IHP RAALTE 8 NOVEMBER 2021
Tekst van het document
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN ONDERWIJS G-Ahlers E1 M Martijn - EENTE
R A A LT E | 8 N O V E M B E R 2 0 2 1
HEMM
e e n v o u d
b e v l o g e n h e i d
v a k m a n s c h a p
R A A LT E B I E D T R U I M T E V O O R T A L E N T
“
Goede onderwijshuisvesting is onmisbaar voor een
Waar deze oude panden de afgelopen decennia met het
harmonieuze ontplooiing van de huidige en toekomstige
nodige onderhoud en aanpassingen zijn geconserveerd,
leerlingen in onze gemeente. Daarnaast vormen
komt de houdbaarheidsdatum van deze oudere panden in
schoolgebouwen een belangrijke voorziening voor de
toenemende mate onder druk te staan. Dit plaatst ons als
leefbaarheid van onze dorpen en wijken.
gemeente en de schoolbesturen de komende jaren voor een forse opgave, die we alleen kunnen realiseren als we er in gezamenlijkheid de schouders onder zetten.
Vandaag de dag bestaat er een breed gedragen behoefte aan onderwijshuisvesting die functioneel, flexibel, gezond, duurzaam en exploitabel is. Om dit te bereiken zijn de
Het voorliggende Integraal Huisvestingsplan Onderwijs is
afgelopen jaren al diverse schoolgebouwen vernieuwd in
het resultaat van een intensieve samenwerking tussen de
de gemeente Raalte. Denk aan de gebouwen voor het
gemeente en schoolbesturen. Via dit plan bieden we een
speciaal onderwijs, het voortgezet onderwijs en diverse
routekaart waarlangs we kwalitatieve, duurzame en
basisscholen in de kernen Heino en Raalte.
betaalbare onderwijshuisvesting hopen te realiseren voor
3
alle huidige en toekomstige inwoners van Raalte! Een deel van het scholenbestand is hiermee inmiddels upto-date. Andere schoolgebouwen binnen de gemeente vertonen veroudering en dateren uit een tijd dat afwijkende opvattingen golden over de invulling van onderwijs en de
Frank Niens
kwaliteitsstandaarden voor huisvesting en verduurzaming.
Wethouder onderwijshuisvesting Gemeente Raalte
33
3
S A M E N VAT T E N D O V E R Z I C H T M A AT R E G E L E N TOT 2 0 3 8 LAAG-ZUTHEM
LIERDERHOLTHUIS
HEINO
Carmel College vmbo (Tijdstip nader bepalen) Herschikken
De Linde 2022-2025 Renovatie
De Vogelaar 2034-2037 Renovatie of nieuwbouw
Esmoreit 2026-2029 Renovatie
LUTTENBERG
De Rietkraag 2034-2037 Renovatie of nieuwbouw De Oostenwind 2026-2029 Verplaatsen
RAALTE MARIENHEEM BROEKLAND
De Bolster 2030-2033 Renovatie of Denieuwbouw
Antoniusschool 2030-2033 Renovatie Gerardus Majella 2026-2029 Renovatie Bernadetteschool 2022-2025 Nieuwbouw
HEETEN NIEUW-HEETEN
St. Jozefschool 2022-2025 Renovatie
4
INHOUDSOPGAVE
1
2
3
4
INTRODUCTIE
UITGANGSSITUATIE
KWALITEITSTOETS
KARAKTERISERING
De wettelijke
De situering van de
Toetsing van de
Karakterisering van de
taakverdeling rondom
schoolgebouwen, de
schoolgebouwen aan de
vastgoedportefeuille voor
onderwijshuisvesting en
omvang, de leeftijd en
wetgeving en op de
onderwijs: Wat gaat er
de gevolgde werkwijze.
de ruimtesaldi.
integrale kwaliteit.
goed? Wat kan beter?
7
8
PERSPECTIEVEN
ROUTEPLAN
FINANCIËN
Opstellen van één of
Het in volgorde van
Een vertaling van de
meerdere scenario’s voor
urgentie zetten van de
projecten geld, inclusief
de schoolgebouwen op
verschillende projecten
voorstellen voor een
korte, middellange of
op het gebied van
kostenverdeling tussen
lange termijn.
onderwijshuisvesting.
gemeente en schoolbesturen.
5
6
BELEIDSAMBITIE De onderwijsambitie
wordt vertaald in een beleid voor de huisvesting van scholen.
VASTGOEDKAARTEN (APARTE BIJLAGE) Een overzicht van de belangrijkste gegevens rondom de schoolgebouwen.
5
1 INTRODUCTIE
WETTELIJK KADER
Scheiding van taken Gemeente en schoolbesturen hebben beide hun eigen specifieke taken op het gebied van onderwijshuisvesting: •
De gemeente Raalte is verantwoordelijk voor de aanwezigheid van voldoende adequate
onderwijscapaciteit. •
Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud, de aanpassing en de exploitatie van schoolgebouwen.
Integraal Huisvestingsplan
Besluitvorming per project
Alle lokale afspraken, ambities en plannen rondom de
Voorafgaand aan ieder afzonderlijk project wordt
onderwijshuisvesting worden opgenomen in dit
een ‘projectplan’ opgesteld, waarin een project op
voorliggende Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.
alle relevante onderdelen wordt uitgewerkt. Denk
Het plan vormt een gedeelde ambitie van
hierbij aan een locatiestudie, programma van
schoolbesturen en gemeente om tot uitvoering van
eisen, benodigde maatregelen voor de
maatregelen in de onderwijshuisvesting op korte,
verkeersinfrastructuur en een uitgebreide
middellange en lange termijn te komen.
kostencalculatie. Ieder projectplan afzonderlijk
wordt ter besluitvorming voorgelegd aan het B&W Verordening Onderwijshuisvesting In de ‘Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs’ van de gemeente Raalte staan de formele regels opgenomen die gelden voor de toetsing van aanvragen en processen rondom voorzieningen in de onderwijshuisvesting. De gemeente Raalte blijft deze verordening als ‘formeel vangnet’ voor alle situaties die niet via het voorliggende plan worden opgelost.
Status plan
en de gemeenteraad. Zie hoofdstuk 8 voor een
Het Integraal Huisvestingsplan heeft de status van een
nadere toelichting op de projectplannen.
‘overeenkomst’ tussen schoolbesturen en gemeente en heeft weliswaar geen formele juridische rechtskracht,
Basis voor meerjarenbegroting
maar is ook niet vrijblijvend. Gemeente en
De inhoud van dit huisvestingsplan vormt de basis
schoolbesturen hebben beide een
voor maatregelen in onderwijshuisvesting. De
inspanningsverplichting om tot realisering van de in dit
financiële consequenties van dit plan worden
plan opgenomen afspraken te komen.
vertaald in de meerjarenbegrotingen van de gemeente en de schoolbesturen.
