Jaarstukken 2024 - DEF VERSIE 16-06-25 incl. controleverklaring en raadsbesluit

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..........................................................................................................................................5 Aanbiedingsbrief.......................................................................................................................................7 Een terugblik op 'de drie opgaven en gemeentebrede pijlers' .................................................................15 Voorwoord .................................................................................................................................................................18 Jaarverslag en jaarrekening .................................................................................................................................18 Hoofdstuk 1 Inleiding .............................................................................................................................19 1.1 Verantwoording beleid...................................................................................................................................20 1.2 Leeswijzer ............................................................................................................................................................21 Hoofdstuk 2: Programmaverantwoording ..............................................................................................23

Programma 1: Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving .........................................................27 Programma 2: Integraal beheer openbare ruimte ...........................................................................................35 Programma 3: Onderwijs, werk en inkomen ......................................................................................................45 Programma 4: Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp .................................................................53 Programma 5: Duurzaamheid en energietransitie ...........................................................................................61 Programma 6: Economie............................................................................................................................................69 Programma 7: Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed ........................................................................77 Programma 8: Openbare orde en veiligheid ......................................................................................................85 Programma 9: Bestuur en dienstverlening .........................................................................................................93 Algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien ...........................................................................101

Overzicht overhead ...................................................................................................................................................107 Hoofdstuk 3: Paragrafen .......................................................................................................................109 Lokale heffingen .........................................................................................................................................................111 Weerstandsvermogen en risicobeheersing......................................................................................................119 Onderhoud kapitaalgoederen...............................................................................................................................133 Financiering..................................................................................................................................................................143 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................................................148 Openbaarheid .............................................................................................................................................................155 Verbonden partijen

...................................................................................................................................................159 Grondbeleid .................................................................................................................................................................163 Sociaal domein ............................................................................................................................................................176 Vluchtelingen ..............................................................................................................................................................182 Hoofdstuk 4: Jaarrekening ....................................................................................................................187 4.1 Overzicht van baten en lasten met toelichting ........................................................................................187 4.2 Balans met toelichting.......................................................................................................................................196

4.2.1 Balans ..............................................................................................................................................................196 4.2.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ....................................................................200 4.2.3 Toelichting op de balans ..........................................................................................................................207 4.2.4 Gebeurtenissen na balansdatum ..........................................................................................................245 4.3 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................................245 Hoofdstuk 5: Controleverklaring ..........................................................................................................249 5.1 Inleiding .............................................................................................................................................................258 5.2 Verklaring College van B&W .......................................................................................................................258 5.3 Raadsbesluit .....................................................................................................................................................259

Bijlagen .................................................................................................................................................261

Aanbiedingsbrief Raalte, 27 mei 2025

Onderwerp: Jaarstukken 2024

Geachte leden van de raad, Met trots bieden wij u hierbij de jaarstukken 2024 aan. We kijken terug op een jaar waarin we samen met uw raad, ons college en de ambtelijke organisatie belangrijke stappen voorwaarts hebben gemaakt om ‘de drie grote opgaven’ verder te brengen. Daarnaast zijn we in staat geweest de reguliere dienstverlening ‘gewoon’ doorgang te laten vinden. Dat dit veel heeft gevraagd van de ambtelijke organisatie, in een steeds krapper wordende arbeidsmarkt, is evident. Met deze jaarstukken legt het college verantwoording af over het gevoerde bestuur in het afgelopen jaar. Ook doen wij u voorstellen over de bestemming van het rekeningsaldo 2024. De ‘drie grote opgaven’ verder gebracht In 2024 hebben we de ‘de drie grote opgaven’ een belangrijke stap verder gebracht. Het gaat hierbij om de groei van de gemeente Raalte, wijken en dorpen en een toekomstbestendig buitengebied. Ook duurzaamheid en participatie zijn hierbij belangrijke thema’s geweest. Dit naast alle regulier uit te voeren werkzaamheden, waarbij de dienstverlening aan onze inwoners steeds centraal heeft gestaan in een steeds krappere arbeidsmarkt. Zo hebben we in 2024 de groeibeelden voor de dorpen Raalte en Heino met uw raad gedeeld. Daarbij heeft uw raad besloten om aan de slag te gaan met de nieuwe locaties Stationsgebied Raalte, Raalte Noord, Heino Noord-West en deelgebied Molenweg.

Met betrekking tot de wijken en dorpen hebben we via een participatief traject verkend wat voor de toekomstbestendigheid van onze wijken en dorpen belangrijk is. Daarnaast hebben we een scan ontwikkeld om een objectief beeld van de huidige situatie in onze dorpen en wijken te krijgen. Op basis van deze uitkomsten is een koersdocument dorpen en wijken opgesteld en inmiddels door uw raad vastgesteld. Met betrekking tot de opgave buitengebied hebben we verder gewerkt aan de aanpak welke uw raad eind 2023 heeft vastgesteld en welke is gebaseerd op de pijlers: faciliteren wat al kan, samen werken er zijn voor inwoners en duidelijkheid in beleid. Door het niet doorzetten van het landelijk beleid is het provinciaal onduidelijk hoe gebiedsprocessen een vervolg gaan krijgen. Blijvend ingezet op de kracht van Raalte Naast de inzet op de strategische opgaven hebben we in 2024 ook verder gebouwd op de kracht van Raalte. Raalte is een ontzettend fijne plek om te wonen, leven werken en recreëren. Zo hebben we ook in 2024 weer kunnen genieten van de vele evenementen die in onze gemeente zijn georganiseerd. We konden verder bouwen op een stevig sociaal vangnet en goede maatschappelijke voorzieningen. Denk daarbij aan onderwijs- cultuur en sportvoorzieningen, met een bruisend verenigingsleven.

De vele actieve vrijwilligers en een goed noaberschap waren hierbij ook in 2024 van onschatbare waarde. Hier zijn we terecht trots op. Jaarstukken 2024

7

Deze stevige fundamenten hebben we meer dan ooit nodig. Door samen op te trekken zijn we ervan overtuigd dat we, ook in tijden van grote veranderingen, Raalte elke dag een beetje mooier kunnen maken. Dit in een maatschappelijke context waar we zien dat de samenleving verhard, gemeenschapszin afneemt en polarisatie toeneemt in een onzekere wereld omringd door geopolitieke spanningen. Een terugblik op 2024 in vogelvlucht

Woon- en leefomgeving De woningbouwontwikkelingen zijn in 2024 onverminderd doorgegaan. En we zien overal bouwactiviteiten in onze wijken en dorpen. In 2024 zijn meer dan 300 omgevingsvergunningen afgegeven. Hiermee liggen we op koers om in 10 jaar tijd 3.000 woningen te realiseren. In 2024 waren de groeibeelden voor Raalte en Heino gereed en is gestart met de analyse van de buurtdorpen.

Verkeer en vervoer Er is gewerkt aan de voorbereiding van het fietsbeleidsplan. 2024 stond in het teken van de voorbereidingen om de stations Heino en Raalte opnieuw in te richten.

Integraal beheer openbare ruimte De veroudering van de openbare ruimte neemt toe en is structureel. Het huidige investerings- en uitvoeringsniveau houdt de veroudering en teruggang van de kwaliteit van de openbare ruimte niet bij. Daarom is in 2024 gewerkt aan lange termijn inzicht in de te verwachten investeringen tot 2040. Deze inzichten vertalen we naar een Vervangingsstrategie openbare ruimte. Hiermee is veel geld gemoeid waarvoor nog geen dekking beschikbaar is. Er is een start gemaakt met de uitvoering van de buurtaanpak Langkamp. Ook is de achterstand in het achterstallig onderhoud van de bomen in 2024 weggewerkt.

