Kwaliteits-en-afwegingskader-Wonenineenrecreatiewoning-augustus2021-2

Wonen in recreatiewoningen Kwaliteits- en afwegingskader

1

WONEN IN RECREATIEWONINGEN Kwaliteits- en afwegingskader

Aangeboden aan: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 31 augustus 2021

Auteur(s): Ir. drs. Anneke van Mispelaar Eveline Plomp Ruben Schepens MSc. Adriana Stam MBI. Mr. Desiree Zijlstra Projectnummer: 2021-1629 Foto voorblad: eigen foto

2

Inhoudsopgave 1.1 1.2 1.3

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Wikken en wegen

4

Voor wie is dit kader? Wat is er aan de hand rond vakantieparken? Handleiding instrument

4 4 6

Afwegingen maken

9

Stappenplan Stap 1. Startpunt met twee uitgangspunten Stap 2. Oriëntatie & informatie Stap 3: Afwegingen integraal bezien Eigen conclusies en afwegingen integraal bezien (Checklist)

9 10 11 13 46

Vervolgstappen

49

Transformeren naar woonwijk of beheerd woonpark Transformeren naar locatie voor spoedzoekers Woonfunctie als instrument voor vitalisering of andere functie Als wonen niet toegestaan wordt Wat is juridische (on)mogelijk? Aan de slag met de (gemaakte) keuze

50 51 52 53 55 56

Bijlagen

58

Bijlage 1: Juridische (on)mogelijkheden Bijlage 2: Klavertje Vier model Bijlage 3: Overzicht betrokken organisaties en documenten

58 65 67

3

Wikken en wegen 1.1 Voor wie is dit kader? Verspreid over alle gemeenten in Nederland zijn vakantieparken te vinden. De recreatiewoningen op deze parken bieden recreanten en toeristen verblijfsaccommodaties voor vrije tijd en vakantie. Een deel van deze recreatiewoningen wordt (tijdelijk) gebruikt om in te wonen, wat veelal niet het beoogde gebruik is. In veel gemeenten komt de vraag naar voren wat de toekomst is van deze parken. Naast het (re)vitaliseren (weer terugbrengen naar toeristisch-recreatief gebruik) zijn er ook situaties waar transformatie naar wonen of een andere functie (niet zijnde recreatief verblijf) denkbaar is. Dit kwaliteits- en afwegingskader kunnen gemeenten gebruiken die overwegen om eventueel wonen toe te staan op vakantieparken1. Door enerzijds integraal dit vraagstuk te bezien en anderzijds de afwegingen in combinatie te beschouwen, kan een complete afweging gemaakt worden om in de situatie van het betreffende park wonen wel of niet toe te staan. Er zijn hierbij verschillende opties (tijdelijk, definitief, voor specifieke doelgroepen of niet) en mogelijke vervolgstappen die in dit instrument worden toegelicht. Zoveel parken, zoveel situaties. Elke situatie is anders en ook de lokale en regionale context en provinciale kaders zijn overal anders.

Dit gebruiksdocument biedt daarom geen voorgeschreven kaders voor wanneer wonen wel of niet moet worden toegestaan. Wel ondersteunt dit kwaliteits- en afwegingskader gemeenten bij het maken van een complete en onderbouwde afweging om wonen wel of niet toe te staan. Na het in beeld brengen van de relevante overwegingen (en het bijbehorende onderzoek), wordt de besluitvorming voorbereid. Besluitvorming vindt plaats binnen de (lokale, provinciale en nationale) politiek-maatschappelijke context; ook politiek-maatschappelijke factoren kunnen een rol spelen in de besluitvorming. In dit afwegingskader komen deze factoren niet aan bod; wel gaan we in op de technisch-inhoudelijke afwegingen (economisch, ruimtelijk, sociaal en veiligheid).

1.2 Wat is er aan de hand rond vakantieparken? Er gebeurt veel in “vakantieparkenland” Nederland; van prachtige parken die behoren tot de top van Europa tot aan plekken die uit het zicht zijn geraakt van toeristen en instanties, om maar de twee uitersten te noemen. Om te kunnen schetsen wat er aan de hand is rond vakantieparken bekijken we de ontwikkeling vanuit vier verschillende domeinen, we noemen dit het Klavertje Vier model. Het Klavertje Vier model helpt om integraal aan de slag te gaan met vakantieparken. Het gaat uit van domeinen die aansluiten bij de gemeentelijke organisatie: economie/ recreatie, ruimtelijke ordening & wonen, sociaal-maatschappelijk en veiligheid. Elk van deze domeinen is relevant voor vakantieparken, maar de ervaring leert dat de automatische kruisbestuiving tussen de domeinen minder vaak voorkomt. De metafoor is gekozen omdat een klavertje vier altijd vier gelijke blaadjes heeft. Bij het thema vakantieparken is de benadering daarom ook vanuit vier gelijkwaardige domeinen. Aanvullend is de (politiek) maatschappelijk context (het steeltje) toegevoegd.

1

In dit afwegingskader staan de afwegingen naar een vorm van wonen op vakantieparken centraal. Er zijn daarnaast ook andere opties voor een vakantiepark, deze opties zijn echter geen onderdeel van dit afwegingskader.

4

Domein Economie/Recreatie: Domein Ruimtelijk: Domein Sociaal Maatschappelijk: Domein Veiligheid:

Toeristisch-recreatieve sector Ruimtelijke impact omgeving Intermenselijke samenleving Risico’s en beleving van (on)veiligheid

Voor meer informatie zie de bijlage.

In onderstaande tabel zijn per domein enkele ontwikkelingen samengevat. Hierbij opgemerkt dat dit een impressie is van datgene wat nu gezien wordt in Nederland, en geen volledig beeld biedt van alle ontwikkelingen. Economisch/ recreatief - Vakantieparken vormen een onderdeel van het regionale en lokale toeristisch-recreatieve product. Parken bieden (inter)nationale gasten verblijfsaccommodatie voor vakantie en vrije tijd. - Een deel van de vakantieparken in Nederland is niet vitaal. Het toeristisch-recreatief perspectief en potentieel is beperkt of niet aanwezig. Een ander deel heeft wel perspectief, maar heeft behoefte aan vitalisering. - Recreatiewoningen zijn vaak eigendom van particulieren, die de woningen kopen als investering en voor recreatief gebruik. - De wensen en eisen van gasten t.a.v. recreatiewoningen worden steeds hoger. - Een deel van de eigenaren richt zich op langdurige verhuur aan iemand die er woont, of is er zelf gaan wonen, in plaats van een toeristisch-recreatieve exploitatie. - Door corona is de binnenlandse vraag naar toeristisch-recreatief verblijf in vakantieparken toegenomen.

Sociaal Maatschappelijk - Recreatiewoningen bieden woonruimte aan mensen die met spoed een woning nodig hebben. Hieronder vallen ook kwetsbare groepen zoals mensen die zorg of hulp nodig hebben, uit een maatschappelijke opvang komen of arbeidsmigranten. - Er is een groot tekort aan woningen voor deze groepen (spoedzoekers, wonen en zorg, arbeidsmigranten). Vakantieparken fungeren hierdoor (legaal of illegaal) als buffer voor de woningmarkt. - Een deel van de bewoners van recreatiewoningen, is niet ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Hierdoor zijn zij niet bekend bij de gemeente en hulpverlening en ontvangen zij niet de zorg en/of hulp die zij nodig hebben. - Voor een zeer klein deel van de genoemde kwetsbare groepen kan een recreatiewoning de benodigde rustige woonomgeving bieden.

Ruimtelijke ordening & wonen - In Nederland wordt een verschil gehanteerd tussen een recreatiewoning en een ‘gewone’ woning. In beginsel is het niet toegestaan om permanent te wonen in een recreatiewoning. - Er is in Nederland een tekort aan woningen, waardoor het voor veel mensen moeilijk is om woonruimte te vinden. - Een deel van de bewoners van recreatiewoningen wil rustig in het groen wonen. - (Ongeoorloofd) wonen in een recreatiewoning is veelal goedkoper dan wonen in een reguliere woning, omdat de bouwkundige kwaliteit en de (nuts)voorzieningen eenvoudiger zijn en omdat de grondprijzen vaak lager zijn. - Een deel van de gemeenten handhaaft niet op strijdig gebruik van de recreatiewoning(en), of heeft dit een tijd niet gedaan. Er zijn vaak veel tijdelijke en gedoogconstructies.