7
TOT S TA N D K O M I N G
De inhoud van dit huisvestingsplan is het resultaat van een gezamenlijk traject van de schoolbesturen en de gemeente Raalte: •
Schoolbesturen zijn zowel via individuele gesprekken als via plenaire sessies betrokken.
•
College en gemeenteraad zijn via informatieve
bijeenkomsten geïnformeerd en uitgedaagd om hun input te geven. •
Alle gebouwen zijn onderworpen aan een gebouwschouw.
•
Schoolbesturen zelf dragen zorg voor de terugkoppeling van informatie richting hun eigen achterban, zoals directies, leerkrachten, medezeggenschapsraden en raden van toezicht.
8
08
8
PROCESAFSPRAKEN
Aanvraagprocedure vervalt
Dynamisch document
Na de vaststelling van dit Integraal Huisvestingsplan komt de
Het voorliggende plan geeft een doorkijk tot 2038, maar
niemand kan daadwerkelijk in een glazen bol kijken. Gemeente en schoolbesturen blijven daarom structureel met elkaar in Inhoudelijke herijking: Dit Integraal Huisvestingsplan wordt eenmaal per vier jaar in zijn geheel herijkt. •
voorzieningen die zijn benoemd in dit plan. De fasering zoals die genoemd staat in dit plan is leidend voor de te honoreren
gesprek over de aansluiting van dit plan op de praktijk: •
jaarlijkse aanvraagprocedure te vervallen voor de
voorzieningen. Voor zover dit plan niet voorziet in een antwoord, blijven de bepalingen uit de onderwijshuisvestingsverordening gewoon van kracht.
Indexering: De bedragen uit het plan worden jaarlijks geactualiseerd aan de hand van de indexering van de normbedragen uit de VNG-verordening.
•
Regulier overleg: ieder halfjaar organiseert de gemeente Raalte een OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) voor alle schoolbesturen en de gemeente, waarbij informatie wordt gedeeld over de voortgang van projecten en actuele ontwikkelingen binnen onderwijshuisvesting. De data voor deze OOGO wordt aan het begin van het jaar gedeeld zodat iedereen deze tijdig in de agenda’s heeft staan.
9
9
LOOPTIJD EN DEKKING
Looptijd plan
Dekkingsperiode plan
Dit Integraal Huisvestingsplan heeft een looptijd tot 2038.
Schoolbesturen hebben belang bij een structurele dekking
Voor deze lange looptijd zijn diverse redenen aanwezig:
van alle genoemde projecten uit dit plan, omdat hiermee
Het stelt gemeenten en schoolbesturen in staat om
meer zekerheid wordt geschapen richting de toekomst.
tijdig middelen te reserveren voor het vastgoed.
In de praktijk zijn er nog maar weinig gemeenten die een
Het geeft partijen de mogelijkheid om tijdig te kunnen
dergelijke structurele reservering van middelen willen
anticiperen op maatschappelijke en ruimtelijke
doorvoeren, om hiermee het budgetrecht niet te verspelen
ontwikkelingen.
en de vrijheid te houden om te anticiperen op
Het vormt voor schoolbesturen een strategische
(onverwachte) ontwikkelingen binnen de gemeente.
onderlegger voor sturing op zaken als de exploitatie,
Als ‘tussenweg’ opteert de gemeente Raalte ervoor om
onderwijskundige vernieuwingen, onderhoud en
telkens voor een periode van vier jaren budgetten te
aanpassingen in het gebouw.
voteren, waarbij tegelijkertijd wel de ‘intentie’ blijft bestaan
Het biedt de mogelijkheid om te anticiperen op de
om tot totale planuitvoering te komen. Op deze wijze wordt
klimaatdoelstellingen uit het Akkoord van Parijs.
zekerheid geboden voor de planuitvoering op de korte
• •
•
•
termijn, zodat schoolbesturen en gemeente in staat zijn tijdig te anticiperen op deze projecten.
10 10 10
10
ACTUELE ONTWIKKELINGEN
1. Gemeenten worden volgens een
5. Schoolbesturen kunnen –via de gemeente-
wetsvoorstel in de toekomst verplicht om
beroep doen op de zogeheten ‘SUVIS-
een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
regeling’ van de rijksoverheid, welke is
op te stellen.
bedoeld voor het treffen van maatregelen op het gebied van ventilatie en
2. Gemeenten worden volgens een
binnenklimaat. Het betreft hier een
Waar van toepassing wordt waar
wetsvoorstel in de toekomst formeel
cofinancieringsregeling waarbij het rijk
mogelijk via dit Integraal
verantwoordelijk voor renovatie (als
30% vergoed en de overige 70% uit
Huisvestingsplan geanticipeerd op een
alternatief voor vervangende nieuwbouw).
andere bronnen gefinancierd moet worden.
aantal actuele ontwikkelingen rondom onderwijshuisvesting. Toekomstige
11
3. De mogelijkheden voor schoolbesturen om
wetswijzigingen worden gemonitord.
te investeren in onderwijshuisvesting worden
Waar nodig wordt het Integraal
volgens een wetsvoorstel versoepeld.
6. De ‘Sectorale Routekaart Maatschappelijk Vastgoed’ voor gemeenten maakt de VNG
inzichtelijk waar gemeenten nu staan en
Huisvestingsplan hierop aangepast. 4. Met ingang van 2021 vervalt het Bouwbesluit
hoe zij op een kosteneffectieve manier
2012 en wordt deze vervangen door het
kunnen toewerken aan het CO2-arm en
Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL),
aardgasvrij maken van het eigen
waarin onder andere eisen staan
maatschappelijk vastgoed.
opgenomen voor de verduurzaming van gebouwen (BENG) in geval van nieuwbouw en renovatie.
11
11
W E D E R Z I J D E I N S PA N N I N G
Inspanning gemeente en schoolbesturen
De gemeente Raalte spant zich in voor het scheppen van structurele condities voor gezonde onderwijshuisvesting, door kredieten beschikbaar te stellen om de projecten zoals genoemd in dit plan uit te kunnen voeren. Tegelijkertijd wordt van de zijde van de schoolbesturen een inspanning worden verwacht wat betreft het bieden van kwalitatief goed onderwijs, een efficiënte inzet van ruimten, verantwoorde omgang met gemeenschapsmiddelen en het zorgdragen voor adequaat onderhoud van gebouwen. Afstemming investering en instandhouding Waar het gaat om investeringen in schoolgebouwen van
gemeentezijde, mag van schoolbesturen worden verwacht dat de betreffende onderwijsvoorziening ook minimaal gedurende de periode van afschrijving in stand wordt gehouden. Dit in verband met het voorkomen van desinvesteringen en het terugvallen van gebouwen aan de gemeente met een hoge boekwaarde.