Zorg voor onze inwoners Er is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan Raalte Werkt. Zo hebben we statushouders ondersteund bij het vinden van een passende plek en zijn er meer beschutte werkplekken gerealiseerd dan de landelijke taakstelling. Op basis van het beleidsplan ‘Rondkomen met je inkomen’, hebben we inwoners ondersteund vanuit effectief minimaen schulddienstverleningsbeleid met aandacht voor de menselijke maat. Er is onderzoek gedaan hoe we het Centrum voor Jeugd en Gezin organisatorisch en financieel verder versterkt moet worden om de benodigde ondersteuning toekomstbestendig te maken. Ook zijn er besparingsrichtingen in beeld gebracht om in de toekomst het sociaal domein betaalbaar te kunnen houden.

Duurzaamheid en energietransitie In 2024 is hard gewerkt aan het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid. Dit plan is inmiddels door uw raad vastgesteld (mei 2025). Lokale energie-initiatieven zijn, net als in voorgaande jaren, financieel ondersteund door middel van een subsidieregeling. Ook is er in 2024 een subsidieregeling voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed vastgesteld.

Jaarstukken 2024

8

Lokale economie en ondernemerschap We hebben ons actief ingezet binnen de Regio Zwolle. Een concreet voorbeeld hiervan is het programma karakteristieke stationsomgevingen. Er is actief ingezet op de uitgifte van bedrijfskavels. Ook zijn de toeristische kansen van het Overijssels kanaal verkend.

Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed. Uw raad heeft een eenmalige bijdrage beschikbaar gesteld aan Stichting Sportbelang Heino voor groot onderhoud, renovatie en verduurzaming van sporthal Hoogerheyne, zodat deze sporthal in elk geval de komende 15 jaar in stand kan worden gehouden. De buurtsportcoaches zijn volop ingezet om sport en bewegen te bevorderen. Uw raad heeft het cultuurbeleidsplan 2024 ‘Cultuur versterkt’ vastgesteld met een uitvoeringsprogramma voor 2024 en 2025. De vernieuwde bibliotheek in Raalte dorp is in gebruik genomen. Ook heeft uw raad het projectplan voor vernieuwing van de St. Jozefschool in Nieuw Heeten en een opknapbeurt van basisschool de Linde in Laag-Zuthem vastgesteld.

Openbare orde en veiligheid Er is het afgelopen jaar een communicatiestrategie ondermijning opgesteld, gericht op het vergroten van de bewustwording van signalen van ondermijning. Ook thema’s als digitale veiligheid hebben extra aandacht gevraagd.

Bestuur en dienstverlening In 2024 zijn we gestart met het organisatie brede thema menselijke maat, zodat we actief blijven luisteren naar de vraag achter de vraag. Inwoners wisten onze verbinders goed te vinden. Zo hebben we meegedacht met onder andere de dorpsapps in Luttenberg en Broekland en de verhalenroute bij de Stevenskamp in Heeten. Vanuit de strategische raadsagenda is het project Eenvoudig Geregeld opgepakt. Met dit project willen we verbeteringen doorvoeren bij het afnemen van producten en diensten door onze inwoners. Financieel resultaat 2024 In onderstaande tabel is de opbouw van het rekeningsaldo 2024 weergegeven in relatie tot het verwacht resultaat na vaststelling van de zomernota 2024. Uit dit overzicht blijkt, dat het rekeningsaldo 2024 € 2,73 miljoen voordeliger is dan bij de zomernota was voorzien.

Jaarstukken 2024

9

Resultaat jaarrekening 2024 ten opzichte van begrotingsresultaat na zomernota Bedragen in € Omschrijving Resultaat jaarrekening 2024

V/N V

- is voordeel Bedrag -5.260.311

Begrotingsresultaat na zomernota 2024

V

-761.229

Resultaat jaarrekening ten opzichte van begroting 2024 na zomernota

V

-4.499.082

Opnieuw beschikbaar te stellen middelen in 2025 vanuit de 'rijksmiddelen, incl. algemene uitkering'(zie bijlage G1)

N

215.000

Opnieuw beschikbaar te stellen middelen in 2025 in verband met 'overlopende posten' van 2024 naar 2025 (zie bijlage G1)

N

1.550.779

Totaal opnieuw beschikbaar te stellen middelen in 2025

N

1.765.779

Netto' resultaat jaarrekening 2024 ten opzichte van begrotingsresultaat na zomernota

V

-2.733.303

Bovenstaand overzicht laat zien dat het resultaat van de jaarrekening € 5,26 miljoen positief bedraagt, dat wil zeggen het verschil tussen baten en lasten. Van dit resultaat wordt voorgesteld € 1,76 miljoen over te hevelen naar 2024 (inclusief € 0,21 miljoen Algemene uitkering), omdat de betreffende activiteiten niet (volledig) zijn afgerond in 2024 of worden doorgeschoven naar 2025. Dit is € 2,73 miljoen positiever dan het begrotingsresultaat dat na de zomernota 2024 werd verwacht. Voor een specificatie van de overlopende posten van 2024 naar 2025 zie bijlage G1. Analyse rekeningresultaat 2024 Het rekeningresultaat 2024 is positiever dan bij de zomernota 2024 werd verwacht. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn:

Meevallers:   

Meer inkomsten omgevingsvergunningen dan begroot Saldo hogere rijksbijdrage opvang Oekraïners dan gemaakte kosten Meer grondverkopen, niet zijnde grondexploitatie

Tegenvallers:   

Vorming van een voorziening Regeling Vervroegde Uittreding (RVU) op grond van de wettelijke ‘boekhoudvoorschriften’ Hogere storting in de voorziening pensioenen wethouders Te betalen vennootschapsbelasting als gevolg van winstneming diverse complexen grondexploitatie.

Jaarstukken 2024

10

Reservepositie Het verloop van de algemene bestemmingsreserve is in onderstaande tabel toegelicht. Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve bij de jaarrekening 2024 Bedragen * €1.000 Omschrijving 2024 2025 2026 Verwachte stand per 1 januari Bij: deel rekeningsaldo 2023 tgv Alg. best.reserve

7.185 933

Saldo toevoegingen/ onttrekkingen 2024

-346

Bij: rekeningsaldo 2024

5.260

Opnieuw beschikbaar te stellen middelen in 2025 en volgende jaren vanuit de 'algemene uitkering'

-215

Opnieuw beschikbaar te stellen middelen in 2025 voor posten welke in 2024 nog niet volledig zijn gerealiseerd (de zogenaamde 'overlopende' posten)

-1.551

-150

-162

-537

-123

-40

-2.998

-1.088

102

-10

-605

Claims via raadsbesluit jaarrekening 2024 (overbrengen kredieten ten laste van de algemene bestemmingsreserve)

-2.744

Doorschuiven kredieten bij zomernota 2023 en 2024

-2.035

Amendement biodiversiteit begr. 2023

-45

Dekking begrotingsresultaat 2025-2028

-2.947

Storting in de dynamische investeringsreserve bij de begroting 2025

-3.050

Verwachte stand per ultimo jaar

2028

20.837 28.609 20.677 17.132 15.771

Afroming algemene reserve grondexploitatie

Exploitatieposten reeds ten laste van de algemene bestemmingsreserve geraamd

2027

28.609 20.677 17.132 15.771 15.671

Uit deze tabel blijkt dat de algemene reserve van € 20,84 miljoen per 1-1-2024 terugloopt naar een bedrag van € 15,67 miljoen per ultimo 2028. Dit is € 11,17 miljoen boven het door de raad ingestelde minimumniveau van € 4,5 miljoen. Algemene reserve grondexploitatie bij de jaarrekening 2024 De algemene reserve grondexploitatie kent per 31-12-2024 een stand van € 5,0 miljoen. Dit is na afroming met een bedrag van € 0,93 mln. In de nota Grondbeleid is voor de algemene reserve grondexploitatie een ondergrens van € 1 miljoen en een bovengrens van € 5 miljoen bepaald. Op basis hiervan is er daarom sprake van een surplus per 31-12-2024 van afgerond € 0,93 miljoen. Dit surplus is, in overeenstemming met de Nota Grondbeleid, afgeroomd en gestort in de algemene bestemmingsreserve.