Veiligheid - Vakantieparken kunnen een vindplek zijn voor ondermijnende criminaliteit; de voedingsbodem is hiervoor aanwezig. - Door de ligging en ruimtelijke setting en doordat een nachtregister en adressering vaak ontbreken, is het makkelijk om uit het zicht van overheden te blijven. - Permanent wonen in een recreatiewoning kan door de ligging (op afgelegen locaties) en context (illegaal gebruik) ervoor zorgen dat er een voedingsbodem ontstaat voor ondermijnende activiteiten (drugsproductie/opslag). - Als recreatiewoningen of kavels in waarde (gaan) stijgen is dit interessant voor speculanten maar ook voor witwaspraktijken (vastgoedfraude). - Op vakantieparken zijn aandachtspunten ten aanzien van brandveiligheid waargenomen.

5

1.3 Handleiding instrument Dit kwaliteits- en afwegingskader is een instrument dat vanuit de vier domeinen inzicht geeft in de verschillende argumenten om tot een integrale afweging te komen. Het geeft ook een (beknopte) toelichting op de bijbehorende vervolgstappen. Deze vervolgstappen geven meer informatie over wat de afweging betekent voor zowel de gemeente, bewoners, eigenaren als partners. De kennis over de vervolgstap is van invloed op de afweging die gemaakt wordt. Dit voorkomt eventuele bijstelling van de koers als er al vergaande keuzes zijn gemaakt. Voor het voorbereiden en maken van de afwegingen presenteren wij een stappenplan dat in een figuur is weergegeven (zie paragraaf 2.1).

Het stappenplan start met de basisvragen (zie paragraaf 2.2). De tweede stap (zie paragraaf 2.3) richt zich op analyse van de geldende kaders, zoals het provinciaal beleid en het inventariseren van toekomstopties.

In stap drie (zie paragraaf 2.4) zijn vervolgens de afwegingen beschreven. Bij deze afwegingen, gerubriceerd in de vier domeinen, staat naast de afweging tevens een korte toelichting en wat te doen om deze afweging goed te kunnen beoordelen voor het betreffende vakantiepark. Aanvullend is er ruimte om eigen aantekeningen te maken over deze afweging. Paragraaf 2.5 bevat een leeg klavertje vier om alle afwegingen op een rij te zetten.

Hoofdstuk 3 gaat over de mogelijke vervolgstappen. Zo kan ook de tijd en inzet die nodig is voor het realiseren van de beoogde toekomstoptie meegenomen worden in de afweging. Ook is het van belang om inzicht te krijgen in de juridische (on)mogelijkheden, toegespitst op wonen op vakantieparken. Deze informatie is, net als andere meer uitvoerig beschreven achtergronden, in de bijlage opgenomen. “Het bos en de bomen blijven zien” Zoals gezegd geeft dit instrument geen normen of een doorstroomschema dat rechtstreeks leidt tot het antwoord op de vraag om wel of niet definitief wonen toe te staan. De reden is eenvoudig en daarmee direct complex; elke situatie is vanuit verschillende kanten te bekijken en af te wegen, en heeft een andere lokale, regionale en provinciale context. Daarbij is elk vakantiepark anders. Wel is een stappenplan beschreven met verschillende kansen, bedreigingen en risico’s die een plek in dit

6

afwegingskader hebben gekregen. Hiermee geeft het instrument de gemeente zicht op wat mogelijk is, zonder het totaaloverzicht uit het oog te verliezen. De keuze om definitief of tijdelijk wonen toe te staan, betreft een zorgvuldige afweging. Juist vanwege de complexiteit van het vraagstuk en de vele verschillende afwegingen. Dit instrument is tot stand gekomen door gebruik te maken van interviews en deskresearch2. In het instrument zijn verschillende links (als tips) opgenomen, we kunnen hierbij helaas niet volledig zijn. Er zijn vele andere initiatieven. In paragraaf 3.6 verwijzen we naar enkele websites waar meer informatie is op te halen. We zien dat verschillende provincies bezig zijn met het onderwerp en spelregels of beleid vaststellen of de omgevingsverordening aan het aanpassen zijn. Dit instrument ondersteunt de afwegingen die nodig zijn om tot een keuze te komen, waarbij de landelijke, gemeentelijke en provinciale kaders de afwegingsruimte afbakenen.

2

Zie bijlage 3

7

8

Afwegingen maken 2.1 Stappenplan Bij het afwegen van toekomstopties voor een vakantiepark, bijvoorbeeld vitaliseren of een vorm van transformeren (waaronder wonen), worden een aantal stappen doorlopen. Deze stappen zijn in onderstaande figuur in een kort stappenplan schematisch weergegeven. Door op de onderstreepte woorden te klikken kom je terecht op de gewenste plek in het document. Stap 1: Startpunt

Inzicht in vervolgstappen bij wel of niet wonen in recreatiewoning toe te staan

Stap 3: Afwegingen integraal bezien

Vakantiepark Niet vitaal

Benodigde informatie voor afwegen

Integrale afweging H3 vervolgstappen Afwegingen

Stap 2: Oriëntatie en informatie

Economie

Afwegingen

Sociaal Maatschappelijk

Niet

Wel

Handhaven & beheren

Wonen

2a.

Ophalen benodigde informatie

Kaders wonen

2b. Beleid (provincie regionaal en gemeentelijk)

Andere kaders

2c.

Inventariseren van mogelijke toekomstopties

Andere woonruimte

Wonen

Afwegen wel of niet wonen in recreatiewoning toe te staan

Ruimtelijk

Afwegingen

Veiligheid

Afwegingen

Vitaliseren

Spoedzoekers

Tijdelijke woonfunctie

Natuur bijv.

Wel Transformeren Andere vormen Tijd. woonfunctie

Niet Transformeren Andere vormen

Uitkomst afweging! Aan de slag!

H3.6 Klik hier

9

2.2 Stap 1. Startpunt met twee uitgangspunten Transformatie van een vakantiepark is een intensief en complex proces en ligt daarom niet voor ieder vakantiepark voor de hand. Uitgangspunt voor vakantieparken die mogelijk in aanmerking komen voor een vorm van transformatie is dat het vakantiepark niet vitaal is, en niet meer vitaal wordt. Als startpunt stel je daarom vast dat het gaat over een vakantiepark dat niet vitaal is. Dit uitgangspunt bestaat uit twee onderdelen: 1. Het gaat om een vakantiepark Onder vakantiepark (ook wel recreatiepark, chaletpark of bungalowpark genoemd) verstaan we een cluster van recreatieverblijven die tezamen één ruimtelijk of landschappelijk geheel vormen. De recreatiewoningen kunnen in een parkachtig afgesloten gebied te vinden zijn, met een receptie en gezamenlijke voorzieningen, maar dat hoeft niet. Ook een kleine groep of ruimtelijk cluster aan recreatiewoningen van verschillende eigenaren en met een eigen ontsluiting rekenen wij tot een vakantiepark. Waar het om gaat is dat het gebruik van de ene recreatiewoning impact heeft op de ervaring in de andere recreatiewoning. Dit afwegingskader heeft betrekking op vakantieparken, voor solitaire woningen gelden andere afwegingen (zie kader).

2. Het gaat om een niet vitaal vakantiepark Om definitieve3 bewoning van een recreatiewoning op een park wel of niet te overwegen is het van belang de vraag te stellen of het gehele vakantiepark nog toeristisch-recreatief vitaal is of dat het vakantiepark weer vitaal kan worden. Dit is belangrijk, omdat recreatiewoningen zijn bedoeld voor recreatie. Wanneer een vakantiepark niet vitaal is en er ook geen perspectief is op een terugkeer naar een vitaal toeristisch-recreatief park, valt te overwegen het vakantiepark te transformeren naar een andere bestemming. De stappen/acties die nodig zijn om te bepalen of een park vitaal is, zijn toegelicht in het kader hiernaast.

