliterende rol aan. We stellen daarom vast dat voor het groenbeheer een andere visie en aanpak nodig is: van beeldgestuurd, uniform en sectoraal naar effectgestuurd, gebiedsgericht en integraal. Met een nieuw beheerplan toekomstbestendig openbaar groen kan er samen met onze inwoners worden ingespeeld op de veranderende ambities. Hierbij levert groen een bijdrage aan het bereiken van de maatschappelijke doelen, zoals een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, meer biodiversiteit, ruimte voor water, plek om te ontmoeten en het bevorderen van bewegen (gezondheid). Groen ontwikkelt zich daarmee van kostenpost naar verdienmodel en is belangrijk willen we onze wijken en dorpen toekomstbestendig maken. In de beheervisie plaatsen we een stip op de horizon en laten we zien wat het beheereffect is, wat er bereikt moet worden en hoe beheer hieraan kan bijdragen.

Alle zes de thema’s zijn samen met de organisatie (ambtelijk, college, werkgroep Groene Agenda en raad) bepaald en vormen de kapstok voor de uitvoering. De kernwoorden toekomstbestendig en participatie zijn overkoepelend aan de thema’s en worden integraal meegenomen. Uit de raadssessie van 28 oktober 2021 kwamen de thema’s veilig en biodiversiteit als belangrijkste aandachtspunten naar voren. 19

4. Beheervisie openbaar groen 4.2 Veilig Effect Het openbaar groen moet zorgen voor een veilig gevoel van onze inwoners. Er is een kwalitatief goede groenstructuur die herkenbare routes en verblijfsgebieden bevat, sociale functies samenbrengt en ons helpt te oriënteren. Bijdragen • Het openbaar groen is bereikbaar, nabij en toegankelijk voor iedereen. • Het openbaar groen draagt bij aan de identiteit en herkenbaarheid van de verschillende dorpen en landschappen. • De groenstructuren zorgen voor een duidelijke routing en een soepele verkeersafwikkeling. Het groen dat langs de hoofd- en ontsluitingswegen staat helpt weggebruikers te begeleiden naar de plek van bestemming. • Het openbaar groen draagt bij aan de verkeersveiligheid op rijwegen, kruispunten, rotondes en oversteekplaatsen. We doen een inspanning om het zicht op het deelnemende verkeer of op verkeerstekens zo vrij mogelijk te houden. Daarnaast worden beplantingen (hagen) ook ingezet als snelheidsbeperkende maatregel. • Het openbaar groen is sociaal veilig en er zijn geen gevoelens van onveiligheid. Er is voldoende uitzicht vanaf de straat en woningen op speelveldjes en ontmoetingsplekken. Dit betekent een voorkeur voor open en half open groen en het voorkomen van stille en enge plekken. • Er is een gezond en veilig groenbestand met soorten die weerbaar zijn tegen ziekten en plaagsoorten.

20

4. Beheervisie openbaar groen 4.3 Biodiversiteit Effect Het openbaar groen is gevarieerd qua soorten die veel meer en langer bloeien. De bomen, grassen en planten hebben waarde als voedselbron en leefgebied voor de flora en fauna. Bij de inrichting en het beheer is er voldoende ruimte voor de natuur waardoor de biodiversiteit toeneemt. Bijdragen • Het openbaar groen levert een bijdrage aan de instandhouding van de biodiversiteit door een goede variatie van beplantingssoorten en natuurvriendelijk onderhoud. • Een gevarieerd aanbod aan (streekeigen) bomen, struiken, kruiden en bloemen brengt evenwicht in de natuur en zorgt ervoor dat het ecosysteem minder snel verstoord raakt. Denk aan soorten die een gunstig effect hebben op bijen, vlinders en andere nuttige dieren. • Groene verbindingen in de dorpen en daarbuiten dragen bij aan de mogelijkheid voor planten en dieren om zich te vestigen, nestelen, verplaatsen en eten te vinden. • Het openbaar groen biedt ruimte aan de ontwikkeling van natuurwaarden. Door het groen ecologisch te beheren ontstaan er gebieden met een hoge soortenrijkdom. • Het openbaar groen helpt om de overlast van ziekten en plagen te verminderen. Door aangepast beheer en inrichting van het groen worden grote problemen en hoge bestrijdingskosten voorkomen.