Jaarstukken 2024

11

Op basis van onder andere de geactualiseerde grondexploitaties ziet het verwachte (meerjarig) verloop van de algemene reserve grondexploitaties er als volgt uit: Algemene reserve grondexploitatie Bedragen in € Alg res grondexploitatie

2024

2025

2026

2027

Stand per 1-1

5.000.000

5.000.000

5.000.000

5.000.000

Stortingen

1.347.991

1.316.882

531.311

295.904

Onttrekkingen

-414.747

-444.965

-319.965

-319.965

Afroming reserve

933.244

871.917

211.346

Stand per 31-12

5.000.000

5.000.000

5.000.000

4.975.939

Voor een nader inzicht in de grondexploitatie zie paragraaf 3.8. Grondbeleid. Reserve weerstandsvermogen De weerstandsratio is bij de jaarrekening 2024 als volgt berekend: Ratio weerstandsvermogen Bedragen in € Omschrijving Beschikbare weerstandscapaciteit:

Bedrag

Algemene reserve grondexploitatie

5.000.000

Reserve weerstandsvermogen

5.501.532

Onvoorzien

90.000

Totaal

10.591.532

Benodigde weerstandscapaciteit: Risico's conform tabel

2.599.686

Verhouding beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit

4,1

Zie onderstaande tabel voor de ontwikkeling van de weerstandsratio 2021-2025. Ontwikkeling weerstandsratio Omschrijving Weerstandsratio

Begr Rek Begr Rek Begr Rek Begr Rek Begr 2021 2021 2022 2022 2023 2023 2024 2024 2025 1,7 4,0 2,5 4,2 4,0 4,4 4,0 4,1 3,8

Vanaf de jaarrekening 2021 schommelt de weerstandsratio rond de 4 tot 4,4. Bij de jaarrekening 2024 is de weerstandsratio 4,1. Dit is iets hoger dan bij de begroting 2025 (3,8) en iets lager dan bij de jaarrekening 2023 (4,4). Een vergelijk met de jaarrekening 2023 is lastig te maken, aangezien toen de onbenutte belastingcapaciteit (€ 2,8 miljoen) nog onderdeel uitmaakte van de weerstandscapaciteit. Jaarstukken 2024

12

Wel zijn de risico's wat afgenomen. Dit wordt met name veroorzaakt door de afname van het risicobedrag van de grondexploitatie, het BTW-compensatiefonds en de fiscale positie van de gemeente. Het blijft echter een momentopname. Helemaal in de huidige turbulente en onzekere tijd. Bij de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 wordt opnieuw een integrale beoordeling gemaakt van de te inventariseren risico’s in relatie tot het beschikbare weerstandsvermogen en de hieruit voortvloeiende weerstandsratio. Hierbij is het met name van belang verder in te zoomen op de te verwachten langjarige risico’s binnen de grondexploitatie en te beoordelen of en zo ja welke nieuwe risico’s mogelijk relevant zijn/worden. Dit in relatie tot het beschikbare weerstandsvermogen. Voor een nader inzicht in de beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit zie paragraaf 3.2. weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ontwikkeling Egalisatiereserves sociaal domein Bedragen x € 1.000.000 Stand per ultimo 2020 2021 2022 2023 2024 Egalisatiereserve sociaal domein

4,81

6,00

7,33

7,13

5,76

Totaal

4,81

6,00

7,33

7,13

5,76

(In bovengenoemde stand zijn de claims per ultimo 2024 tot een bedrag van € 1,0 mln. niet opgenomen.) De stand van de reserve Sociaal domein per 31-12-2024 is € 5,76 miljoen. Op de reserve Sociaal domein rusten per 1-1-2025 nog claims van € 1,00 mln. (op basis van eerder genomen besluiten). Hiermee rekening houdend komt het saldo van de reserve Sociaal domein op ongeveer € 4,76 miljoen, hetgeen onder het bij de begroting 2022 vastgestelde plafond van € 6,5 mln. ligt. Met de reserve is er een buffer om de financiële risico’s binnen het sociaal domein op te vangen. Financiële wendbaarheid en weerbaarheid

Wendbaarheid Wendbaarheid heeft te maken met hoe flexibel we zijn om snel te kunnen inspelen op de actualiteit. De volgende instrumenten dragen bij aan de financiële wendbaarheid:  Kengetal netto schuldquote (niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen)  Kengetal belastingcapaciteit

Weerbaarheid Weerbaarheid heeft te maken met veerkracht of het vermogen om onverwachte financiële klappen op te vangen en bestand te zijn tegen de impact van bestaande risico’s. De volgende onderwerpen dragen bij aan de financiële weerbaarheid:  Algemene bestemmingsreserve  Ratio weerstandsvermogen  Kengetal solvabiliteit  Kengetal grondexploitatie  Kengetal structurele exploitatieruimte Jaarstukken 2024

13

De financiële kengetallen hebben zich bij de jaarrekening 2024 als volgt ontwikkeld: Financiële kengetallen Getallen in % Rek Begr 2022 2023 38% 58%

Rek Begr Rek 2023 2024 2024 31% 55% 19%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

33%

53%

26%

50%

14%

StreefwaardenBegr kengetallen 2025 positief neutraal negatief 40% <90 90-130 >130 36%

Solvabiliteit

49%

37%

52%

38%

51%

43%

>50

20-50

<20

Grondexploitatie

10%

11%

10%

3%

2%

-5%

<20

20-35

>35

1,98% 3,53% 2,12% 2,15% 0,61% 1,37%

>0

0

<0

<100

100

>100

Omschrijving Netto schuldquote

Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

95%

95%

90%

90%

88%

88%

Zoals uit het bovenstaande tabel blijkt hebben de meeste financiële kengetallen zich in 2024 verder in positieve zin ontwikkeld. De financiële kengetallen scoren in de gehele linie ‘positief’ ten opzichte van de streefwaarden-kengetallen. Tot slot De door de raad ingestelde rekeningcommissie voert op 11 juni 2025 het onderzoek jaarrekening uit. Hierbij licht de accountant het accountantsverslag 2024 toe. Het verslag van dit onderzoek wordt u daarna zo spoedig mogelijk toegezonden. Burgemeester en wethouder van Raalte,

de secretaris

de burgemeester

Monique van Esterik

Rob Zuidema

Jaarstukken 2024

14

Een terugblik op 'de drie opgaven en gemeentebrede pijlers' Inleiding In dit hoofdstuk kijken we overkoepelend terug op ‘de drie grote opgaven’ te weten: de groei van de gemeente Raalte, Leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken en een toekomstbestendig buitengebied. Ook participatie, duurzaamheid en dienstverlening zijn belangrijke thema’s geweest waar we in dit hoofdstuk graag overall op terugblikken. De drie toekomstgerichte opgaven: 1. Groei van de gemeente Raalte We hebben in 2024 de groeibeelden voor de dorpen Raalte en Heino ter kennisname vastgesteld. De gemeenteraad heeft daarbij besloten om aan de slag te gaan met nieuwe locaties Stationsgebied Raalte, Raalte Noord, Heino Noord-West en deelgebied Molenweg. Het college heeft in 2024 de eerste stappen gezet om deze potentiële woningbouwlocaties verder uit te werken. Ondertussen zijn de woningbouwontwikkelingen onverminderd doorgegaan en we zien overal bouwactiviteiten in onze wijken en dorpen. We hebben meer dan 300 vergunningen afgegeven en we liggen hiermee op koers om in 10 jaar tijd 3.000 woningen te realiseren. In 2024 hebben er op diverse locaties kaveluitgiftes plaats gevonden zoals op de locaties Velderhof (Mariënheem), Luttenbergerweg (Luttenberg), Franciscushof (Raalte), Molenwijk (Heino).