12 12
12
2 U I T G A N G S S I T U AT I E
SCHOLENLANDSCHAP
SAMENSTELLING VASTGOED PORTEFEUILLE In totaal genieten binnen de gemeente Raalte circa 5.600
LAAG-ZUTHEM
leerlingen onderwijs op een van de scholen voor basisonderwijs, speciaal onderwijs of voortgezet onderwijs.
LIERDERHOLTHUIS
Van de zeventien scholen voor basisonderwijs (BAO) in de
HEINO
gemeente Raalte zijn er zeven gesitueerd in de kern Raalte, drie in Heino en tien in de buurtdorpen. De Vogelaar en de Bolster in Raalte hebben beide twee schoolgebouwen. De scholen voor speciaal basisonderwijs (SBO), speciaal onderwijs (SO), voortgezet speciaal onderwijs (VSO) en het
RAALTE-NOORD
LUTTENBERG
voortgezet onderwijs (VO) zijn allen in Raalte gesitueerd. RAALTE-DORP BESTUUR
ONDERWIJS
SCHOLEN
LEERLINGEN
LOCATIES
Catent
BAO
1
54
1
De Mare
BAO
3
598
4
SCHOOLBESTUUR
IJsselrijk
BAO
1
39
1
Catent BAO
Mijnplein
BAO
12
2.352
13
De Mare BAO
Mijnplein
SBO
1
101
1
IJsselrijk BAO
Mijnplein
SO en VSO
2
90
1
Mijnplein BAO
VO
1
2.361
3
Mijnplein SBO
17
5.595
24
Mijnplein (V)SO
Carmel College Totaal
MARIËNHEEM
BROEKLAND
HEETEN NIEUW HEETEN
Carmel College VO
15 15
BASISONDERWIJS
LEERLINGENONTWIKKELING Sinds 2011 zijn de totale leerlingaantallen op de basisscholen in de gemeente Raalte met circa 14% gedaald als gevolg van demografische tendensen. Volgens de leerlingenprognoses is er vanaf nu min of meer sprake van stabilisatie van leerlingenaantallen richting de toekomst. Of de leerlingenprognoses uitkomen, is in belangrijke mate afhankelijk van de plannen voor woningbouw. In de huidige prognoses is uitgegaan van realisatie van de volgende woningbouw in de kernen gedurende periode 2020-2030. Deze woningen worden ten dele gerealiseerd via uitbreidingslocaties en ten dele via inbreiding:
Leerlingen 3.800 3.600 3.400 3.200
Broekland
24 woningen
Heeten
74 woningen
Heino
148 woningen
Laag-Zuthem
15 woningen
Lierderholthuis 10 woningen Luttenberg
44 woningen
Mariënheem
29 woningen
Nieuw-Heeten
23 woningen
Raalte-Kern
195 woningen
Raalte-Noord
230 woningen
Totaal
792 woningen
3.000 2.800 2.600 2.400
2.200 2.000 2011
2016
2018
2020
2024
2028
2032
Het is zaak de woningbouwvolumes en het effect hiervan op de leerlingenaantallen en de ruimtebehoefte continu te blijven monitoren.
17 17
L E E R L I N G O N T W I K K EGLEI N GE C I F I C E E R D E L E E R L I N G E N O N T W I K K E L I N G SP PER DEELGEBIED Aantal leerlingen 1.400 1.200
Raalte-dorp
Raalte-Noord
Heino
Buurtdorpen
Op grond van de leerlingenontwikkelingen per deelgebied kan het volgende worden geconcludeerd: •
Raalte-Noord blijft volgens de prognose tot 2028 nog licht stijgen, waarna de ontwikkeling naar beneden
1.000 800
gaat afbuigen. Schoolbesturen Mijnplein en De Mare constateren dat de stijging van de leerlingenaantallen
in Raalte-Noord sneller gaat dan de prognose. •
Raalte-Dorp krijgt na een periode van stabilisatie de komende jaren te maken met een lichte daling.
•
400
Heino staat na een jarenlange periode van krimp op het punt weer licht aan te trekken.
•
600
De buurtdorpen hebben de grootste daling gehad, maar blijven ook de komende jaren nog licht dalen.
200 0 2011
18
2016
2018
2020
2024
2028
2032
18
L E E R L I N G E N A A N TA L L E N (OKTOBERTELLNGEN 2021)
De Linde
Laag-Zuthem
30
St Nicolaas
Lierderholthuis
51
De Gouden Emmer
Heino
75
Sint Jozefschool
Nieuw Heeten
75
Oostenwind
Raalte-dorp
86
Sint Antonius
Marienheem
95
Kwintijn
Raalte-Dorp
99
De Rietkraag
Raalte-Noord
141
Gerardus Majellaschool
Broekland
145
Esmoreit
Luttenberg
164
De Springplank
Heino
200
De Dolfijn
Heino
240
Sint Bernadette
Heeten
270
De Korenbloem
Raalte-Dorp
314
De Bolster
Raalte-Dorp
316
De Vogelaar
Raalte-Noord
333
De Linderte
Raalte-Noord
407
19
SCHOOLOMVANG
•
De gemiddelde schoolgrootte van basisscholen in Nederland is ongeveer 220 leerlingen. Binnen de
Aantal scholen
gemeente Raalte zijn zes scholen die boven dit gemiddelde zitten. Daar tegenover staan vijf kleine
7
scholen met minder dan 100 leerlingen.
6 •
De wettelijke opheffingsnorm bedraagt 23 leerlingen.
Geen van de scholen in de gemeente komt hier onder, ook niet volgens de leerlingenprognoses. De Linde in
2 0
Laag-Zuthem zit momenteel met 35 leerlingen niet ver boven de wettelijke opheffingsnorm. •
De gemeentelijke opheffingsnorm (die mede bepaalt of de gemeente een huisvestingsverantwoordelijkheid
heeft) is in Raalte gesplitst, waarbij wordt uitgegaan van 25 leerlingen voor de kernen Laag-Zuthem en Lierderholthuis en 59 leerlingen voor de overige scholen in de gemeente. Geen van de scholen in de gemeente Raalte komt hieronder. De Linde in LaagZuthem zit met 30 leerlingen niet ver boven de
5 4 3 2 1 0 0-50 leerlingen
50-100 leerlingen
100-150 leerlingen
150-220 leerlingen
> 220 leerlingen
gemeentelijke opheffingsnorm.