Bovendien lokt dit natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups die houden van een omgeving met onderbeplanting, wilde planten en bloemen. • Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven worden geïnformeerd over de aanwezigheid en het belang van biodiversiteit en worden actief betrokken bij het beheer en onderhoud. • Initiatieven ter bevordering van de biodiversiteit worden gestimuleerd/gefaciliteerd. 21

4. Beheervisie openbaar groen 4.4 Leefbaar Effect Het openbaar groen vormt hét visitekaartje van onze gemeente en is voor iedereen beleefbaar. Het groen is uitnodigend, jaarrond aantrekkelijk om in te verblijven en levert een grote bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit. De inrichting en het beheer zijn afgestemd op de verschillende functies van het openbaar groen, waaraan samen met inwoners wordt gewerkt. Bijdragen • Een groene omgeving nodigt uit tot beweging, ontmoeting en spelen voor alle leeftijden. • Het openbaar groen is kwalitatief hoogwaardig, passend bij zijn omgeving en draagt bij aan een hogere waarde van woning, winkel, bedrijf en onderneming. • Het assortiment is gevarieerd, kleurrijk en bevat sterke soorten die weinig onderhoud nodig hebben. In de openbare ruimte worden wisselende jaargetijden ervaren. • Het openbaar groen biedt de mogelijkheid om als gebruiksgroen dichtbij huis, fietsend, wandelend of door middel van sport en recreatie te kunnen beleven. • Het openbaar groen leent zich ervoor om samen te komen, elkaar te ontmoeten en iets te ondernemen. Waar mogelijk en wenselijk is er ruimte voor sociale projecten of activiteiten voor jong en oud. Bijvoorbeeld een gezamenlijke pluktuin of moestuin. • Het openbaar groen faciliteert meerdere functies.

De inzet op functiemenging vindt plaats op strategische plekken die hiervoor geschikt zijn en waar de meeste inwoners en bezoekers samenkomen. • De verschijningsvorm van het groen sluit zoveel mogelijk aan bij de functie van de plek en behoeften van onze inwoners. Inwoners zijn en worden actief betrokken bij de inrichting en het onderhoud van hun leefomgeving. 22

4. Beheervisie openbaar groen 4.5 Gezond Effect Raalte is een groene, schone en levendige woongemeente die intensief wordt gebruikt om te sporten, bewegen en ontspannen. Dit resulteert in gezondere inwoners, minder ziekteverzuim, minder eenzaamheid en meer sociale contacten met buurtbewoners. Bijdragen • Het openbaar groen functioneert als een ontmoetingsplaats. Er zijn voldoende plekken die uitnodigen om samen te komen. Op verblijfsplekken zorgt het groen voor afkoeling en beschutting tegen zon, wind en regen (zoals in een centrum). • Het openbaar groen nodigt uit tot sporten, bewegen en recreëren. Inwoners kunnen hiervan profiteren door de activiteiten aan te grijpen en zelf in beweging te komen. • Het openbaar groen bevat sport- en beweegmogelijkheden voor alle leeftijden met aandacht voor specifieke doelgroepen, zoals ouderen of mensen met een beperking. • Buitenspelen in een natuurlijke omgeving levert een waardevolle bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen. De jeugd moet op avontuur kunnen gaan, nieuwe dingen ontdekken en zelf ervaren wat het effect is van bezig zijn in en met de natuur. • Het openbaar groen heeft een bufferwerking om luchtverontreiniging en geluidsoverlast door verkeer en vervoer te verminderen. • Het openbaar groen verbetert de luchtkwaliteit door CO2-opname en fijnstof wegvangen.

De bomen en planten zorgen voor een afname van de concentraties fijnstof en schadelijke gassen in de lucht. • De aanwezigheid van groen (op ooghoogte) heeft een positief effect op de mentale gezondheid en het welbevinden van inwoners. Het prikkelt de zintuigen, bevordert creativiteit, verhoogt geluk en vermindert stress.