Van meerdere woningbouwlocaties zijn in 2024 de bestemmingsplanprocedures afgerond, denk hierbij aan de locaties van der Vegte (Heino), Kerkstraat, Nieuwe Deventerweg, Brinkhof (Raalte), Velderhof (Mariënheem), en Luttenbergerweg fase 2 (Luttenberg). 2. Leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken Begin 2024 zijn de inzichten die zijn opgedaan uit gesprekken met raadsleden, samenwerkingspartners en inwoners gedeeld met de gemeenteraad. Daarmee is de verkenningsfase van de opgave afgerond en is er gestart met de onderzoeksfase. In deze fase is de Scan Wijken & Dorpen ontwikkeld en is er een enquête uitgevoerd onder inwoners en plaatselijk belangen van de buurtdorpen en inwoners uit de wijk Langkamp, om naast de beelden die er zijn, een objectief beeld van de huidige situatie in de wijken en dorpen te krijgen. Op basis van de uitkomsten van deze twee fases is er een Koersdocument opgesteld waarin de richting en uitgangspunten voor de Opgave Wijken & Dorpen zijn opgenomen. Dit Koersdocument bepaalt de aanpak voor fysieke en sociale vraagstukken in onze wijken en dorpen. 3. Toekomstbestendig buitengebied Eind 2023 is de aanpak buitengebied vastgesteld. In de aanpak werken we vanuit 4 pijlers; faciliteren wat al kan, samenwerken, er zijn voor inwoners en duidelijkheid in beleid. Conform deze pijlers hebben we hier in 2024 uitvoering aan gegeven.

Er is onder andere één aanspreekpunt voor ondernemers in het buitengebied aangesteld. Er zijn landbouwavonden geïnitieerd en ondernemers in het buitengebied worden periodiek op de hoogte gehouden via een nieuwsbrief. Daarnaast is er een landbouwanalyse uitgevoerd en is het addendum Erven in Beweging aangepast waarmee we duidelijkheid bieden over de toepassing van lokale regels in combinatie met subsidieregelingen vanuit Rijk en Provincie. Jaarstukken 2024

15

Eind 2024 is een start gemaakt met de vervolgaanpak buitengebied. Onderdeel van de vervolgaanpak is het uitvoeren van een verkenning naar gebieden. Daar is eind 2024 opdracht toe gegeven. De drie pijlers door de opgaven heen: 1. Bestuurlijke vernieuwing/participatie In 2024 was participatie een belangrijk onderwerp in de gemeente Raalte. Daar is volop uitvoering aan gegeven. Enerzijds op initiatief van de gemeente, bijvoorbeeld in de drie grote opgaven. Maar ook in de ontwikkeling van beleid, projecten en andere werkzaamheden van de gemeente. We zien dat in al het werk dat we als overheid doen, inwoners, ondernemers en instellingen betrokken worden om samen tot het beste resultaat te komen. Ook zijn er door de samenleving veel mooie initiatieven gerealiseerd waar de gemeente Raalte een helpende rol in kon spelen. We zien dat de verbinders zichtbaar zijn in de samenleving en goed gevonden worden. 2. Duurzaamheid In Raalte zetten we ons in om een duurzame gemeente te zijn en te blijven. Voor zowel het buitengebied, de kernen als de groei van de gemeente is duurzaamheid van groot belang. In 2024 hebben we hard gewerkt aan een overkoepelend beleidsplan duurzaamheid. Dit beleid heeft drie hoofdthema’s: circulariteit, klimaatadaptatie en energietransitie. In dit plan zijn de doelen voor 2050 vertaald naar actielijnen tot 2030.

Er wordt een verbinding gelegd met de drie grote opgaven doordat we voor elk van de drie opgaven uitgangspunten voor duurzaamheid hebben geformuleerd. Het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid ligt in de eerste helft van 2025 voor bij de gemeenteraad. Naast het opstellen van het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid zijn er in 2024 verschillende onderwerpen opgepakt. Binnen het thema klimaatadaptatie is bijvoorbeeld het beleidsplan biodiversiteit vastgesteld. Ook zijn er met behulp van de klimaatsubsidie extra veel water en groenmaatregelen uitgevoerd. Ook schoolpleinen worden door middel van de gemeentelijke hulp en subsidie steeds groener en met de Ont-Tegel Tour wordt er ook bij de inwoners thuis vergroent. Op het thema energie is bijvoorbeeld een gemeentelijke subsidie voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed in het leven geroepen, waarvoor al meerdere aanvragen zijn gedaan. Ook wordt samen met Enexis en andere partners hard gewerkt aan de uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Binnen het thema circulariteit is in 2024 gestart met een onderzoek naar circulariteit in onze openbare ruimte, dit wordt in 2025 opgeleverd. 3. Dienstverlening Voor onze inwoners en ondernemers is de dienstverlening van onze gemeente dat wat er écht toe doet.

In 2024 hebben we gewerkt aan de manier waarop wij door onze houding en gedrag (menselijke maat) omgaan met vragen en verzoeken vanuit onze inwoners, ondernemers en stichtingen. Dit geeft de Raaltese kleur aan onze dienstverlening en daarmee maken we echt het verschil. Daarnaast hebben we een extra impuls gegeven aan onze dienstverlening door, in opdracht van de gemeenteraad, te inventariseren welke drempels inwoners ervaren bij het afnemen van onze producten en diensten. Ook hebben we onze digitale dienstverlening onder de loep genomen.

Jaarstukken 2024

16

In 2024 hebben we de meeste voorbereidingen getroffen voor de implementatie van het vernieuwde contactplatform, zodat we begin 2025 kunnen bellen met Teams. In de loop van 2024 hebben we daarnaast verkend hoe we ons het beste kunnen organiseren rondom dienstverlening. De lijn is versterkt waardoor de noodzaak van het programma is komen te vervallen. In 2024 is daarom besloten om het programma Dienstverlening te beëindigen. Het thema blijft echter een prioriteit en zal continu worden aangejaagd door de Ontwikkelaar Dienstverlening. Dit aanjagen doen we vanuit gezamenlijk gemaakte afspraken. Deze afspraken hebben we in 2024 door middel van een dienstverleningsconcept vastgelegd zodat er een concrete basis ligt om op voort te bouwen.

Jaarstukken 2024

17

Voorwoord Voor u liggen de jaarstukken 2024 van de gemeente Raalte. Met dit sluitstuk van de budgetcyclus 2024 leggen we als college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid. Het is gebruikelijk dat de verslaglegging voor iedereen ter inzage wordt gelegd en op de website wordt gepubliceerd. Jaarverslag en jaarrekening De jaarstukken 2024 zijn opgedeeld in een jaarverslag en een jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de diverse paragrafen. Over dit onderdeel wordt geen accountantsverklaring afgegeven. Wel stelt de accountant vast, dat de inhoud van het jaarverslag niet in strijd is met de jaarrekening. De jaarrekening bestaat uit het overzicht van baten en lasten, de balans met toelichtingen en de rechtmatigheidsverantwoording en is door de accountant gecontroleerd en voorzien van een controleverklaring. Wij hopen dat u met deze verslaglegging een instrument in handen heeft voor een goede invulling van uw controlerende rol. Burgemeester en wethouders van Raalte, 27 mei 2025