Solitaire recreatiewoningen Een solitaire recreatiewoning staat solitair in natuur- of agrarisch gebied, of in een stedelijke omgeving. Het kan gaan om een schuur die een bestemming heeft gekregen als vakantiewoning, een mantelzorgwoning waarin nadien een B&B is gemaakt, of een gastenverblijf dat decennia geleden in de achtertuin is gebouwd. Bij de afweging of permanent wonen in een solitaire recreatiewoning wenselijk of haalbaar is, zijn voor een beperkt deel dezelfde afwegingen relevant als voor recreatiewoningen op vakantieparken. In paragraaf 2.4 hebben we met een asterisk (een klein sterretje*) aangegeven welke afwegingen relevant zijn voor solitaire recreatiewoningen.

Vaststellen vitaliteit: Om te bepalen of een vakantiepark nog vitaal is kunnen verschillende stappen ondernomen worden: Zelf de vitaliteit van het vakantiepark beoordelen met behulp van het handboek: vitaliteitsmeter vakantieparken. De vitaliteit laten vaststellen door een externe partij in de vorm van bijv. een vitaliteitsscan.

3

In dit instrument wordt de term definitieve bewoning gebruikt i.p.v. permanente bewoning. Permanente bewoning wordt namelijk gebruikt voor zowel juist als onjuist (illegaal) gebruik volgens het bestemmingsplan.

10

2.3 Stap 2. Oriëntatie & informatie Stap 2 bestaat uit drie onderdelen: a) Ophalen benodigde informatie b) Beleid van provincie en (indien aanwezig) regionaal en gemeentelijk c) Het inventariseren van mogelijke toekomstopties a) Ophalen benodigde informatie Onderdeel van stap twee is het ophalen van benodigde informatie met betrekking tot de situatie op het vakantiepark (zie kader4). Concreet gaat het hierbij om informatie op twee niveaus: Informatievoorziening als randvoorwaarde voor vervolg: “Het verkrijgen van meer grip op vakantieparken vanuit de gemeente begint bij het versterken van de informatiepositie. Om tot een effectieve strategie te komen is het noodzakelijk te weten hoe de economische en recreatieve situatie van het park is, en wat zich feitelijk op het terrein afspeelt. Dit vergt actief verzamelen van signalen en gericht inventariseren. Gemeenten hebben zelf vaak meer informatie in huis dan ze denken.”



Kennis over vakantieparken en weten wat hier speelt: Vakantieparken en het vraagstuk rondom permanent wonen is complex, en vraagt veel kennis en capaciteit van gemeenten die hiermee aan de slag gaan. Verzamelen van informatie en leren over de benodigde integrale aanpak en de (on)mogelijkheden vanuit de vier domeinen is hierbij essentieel, evenals een goede interne samenwerking tussen de domeinen. Alleen vanuit bijv. het veiligheidsperspectief een vakantiepark “aanpakken”, zonder een afgestemde aanpak vanuit sociaal domein en toerisme, leidt niet tot een succesvolle integrale aanpak.



Informatie op parkniveau: Om te kunnen weten wat er echt speelt op een park is het nodig om in te zoomen op parkniveau. Ook hiervoor geldt dat over alle vier de domeinen informatie nodig is. Voor zowel het toeristisch gebruik, de exploitatie, de eigendomsverhoudingen, ligging, ruimtelijke mogelijkheden, regelingen voor (tijdelijke) permanente bewoning, aantal mensen ingeschreven in de BRP, aantal kinderen, aantal uitkeringen en sociale voorzieningen, veiligheidsissues en de (politiek) maatschappelijke context. Het gaat hier niet alleen om signalen, maar ook om concrete feitelijke informatie die vanuit openbare bronnen beschikbaar is voor gemeenten. Ook door gesprekken met de eigenaren, bewoners, exploitant en indien relevant politie, handhaving en/of maatschappelijke dienstverlening, kan een completer beeld van het park gevormd worden. In het land zijn verschillende voorbeelden hiervan beschikbaar die in meer of mindere mate integraal zijn te noemen. Als voorbeeld noemen we: Vitale Vakantieparken Veluwe of de Handreiking NoordHolland.

4

Bron: Handreiking voor gemeenten van Platform 31 “Meer Grip op vakantieparken”

11

Als de informatie op orde is, dan is het zaak om dit periodiek te blijven opvolgen om zo ontwikkelingen en trends te kunnen zien en te duiden5. Belangrijk hierbij is, dat daar waar het kan, uitwisseling van gegevens met partners nodig is om het integrale blikveld te blijven behouden. Denk daarbij aan de regionale samenwerkingen op het onderwerp vakantieparken. De synergie die zichtbaar is bij de regio’s die al (jaren) ervaring hebben met de integrale aanpak (zoals de Veluwe en Drenthe) is van grote waarde om vraagstukken rond vakantieparken effectief op te kunnen pakken. b) Beleid van provincie en (indien aanwezig) regionaal en gemeentelijk Als vervolg op de informatievergaring is het analyseren van relevant bestaand beleid van belang. Kijk hierbij zowel naar provinciaal als regionaal en gemeentelijk beleid (indien dit beschikbaar is). Beleidsstukken en onderwerpen die relevant (kunnen) zijn, zijn bijvoorbeeld:  Provinciale omgevingsverordening  Vakantieparkenbeleid  Woonbeleid Een goede stap is hierbij om vanuit de gemeente contact te leggen met de verantwoordelijke beleidsmedewerker bij de provincie, om beter inzicht te krijgen in hoe de provinciale beleidskaders het beste gehanteerd kunnen worden. Uit de beleidsstukken kan worden afgeleid welke beleidskaders van toepassing zijn op vakantieparken.

Daarnaast bieden deze beleidsstukken inzicht in de vervolgvraag welke mogelijkheden er zijn voor een niet-vitaal park. Kan er getransformeerd worden? Zo ja, naar welke vorm en onder welke voorwaarden? c) Het inventariseren van mogelijke toekomstopties Vanuit bestaande informatie kan een eerste beeld/indruk geschetst worden van de situatie op het vakantiepark. Vervolgens wordt vanuit de bestaande beleidskaders duidelijk welke oplossingsrichting mogelijk als optie voor het vakantiepark denkbaar is. Bij deze opties maken we onderscheid tussen wel of niet transformeren waarbinnen ook weer verschillende opties denkbaar zijn:  Wel transformeren naar: – Natuur – Energielandschap – Wonen – Anders  Niet transformeren: – Vitaliseren – Handhaven & beheren – Tijdelijke woonfunctie

5

De informatiebehoefte van gemeenten m.b.t. vakantieparken is bekend bij BZK. Vanuit de actieagenda vakantieparken wordt in deze behoefte later dit jaar voorzien door middel van een digitaal informatiefundament.

12

Bovenstaande lijst is niet uitputtend. Wat van belang is bij deze stap, is dat vastgesteld wordt of een vorm van wonen in strijd is met provinciale, regionale en/of gemeentelijke beleidskaders. Wanneer in deze stap blijkt dat een vorm van wonen niet past in de provinciale kaders, kan in samenwerking met de provincie verkend worden of er aanleiding is om hierbinnen maatwerk toe te passen. Dit gaat ook op voor de gemeentelijke kaders; een nadere verkenning zou kunnen leiden tot eventuele mogelijkheden. Wanneer een vorm van wonen wel tot de oplossingsmogelijkheden behoort, kan dit afwegingskader gebruikt worden om de definitieve woonvorm al dan niet te overwegen. In stap 3 gaan wij hier verder op in. In hoofdstuk 3 worden een aantal voorbeelden beschreven van mogelijke woonvormen die in de praktijk voorkomen.

2.4 Stap 3: Afwegingen integraal bezien Wanneer transformatie naar wonen vanuit stap 1 en 2 als mogelijke oplossingsrichting aan de orde is, kunnen de verschillende overwegingen per domein op een rij worden gezet. In het kwaliteits- en afwegingskader zijn voor de vier domeinen de verschillende afwegingen weergegeven. Bij deze afwegingen is telkens als uitgangspunt genomen: Het effect van wonen in de recreatiewoning op… (een ruimtelijk, economisch, veiligheids- of sociaal onderwerp). Instructie format: In het kwaliteits- en afwegingskader zijn voor de vier domeinen de afwegingen in bijgaande format opgesteld. Dit format is als volgt opgebouwd:  Bovenaan is de domeinnaam weergegeven.  Vervolgens zijn de afwegingen genummerd weergeven6.  Vervolgens wordt per afweging afhankelijk van het aantal invalshoeken een aantal toelichtingen gegeven.  Vervolgens worden per afweging vervolgstappen uitgewerkt, dit kunnen wederom meerdere vervolgstappen zijn.  Tot slot is er een invulveld met een aantal tips, deze ruimte kunt u gebruiken voor aantekeningen. In het figuur op de volgende pagina is een totaaloverzicht weergegeven van de afwegingen per domein met de nummering die in het kwaliteits-en afwegingskader aangehouden wordt.