23

4. Beheervisie openbaar groen 4.6 Klimaatbestendig Effect Het openbaar groen is weerbaar tegen het veranderende klimaat. Er is een robuuste en samenhangende groenstructuur die de ontwikkelingen die er op ons afkomen kan opvangen. Hierdoor ontstaat er een prettige leefomgeving, waar bewustzijn omwonenden inspireert. Bijdragen • Het openbaar groen is ingericht zodat het bijdraagt aan het opvangen en tegengaan van wateroverlast, droogte en hittestress. • Het openbaar groen geeft verkoeling en zorgt voor voldoende schaduwplekken in de zomer. Bomen en (hoge) beplantingen krijgen zoveel mogelijk de ruimte om uit te groeien tot volledige wasdom. • Er is voldoende openbaar groen aanwezig in combinatie met water om een goede bijdrage aan de klimaatopgave te leveren. Bijvoorbeeld in de parken en op natuurlijke speelplaatsen. • Het openbaar groen fungeert als waterbuffer voor hevige regenbuien en zorgt voor een natuurlijke afvoer van regenwater naar de parken, plantsoenen en bermen. Het regenwater kan wegzakken in de bodem waardoor de kans op een piekbelasting of overstroming afneemt. • Het openbaar groen is klimaatbestendig en goed bestand tegen hitte, droogte, wind, ziekten & plagen en vervuilde lucht. • Inwoners zijn zich bewust van de risico’s en effecten van extreme weersinvloeden en worden gestimuleerd om zelf maatregelen te nemen.

• Initiatieven op het gebied van klimaatbestendig worden gestimuleerd/gefaciliteerd.

24

4. Beheervisie openbaar groen 4.7 Duurzaam (beheer) Effect Het openbaar groen ziet er aantrekkelijk uit en wordt naar maatschappelijke behoeften onderhouden. Het beheer wordt binnen de gestelde kaders duurzaam, efficiënt en op een slimme manier uitgevoerd. Door integraal samen te werken wordt het groen optimaal benut en op de juiste plaats aangeplant met duurzaam geteeld plantmateriaal. Bijdragen • Het openbaar groen versterkt de uitstraling van de openbare ruimte en creëert samenhang tussen diverse gebieden. • Het openbaar groen heeft een bepaalde mate van flexibiliteit om aanpassingen door te voeren die kunnen meegroeien met veranderende wensen, behoeften en ontwikkelingen. Denk aan onderwerpen zoals energietransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, circulaire economie, levensloopbestendigheid en gezondheid. • Het openbaar groen benadrukt het karakter van speciale plekken door de invulling van passend materiaal- en groengebruik. Door ecologisch en duurzaam groen te realiseren en chemievrij te beheren kan zonder ingrijpende onderhoudsactiviteiten en investeringen een optimaal en langdurig resultaat worden bereikt. • Het openbaar groen staat aan de basis om meerdere functies te vervullen en biedt integrale oplossingen voor een prettige, gezonde en veilige leefomgeving. • In het openbaar groen is er ruimte voor formele en informele ingerichte plekken voor inwoners.

De informele plekken laten mogelijkheden tot sociale toe-eigening (stukje indirect eigenaarschap laten voelen) en participatie door omwonenden. • Bij het beheer van groen komen grondstoffen vrij die waar mogelijk en wenselijk duurzaam worden hergebruikt of verwerkt. • Bij het toepassen van groen in de openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van duurzaam geteeld plantmateriaal. 25

5. Beheermaatregelen openbaar groen 5.1 Uitwerking groenbeheer per thema • Door het periodiek uitvoeren van controles en inspecties blijven we de kwaliteit en veiligheid van het openbaar groen in de komende jaren volgen. We communiceren daarbij duidelijk over wat wel en niet veilig is.

In de beheervisie geven we handen en voeten aan onze ambities. Om ervoor te zorgen dat deze ambities ook echt worden bereikt zijn er concrete maatregelen nodig. In dit hoofdstuk geven we aan hoe we het groenbeheer willen uitvoeren en op welke manier de visie zijn doorvertaling vindt in het onderhoud. Op basis van de input vanuit de ambtelijke organisatie, college, werkgroep Groene Agenda en raad zijn er per thema verschillende uitgangspunten opgenomen. Veilig • Het openbaar groen is schoon, heel en veilig en goed toegankelijk voor onze inwoners en bezoekers. • De kwaliteit van het onderhoud sluit aan bij hetgeen we willen bereiken en er is geen achterstallig onderhoud. • Bij het toepassen van beplantingen wordt rekening gehouden met de veiligheid van mens en dier. • Bomen worden opgekroond zodat er geen overlast is voor het verkeer. Alle hinderlijke beplanting over wegen en paden wordt weggehaald. • Ecologisch bermbeheer passen we toe op plekken met een grote kans van slagen. Bij kruispunten, inritten en meterstroken maaien we vaker om de verkeersveiligheid te garanderen. • Het openbaar groen doet geen afbreuk aan bestaande of gewenste zichtlijnen. De enge en stille plekken maken we open. • Invasieve exoten worden tegengegaan op plekken waar deze voor overlast zorgen. De inzet van de methoden is afhankelijk van de locatie.