Jaarstukken 2024

18

Hoofdstuk 1 Inleiding

Jaarstukken 2024

19

1.1 Verantwoording beleid Het programmaverslag en de financiële vertaling daarvan in de jaarstukken, vormen het sluitstuk van de gemeentelijke planning– en controlcyclus. In de meerjarenbegroting 2024-2027 zijn de beleidsvoornemens, de beschikbare middelen en de daaraan gekoppelde resultaten en prioriteitstellingen opgenomen. Over de vorderingen in de uitvoering van deze beleidsvoornemens en de aanwending van de beschikbaar gestelde middelen wordt jaarlijks in de zomernota aan de raad gerapporteerd. Het nu voorliggende afsluitende jaarverslag en de jaarrekening zijn de belangrijkste documenten voor het afleggen van verantwoording over gemeentelijke prestaties en bestedingen. Formeel dienen de documenten twee doelen: 1. Verantwoording van ons als college aan de gemeenteraad; 2. Verantwoording van de gemeenteraad aan de bevolking die hij vertegenwoordigt. Zoals al aangegeven, dient er voor de verslaglegging een onderscheid te worden gemaakt in jaarverslag en jaarrekening. Het onderdeel jaarverslag geeft inzicht in de realisatie van de programma’s. Dit inzicht wordt verkregen door een uitwerking te geven van:  De mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;  De wijze waarop geprobeerd is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken;  De gerealiseerde baten en lasten.

De jaarrekening, waar het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de baten, lasten en balansmutaties betrekking op heeft, bevat:  De gerealiseerde baten en lasten per programma;  Het overzicht van de gerealiseerde dekkingsmiddelen;  Het totaal saldo van baten en lasten;  De werkelijke toevoegingen en onttrekkingen aan reserves;  Het gerealiseerde resultaat na bestemming. Volgens de BBV-voorschriften worden eerst alle baten en lasten van de programma’s gepresenteerd. Vervolgens wordt het resultaat bepaald en daarna wordt het resultaat bestemd. Op dat moment vinden toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves plaats.

Jaarstukken 2024

20

Beleidsindicatoren Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft een vaste set aan beleidsindicatoren voor. Deze zijn per programma terug te vinden in de indicatorentabel (zie licht gele arcering). Naast de verplichte beleidsindicatoren is nog een aantal ‘eigen’ indicatoren opgenomen. Hierbij maken we voor een belangrijk deel gebruik van de indicatoren uit ‘waar staat je gemeente’. De indicatoren uit het burgeronderzoek ‘Waar staat je gemeente’ gaan uit van verschillende maatschappelijke thema’s namelijk:  Woon- en leefklimaat  Relatie burger–gemeente  Gemeentelijke dienstverlening  Zorg en welzijn De indicatoren worden gemeten met een gemiddeld cijfer op een vijfpuntsschaal, waarbij een 1 staat voor ‘helemaal oneens’ en een 5 voor ‘helemaal eens’. Met andere woorden: hoe hoger het cijfer, hoe meer de burgers het eens zijn met de stelling. Het onderzoek vindt tweejaarlijks plaats. In 2023 is de laatste meting geweest. 1.2 Leeswijzer In de begroting en rekening 2024 zijn de volgende programma’s opgenomen: 1. Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving 2. Integraal beheer openbare ruimte 3. Onderwijs, werk en inkomen 4. Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp 5. Duurzaamheid en energietransitie 6. Economie 7. Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed 8. Openbare orde en veiligheid 9.

Bestuur en dienstverlening Overzicht Algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien Overzicht overhead Met het jaarverslag wordt inzicht gegeven in de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd en de wijze waarop geprobeerd is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken. Dit inzicht wordt gegeven aan de hand van de beantwoording van de volgende W-vragen:  Welke ontwikkelingen zijn er in 2024 geweest?  Wat hebben we ervoor gedaan en wat hebben we ermee bereikt?  Wat heeft het ons gekost? Financiële resultaten worden met een min-teken weergegeven bij een voordelig resultaat. Bij de programma’s worden de relevante afwijkingen toegelicht.

Jaarstukken 2024

21

In hoofdstuk 3 wordt een nadere toelichting gegeven in de voorgeschreven paragrafen. Deze toelichting geeft een dwarsdoorsnede van de financiële positie bezien vanuit het perspectief van de volgende onderdelen:  Lokale heffingen  Weerstandsvermogen en risicobeheersing  Onderhoud kapitaalgoederen  Financiering  Bedrijfsvoering  Openbaarheid  Verbonden partijen  Grondbeleid  Sociaal domein  Vluchtelingen In hoofdstuk 4 vindt u de balans met toelichting, de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling en is het overzicht van baten en lasten met toelichting opgenomen. Hier wordt de jaarrekening in vogelvlucht toegelicht. Daarnaast zijn in dit hoofdstuk de verplichte modellen Wet Normering Topinkomens en Rechtmatigheidsverklaring opgenomen. In hoofdstuk 5 is de controleverklaring opgenomen. Als afsluiting treft u het raadsbesluit aan tot vaststelling van de jaarstukken 2024 en de bestemming van het rekeningsaldo. Beleidsindicatoren Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft een vaste set aan beleidsindicatoren voor. Deze zijn per programma terug te vinden via de link naar 'Waar staat je gemeente'. Naast de verplichte beleidsindicatoren zijn nog een aantal 'eigen' indicatoren opgenomen binnen de programma's.

Jaarstukken 2024

22

Hoofdstuk 2: Programmaverantwoording

Jaarstukken 2024

23

Inleiding Om een heldere verslaglegging af te geven over het gevoerde beleid in 2024, is de programmaverantwoording in navolging van de programmabegroting 2024 opgebouwd uit 9 programma's. Zo zijn de resultaten in de jaarstukken 2024 te vergelijken met het geraamde in de programmabegroting 2024.

Jaarstukken 2024

24

Programma 1: Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving Portefeuillehouder:

Wethouders A. Kreule en R. Bisschop

Programmacoördinator:

Domeinmanager T. Penders

2.1.1 Welke ontwikkelingen zijn er in 2024 geweest? Buitengebied De uitdagingen om ons buitengebied toekomstbestendig te maken blijven onverkort groot. Onduidelijkheden en onzekerheden zijn op alle terreinen voelbaar. De context waarbinnen we werken is in het afgelopen jaar fundamenteel veranderd. Het Rijk heeft Nationaal Programma Landelijk Gebied en de daarbij behorende financiële middelen niet doorgezet en daarmee is ook het Provinciaal Programma Landelijk Gebied niet verder voortgezet. Provinciaal is het nog onduidelijk hoe de gebiedsprocessen een vervolg gaan krijgen. Er zijn diverse uitvoeringsregelingen gekomen wat directe inzet vanuit de gemeente vraagt. Er wordt opnieuw gekeken naar de samenwerkingsstructuur in Salland. Omgevingswet In 2024 is de Omgevingswet inclusief de wet kwaliteitsborging bouw daadwerkelijk in werking getreden en worden procedures conform de nieuwe wet toegepast. De eerste voorbereidingen voor het opstellen van een omgevingsplan zijn gestart. Omgevingsdienst IJsselland Door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) is een programma gestart dat moet leiden tot Omgevingsdiensten die meer dan nu het geval is zijn toegerust op hun taak. Op dit moment voldoen 26 van de 28 omgevingsdiensten in Nederland niet aan de landelijke pijlers/eisen. Zo ook de Omgevingsdienst IJsselland (OD) waarin Raalte participeert.