6 Nummeringen in de tabel zijn niet bedoeld als prioritering maar ter verduidelijking en voor verwijzingen.

13

Totaaloverzicht afwegingen per domein: Afwegingen

Afwegingen

1.

1.

Effect op omgevingskwaliteit*

2.

Impact op objectieve en subjectieve leefbaarheid en recreatiegenot*

Het effect op de economische potentie en bedrijfsvoering van het park

2.

Het effect op de toeristisch-recreatieve structuur van de regio en de bestemming*

3.

Effect op zorgvraag en sociale problematiek in de gemeente

3.

Het effect op de markt van recreatiewoningen*

4.

4.

Het effect op de lokale economie en werkgelegenheid

Impact op aanbod woningen voor inwoners met zorg - en hulpbehoeften*

5.

Impact op aanbod woningen voor arbeidsmigranten

Economie

Sociaal Maatschappelijk

Afwegingen 1.

Ligging van het vakantiepark en effect op de

Ruimtelijk

Veiligheid

6.

Wens van de eigenaren

7.

Eigendomsverhoudingen en mate van effectieve samenwerking met de eigena(a)r(en)

8.

Impact op kosten gemeente*

9.

Impact op belastingopbrengsten*

10. Financiële impact voor bewoners*

Afwegingen 1. Impact op fysieke veiligheid

Gewenste ruimtelijke structuur

2. Impact op veiligheid*

2.

Effect aanvaardbaar woon- en leefklimaat en effect op natuurwaarden

3. Effect op de aanzuigende werking van (ondermijnende) criminaliteit

3.

Effect op ongeoorloofd gebruik*

4.

Effect op de omgevingskwaliteit en (toeristische) uitstraling buitengebied

5.

Effect op nabijheid van voorzieningen voor inwoners

6.

Effect op ruimtevraag toeristische sector

7.

Effect op het aanbod woonruimte voorspoedzoekers, al dan niet met zorg*

8.

Effect op kwaliteit woningvoorraad*

9.

Impact op ‘woningbouwcontingent’/ woningbouwafspraken*

10. Effect op verstening

*) deze overweging is ook relevant voor solitaire recreatiewoningen 14

2.4.1

Domein: Economie

ECONOMIE

Economie Afweging 1: Het effec t op de economische potenti e en bedrijfsv oering v an het par k Toelichting bij afweging:

1.1 Aantasting recreatiegenot Als (deels) permanent gewoond wordt op een vakantiepark kan er een andere sfeer ontstaan waardoor de beleving en het recreatiegenot voor toeristische en recreatieve gasten verandert. Daardoor kan de waardering afnemen en de bezettingsgraad c.q. opbrengst dalen.

1.2 Investeringen t.b.v. toeristisch-recreatieve gasten kunnen veranderen Als een vakantiepark (deels) permanent bewoond wordt, kan de aard en omvang van de investeringen die eigenaren gaan doen, veranderen. Er kan een groeiende mismatch ontstaan tussen de behoeften van de recreant/toerist en de bewoner.

Wat te doen:

Eén park één plan Bij de afweging (tijdelijk) tot het toestaan van permanente bewoning wil je de situatie van het gehele park laten meewegen. Eén park, één plan is het vertrekpunt. Invulveld: is de afweging van toepassing?

Vitaliteit Onderbouwing of een park toekomst heeft (vitaliteitsscan, expert analyse). Waaronder een inventarisatie van de huidige bewoning/ verhuur en inzicht in toeristisch-recreatief aandeel.

Ruimtelijke scheiding Kan het deel van het park waar de (tijdelijke) permanente bewoning plaatsvindt afgescheiden worden van het toeristischrecreatieve gedeelte? Tips bij invulveld Check het “Handboek Vitaliteitsmeter Vakantieparken” van VVP Veluwe: link.

15

ECONOMIE

Afweging 2: Het effec t op de toeristisch -rec reatiev e structuur van de regio en de bestemming Toelichting bij afweging:

2.1 Verzwakking regionale toeristisch-recreatieve structuur Door omvorming van een recreatiepark naar wonen neemt het (potentiële) toeristisch-recreatieve verblijfsaanbod af. Hierdoor kan de toeristisch-recreatieve structuur van een gebied zwakker worden. Ten tweede neemt de draagkracht voor toeristisch-recreatieve voorzieningen in de regio af (bijv. voorzieningen voor dagrecreatie, waar anders ook verblijfsgasten gebruik van zouden maken). Ook kan het toeristisch-recreatieve imago van de bestemming verzwakken. Wat te doen:

Toeristisch-recreatieve gebiedsanalyse Analyse van toeristisch-recreatief aanbod van het gebied, de ambities en doelen en de functie van het park hierin. Invulveld: is de afweging van toepassing?

Vitaliteitsonderzoek Onderzoek de rol en functie van vakantieparken in de gemeente/regio.

Beleidsvisie Is er een T&R visie met ambities opgesteld en in hoeverre worden gestelde doelen behaald?

16

ECONOMIE

Afweging 3: Het effec t op de markt v an r ecreatiew oni ngen Toelichting bij afweging:

3.1 Markt voor recreatiewoningen Het uit de markt halen van recreatiewoningen t.b.v. wonen heeft invloed op de markt van recreatiewoningen. Als er regionaal sprake is van overaanbod, kan de markt door het uit de markt halen van incourant aanbod beter in balans komen. Indien er lokaal of regionaal meer vraag is dan aanbod, wordt de markt door het toestaan van wonen in recreatiewoningen veelal nog krapper. In regio’s kan ook sprake zijn van een kwalitatieve mismatch, het bestaande aanbod sluit dan qua kwaliteit, niet goed aan op de vraag, ook dit is iets om rekening mee te houden. Wat te doen:

Vraag en aanbod recreatiewoningen Onderzoek/analyse naar de markt recreatiewoningen in de regio (vraag en aanbod, kwantitatief en kwalitatief). Kijk bijvoorbeeld ook in de rapportages van de NVM en regionale vitaliteitsonderzoeken. Invulveld: is de afweging van toepassing?

17

ECONOMIE

Afweging 4: Het effec t op de l okale economie en w erkgeleg enhei d Toelichting bij afweging:

4.1 Bestedingen van recreanten Als een vakantiepark (deels) permanent bewoond wordt, zijn er minder lokale bestedingen door toeristen of recreanten dan bij toeristischrecreatief gebruik. Een toerist heeft een hoger uitgavenpatroon (horeca, entreeprijzen attracties, verhuur etc.) dan een inwoner. Daar staat tegenover dat een inwoner wel gebruik kan maken van bijv. onderwijs- en zorgvoorzieningen, wat positief kan zijn voor de leefbaarheid in een kleine kern. Wat te doen:

Economische omvang T&R Hoe groot is de T&R pijler als onderdeel van de economie van de gemeente en hoe verhoudt dat zich tot de toeristisch-recreatieve beleidsdoelen? Is er een relatie tussen het vakantiepark en de leefbaarheid van de kleine kern? Invulveld: is de afweging van toepassing?

Tips bij invulveld Cijfers over toeristischrecreatieve werkgelegenheid per gemeente kunnen geraadpleegd worden via www.lisa.nl

18

2.4.2

Domein: Ruimtelijk

RUIMTELIJK

Ruimtelijk Afweging 1: Ligging van het v akanti epark en effect op de g ewenste ruimtelijke structuur Toelichting bij afweging:

1.1 Ligging ten opzichte van bestaande woonkernen Per vakantiepark verschilt de ligging ten opzichte van bestaande woonkernen. Grofweg kan wel onderscheid gemaakt worden tussen vakantieparken aangrenzend aan bestaande dorpskernen en afgelegen vakantieparken in het buitengebied. De afweging die bij dit punt gemaakt wordt, is of legalisatie van permanente bewoning leidt tot uitbreiding van bestaande woonkernen of dat een nieuwe woonkern gecreëerd wordt. Wanneer de ligging van een vakantiepark grenst aan bestaande woonkernen sluit dit normaliter beter aan op de omgeving en nabije voorzieningen, dan wanneer het vakantieparken niet grenst aan een bestaande woonkern. De afweging of een nieuwe woonkern in het buitengebied aanvaardbaar is, wordt gemaakt binnen de kaders van provinciaal en lokaal beleid (bijvoorbeeld in de provinciale omgevingsverordening en gemeentelijke omgevingsvisie(s)). Wat te doen:

Omgevingsanalyse Analyse van het park en de directe omgeving. Daarnaast een analyse naar consequenties van een mogelijke omzetting van de functie voor de directe omgeving qua bereikbaarheid van voorzieningen, ruimtelijk beeld, mobiliteit. Provinciaal en lokaal (ruimtelijk) beleid bieden kaders voor deze analyse. Invulveld: is de afweging van toepassing?