Voor het beheersbaar houden van de Japanse duizendknoop wordt verwezen naar www.bestrijdingduizendknoop.nl/duizendknoop/ .

Biodiversiteit • Het openbaar groen bevat een goede variatie van zoveel mogelijk streekeigen beplantingssoorten of soorten die een bijdrage leveren aan meer biodiversiteit. Bij de soortenkeuze letten we erop dat de bloei gespreid over het jaar valt. • Bij de bomen kiezen we vaker voor een gemengde samenstelling om de monoculturen te doorbreken. Waar dat kan worden er meer vrucht- en drachtbomen aangeplant. • Bij nieuwe projecten (bestemmingsplannen, renovatie en herinrichting) worden ingezaaide biodiversiteitsstroken aangelegd. 26

5. Beheermaatregelen openbaar groen 5.1 Uitwerking groenbeheer per thema Leefbaar • Voor het opwaarderen van het openbaar groen ligt de prioriteit bij het centrum, de dorpsentrees en de toegangsgebieden. • We verhogen daar de sierwaarde van het groen door te zorgen voor een kleurrijk en gevarieerd aanbod. Dit doen we door te werken met verschillende kleuren, vormen en een mix van bloeiperioden. • Belangrijk hierbij is een goede voorbereiding. Er moet een goed beplantingsplan worden gemaakt en de grond moet worden verbeterd en bemest. De juiste plant moet op de juiste plaats komen te staan. • Voor het gebruiksplezier houden we speel-, sport- en ontmoetingsplekken voor iedereen toegankelijk, bereikbaar en beleefbaar. • Het groenonderhoud gebeurt in overeenstemming met de functie en gebruiksdruk van een gebied. Dit kan variëren van intensief tot extensief beheer. • We kiezen voor intensief beheer op plekken waar mensen samenkomen om bijvoorbeeld te zonnen, voetballen of picknicken. Bij extensief beheer willen we dat er meer ruimte komt voor de flora en fauna. • Door samen aan de slag te gaan willen we de leefbaarheid en sociale cohesie versterken. Op plekken die inwoners belangrijk vinden en die (bij voorkeur) buiten de groene hoofdstructuur liggen is er ruimte voor maatwerk en de mogelijkheid om beheertaken zelf over te nemen.

• Een deel van het gazon laten we uitgroeien tot extensief gras (door lange tijd niet of anders te maaien). Op bestaande grasstroken met veel kruiden of bloemen maaien we veelal na de bloei en zaadvorming. • We maken geen gebruik van chemische middelen bij onkruidbestrijding in de plantsoenen. Hierdoor wordt het milieu niet onnodig (over)belast. • Om de biodiversiteit te vergroten is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken met initiatiefnemers die de biodiversiteit willen versterken. • Als gemeente vinden we het belangrijk dat kinderen zich bewust worden van het belang van biodiversiteit. Daarom organiseren we jaarlijks boomfeestdagen en leggen we natuurlijke speellandschappen aan waar kinderen kunnen spelen in een groene omgeving. • De potentiële locaties vanuit de analyse worden benut voor de realisatie van meer ecologisch openbaar groen.

27

5. Beheermaatregelen openbaar groen 5.1 Uitwerking groenbeheer per thema Klimaatbestendig • Het huidige groen dient zoveel mogelijk te worden behouden en versterkt. • Op versteende locaties hebben we de focus op een toename van groen en worden op verschillende plekken nieuwe bomen en struiken aangeplant. • Bij de aanplant kiezen we voor soorten die één of meerdere functies vervullen, zoals verkoeling, waterberging, luchtzuivering of geluidswering. • We stemmen de sortimentskeuze af op de ondergrond en grondwaterstand. De samenstelling van het groen is gevarieerd en wordt op droogtegevoelige locaties aangevuld met soorten die aan deze groeiomstandigheden zijn aangepast. Op plekken met een hoog risico op waterschade passen we waterbestendige en dorstige bomen, struiken en planten toe. • De jonge aanplant geven we indien nodig extra water om uitdrogen te voorkomen. Het eerste jaar intensiever dan het tweede en derde jaar. • Om het watervasthoudend vermogen van de bodem te vergroten blijven in dichte beplantingen organische materialen zoals bladeren liggen en wordt bij renovatie en herinrichting indien gewenst bladcompost (bokashi) toegevoegd. • Het gras laten we bij extreem weer wat langer staan. Zo maaien we het gras niet (te kort) tijdens een hitteperiode of na langdurige regenval. • Bij alle plannen houden we rekening met een klimaatbestendige inrichting.