20
20
L E E F TJ D E N G E B O U W E N
De laatste tien jaar zijn zeven schoolgebouwen binnen het basisonderwijs in
Aantal schoolgebouwen
de gemeente Raalte vernieuwd: •
Sint Nicolaas (Lierderholthuis)
•
De Dolfijn, De Gouden Emmer en De
Springplank (Heino) •
De Kwintijn en De Korenbloem (Raalte)
•
De dislocatie De Bolster (Raalte) is door
8 7 6
Mijnplein in eigen beheer vernieuwd
5
In de jaren tussen 1990 en 2010 heeft voor
4
één school binnen het basisonderwijs vernieuwing plaatsgevonden, te weten nieuwbouw van De Linderte in Raalte-Noord. Acht schoolgebouwen zijn inmiddels de leeftijd van veertig jaar gepasseerd, waaronder zes basisscholen in de buurtdorpen. Binnenkort komt daar nog de
3 2 1 0 0 tot 10 jaar
11 tot 20 jaar
21 tot 30 jaar
31 tot 40 jaar
41 tot 60 jaar
ouder dan 60 jaar
hoofdlocatie van de Bolster in Raalte bij.
21
21
LEEFTIJDEN GEBOUWEN
De Korenbloem Raalte De Bolster dependance Raalte St. Nicolaas Liederholthuis Kwintijn Raalte De Springplank Heino De Gouden Emmer Heino De Dolfijn Heino De Linderte Raalte Vogelaar dependance Raalte De Vogelaar Raalte De Rietkraag Raalte De Bolster Raalte Oostenwind Raalte St. Bernadette Heeten St. Antonius Marienheem Esmoreit Luttenberg St. Jozef Nieuw-Heeten Gerardus Majella Broekland De Linde Laag-Zuthem 0
20
40
60
80
100
120
Leeftijd (jaren)
22
N O R M AT I E F R U I M T E S A L D O Op grond van een vergelijking van de totale capaciteit met de totale ruimtebehoefte, kan worden afgeleid dat de
Omvang (m²)
gezamenlijke basisscholen in totaliteit een leegstand hebben van 4.500 m². Schoolbesturen ontvangen voor deze
25.000
leegstand geen exploitatie-vergoeding van de zijde van de rijksoverheid. Tegelijkertijd is het van belang te constateren dat enige
20.000
normatieve overcapaciteit niet altijd ongewenst is: •
Enige flexibiliteit in de omvang van de scholen is gewenst, met het oog op mogelijke groei.
•
15.000
Soms is sprake van een inefficiënt ontwerp en gebouwstructuur (bijvoorbeeld veel gangruimte), waardoor de voor onderwijs bruikbare oppervlakte wordt
10.000
beperkt. •
Scholen gebruiken doorgaans zelf meer ruimte dan de
(zuinige) norm, bijvoorbeeld voor ruimte voor kleine
5.000
groepen, handvaardigheid of individuele begeleiding. •
Op steeds meer scholen is sprake van medegebruik richting partijen als kinderopvang of peuterspeelzaal,
0
waarvoor scholen exploitatie-vergoedingen ontvangen.
Totale capaciteit
Momenteel gaat het om circa 700 m² die in medegebruik
Normbehoefte onderwijs
Medegebruik
Leegstand
is. Per saldo resteert dan 3.800 m² aan netto leegstand.
23
23
A F S TA N D S C I R K E L S Laag-Zuthem
Vanuit iedere basisschool in de gemeente Raalte is een ‘afstandscirkel’ getrokken: een gebied voor alle inwoners die
Lierderholthuis
Heino
binnen een afstand van vier kilometer hemelsbreed van een school wonen. Hoe donkerder de kleur, hoe meer
schoolkeuze in een bepaald woongebied binnen vier kilometer voor de betreffende inwoners.
Luttenberg
Op grond van het overzicht kan worden afgeleid dat nagenoeg iedere inwoner van de gemeente in ieder geval
Raalte
beroep kan doen op één school binnen een straal van vier
Mariënheem
kilometer. Het merendeel van de inwoners heeft de keuze tussen meerdere scholen in de gemeente op een afstand van maximaal vier kilometer. In de praktijk is de keuze nog groter door de aanwezigheid van scholen in de buurgemeenten.
Broekland
Heeten Nieuw-Heeten
24 24
24
SPECIAAL ONDERWIJS
LEEFTIJDEN GEBOUWEN
Het schoolgebouw van het speciaal basisonderwijs (De Horizon) dateert uit 2011. De school voor (voortgezet) speciaal onderwijs (De Zonnehof & Hofplein) dateert uit 2007.
10 jaar
Hiermee is de portefeuille voor het speciaal
13 jaar
(basis)onderwijs goed op orde.
De Horizon
26
De Zonnehof & Hofplein
26
LEERLINGONTWIKKELING
De verwachting van schoolbestuur Mijnplein is dat sprake is van een stabiele situatie rondom het speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs en
voortgezet speciaal onderwijs. SBO de Horizon zit op ongeveer 150 leerlingen, terwijl SO de Zonnehof en VSO Hofplein op circa 100 leerlingen uitkomen.
27
N O R M AT I E F R U I M T E S A L D O
Normatief saldo (m²) 1.400
SO en VSO
SBO
1.200 1.000 Met name SBO de Horizon heeft
800
binnen het speciaal onderwijs te maken met normatieve leegstand.
600 400 200 0 2017
28
2020
2025
2035
28
VOORTGEZET ONDERWIJS
LEEFTIJDEN GEBOUWEN
Het Carmel College Salland in Raalte is gesitueerd in drie gebouwen. De HAVO/VWO-locatie is in 2015 vervangen door een prachtig nieuw gebouw aan de Hofstedelaan. Praktijkonderwijs en sportcapaciteit zijn opgenomen in het gebouw aan de Florens Radewijnsstraat uit 2006. Het VMBO is voornamelijk gesitueerd in het gebouw aan de Zwolsestraat, dat dateert uit 1975 en een deel uit 2001.