19

RUIMTELIJK

Afweging 2: Effect aanvaar dbaar woon - en leefklimaat en effect op natuurw aar den Toelichting bij afweging:

2.1 Overschrijding besluiten en wetten rond milieu- en omgevingskwaliteit Een woning met een woonfunctie moet aan strengere eisen voldoen dan een recreatiewoning met een logiesfunctie. Het is belangrijk om na te gaan of wetten en regels omtrent geluidshinder, milieu, ammoniak en veehouderij, geurhinder of de Reconstructiewet concentratiegebieden nageleefd kunnen worden.

2.2 Impact op natuurwaarden in de omgeving Omdat een recreatiewoning anders gebruikt wordt dan een reguliere woning, kan het gebruik als woning een effect hebben op aanwezige natuurwaarden in de omgeving (denk aan beschermde soorten in omgeving, Natuurnetwerk Nederland, Natura 2000). Dit moet nagegaan worden.

2.3 Fysieke veiligheid Risico’s verkleinen op onveiligheid betekent onder andere dat de bereikbaarheid voor hulpdiensten (brandweer, ambulance etc.) binnen de geldende normen mogelijk moet zijn. Daarbij valt ook te denken aan de aanwezigheid van voldoende bluswatervoorzieningen. Zie onder meer: Handreiking Bluswatervoorziening Zie ook afweging Veiligheid 1.2

Over stikstofberekeningen: Wanneer binnen het bestemmingsplan ruimte is voor permanente bewoning hoeft geen nieuwe berekening te worden gemaakt. Wanneer permanente bewoning van recreatiewoningen niet in het huidige bestemmingsplan past, en er daarom een omgevingsvergunning wordt aangevraagd, is afhankelijk van de aard en context van de situatie mogelijk een nieuwe berekening nodig om te toetsen of permanente bewoning mogelijk is. De huidige vergunde situatie is hierbij de uitgangssituatie. Zie ook: Verslag van Schriftelijk Overleg Omgevingsrecht recreatiewoningen

Voor vervolg zie volgende pagina

20

Wat te doen:

Is het mogelijk om de omgeving aan te passen? Indien uit alle afwegingen het beeld naar voren komt dat definitieve omzetting naar wonen wenselijk is, dan kan nagegaan worden in hoeverre de omgeving aangepast kan worden, zodat de woningen voldoen aan de regels vanuit factoren als geluidshinder en bereikbaarheid voor hulpdiensten. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat er een geluidswal gerealiseerd moet worden, of dat de eigenaren de wegen naar de woning moeten verbreden of bluswatervoorzieningen moeten realiseren. Invulveld: is de afweging van toepassing?

Tips bij invulveld

21

RUIMTELIJK

Afweging 3: Effect op ongeoorloofd gebr uik Toelichting bij afweging:

3.1 Bestemmingsplan Wonen in een recreatiewoning is, op grond van het bestemmingsplan, in strijd met de regelgeving. In bepaalde gevallen is het wonen op een recreatiepark gedoogd of tijdelijk toegestaan via persoonsgebonden of locatiegebonden gedoogbeschikkingen, omgevingsvergunningen of overgangsrecht. Dit kan soms onoverzichtelijke situaties opleveren, die ook weer nieuwe ongeoorloofde permanente bewoning aantrekken. ‘Legaliseren’ van ongeoorloofd gebruik maakt hier een einde aan. Als het de bedoeling is om dat voor onbepaalde tijd te doen, dan is wijziging van het bestemmingsplan het meest logisch. Bij de wijziging van het bestemmingsplan van recreatie naar wonen worden eisen gesteld aan de kwaliteit van de woning en de aanwezige infrastructuur. Daarnaast kunnen afspraken gemaakt worden over het reguleren of beperken van de vergunningsvrije bouwmogelijkheden. Wat te doen:

Inzicht in gebruik Door een inventarisatie te maken van het huidige gebruik van de recreatiewoningen, de rechten van de bewoners (bijv. persoonsgebonden of locatiegebonden gedoogbeschikkingen of omgevingsvergunningen, overgangsrecht) ontstaat inzicht in de mate van ongeoorloofd gebruik en de eventuele tijdelijkheid daarvan.

Langetermijnvisie op het park Om een einde maken aan onoverzichtelijke situaties met gedoogsituaties en ongeoorloofd gebruik (al dan niet tijdelijk toegestaan), is een langetermijnvisie voor het park nodig. Stel hierbij de vraag: wat wordt de toekomstige bestemming van het park?

Invulveld: is de afweging van toepassing?

22

RUIMTELIJK

Afweging 4: Effect op de omgevingskwaliteit en (toeristische) uitstraling buitengebi ed Toelichting bij afweging:

4.1 Impuls voor kwaliteitsverbetering Onzekerheid over de toekomst van het vakantiepark vermindert de welwillendheid van eigenaren en exploitanten om te investeren in de woningen en het vakantiepark. Hierdoor raken vakantieparken of recreatiewoningen langzaam in verval en heeft dit een negatieve invloed op de omgeving. Een einde maken aan onzekerheid biedt mogelijkheden om een impuls te genereren voor kwaliteitsverbetering van de woningen en daarmee de uitstraling van het park en omgeving. Hierover kunnen in het proces afspraken worden gemaakt met de eigenaren en/of exploitant.

4.2 Verbetering of verslechtering beleving Als de staat van het park zodanig is dat het afbreuk doet aan de omgevingskwaliteit, kan het tijdelijk of permanent toestaan van wonen (en het daarmee financieren van investeringen in de ruimtelijke kwaliteit) positief zijn voor de toeristische beleving van het gebied. Wanneer parken echter ruimtelijk met elkaar zijn verweven, en er bijv. een “woonenclave” zou ontstaan, verzwakt dat juist de toeristisch-recreatieve structuur.

Wat te doen:

Betrek omwonenden en bedrijven uit de omgeving Consulteer omwonenden en ook toeristisch-recreatieve voorzieningen in de omgeving, in de afweging over wel of niet tijdelijk of permanent toestaan van permanente bewoning. Maak een ruimtelijke analyse van de omgeving en bedenk hoe het park kan bijdragen aan de omgevingskwaliteit.

Afspraken over investeringen in ruimtelijke kwaliteit Belanghebbenden waaronder de gemeente, eigenaren van recreatiewoningen, de exploitant en omwonenden kunnen samen in gesprek, en (schriftelijke)afspraken maken over de benodigde verbetering van de omgevingskwaliteit.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

23

RUIMTELIJK

Afweging 5: Effect op nabijhei d van voorzieningen voor inwoners Toelichting bij afweging:

5.1 Voorzieningenniveau Recreanten en toeristen hebben in vergelijking met permanente bewoners van recreatiewoningen andere wensen met betrekking tot voorzieningen. Het voorzieningenniveau (bijvoorbeeld aanwezigheid van zorgvoorzieningen) nabij vakantieparken is daardoor vaak anders dan in een dorp of kern. De afweging die hierbij gemaakt wordt is, of het aanbod aan voorzieningen en het voorzieningenniveau in de nabijheid van het vakantiepark, aansluit op de behoeftes van permanente bewoners. Wanneer permanente bewoners op leeftijd komen, neemt de actieradius af en zorgbehoefte toe. Kan de auto niet meer gebruikt worden, dan kunnen bijvoorbeeld zorgvoorzieningen onbereikbaar worden. Gemeenten kunnen als uitgangspunt hanteren dat alle inwoners optimale toegang moeten hebben tot voorzieningen. Transformatie van recreatiewoningen kan hiermee in strijd zijn. Wat te doen:

Ligging De ligging van het park is bepalend voor de nabijheid van voorzieningen (zie ook volgende punt).