Per gebied bekijken we in samenwerking met andere afdelingen of het mogelijk is om klimaatbestendigheid in de nieuwe aanleg of bestaande situatie mee te nemen in het meerjareninvesteringsprogramma.

Gezond • Bij de inzet van groen richten we ons op het effect voor de totale bevolking. We hebben extra aandacht voor buurten of doelgroepen waar het effect van groen op de gezondheid groter kan zijn. • Er is voldoende groen in de woonomgeving aanwezig. De groene hoofdstructuur is robuust en leidend voor de inrichting en het beheer. • Op aangewezen plekken realiseren we een fraaie en groene omgeving waarin mensen prettig kunnen wonen, werken en verblijven. Dit doen we door andere beplanting en meer groen op ooghoogte aan te planten. • Het oppervlaktewater is van goede kwaliteit en nodigt uit tot gebruik (spelen, vissen, varen, schaatsen). • We laten de bomen en struiken waar dat kan vrijuit groeien voor een verkoelend effect en om de filtercapaciteit te verhogen. Het groen mag hier zijn natuurlijke groeivorm aannemen en zich verder ontwikkelen tot een volwassen stadium. • Op de locaties die zijn ingericht vo or natuurlijk spelen laten we het beheer en onderhoud zoveel mogelijk los. Het groen mag groeien zolang de begaanbaarheid en veiligheid te garanderen valt. • We zetten ons in om de waarde van groene schoolpleinen meer onder de aandacht te brengen bij scholen en inwoners. Hiervoor werken we samen met de provincie Overijssel (partnergemeente) e n het IVN (instituut voor natuureducatie en duurzaamheid) het Plan van Aanpak dat is opgesteld verder uit.

28

5. Beheermaatregelen openbaar groen 5.1 Uitwerking groenbeheer per thema Duurzaam (beheer) • Bij het ontwerp moet het groen één of meerdere functies hebben. We borgen het noodzakelijke groen en letten op biodiversiteit, waterberging en energiebesparing. • We stemmen de plantafstand af op de volwassen omvang van bomen en struiken. • Het werk vindt op een efficiënte en milieuvriendelijke manier plaats. • Alle gebruikte materialen, zowel bij inrichting als onderhoud, zijn zo veel mogelijk recyclebaar. Denk aan groenafval zoals takken en bladeren. • We willen vaker bladafval toepassen als structuurverbeteraar in de plantvakken. • Natuurvriendelijke oevers hebben de voorkeur boven harde oevers. • Bij inkooptrajecten of aanbestedingen worden duurzame en circulaire doelen aan de uitvoerende partijen meegegeven. • Binnen en buiten de organisatie zoeken we de samenwerking op om tot een levensloopbestendige groene omgeving te komen. • We vinden het belangrijk om nieuwe ontwikkelingen te volgen en waar mogelijk toe te passen. In de versnellingsaanpak Duurzaam Raalte 2050 zijn hiervoor al enkele uitgangspunten benoemd.

• We stimuleren en ondersteunen inwoners bij het treffen van klimaatadaptieve maatregelen. De mogelijkheden hiervoor zijn divers. Er zijn initiatieven zoals Operatie Steenbreek (tegel eruit, plant erin), de Groen Samen Doen-weken en de Groenste Buren Challenge. Ook kan iedereen voor tips, voorbeelden en leuke acties inspiratie opdoen bij het Groene Klimaatplein van GroenRijk Raalte om de tuin klimaatbestendig te maken.