6 jaar
15 jaar
46 jaar
Hofstedelaan
Florens Radewijnsstraat
Zwolsestraat
30
30
LEERLINGONTWIKKELING Leerlingen 3.500 De leerlingendaling die in het basisonderwijs de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden, heeft ook
3.000 2.865
consequenties voor het voortgezet onderwijs. In de periode 2020-2030 wordt voor het gehele Carmel College Salland een leerlingendaling voorzien van
2.955
2.500
2.507 2.293
ruim 300 leerlingen (11%): •
Praktijkonderwijs: minus 29 leerlingen (-26%)
•
VMBO:
minus 142 leerlingen (-14%)
•
HAVO/VWO:
minus 132 leerlingen (-10%)
2.204 TOTAAL
2.000
1.500
1.593
1.542 1.284
1.389
1.320
1.257 HAVO/VWO
891
864
1.152 1.000
1.006
VMBO
500
0
120
129
112
82
83 PRAKTIJKONDERWIJS
2011
2015
2020
2025
2029
31
N O R M AT I E F R U I M T E S A L D O Omvang (m² BVO) 9.000 8.000 De leerlingendaling binnen het voortgezet onderwijs
7.000
heeft tot gevolg dat het normatieve ruimte-overschot voor Carmel College Salland de komende jaren toeneemt van circa 6.000 m² in de huidige situatie tot meer dan 8.000 m² in 2029. Voor deze ‘overmaat’ aan vierkante meters ontvang de school geen vergoeding
6.000 5.000
van de rijksoverheid voor de exploitatie (onderhoud, schoonmaak, energie) van deze ruimten.
4.000 3.000 2.000 1.000 0 2020
32
2024
2029
32 32
3 KWALITEITSTOETS
TOETSING AAN WETTELIJKE ZORGPLICHT
WETTELIJKE ZORGPLICHT GEMEENTE Wettelijke zorgplicht
(B) Algehele bouwtechnische veroudering
Op grond van de wetgeving op het gebied van onderwijshuisvesting is
Op grond van de wetgeving op het gebied van
de wettelijke zorgplicht van de gemeente Raalte in het geding wanneer
onderwijshuisvesting is de wettelijke zorgplicht van de gemeente
er sprake is van (A) capaciteitstekort en/of (B) een algehele veroudering
Raalte ook in het geding wanneer er sprake is van een algehele
van het schoolgebouw, waarbij sprake is van een ‘onomkeerbaar
veroudering van het schoolgebouw, waarbij sprake is van een
verouderingsproces’ dat niet is veroorzaakt door achterstallig
‘onomkeerbaar verouderingsproces’ dat niet is veroorzaakt door
onderhoud door het schoolbestuur zelf.
achterstallig onderhoud door het schoolbestuur zelf. Op grond van de technische toetsing is geconstateerd dat geen van de
(A) Capaciteitstekorten •
Op geen van de scholen is momenteel sprake van een normatief
schoolgebouwen van een zodanige slechte kwaliteit is, dat de wettelijke zorgplicht in het geding is.
ruimtetekort. Recent is een semipermanente uitbreiding bij de
•
Linderte in gebruik genomen, waarmee de acute
Lokale beleidsvrijheid
huisvestingsbehoefte is opgelost.
Ondanks het feit dat wordt voldaan aan de wettelijke zorgplicht,
Aandachtspunt blijft de ontwikkeling van de leerlingenaantallen in
komen we via dit plan komen we met voorstellen om invulling te
Raalte-Noord. Mijnplein en de Mare zien in 2022-2023 een
geven aan de lokale beleidsambitie voor onderwijshuisvesting die
capaciteitstekort ontstaan op de scholen in Noord. Omdat de drie
verder gaan dan de minimale wettelijke zorgplicht:
schoolgebouwen aan hun maximale capaciteit zitten, moet bij
•
capaciteitstekorten worden gekeken naar alternatieve oplossingen.
afzienbare tijd een moment dat de wettelijke zorgplicht wel in
Gemeente en schoolbesturen gaan hierover het komende jaar met
het geding komt.
elkaar in gesprek. Mogelijk kan heen betere spreiding van leerlingen •
Door huisvesting niet te vernieuwen komt er binnen
•
Kwaliteit van onderwijshuisvesting draagt niet alleen bij aan
over alle Raaltese scholen worden bereikt.
betere leerprestaties, maar ook aan de leefbaarheid en het
Als sprake gaat zijn van een toevoeging van een mogelijk toekomstig
vestigingsklimaat.
aanvullend nieuwbouwplan in Raalte, is het zaak om hierin de
•
De lokale onderwijsambitie zoals omschreven in hoofdstuk 2
benodigde onderwijs- en opvangvoorzieningen mee te nemen on de
gaat verder dan de minimale zorgplicht, maar gaat ook over
ontwikkeling. Hier ligt mogelijk ook een link/kans om deze te
zaken als binnenklimaat, functionaliteit en verduurzaming.
combineren met de aanpak van de Rietkraag en de Vogelaar.
35
WETTELIJKE ZORGPLICHT GEMEENTE LAAG-ZUTHEM
LIERDERHOLTHUIS HEINO
LUTTENBERG
RAALTE MARIENHEEM
BROEKLAND
Huisvesting voldoet aan zorgplicht Zorgplicht huisvesting in geding
HEETEN
NIEUW-HEETEN
36
TOETSING INTEGRALE KWALITEIT
CRITERIA INTEGRALE KWALITEIT
Kwaliteitscriteria In navolging op de inhoudelijke onderwijsvisie in hoofdstuk 2, wordt de kwaliteit van de schoolgebouwen in de gemeente Raalte vanuit vier kwaliteitscriteria beoordeeld, te weten:
•
Gebouwtechniek: daken, deuren, wanden, kozijnen, beglazing, CV, verlichting, riolering, sanitair
•
CRITERIUM BOUWTECHNIEK
CRITERIUM BINNENKLIMAAT
CRITERIUM VERDUURZAMING
UITSTEKEND
Sluit volledig aan op gebruiksvraag
Weinig tot geen onderhoud
Frisse Scholen Klasse B met CO² sturing
Energie Neutraal Gebouw (ENG)
GOED
Sluit grotendeels aan op gebruiksvraag
Onderhoud conform onderhoudsplanning
Frisse Scholen
Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) 38
REDELIJK
Sluit in mindere mate aan op gebruiksvraag
Vervanging en vernieuwing noodzakelijk
Natuurlijke toevoer Mechanische afvoer
Isolatie, zonnepanelen, LED-verlichting
MATIG
Ruimte(n) ongeschikt voor onderwijs
Algehele onomkeerbare veroudering
Natuurlijke af- en toevoer
Geen verduurzaming
Functionaliteit: flexibiliteit, routing, compactheid, lespleinen, centrale ruimte, groepsruimten, brede kindfuncties
•
CRITERIUM FUNCTIONALITEIT
Verduurzaming: isolatie wand, vloer, ramen en dak; energieopwekking; gasloos of WKO; LED-verlichting
•
Binnenklimaat: ventilatie, koeling, CO²-meting, akoestiek
Bepalen scores De scores variëren hierbij in een range van uitstekend, goed, redelijk en matig. De inschaling van gebouwen op de kwaliteitscriteria betreft geen exacte wetenschap, maar geeft een praktisch inzicht in de kwaliteit en zwakte van gebouwen. De scores zijn bepaald op grond
van een bouwkundige schouw vanuit HEMM, waarbij deze scores waar nodig zijn aangepast op grond van input vanuit de schoolbesturen. De tabel hiernaast dient als hulpmiddel om tot een score te komen voor de kwaliteit van de schoolgebouwen.