Doelgroepenanalyse Bepaal welke doelgroep gebruik maakt van de recreatiewoningen en welke voorzieningen daarvoor in de nabijheid van belang zijn op korte en lange termijn.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

24

RUIMTELIJK

Afweging 6: Effect op ruimtevraa g toeristische sector Toelichting bij afweging:

6.1 Vraag en aanbod recreatiewoningen Het transformeren van een vakantiepark vermindert het (potentiële) aanbod aan recreatiewoningen. Het is onwenselijk, vanuit het oogpunt van stedelijke ontwikkeling, wanneer de onttrekking van bestaande recreatiewoningen leidt tot behoefte aan recreatiewoningen elders in de regio. De aanwezigheid van permanente bewoning op vakantieparken kan echter ook duiden op een regionaal overaanbod aan recreatiewoningen. Het terugbrengen van het totale aanbod aan recreatiewoningen hoeft in dat geval niet nadelig te zijn voor de recreatiewoningenmarkt en kan het regionale aanbod beter in balans brengen met de regionale vraag. Wat te doen:

Marktanalyse Breng regionaal in kaart of het aanbod aan recreatiewoningen kwalitatief en kwantitatief in balans is met de vraag naar recreatiewoningen. Wanneer er sprake is van een overaanbod, kan overwogen worden een gedeelte uit de markt te halen. Zie ook afweging 3 van het domein Economie. Invulveld: is de afweging van toepassing?

25

RUIMTELIJK

Afweging 7: Effect op het aanbod woonruimte voor spoedzoekers, al dan niet met zorg Toelichting bij afweging:

7.1 Bufferlocatie voor spoedzoekers Wanneer vakantieparken worden ingezet als tijdelijke woonruimte voor spoedzoekers (al dan niet met een zorgbehoefte), kan dat voorkomen dat mensen onnodig op straat komen. Op dit moment is op regionaal niveau een tekort aan woonruimte voor spoedzoekers en mensen die woonruimte in combinatie met zorg nodig hebben. Hiertegenover staat het gegeven dat voor spoedzoekers, en met name spoedzoekers met een zorgbehoefte, een stedelijk/dorpse omgeving veel geschikter is. Hier is gemakkelijker een sociaal vangnet op te bouwen, zijn mensen beter in het zicht en zijn voorzieningen bij de hand. Maatschappelijke organisaties adviseren daarom om spoedzoekers en mensen die wonen & zorg nodig hebben alleen tijdelijk op vakantieparken op te vangen. Als het tekort aan woningen voor deze groepen zo groot is, dat het onrealistisch is om dit binnen afzienbare tijd op te lossen, dan kunnen vakantieparken mogelijk een bescheiden bijdrage aan een oplossing leveren.

7.2 Goed beheer essentieel Een essentiële voorwaarde voor het bieden van woonruimte voor deze doelgroepen op vakantieparken, is goed beheer van het park. Dit betekent beheer en onderhoud van; de buitenruimte, de gezamenlijke voorzieningen, de kwaliteit van de accommodaties, de toegang van zorgmedewerkers tot het park, de contacten tussen de bewoners, de eigena(a)r(en) en de gemeente en hulpverlening.

Wat te doen:

Regionale afspraken spoedzoekers Afspraken over het realiseren en aanbieden van woonruimte voor spoedzoekers (incl. wonen & zorg) worden regionaal gemaakt. Daarmee wordt voorkomen dat acties in de ene gemeente zorgen voor eventuele ongewenste ontwikkelingen in een andere gemeente. (waterbedeffect) Wanneer een park (al dan niet tijdelijk) wordt ingezet voor het opvangen van kwetsbare spoedzoekers, is het belangrijk dat de juiste voorzieningen en hulp aanwezig zijn. Invulveld: is de afweging van toepassing?

26

RUIMTELIJK

Afweging 8: Effect op kwaliteit woningvoorr aad Toelichting bij afweging:

8.1 Kwaliteit woningen Recreatiewoningen hoeven niet aan alle eisen voor een volwaardige woning (zoals vastgelegd in het bouwbesluit) te voldoen. Om de leefkwaliteit in woningen te garanderen is het van belang dat wanneer recreatiewoningen in aanmerking komen voor transformatie, de woningen van voldoende kwaliteit zijn (bouwbesluit of bouwbesluit tijdelijke woningen). In regio’s met schaarste op de woningmarkt, kan het een goede optie zijn om recreatiewoningen toe te voegen aan de woningvoorraad indien ze kwalitatief voldoende zijn als woning, of tegen beperkte kosten zijn te transformeren tot woning. Wanneer woningen niet voldoen aan de eisen van het bouwbesluit, kunnen hierover afspraken met de eigenaren gemaakt worden. Zo kan worden voorkomen dat woningen van onvoldoende kwaliteit toegevoegd worden aan de woningvoorraad.

8.2 Toevoeging kleine woningen Recreatiewoningen zijn veelal wat kleinere grondgebonden woningen. Afhankelijk van de opbouw van het woningbestand in de regio, kan dit een toevoeging zijn aan de voorraad.

Wat te doen:

Kwaliteitsafspraken Wanneer er zicht is op een mogelijke transformatie kunnen afspraken gemaakt worden met eigenaren over de kwaliteit van de woning. Eigenaren kunnen bijvoorbeeld één of twee jaar de tijd krijgen om de woning aan te passen aan het bouwbesluit. Het is mogelijk lokaal af te wijken van bepalingen uit het bouwbesluit. Uitgangspunt is hierbij wel dat de kwaliteit van de woning past bij de functie die de woning heeft. Invulveld: is de afweging van toepassing?

27

RUIMTELIJK

Afweging 9: Impact op ‘woni ngbouwc ontingent’ / woningbouw afspraken Toelichting bij afweging:

9.1 Relatie Woningbouwcontingent In verschillende woonregio’s en provincies zijn afspraken gemaakt over hoeveel woningen een gemeente mag bouwen. Het aanpassen van een bestemmingsplan van recreatie naar wonen zou ten koste gaan van het aantal woningen dat in een gemeente gebouwd mag worden. Hoe dit uitpakt voor een gemeente is afhankelijk van de afspraken die regionaal en provinciaal gemaakt zijn. De provincie Noord-Holland heeft bijvoorbeeld in de spelregels aangegeven dat recreatiewoningen, die al meer dan 5 jaar permanent bewoond worden, bij een transformatie naar definitief wonen, geen invloed hebben op de woningbehoefte. Deze woningen blijven kwantitatief buiten de woonagenda en woonakkoorden. Wat te doen:

Regionale en provinciale afstemming Regio’s stemmen onderling af hoe ze omgaan met het realiseren van woningen. Het is aan te bevelen om het transformeren van recreatie naar wonen ook onderwerp te maken van deze regionale afstemming. Met de provincies kan worden afgestemd wat het transformeren van recreatiewoningen naar definitief wonen betekent voor de woningbehoefte en het woningbouwcontingent.

Woonvisie Neem in de (provinciale) woonvisie de woonbehoefte van mensen op vakantieparken mee, zowel kwalitatief als kwantitatief (inclusief spoedzoekers, specifieke zorg- en hulpbehoeften die bewoners hebben). Als er regionaal schaarste is op de woningmarkt, kan het een goede optie zijn om recreatiewoningen toe te voegen aan de woningvoorraad (waarbij de kwaliteit van de woning een aandachtspunt is, zie ook punt 8).

Invulveld: is de afweging van toepassing?

28

RUIMTELIJK

Afweging 10: Effect op verstening Toelichting bij afweging:

10.1 Bij een woning is vergunningsvrij bouwen mogelijk, bij een recreatiewoning niet Recreatiewoningen liggen vaak in het landelijk gebied en veelal op kwetsbare locaties nabij natuur of het landschap. Wanneer de woning een gewone woning wordt, dan is vergunningsvrij uitbouwen van recreatiewoningen of het realiseren van bijgebouwen mogelijk, met verstening van het buitengebied tot gevolg.