29

5. Beheermaatregelen openbaar groen 5.2 Reguliere beheer- en vervangingsopgave Renovatie en vervanging Met de uitgevoerde groeninspectie hebben we in beeld welke acties er in de komende jaren nodig zijn. Daarbij is niet de theoretische levensduur, maar de technische staat bepalend voor de keuze welke groenvoorziening wordt gerenoveerd of vervangen. Omdat we streven naar het zo lang mogelijk profiteren van volwassen groen stellen we het moment van ingrijpen zo lang mogelijk uit. Soms is het echter noodzakelijk om het groen voortijdig te renoveren of vervangen.

Groen is levend materiaal dat onderhouden moet worden en waarvan de levensduur eindig is. De nieuw beschreven beheermaatregelen worden ingepast in de beheerstrategie voor onderhoud, renovatie en vervanging van het openbaar groen. Beheer en onderhoud De uitvoering van het groenonderhoud vindt nu nog plaats aan de hand van beeldkwaliteit. Dit wordt doorontwikkeld tot effectgestuurd beheer. Bij het onderhoud worden de maatschappelijke effecten nadrukkelijk betrokken. Door samen te werken en te consulteren met inwoners en bedrijven wordt er beter ingespeeld op de plaats waar dat de grootste tevredenheid oplevert. We proberen de meerwaarde van het groen en de behoeften van inwoners zoveel mogelijk bij elkaar te laten aansluiten. Vanuit dit vertrekpunt moet het openbaar groen schoon, heel en veilig zijn. Afwijken in kwaliteit is gemotiveerd mogelijk indien dit bijdraagt aan de gewenste effecten en er voldoende draagvlak is in de omgeving. In bijlage 3 worden de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen per groentype aanbevolen.

De levensduur van het groen verschilt per groentype. In dit beheerplan hanteren we de levensduren die in bijlage 4 zijn opgenomen. Alle maatregelen vinden zoveel mogelijk projectmatig en gebiedsgericht plaats. De financiering wordt in het meerjareninvesteringsprogramma geregeld.

30

6. Verkenning organisatie en bedrijfsvoering 6.1 Toekomstige uitvoering Voor de uitvoering van het (extra) groenonderhoud zijn meerdere opties denkbaar. In de analyse richten we ons op een mogelijke constructie via inhuur/uitbreiding van menskracht bij de Productie, de eigen dienst en de (lokale en landelijke) markt en uitbesteding van werkzaamheden via een bestek bij een maatschappelijke organisatie of bij de markt. Door de invulling van de matrix gaan we op zoek naar de plussen en minnen van de verschillende opties. De weging per optie doen we op basis van parameters die aansluiten bij de opgestelde Visie ‘Beheer en onderhoud klaar voor de toekomst 2018’. Hierbij richten we ons op de bijdragen aan de klant(gerichtheid), sociaal werkgever, financieel/geld, integraal werken en andere redenen die bijdragen aan ontwikkelingen en risicobeheersing. Dit helpt ons om te zien waar we nu staan en waar kansen liggen. Hieruit moeten we dit jaar een verantwoorde keuze zien te maken. De matrix is opgenomen in bijlage 5.

Een nieuw Beheerplan toekomstbestendig openbaar groen vraagt om een bedrijfsvoering die daaraan bijdraagt. In Raalte willen we de organisatie en werkprocessen verder professionaliseren om zo met groen te kunnen sturen op de zes thema’s. In dit hoofdstuk verkennen we hoe er in de nabije toekomst uitvoering gegeven kan worden aan het beheer en onderhoud. Op dit moment doen we de voorbereiding van het beheer en onderhoud zelf. In de uitvoering is, afhankelijk van de werkzaamheden, ervoor gekozen om het onderhoud zelf te doen, in samenwerking uit te voeren of geheel uit te besteden. Het grote bulkwerk, zoals snoeien en schoffelen, wordt nu uitgevoerd door de Stichting Raalte Werkt (de Productie). Dit blijft ook het uitgangspunt voor de komende jaren. Echter door de invoering van de Participatiewet stromen er geen mensen meer in de Wet sociale werkvoorziening (WSW). Dit betekent dat het aantal mensen bij de Productie de komende jaren nog verder zal afnemen. De bezetting daalde sinds 2018 van 38 fte, naar 29 fte in 2021. Daarnaast neemt het te onderhouden areaal, met de uitbreiding van woonwijken, alleen maar toe. De afgelopen jaren hebben we mensen, via een meervoudige onderhandse aanbesteding, nog kunnen inhuren. Door een steeds verdere terugloop bij de Productie, wordt de inhuur steeds hoger.