Op 19 december is door het Algemeen Bestuur van de OD IJsselland besloten om actief te werken aan de realisatie van een voor zijn taak toegeruste OD. De gemaakte afspraken hebben vanaf 2026 aanzienlijke financiële gevolgen voor de deelnemende partners. 2.1.2 Doelstellingen 2024 1. We zorgen voor de (verdere) implementatie van de Omgevingswet. 2. We willen de regionale verstedelijkingsstrategie van de Regio Zwolle doorvertalen naar een groeiopgave voor gemeente Raalte en de kansen die dit ons geeft verzilveren (ambitie 3.000 woningen in 10 jaar). 3. We verbeteren samen met het rijk en de provincie de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid door onder andere de realisatie van de N35 corridor (Meer Veilig III, MIRTverkenning, knooppunt Raalte en fietssnelweg). Daarbij willen we de veiligheid en toegankelijkheid van de stations Raalte en Heino samen met partners verbeteren en uitvoering geven aan de verkeersagenda. Jaarstukken 2024

27

4. Cyclisch doorontwikkelen en het herijken van het uitvoeringsbeleid op het gebied van VTHtaken (vergunningverlening, toezicht en handhaving). 5. Een toekomstbestendig buitengebied. 2.1.3 Wat hebben we ervoor gedaan en wat hebben we ermee bereikt? 1.1 Na implementatie van de omgevingswet zorgt een vaste groep medewerkers voor onderlinge afstemming, zodat vraagpunten gezamenlijk worden besproken en aanvragen coherent worden afgehandeld. Via het programma Kracht van Salland is uitvoering gegeven aan het Leader programma Salland 2023 -2027. In 2024 is na instemming van de Lokale Actie Groep voor enkele projecten de cofinanciering toegezegd. Daarnaast hebben we diverse initiatieven die bijdragen aan de Opgave Toekomstbestendig buitengebied ondersteund. Onder andere door een bijdrage aan kennisuitwisseling op agrarische symposia tijdens de Stoppelhaene en de Ponyweek en een ondersteuning van het project 1001ha.nl voor kruidenrijk grasland van Urgenda en LTO. 2.1 In 2024 waren de groeibeelden voor Raalte en Heino af en is een start gemaakt met de uitwerking voor de prioritaire projecten Heino Molenwijk, Raalte Noord en Raalte stationsomgeving. Daarnaast is in 2024 gestart met de analyse van de buurtdorpen. In het programma karakteristieke stationsomgevingen van de Regio Zwolle is een gezamenlijk programmaplan gemaakt.

Het Rijk heeft zich gecommitteerd aan het programmaplan en ziet het stationsgebied Raalte als een kansrijke ontwikkellocatie. 2.2 In 2024 zijn de mogelijkheden voor pré-mantelzorgwoningen uitgebreid en nieuwe prestatieafspraken gemaakt met SallandWonen. Daarnaast is een voorstel in voorbereiding om strikter te kunnen sturen op de realisatie van betaalbare woningen. Tenslotte is in regionaal verband een regionale woonzorgvisie en afsprakenkader ouderenhuisvesting opgesteld. Ook zijn er mooie projecten met andere woonvormen gestart zoals rug aan rug woningen en wooncommunity de Ware. 2.3 In december stelde het college het Projectplan Wooncoach vast. Op basis hiervan voeren we in samenwerking met SallandWonen, gemeente Olst-Wijhe en provincie Overijssel in 2025-2026 een pilot uit. Daarbij worden wooncoaches ingezet om oudere huishoudens te informeren over en te ondersteunen bij het verhuizen naar een passende woning. 3.1 De MIRT verkenning en onze inzet daarbij loopt door in 2025. Het ministerie van I&W streeft naar een afronding van de MIRT verkenning (met een voorkeursbesluit over de N35) in de tweede helft van 2025. Voldoende budget voor een doorstart van het project Knooppunt Raalte is inmiddels op orde. Wij zullen een participerende rol innemen in het project, waarbij we meedenken en adviseren in de door de projectorganisatie te nemen processtappen.

In 2025 zal onder regie van ProRail in de eerste helft van 2025 station Raalte en Heino heringericht worden. In de tweede helft van 2025 wordt onder regie van de gemeente de aansluitende infrastructuur aangelegd of aangepast. 3.2 Er is gewerkt aan de voorbereiding van het fietsbeleidsplan. Jaarstukken 2024

28

4.1 De zes sporen uit het VTH Uitvoeringsbeleid zijn leidend geweest in de uitvoering conform het Uitvoeringsprogramma VTH 2024. Aansluitend bij de cyclische systematiek van het uitvoeringsbeleid wordt in het VTH jaarverslag 2024 verantwoording afgelegd over de uitgevoerde werkzaamheden. 5.1 Eind 2023 is de aanpak buitengebied vastgesteld. In de aanpak werken we vanuit 4 pijlers; faciliteren wat al kan, samenwerken, er zijn voor inwoners en duidelijkheid in beleid. Conform deze pijlers hebben we in 2024 onder andere één nieuw aanspreekpunt voor ondernemers in het buitengebied aangesteld, zijn er landbouwavonden geïnitieerd en worden ondernemers in het buitengebied periodiek op de hoogte gehouden via een nieuwsbrief. Daarnaast is er een landbouwanalyse uitgevoerd en is het addendum Erven in Beweging aangepast waarmee we duidelijkheid bieden over de toepassing van lokale regels in combinatie met subsidieregelingen vanuit Rijk en Provincie. 2.1.4 Verantwoording nieuw beleid 2024 Gezamenlijk budget voor de drie ontwikkelopgaven Voor de opgave groei is het afgelopen jaar nadrukkelijk ingezet op het maken van de omslag van planvorming naar de uitvoering in concrete projecten. Raalte Noord, Heino Molenwijk en de stationsomgeving zijn toegevoegd aan de al lopende projecten. In 2024 zijn we gestart met een onderzoek naar de meest kansrijke ontwikkellocaties in onze buurtdorpen.

Deze worden begin 2025 afgerond en richting besluitvorming gebracht. De opgave wijken en dorpen heeft in 2024 geïnventariseerd wat de opgave inhoudt en waar we ons op moeten richten. Daarbij is een scan wijken en dorpen gemaakt. Verder is gewerkt aan het koersdocument wijken en dorpen die begin 2025 wordt vastgesteld. Voor de opgave Toekomstbestendig buitengebied is uitvoering gegeven aan de inzet op de afgesproken pijlers. Er is een verkenning gestart naar onderscheid in gebieden voor het kunnen maken van goede ruimtelijke keuzes, bijvoorbeeld op het gebied van wonen in het buitengebied. Daarnaast zijn er diverse ontwikkelingen op Rijks- en provinciaal niveau die veel ambtelijke inzet hebben gevergd. Inzet Energie en duurzaamheid en kosten omgevingstafel De beschikbare middelen zijn conform de begroting ingezet. Herinrichting stations Heino en Raalte en aanpassen gemeentelijke infrastructuur bij de stations 2024 stond in het teken van de voorbereidingen om de stations Heino en Raalte in 2025 opnieuw in te richten. ProRail doorliep haar aanbesteding, technische (detail)ontwerpen zijn gemaakt, vergunningprocedures zijn opgestart en faseringsplannen en planningen zijn opgesteld. Onze algemene bijdrage aan ProRail voor de herinrichting van de stations is gedaan.

Daarnaast hebben wij een gedeelte ontwerp- en voorbereidingswerkzaamheden gedaan voor de werkzaamheden die wij zelf in de loop van 2025 gaan uitvoeren aan de direct aanliggende gemeentelijke infrastructuur.