Wat te doen:

Beperk vergunningsvrij bouwen via het bestemmingsplan Indien uit alle afwegingen het beeld naar voren komt dat definitieve omzetting naar wonen wenselijk is, dan kan in het nieuwe bestemmingsplan de mogelijkheden voor vergunningsvrij uitbouwen beperkt worden. Een optie is dan om een klein deel van het perceel te bestemmen als “erf”. Ook is het mogelijk om hierop te anticiperen door afspraken met de eigenaren vast te leggen over de (on)mogelijkheden voor vergunningsvrij bouwen (bijvoorbeeld Buitengoed Blankenberg in Westerveld). Invulveld: is de afweging van toepassing?

29

2.4.3 Domein: Sociaal Maatschappelijk

Sociaal-maatschappelijk

Sociaal Maatschappel ijk Afweging 1: Effect op omgevingskwaliteit Toelichting bij afweging:

1.1 Visuele verloedering - verrommeling De kwaliteit van de woonomgeving gaat over de aanblik van de recreatiewoningen. Als er sprake is van verloedering en verrommeling heeft dit een negatieve invloed op de beleving van de omgeving. Risico van het in stand houden van het huidige (tijdelijke) gebruik (inclusief illegale bewoning) zonder duidelijk toekomstperspectief voor het park, is dat verrommeling toeneemt. Door voortdurende onzekerheid kan bijvoorbeeld groot onderhoud uitblijven. Het proces van transformeren naar permanente bewoning is een moment om afspraken te maken over beheer, en kan ook de weg vrijmaken voor investeringen in de omgeving. Wat te doen:

Beeldkwaliteit Als onderdeel van een proces naar legalisering, kan de gemeente met eigenaren, bewoners en beheerders/exploitanten afspraken maken over beheer en verbeteringen van de ruimtelijke kwaliteit. Zie ook afweging 3 bij het domein “ruimtelijk”. Invulveld: is de afweging van toepassing?

30

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 2: Impact op objectieve en subj ectieve leefbaar hei d en recreatiegenot Toelichting bij afweging:

2.1 Verschillende leefpatronen Op een vakantiepark waar zowel mensen permanent wonen als recreëren kan sprake zijn van verschillende leefpatronen die onderling mogelijk wat botsen (Voorbeelden hiervan zijn zichtbaar bij met name gedoogsituaties). Dit heeft invloed op de leefbaarheid in zowel objectieve als subjectieve zin. Beleving van het verblijf is voor recreanten anders dan voor permanente bewoners. Wat te doen:

In gesprek gaan Door alle groepen bewoners te leren kennen ga je praten met in plaats van praten over. De behoeften en bezwaren komen op tafel en kunnen gezamenlijk opgepakt worden. Oplossingen in samenspraak leveren ook draagvlak op.

Ruimtelijk zoneren Indien passend in visie en proces is ruimtelijk zoneren van recreanten en bewoners een mogelijkheid. Andere behoeften en leefpatronen worden zo logisch bediend.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

31

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 3: Effect op zorgvraag en soci ale problematiek in de g emeente Toelichting bij afweging:

3.1 Zorgplicht De gemeente heeft voor iedere inwoner een zorgplicht. Het feit dat enkele van deze inwoners niet in beeld zijn door de illegale woonsituatie op een park is geen argument om wel of geen permanente bewoning toe te staan. Als gemeenten inzetten op het in beeld brengen van deze inwoners door gebruik te maken van projecten als adreskwaliteit, dat de inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) verbetert, zal de zorg- en hulpvraag bij de gemeente mogelijk groter worden. Wat te doen:

Inzicht krijgen Iedereen dient zich in te schrijven in de BRP, maar bij ongeoorloofd wonen op een vakantiepark gebeurt dat niet altijd. Hierdoor kunnen mensen uit het zicht raken of blijven. Het is voor gemeenten belangrijk te weten wie er wonen op de vakantieparken, zeker als er vermoedens zijn van mogelijke sociale problematiek of aanwezigheid van kinderen. Invulveld: is de afweging van toepassing?

Tips bij invulveld: Zie het artikel over vakantieparken van de Landelijke aanpak adreskwaliteit Link

32

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 4: Impact op aanbod woningen v oor i nwoners met z or g - en hul pbehoeften Toelichting bij afweging:

4.1 Inwoners met zorg- en hulpbehoeften Vakantieparken zouden een bijdrage kunnen leveren aan de beschikbaarheid van woningen met passende zorg. De afweging die hier gemaakt wordt is zeer afhankelijk van de lokale situatie en zorgvragers. In de basis is een vakantiepark voor een groot deel van de cliënten niet de gewenste woonomgeving voor wonen & zorg. Deze doelgroep heeft een sociaal vangnet in een reguliere omgeving nodig: de mogelijkheid om goed te wortelen in de samenleving. Daarentegen kan er regionaal of lokaal zo’n groot tekort zijn, dat al het aanbod nodig is om te voorkomen dat mensen op straat komen te staan, of op een park gaan wonen zonder beheer en van de radar verdwijnen.

4.2 Prikkelarme woonomgeving De groep mensen die behoefte heeft aan een prikkelarme woonomgeving omdat zij niet kunnen aarden in een normale omgeving, is een kleine groep. Voor deze groep kan een vakantiepark in een groene omgeving een geschikte permanente woonomgeving bieden, mits de andere bewoners of de omgeving niet voor prikkels zorgen. Inzetten van een vakantiepark voor deze specifieke doelgroep is alleen aan de orde als deze groep ook als zodanig is geïdentificeerd. Een essentiële voorwaarde is het maken van goede afspraken over het beheer van het park.

Belangrijk hierbij is dat deze doelgroep tijdelijk op vakantieparken woont, en doorstroomt naar een reguliere woning. Een (voormalig) vakantiepark fungeert dan als buffer voor dit segment van de woningmarkt (ook wel pauzepark of zorgpark genoemd). Wat te doen:

Analyse woningmarkt Analyseer de regionale woningbehoefte specifiek voor deze verschillende (kwetsbare) groepen. Breng alle mogelijke oplossingen in beeld en weeg af of vakantieparken een passend onderdeel kunnen zijn van de oplossing. Betrek bij de afwegingen ook de omwonenden en bedrijven in de omgeving.

Ken de kwetsbare groepen Spoedzoekers, thuislozen, mensen met psychische problemen, financiële problemen, kwetsbare arbeidsmigranten etc. De groep kwetsbaren is heel divers en heeft diverse behoeften. Permanente of tijdelijke bewoning op een vakantiepark is niet altijd de meest passende woonomgeving.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

Meer invulruimte op de volgende pagina

33

Invulveld: is de afweging van toepassing?

34

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 5: Impact op aanbod woningen v oor arbeidsmigranten Toelichting bij afweging:

5.1 Woonvraagstuk arbeidsmigranten Huisvesting van buitenlandse werknemers is vaak het meest gewenst in de nabijheid van de werklocatie (vanuit mobiliteitsoogpunt), of bij langdurig verblijf of wanneer er sprake is van gezinnen, in een reguliere woonomgeving. Recreatiewoningen zijn minder geschikt vanwege het recreatiegenot van toeristen en recreanten in de omgeving, de veelal ongeschikte ligging en ruimtelijke opzet en de verkeersveiligheid. Daarbij kan (deels) permanent wonen voor arbeidsmigranten een aantrekkende werking hebben voor meer (illegale) bewoning. Echter, in regio’s met schaarste aan woningen voor arbeidsmigranten, kan het een optie zijn om daarvoor (tijdelijk) recreatiewoningen in te zetten, als dat passend is. Inzet van tijdelijke bewoning van een recreatiepark als instrument voor vitalisering of weg bestemmen van het vakantiepark, kan een optie zijn. Zo kunnen middelen vrijkomen voor investeringen in het park waardoor het weer toeristisch kan worden, of voor transformatie naar bijvoorbeeld natuur. Essentiële voorwaarde bij (tijdelijke) huisvesting van buitenlandse werknemers is goede afspraken maken over het beheer van het park. Wat te doen:

Inzicht in woonbehoefte Analyseer hoe de huisvesting van arbeidsmigranten regionaal en lokaal is en neem hierin de woonbehoefte mee. De ene groep arbeidsmigranten is de andere niet. Betrek werkgevers omdat voor hen hierin ook een verantwoordelijkheid ligt. Belangrijke afweging is de afstand tot de werklocatie en voorzieningen (zie ook afweging 4 van domein “ruimtelijk”).