38
Uitstekend Goed Redelijk Matig
PLAATS
BESTUUR
BOUWJAAR
FUNCTIONALITEIT
TECHNIEK
BUITENDORPEN Bernadetteschool St. Nicolaasschool St. Antoniusschool St. Jozefschool Esmoreit Gerardus Majella De Linde
BINNENKLIMAAT VERDUURZAMING
Heeten Lierderholthuis Marienheem Nieuw Heeten Luttenberg Broekland Laag-Zuthem
Mijnplein Catent Mijnplein Mijnplein Mijnplein Mijnplein IJsselrijk
1953 2014 1938 1923 1936 1920 1919
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
HEINO De Dolfijn De Gouden Emmer De Springplank
Heino Heino Heino
Mijnplein Mijnplein De Mare
2011 2011 2013
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
RAALTE-DORP De Korenbloem De Bolster hoofdlocatie De Bolster dependance De Kwintijn De Oostenwind De Horizon De Zonnehof en Hofplein Carmel College Hofstedelaan Carmel College Radewijnsstraat Carmel College Zwolsestraat
Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte Raalte
Mijnplein Mijnplein Mijnplein De Mare Mijnplein Mijnplein Mijnplein Carmel College Carmel College Carmel College
2019 1968 2015 2014 1954 2011 2007 2015 2006 1975/2001
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• • • •
• • • •
• • • •
• • • •
RAALTE-NOORD De Linderte De Vogelaar hoofdgebouw De Vogelaar dependance De Rietkraag
Raalte Raalte Raalte Raalte
Mijnplein De Mare De Mare Mijnplein
2005 1987 1987 1985
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
39 39
VEILIGHEID VOOROP
Op de vorige pagina is de inschaling van de schoolgebouwen in de gemeente Raalte opgenomen. Uit de scores op de volgende pagina kan worden afgeleid dat het binnenklimaat van enkele schoolgebouwen momenteel redelijk is. Dit impliceert niet dat de veiligheid van schoolgebouwen momenteel in het geding is: •
Schoolbesturen hebben inmiddels maatregelen genomen om de veiligheid binnen hun schoolgebouwen te waarborgen. Denk aan het meten van CO² en het regelmatig ventileren van lokalen via het openen van ramen.
•
Daarnaast kunnen schoolbesturen –via de gemeente- op grond van de ‘SUVIS-regeling’ een beroep doen op subsidie van de rijksoverheid, voor maatregelen ter verbetering van het binnenklimaat van schoolgebouwen.
•
In dit plan wordt via diverse voorstellen voor renovatie en vervangende nieuwbouw voorzien in maatregelen om gebouwen te laten voldoen aan alle hedendaagse standaarden die gelden voor het binnenklimaat.
40
GEWOGEN KWALITEITSSCORE LAAG-ZUTHEM
De afbeelding hiernaast bevat een samenvatting van
de integrale kwaliteitsscore van alle schoolgebouwen
LIERDERHOLTHUIS
HEINO
in de gemeente Raalte op de vorige pagina, gebaseerd op een ‘gewogen score’ van de vier criteria. Het betreft hier een versimpeling van de werkelijkheid, waarbij het uitgangspunt is dat alle
LUTTENBERG
scores even zwaar meewegen. Desalniettemin biedt het wel inzicht in de algehele conditie van
schoolgebouwen en de score ten opzichte van elkaar. RAALTE
Blijkens dit overzicht zitten de grootste knelpunten met name bij de scholen in de buurtdorpen. In de
MARIËNHEEM
kernen Raalte-Dorp en Heino hebben de afgelopen
Uitstekend
jaren al de nodige vernieuwingen plaatsgevonden. BROEKLAND
Goed
De gebouwen van Carmel College worden de komende weken nog beoordeeld door deze langs dezelfde maatlat te leggen als het basisonderwijs en
Redelijk
HEETEN
het speciaal onderwijs. Zodra deze gegevens bekend zijn worden deze toegevoegd aan het overzicht.
NIEUW-HEETEN
Matig
41
4 KARAKTERISERING
ONDERWIJSHUISVESTING G A AT G O E D I N R A A LT E
Nabijheid van onderwijs Binnen de gemeente Raalte is sprake van een rijk voorzieningenaanbod op het gebied van onderwijs. Alle kernen beschikken over een basisschool. De afstandscirkels uit het vorige hoofdstuk wijzen uit dat iedere inwoner woonachtig is binnen vier kilometer afstand van in ieder geval één basisschool, maar meestal meerdere. Daarnaast zijn ook het
Nabijheid van onderwijs
Vernieuwing gebouwen
speciaal basisonderwijs, het (voortgezet) speciaal onderwijs en een brede scholengemeenschap voor het voortgezet onderwijs binnen de gemeentegrens aanwezig. Vernieuwing gebouwen De gemeente Raalte en de schoolbesturen hebben de laatste twee decennia flink geïnvesteerd in de vernieuwing van de huisvesting voor basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs.
Voldaan aan zorgplicht
Hiermee is tijdig geanticipeerd op de veroudering van een deel van de vastgoedportefeuille en is op onderdelen sprake van fraaie en eigentijdse scholenbouw.
Voldaan aan zorgplicht Zoals we in het vorige hoofdstuk constateerden is de wettelijke zorgplicht die de gemeente Raalte heeft nergens in het geding. Dit betekent dat momenteel nog overal sprake is van voldoende capaciteit die kwalitatief verantwoord genoeg is om onderwijs te verzorgen.