Aanbesteding geografisch informatiesysteem Jaarstukken 2024

29

De aanbesteding van het geografische informatiesysteem betreft een DOWR-I project. DOWR-I heeft besloten het project niet op te pakken. 2.1.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Referentie Werkelijk Begroting Werkelijk jaar cijfer 2022 2023 2024 2024

Indicatoren programma 1 Nieuwbouw woningen Het aantal nieuwbouwwoningen, per 1.000 woningen Ik voel me thuis in deze buurt Legenda:

10,4

3,5

3,9

6,8

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Verplichte beleidsindicatoren op basis van vernieuwing BBV Cijfer onderzoeksmeting is gebaseerd op een 1-5 schaal; hoe hoger, hoe meer burgers eens zijn met deze stelling. 2.1.6 Gerealiseerde baten en lasten Bedragen in € Omschrijving

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Verschil 2024

Baten

-11.809.987

-8.795.738

3.014.249

Lasten Gerealiseerd totaal van baten en lasten Mutaties in reserves Gerealiseerd resultaat

19.652.132

14.307.353

-5.344.779

7.842.145

5.511.615

-2.330.530

-1.967.473 5.874.672

-1.193.435 4.318.180

774.038 -1.556.492

2.1.7 Analyse verschillen Verklaring verschil uitgaven en inkomsten Bedragen in € Omschrijving verklaring

- is voordeel Verschil

Meer ontvangen leges omgevingsvergunningen

-977.545

Omgevingsvergunningen lagere lasten

-26.000

Minder rente doorberekend

-106.000

Meer doorbelasting diverse domeinen

105.000

Minder doorberekening eenmalige investeringen ten gunste van de exploitatie

-511.202

Overige verschillen Totaal verschil

Jaarstukken 2024

-40.745 -1.556.492

30

Meer ontvangen leges omgevingsvergunningen (voordeel € 977.545) In 2024 is er € 977.545 extra opbrengst aan bouwleges. Deze zijn voor een groot deel toe te wijzen aan het groot aantal bouwvergunningen dat in december 2023 is aangevraagd voordat de Omgevingswet in werking trad. Bouwvergunningen kennen vaak een uitvoeringsperiode van een jaar of meer en lopen dus door in 2025. Hierdoor is er niet alleen nog toezicht nodig maar ook nog begeleiding van vakspecialisten. Lagere lasten omgevingsvergunningen (voordeel € 26.000) Er is voor een bedrag van € 26.000 minder beroep gedaan op externe ondersteuning. Minder doorberekening eenmalige investeringen

Bedrag

Doorbelasting door naar 2025: M8802036 Leaderprogramma 2023-2027

-16.252

M8810006 Implementatie Omgevingswet

-90.200

M8810013 Procesbudget verstedelijkingsagenda

-78.944

M8810016 Programma mobiliteit

25.164

M8810040 I-uitvoeringsplan fysiek

-16.645

M8810100 3 Ontwikkelopgaven

-65.694

M8810803 verkabeling hoogspanningsmast

-100.000 -342.571

Doorbelasting niet naar 2025: M8802050 LAG Salland functionerinskst 2021-2024

11.140

M8810006 Implementatie Omgevingswet

-139.668

M8810009 Invoering wet kwaliteitsborging bouw

-22.926

M8810803 verkabeling hoogspanningsmast

-72.942

M8811016 Project de Telgen 3 Heeten

49.272

M8811027 Ant Ovk Sporthal Hoogerheyne -175.124 Diversen Totaal

Jaarstukken 2024

6.493 -511.202

31

Verschillen in de reservemutaties

Bedrag

Hogere storting in de reserve bouwgrondexploitatie (winstneming en afronden complexen)

426.022

Minder onttrekking door lagere doorberekeningen eenmalige investeringen: * M8210031 herinrichting stations Raalte / Heino naar 2025

-46.195

* M8210033 verkeerstromenonderzoek naar 2025

8.856

* M8210034 VBT stationsgebied naar 2025

85.405

* M8211401 Fietsbeleidplan naar 2025

50.000

* M8801997 Kavelruil Boetelerveld naar 2025

3.407

* M8802036 Leaderprogramma naar 2025

48.429

* M8802070 Onderzoek bestemming Landgoed Old Heino naar 2025

13.160

* M8810012 Verstedelijksopgave naar 2025

28.039

* M8810040 I-uitvoeringsplan fysiek naar 2025

16.645

* M8810602 beleid woonwagens naar 2025

20.000

* M8810605 beleid huisvesting arbeidsmigranten naar 2025

25.000

* M8810009 Invoering wet kwaliteitsborging bouw

74.000

Totaal lagere beschikking door lagere doorberekening

326.746

Diversen Totaal

21.270 774.038

Jaarstukken 2024

32

Programma 2: Integraal beheer openbare ruimte Portefeuillehouder:

Wethouder B. Breunissen

Programmacoördinator:

Domeinmanager J. Hulzebos

2.2.1 Welke ontwikkelingen zijn er in 2024 geweest? Binnen programma 2, integraal beheer openbare ruimte en beheer maatschappelijk vastgoed hebben we de onderstaande ontwikkelingen gezien in 2024. Maatschappelijke context verandert snel We zien de dynamiek in de samenleving snel veranderen. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vragen steeds meer van de gemeente. Dat vraagt om een grote inzet van medewerkers met ook de juiste competenties en om organisatorische aanpassingen om hierop te anticiperen. Daarnaast is de toenemende onrust op de arbeidsmarkt van invloed op de bedrijfsvoering. Meer inzicht in opgaven Het ontwikkelen van een scan voor wijken en dorpen heeft meer inzicht gegeven in de opgaven waarvoor we voor zowel in de fysieke leefomgeving als vanuit sociaal domein voor staan. Hiermee zijn we in staat beter te sturen en te monitoren. Met het ontwikkelen en actualiseren van beleidsen beheerplannen krijgen we richting en inzicht in de opgaven die op ons afkomen en wat we als gemeente Raalte daarmee willen bereiken. De samenhang tussen de fysiek-ruimtelijke en de sociale opgaven krijgen we steeds beter in beeld. Doelen en ambities kunnen we beter afwegen t.o.v. beschikbare middelen.

Toenemende druk op de openbare ruimte Grote opgaven als woningbouw en de verzwaring van het elektriciteitsnet leggen een steeds groter beslag op de beschikbare openbare ruimte. Dat vraagt in toenemende mate om een zorgvuldig ruimtegebruik en het maken van afwegingen. Vervangingsstrategie Openbare Ruimte De veroudering van de openbare ruimte neemt toe en is structureel. De gemeente Raalte is financieel hier onvoldoende op voorbereid. Het huidig investerings- en uitvoeringsniveau houdt de veroudering en teruggang van de kwaliteit van de openbare ruimte niet bij. We proberen de inhoudelijke en financiële voorspelbaarheid te vergroten door voor deze structurele opgave, een structurele oplossing met structurele middelen te organiseren. Met de vervangingsstrategie Openbare Ruimte proberen we een financiële basis te creëren waarmee gemeente Raalte de komende 15 jaar kan investeren in een leefbare en toekomstbestendige openbare ruimte met grote de maatschappelijke meerwaarde. Hiermee wordt aan de voorzijde geïnvesteerd in de gezondheid van onze inwoners. Positief is dat de aandacht voor deze ontwikkeling toeneemt en het besef groeit dat hierop een inzet moet worden gepleegd.

Jaarstukken 2024

35

2.2.2 Doelstellingen 2024 1. We borgen de ondergrens van veiligheid, voorkomen kapitaalvernietiging en behalen de vastgestelde kwaliteitsnormen. 2. We werken aan een toekomstbestendige, veilige, gezonde, schone en mooie leefomgeving waaronder ook de openbare gebouwen en creëren hiermee een maatschappelijke meerwaarde. 3. We werken aan een lange termijn aanpak voor het fysieke domein om te komen tot toekomstbestendige leefbare dorpen en wijken. 2.2.3 Wat hebben we ervoor gedaan en wat hebben we ermee bereikt? 1.1. We hebben het beheer en onderhoud uitgevoerd op basis van de beheerplannen en daarin opgenomen onderhoudsmaatregelen. 1.2 In 2024 is het beheerplan Buiten bewegen, beleven, spelen en ontmoeten vastgesteld. Daarnaast is gestart met het opstellen/actualiseren van de beheerplannen voor het wegbeheer en de bermen en sloten. Het beleids- en beheerplan voor begraafplaatsen zit in de afrondende fase. 2.1 Er is in 2024 een start gemaakt met het ontwikkelen van beleid om circulair te werken in de openbare ruimte en bij het maatschappelijk vastgoedbeheer. Medio 2025 verwachten we dit te kunnen afronden. 2.2 Het versterken van biodiversiteit heeft een grote impuls gekregen, middels het vaststellen van het beleidsplan biodiversiteit. Op meerdere locaties hebben we werk gemaakt van het versterken van biodiversiteit binnen het bestaande beheer.