Betrek de omwonenden en bedrijven in de omgeving Vanwege de mogelijke impact van huisvesting van buitenlandse werknemers op de omgeving is het van belang de omwonenden en recreatieve bedrijven in de omgeving te betrekken bij de afweging.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

35

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 6: Wens v an de eigenaren Toelichting bij afweging:

6.1 Voor of tegen permanente bewoning Eigenaren zijn soms uitgesproken voor of tegen een transformatie naar wonen. De redenen zijn zeer divers en daarbij is het van belang om vooral de achterliggende reden(en) helder te krijgen. Bijvoorbeeld een park waar politie en handhaving al jaren niet welkom zijn, waarom is dat? Is hier sprake van wantrouwen tegen de overheid of is hier iets anders gaande? Draagvlak krijgen om gezamenlijk met de eigenaren te transformeren naar permanente bewoning is een zeer belangrijke stap in het proces. Wat te doen:

Aanspreekpunt Om het gesprek over transformeren naar welke vorm dan ook te kunnen starten, is een aanspreekpunt van de eigenaren/bewoners van belang. Vaak in de vorm van een VVE (of stimuleer de oprichting hiervan) of een andere contactpersoon. In contact zijn met de eigenaren is een voorwaarde om te kunnen starten.

Investeer in kennisoverdracht In contact zijn betekent dat er over en weer informatie uitgewisseld wordt. Luister naar de zorgen en behoeften van bewoners. De onzekerheid waarin zij nu wonen (illegaal) is een situatie waar zij ook uit willen. Het geven van informatie over het proces en wat de te nemen stappen betekenen, levert draagvlak op om de samenwerking voor transformatie aan te gaan.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

36

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 7: Eigendomsverhoudi ngen en mate van effectieve samenwerking met de eigena( a)r(en) Toelichting bij afweging:

7.1 Medewerking van eigenaren De eigendomsverhoudingen op een vakantiepark kunnen zeer complex zijn. Wanneer eigenaren onderling niet goed samenwerken, wordt het heel moeilijk om als gemeente afspraken te maken over de toekomst van een park. Ook komt het voor dat een eigenaar geen afspraken wil maken of ze niet goed nakomt. Gemeenten hebben geen stok achter de deur (juridisch dwangmiddel) om eigenaren tot actie te dwingen. Hoewel eigenaren veel belang hebben bij transformatie, komt het toch voor dat er onvoldoende of geen effectieve samenwerking mogelijk is. Als blijkt dat geen goede samenwerking mogelijk is, dan is transformatie onmogelijk. Wat te doen:

Aanspreekpunt of ondersteuning Voor het formeel starten van een transformatieproces, stelt o.a. de gemeente Ommen als voorwaarde dat er een aanspreekpunt is namens de eigenaren. Deze perso(o)n(en) moeten, volgens het afwegingskader van deze gemeente, kunnen en willen functioneren als vertegenwoordiger en beschikken over een juridische status (bijv. bestuurder van een VVE of eigenaar van een groot aantal woningen). Het aanspreekpunt moet verschillende belangen vertegenwoordigen en voorstellen kunnen toetsen bij hun ‘achterban’. Bij eigenaren of een VVE kan ook een gebrek aan kennis of capaciteit een rol spelen. Wellicht is het mogelijk om vanuit de gemeente te voorzien in ondersteuning aan de VVE. Invulveld: is de afweging van toepassing?

37

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 8: Impact op kosten gemeente Toelichting bij afweging:

8.1 Korte versus lange termijn Kosten die samenhangen met een vitalisering of transformatieproces zijn afhankelijk van de lokale situatie. Bij transformatie naar wonen kunnen gemeenten met eigenaren afspraken maken over verbetering van voorzieningen zoals verlichting, vuilophaal etc., maar aan de andere kant is dit niet per definitie een verplichting voor gemeenten. De kosten hiervan kunnen verhaald worden. Daarnaast zijn er proceskosten: voor het versterken van de informatiepositie, beleid maken, het proces met bewoners en eigenaren op gang brengen en houden. Betrek bij het in beeld brengen van de toekomstopties voor het vakantiepark (bijv. transformeren naar wonen of een andere functie, tijdelijke wonen, vitaliseren) ook de (gemeentelijke) uitvoeringskosten van de opties. Kijk naar o.a. de handhavingskosten, de inzet voor vitalisering, en ook naar de kosten als ongewenste woonsituaties escaleren.

8.2 Benodigde capaciteit Bij de gemeente is voldoende (deskundige) capaciteit nodig voor het in gang zetten en begeleiden van het transformatieproces. Het gaat hier niet alleen om het goede contact maken met de eigenaren, maar ook over handhavingscapaciteit om gedurende het gehele proces te controleren of bijv. aan het bouwbesluit voldaan wordt.

Wat te doen:

Kosten voor de gemeente Breng kosten voor handhaving en het proces voor de transformatie in beeld. Door een inschatting te maken welke handhavingscapaciteit en kosten nodig zijn (in de huidige situatie en schat het risico van escalatie in) kan een heldere en rationele afweging worden gemaakt.

Investeer in kennis- en informatieoverdracht Bij eigenaren en bewoners kunnen verwachtingen leven over wat de gemeente voor hen gaat doen als hun woning van bestemming wijzigt. Door te luisteren en hen te informeren ontstaat er transparantie en draagvlak om de volgende stap te kunnen maken. De gemeente Ommen laat het initiatief aan de parken, maar stelt wel samen met de parken de analyse van het perspectief en het plan voor vitalisering dan wel een andere functie op.

Invulveld: is de afweging van toepassing?

Meer invulruimte op de volgende pagina

38

Invulveld: is de afweging van toepassing?

39

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 9: Impact op belasting opbrengsten Toelichting bij afweging:

9.1 Toerisme versus wonen Een vakantiepark levert de gemeente belastinginkomsten op in de vorm van toeristenbelasting, forensenbelasting, parkeergelden, vergunningen etc. Deze opbrengsten veranderen bij bewoning. Daarentegen worden er, indien er sprake is van legale permanente bewoning, reguliere gemeentelijke belastingen geheven. Als er een waardestijging ontstaat door transformatie zal de OZB-opbrengst stijgen. Wat te doen: -

Invulveld: is de afweging van toepassing?

40

Sociaal-maatschappelijk

Afweging 10: Financiële impact voor bewoners Toelichting bij afweging:

10.1 Planologisch voordeel Een recreatiewoning zal in waarde stijgen als permanente bewoning is toegestaan of als de bestemming wijzigt. De eigenaar heeft een planologisch voordeel. Gezien de (veelal ongeoorloofde bewoning), directe en indirecte kosten naar aanleiding van de transformatie (bijvoorbeeld kosten die de gemeente maakt, behoud en versterking van landschappelijke kwaliteit, aanpassingen in de omgeving) kan verevening op zijn plaats zijn. De kosten die gemaakt worden om de woningen en het park geschikt te maken voor transformatie kunnen verrekend worden met de waardestijging. Voor de ‘overwinst’ kan een afdracht worden afgesproken voor een fonds voor investeringen in toerisme en recreatie of ruimtelijke kwaliteit. Wat te doen:

Verevening Bij verevening maken eigenaar en gemeente een privaatrechtelijke overeenkomst over een financiële vergoeding als gevolg van planologisch voordeel. Belangrijk is dat er ruimte is voor maatwerk. Invulveld: is de afweging van toepassing?

41

2.4.4 Domein: Veiligheid

VEILIGHEID

Veilighei d Afweging 1: Impact op fysieke veilighei d Toelichting bij afweging:

1.1 Brandveiligheid Risico’s op brand zijn te verkleinen door het nemen van maatregelen. Maatregelen kunnen groot of klein zijn. Te denken valt aan woningen die te dicht op elkaar staan. Als recreatiewoningen transformeren, worden er eisen conform het bouwbesluit gesteld aan de brandveiligheid.

1.2 Bereikbaarheid hulpdiensten Risico’s verkleinen op onveiligheid betekent onder andere dat de bereikbaarheid voor hulpdiensten (brandweer, ambulance etc.) binnen de geldende normen mogelijk moet zijn. Daarbij valt ook te denken aan de aanwezigheid van voldoende bluswatervoorzieningen. Zie onder meer: Handreiking Bluswatervoorziening Zie ook afweging Ruimte 2.3