43
ONDERWIJSHUISVESTING K A N B E T E R I N R A A LT E Vernieuwing gebouwen Waar een gedeeltelijke vernieuwing van de portefeuille werd benoemd als kracht, vormt de gedeeltelijke veroudering van de portefeuille gelijktijdig een risico. Met name in de buurdorpen zijn de meeste schoolgebouwen gedateerd, wat gezien de leeftijd van deze gebouwen (sommige van de gebouwen zijn al rond de 100 jaar oud) en de veranderde opvattingen over onderwijs en vastgoed niet opmerkelijk is. Om verdere verschraling te voorkomen is ingrijpen hier binnen afzienbare termijn wel gewenst. Leegstand schoolgebouwen Zowel binnen het basisonderwijs, het speciaal onderwijs als het
Vernieuwing gebouwen
Leegstand schoolgebouwen
voortgezet onderwijs is er de nodige normatieve leegstand binnen de scholen. Voor een deel is deze leegstand gewenst voor gebruik door de school zelf, voor inwoning door bijvoorbeeld de kinderopvang en voor het flexibel kunnen opvangen van eventuele toekomstige groei. Wanneer leegstand echter structureel geen functie heeft en er structureel geen opbrengsten tegenover staan voor de exploitatie, is vanuit het oogpunt van exploitatie sprake van een ongewenste situatie. Scherpte in vastgoedtaken
•
In 2015 is de onderhoudsverantwoordelijkheid van de gebouwen op grond van gewijzigde wetgeving –met een ‘bruidsschat’ van de gemeente voor achterstallig onderhoud-
Scherpte in vastgoedtaken
overgedragen van de gemeente aan de schoolbesturen.. Bij een aantal schoolgebouwen zien we dat het onderhoud binnen en buiten meer (planmatige) aandacht verdient om deze structureel in goede conditie te houden. Uiteraard kunnen hierbij afspraken gemaakt worden tussen het schoolbestuur en de gemeente over het niet-uitvoeren van onderhoud, als een gebouw in de nabije toekomst in aanmerking komt voor vernieuwing. •
Voor enkele vastgoedtaken ontbreekt momenteel helder beleid en een demarcatie van rollen en verantwoordelijkheden tussen de gemeente en de schoolbesturen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het vervangen van brandmeldinstallaties en de afhandeling van vandalismeschades. Voor deze onderwerpen wordt In 2022 beleid ontwikkeld.
44
5 HUISVESTINGSBELEID
R A A LT E R V I S I E O P ONDERWIJS Veilige en kansrijke omgevingen De gemeente Raalte
Vorming kindcentra Het streven is gericht op de vorming van
Eigenheid en diversiteit De diversiteit van
en de schoolbesturen zien het als een gezamenlijke taak
integrale kindcentra, waarbij het doel is om één pedagogische en
onderwijsaanbod biedt ouders en leerlingen de
dat alle kinderen in de gemeente in een veilige en
educatieve omgeving te realiseren voor 0 tot 13 jarigen. Daarbij
vrijheid om te kiezen tussen denominaties en
kansrijke omgeving kunnen opgroeien. Ieder kind in de
hoort een naadloze aansluiting tussen kinderopvang, scholen en
onderwijsconcepten. Partijen hechten waarde aan de
gemeente d heeft toegang tot goed onderwijs, waarbij
zo nodig hulpverlening. In gezamenlijkheid wordt er verkend wat
eigenheid van scholen op het gebied van signatuur en
recht wordt gedaan aan talenten en behoefte van
er nodig is om tot een optimale samenwerking en doorgaande
onderwijsconcept, zolang de samenleving hierom
leerlingen.
leerlijn te komen.
vraagt en de kwaliteit en betaalbaarheid van onderwijs niet in het geding komen.
Onderwijsvoorziening in elke kern Vanuit het oogpunt
Verantwoorde inzet gemeenschapsgelden
van nabijheid van onderwijs en leefbaarheid in de kernen,
Gemeenschapsgeld is schaars en moet zorgvuldig en
Open voorzieningen Schoolgebouwen in de
streven schoolbesturen en gemeente ernaar dat de
verantwoord worden ingezet. Gelet op de financiële lasten die
gemeente Raalte zijn geen eilandjes op zich, maar
kernen blijven beschikken over één of meer
onderwijs en onderwijshuisvesting met zich meebrengen voor
staan middenin de samenleving en omgeving waar zij
onderwijsvoorzieningen, op voorwaarde dat kwalitatief
schoolbesturen en gemeente, is het zaak hierin de juiste keuzes
deel van uit maken. Waar mogelijk en wenselijk staan
onderwijs en een gezonde exploitatie mogelijk zijn.
te maken. De gemeente Raalte en de schoolbesturen streven
deze gebouwen open voor andere maatschappelijke
ernaar om investeringen te doen op die plekken waar zowel de
activiteiten in de kernen.
Vraaggerichte leeromgevingen Schoolbesturen en
huidige als toekomstige generaties baat bij hebben.
gemeente streven ernaar om leerlingen, leerkrachten en
Maatwerk per dorpskern Bijvoorbeeld op het
onderwijsondersteuners een aantrekkelijk leer- en
Gezonde exploitatie Met elkaar streven schoolbesturen en
gebied van sociale structuur, demografie en cultuur
werkklimaat te bieden, ofwel functioneel, veilig, gezond,
gemeente vanuit de eigen verantwoordelijkheden naar een
verschillen kernen van elkaar. In de uiteindelijk te
comfortabel en passend bij de doelgroep waarvoor de
gezonde exploitatie van schoolgebouwen over de gehele linie.
kiezen oplossingen op het gebied van onderwijs en
school bestemd is. Passend onderwijs stelt ook eisen aan
Het besef bestaat dat het onvermijdelijk is dat er binnen een
onderwijshuisvesting is het dan ook zaak om niet te
de huisvesting van scholen. Denk bijvoorbeeld aan
vastgoedportefeuille sprake blijft van ‘plussen’ en ‘minnen’ in de
kiezen voor blauwdrukken, maar voor oplossingen die
aanwezigheid van voldoende ruimten voor individuele
vorm van beter en minder goed te exploiteren schoolgebouwen.
recht doen aan de betreffende dorpskern.
begeleiding, onderwijs-ondersteuners en behandelaars.
46
46
R A A LT E R V I S I E O P ONDERWIJSHUISVESTING Op de vorige pagina is de gezamenlijke ambitie voor onderwijs van de gemeente Raalte en de schoolbesturen uiteen gezet. Om deze ambitie te bereiken is een inspanning vereist vanuit gemeente, schoolbesturen, schooldirecties, kinderopvanginstellingen en jeugdzorg. Puur voor de huisvesting worden hiervoor acht beleidsambities geformuleerd. Het is van belang te onderkennen dat huisvesting hierbij niet de enige maar één van de instrumenten is om de visie op onderwijs te bereiken, naast bijvoorbeeld het bieden van goed onderwijs. De onderstaande acht beleidsambities worden op de volgende pagina’s toegelicht.