2.3 In 2024 hebben we wederom vervangingsmaatregelen opgevoerd in het meerjareninvesterings- programma openbare ruimte. Deze zijn financieel gehonoreerd in de meerjarenbegroting naast het beschikbaar stellen van middelen voor het wegwerken van achterstallig onderhoud bij het wegbeheer. 2.4 Door een mooie samenwerking tussen onze inwoners, de verbinders en projectvoorbereider groen en spelen zijn er mooie initiatieven gerealiseerd. Het stappenplan dat te vinden is op www.raalte.nl/inwonersinitiatieven is hier helpend bij. Dit geeft duidelijkheid over waar inwoners zelf voor aan de lat staan en bij wie ze terecht kunnen voor advies over bijvoorbeeld (groen en speel) inrichting. Daarnaast is geadviseerd over financieringsmogelijkheden en zijn initiatiefnemers in contact gebracht met geslaagde inwonersinitiatiefnemers. In 2024 zijn er 25 inwonersinitiatieven gefaciliteerd en 20 adoptie-overeenkomsten afgesloten. Dit betreft initiatieven op gebied van renovatie en uitbreiding van speelplaatsen door Heeten Durft, renovatie en uitbreiding van speelplaats aan de Karreweide, maar ook diverse vergroeningsprojecten. 3.1 Middels een scan voor wijken en dorpen is onder meer inzicht ontstaan in de fysieke toestand van een wijk of dorp. De openbare ruimte maakt hier deel van uit.

Jaarstukken 2024

36

Dit nieuwe inzicht, gecombineerd met inspectiegegevens uit de beheerplannen geven ons meer inzicht in de omvang van inhoudelijke en financiële opgave. Hieruit komt naar voren dat er sprake is van een grote opgave. 3.2 Het gebiedsgericht verbinden van opgaven zien we terug in de inzet die in 2024 is gedaan op de opgaven voor dorpen en wijken, in verkeerskundig opzicht onder andere bij de het ontwikkelen van plannen voor de herinrichting van de Dorpsstraat Zwolseweg in Heino en het gebied waar de hoogspanningsmasten zijn verwijderd. 2.2.4 Verantwoording nieuw beleid 2024 Algemeen In 2024 zijn de nodige stappen gezet om meer inzicht te verkrijgen in de opgaven voor de openbare ruimte. Er is gewerkt aan het opstellen en actualiseren van beheerplannen. Ten behoeve van de vervangingsopgave in de openbare ruimte zijn inzichten gedeeld en er is een aanzet gemaakt om te komen tot het bepalen van de omvang van de investeringen. De scan voor dorpen en wijken levert hiervoor eveneens een mooie bijdrage, ook om de inzet op lange termijn te monitoren. Opstellen algemeen beheerbeleid en wegenbeheerplan Met het opstellen van een beheerplan voor de wegen is een start gemaakt. Hiervoor zijn onder andere weg inspecties uitgevoerd. We verwachten medio 2025 over de resultaten te kunnen beschikken.

Lange termijn inzicht in de financiële opgave Meerjarig Investerings Programma (MIP) Voor de vervangingsopgave in de openbare ruimte is een samenhangend overzicht gemaakt van de verwachte investeringen tot 2040. Deze inzichten vertalen we naar een langetermijnprogramma voor de openbare ruimte. Start uitvoering buurtaanpak Langkamp De voorbereidingen voor het treffen van water- en klimaatregelen in de wijk Langkamp zijn dit najaar van start gegaan. De eerste verkenning heeft inmiddels plaatsgevonden en er wordt gewerkt aan een waterhuishoudingsplan. Dit plan is cruciaal om verdere stappen te zetten in de prioritering van de gebiedsgerichte integrale aanpak van de wijk Langkamp. Organisatie groenonderhoud 2024 en verder In 2023 hebben we drie meewerkend voormannen in eigen dienst aangenomen ter compensatie van de meewerkend voormannen van de Productie die met pensioen zijn gegaan. Voor een belangrijk deel was hier dekking voor aanwezig. Voor 0,3 fte (incl. overhead) ontbrak nog een structureel budget van € 30.700. We zijn zeer content over wat het aantrekken van de drie meewerkend voormannen heeft opgeleverd: goede aansturing en begeleiding, waardoor we (domein Beheer gemeente Raalte) doelgroepers een werkplek kunnen bieden. Daarnaast zien we dat de wijken, waarvoor de meewerkend voormannen verantwoordelijk zijn, op een hoger niveau gebracht worden.

Jaarstukken 2024

37

Achterstallig onderhoud bomen Door het eenmalig beschikbaar gestelde bedrag is het achterstallig onderhoud van de bomen in de gehele gemeente Raalte nagenoeg weggewerkt. In Q1 en Q2 2025 worden de laatste bijna 2.000 van de totaal bijna 65.000 bomen gesnoeid. Hiermee voldoen we aantoonbaar aan de zorgplicht en voorkomen we klachten en meldingen. Uiteraard moeten we de bomen planmatig (binnen de kom eens in de 3 jaar en buitengebied eens in de 6 jaar) blijven snoeien om te kunnen voldoen aan onze zorgplicht. Onkruidbeheersing op verhardingen De middelen voor het beheersen van onkruid op verhardingen zijn structureel gemaakt in plaats van de eenmalige financiering. Hosting en beheerkosten meldingssysteem openbare ruimte Om inwoners op een klantvriendelijke manier meldingen te kunnen laten doen, is een nieuw meldingssysteem ingevoerd. Hierbij krijgen inwoners onder andere inzicht in de status van hun melding. Om het systeem in stand te houden, is externe ondersteuning nodig in de vorm van hosting en beheer. Meerkosten vervangen materieel domein Beheer Recentelijke ontwikkelingen met betrekking van het materieel willen we meenemen, het krediet wordt doorgeschoven naar 2025. Zie toelichting beschikbare kredieten. Opstellen baggerplan Door het gebrek aan capaciteit is het niet gelukt om een baggerplan op te stellen.

Na verdere overweging is besloten om de uitwerking van het baggerplan, met name het opstellen van beheermaatregelen, onder te brengen in het beheerplan ecologisch berm- en slootbeheer. Het beheerplan wordt uitgebreid met een uitvoeringsprogramma. Dit krijgt een vervolg in 2025. Meerkosten aanschaf maaizuigcombinatie Aanschaf van de maaizuigcombinatie is uitgesteld in afwachting van de uitkomsten van het bermen slootbeheerplan. Versnellen vervanging openbare verlichting door ledverlichting Dit jaar is ongeveer 10% van de huidige openbare verlichting vervangen door ledverlichting. Daarmee is het totale areaal voor 70% duurzaam verlicht.

Jaarstukken 2024

38

2.2.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Referentie Werkelijk Begroting Werkelijk jaar cijfer 2022 2023 2024 2024

Indicatoren programma 2 Perken, plantsoenen en parken in mijn buurt zijn goed onderhouden De mate waarin voldaan wordt aan de beeldkwaliteitseisen uit het groenbeleidsplan Bron: gemeentelijke schouwen Straten, paden en trottoirs in mijn buurt zijn goed begaanbaar