AMBITIE 1 Scholen in de kernen
AMBITIE 2 Integrale kwaliteitsambitie
AMBITIE 3 Theoretische vastgoedcyclus
AMBITIE 4 Unieke oplossingen
AMBITIE 5 School als kindentrum
AMBITIE 6 Verduurzamen bestand
AMBITIE 7 Gezonde exploitatie
AMBITIE 8 Oog voor samenhang
047 47
AMBITIE 1 SCHOLEN IN DE KERNEN Behoud school per kern
Behoud, tenzij
Voorkom desinvesteringen
De feitelijke keuze voor het wel of niet behouden van een
Er kunnen zich omstandigheden voordoen waarbij het
Wanneer de levensvatbaarheid van een
school vormt een autonome verantwoordelijkheid van de
behoud van een school per kern niet langer houdbaar is:
onderwijsvoorziening een risico vormt, is het zaak
schoolbesturen zelf. Desondanks hechten de gemeente
•
Wettelijke opheffingsnorm: Wanneer het aantal
om -voorafgaande aan eventuele investeringen van
Raalte en de schoolbesturen er -met het oog op de
leerlingen drie jaren onder de wettelijke
gemeentezijde- na te gaan of de instandhouding van
leefbaarheid van de kernen- waarde aan dat alle kernen
opheffingsnorm van 23 leerlingen komt, vervalt de
een onderwijsvoorziening in gevaar komt gedurende
blijven beschikken over een basisschool.
rijksvergoeding en houdt een school op te bestaan.
de looptijd van een investering. Probeer hierbij in
Gemeentelijke opheffingsnorm: Wanneer de
gezamenlijkheid een balans te vinden tussen de aard
Conditionering vanuit gemeente
gemeentelijke opheffingsnorm in het geding is en het
van de ingreep en het perspectief.
Om bovenstaand streven met elkaar te kunnen
een schoolbestuur niet lukt om de school op grond van
waarmaken, zet gemeente Raalte een aantal instrumenten
de gemiddelde schoolgrootte in de lucht te houden.
•
in om bij te dragen aan betaalbare en kwalitatieve scholen:
•
Onderwijskwaliteit in geding: Het schoolbestuur kiest
•
Aandacht voor woningbouw in de kernen.
ervoor om te stoppen omdat de kwaliteit van onderwijs
•
Investeren in de kwaliteit van schoolgebouwen in geval
in het geding is.
van renovatie en vervangende nieuwbouw. • •
•
Exploitatie onder druk: Op het moment dat het voor
Verduurzamen van schoolgebouwen in geval van
een schoolbestuur financieel gezien niet mogelijk blijkt
renovatie en vervangende nieuwbouw.
om een school in de lucht te houden, kan het een
Meedenken over het reduceren van leegstand.
strategische keuze zijn van het schoolbestuur om ermee te stoppen. •
Onvoldoende draagvlak in de kern: Wanneer er niet langer voldoende draagvlak is onder de inwoners om gebruik te maken van de onderwijsvoorziening en de keuze valt op scholen in andere kernen.
048 48
AMBITIE 2 INTEGRALE KWALITEIT Eigen verantwoordelijkheid schoolbesturen
Hogere ambitie als lokale beleidsambitie
Ambitie integrale kwaliteit
In relatie tot de hedendaagse eisen en wensen
In het vorige hoofdstuk is geconstateerd dat de
De gemeente Raalte en de en schoolbesturen streven
op het gebied van bijvoorbeeld verduurzaming,
gemeente Raalte momenteel voldoet aan de minimale
ernaar om –vanuit hun eigen verantwoordelijkheden-
binnenklimaat en functionaliteit is binnen bijna
wettelijke zorgplicht voor alle schoolgebouwen.
schoolgebouwen ‘goed’ of uitstekend’ te laten
alle schoolgebouwen in de gemeente Raalte nog
Schoolbesturen kunnen hiermee momenteel geen
scoren. Hierbij wordt altijd bekeken of sprake is van
wel een verbeteringsslag te maken. Niet vreemd,
‘formeel aanspraak’ op vernieuwing van hun
een levensvatbare situatie. Wanneer het gaat om het
omdat de meeste schoolgebouwen al flink op
huisvesting maken. Vanuit de lokale beleidsambitie
treffen van partiële voorzieningen, staan de
leeftijd zijn. Hoewel de bekostiging vanuit de
streven de gemeente Raalte en de schoolbesturen
schoolbesturen zelf aan de lat voor het treffen van
rijksoverheid lang niet altijd toereikend is,
echter een hoger ambitieniveau na minimaal wettelijk:.
maatregelen. Wanneer sprake is van een integrale
vormen deze partiële vernieuwingsslagen in de
•
Het wettelijke minimumniveau –puur gericht op
veroudering van gebouwen die alleen kan worden
basis een eigen verantwoordelijkheid van de
bouwtechniek- vormt maar een beperkt deel van de
opgelost door een integrale renovatie of nieuwbouw,
schoolbesturen zelf. Soms stimuleert de
totale kwaliteit van een gebouw. De daadwerkelijke
heeft de gemeente een rol. In dit plan gaan we ervan
rijksoverheid hierbij via een subsidieregeling,
kwaliteit van een gebouw wordt ook bepaald door
uit dat een gebouw gemiddeld gezien na veertig
zoals nu bij de aanpak van de ventilatie van
aspecten als binnenklimaat, functionaliteit en
jaren toe is aan een integrale renovatie of
schoolgebouwen (SUVIS-aanvragen).
verduurzaming.
vervangende nieuwbouw. Dit sluit aan bij de
Goede onderwijsvoorzieningen ondersteunen het
gangbare opvattingen over vernieuwingen in het
welbevinden en de leerprestaties van leerlingen en
maatschappelijk vastgoed.
•
personeel en dragen bij aan de leefbaarheid en een
•
aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zie de lokale
Er hangt een fors prijskaartje aan de lokale
beleidsambitie eerder dit hoofdstuk.
beleidsambitie zoals die hierboven is geformuleerd.
Tijdig anticiperen op de veroudering van
De financiële haalbaarheid wordt in dit plan vanuit
schoolgebouwen voorkomt verschraling van het
een wederzijdse schaarste aan financiële middelen
voorzieningenniveau en voorkomt dat toekomstige
van zowel gemeente als schoolbesturen ingevuld. In
generaties worden belast met een verouderd
hoofdstuk 8 (Financiën) wordt een voorstel gedaan
vastgoedbestand.
voor verdeling van de investeringslasten tussen gemeente en schoolbesturen.
049 49
AMBITIE 3 THEORETISCHE VASTGOEDCYCLUS Maatregelen gebouw Hiernaast staat de ‘theoretische levensduur’ van een schoolgebouw gevisualiseerd, waarbij de integrale kwaliteit bij ingebruikname van het gebouw op 100% ligt,
Integrale gebouwkwaliteit 100%
Renoveren 25 jaar
maar na verloop van tijd steeds meer in waarde daalt als gevolg van veroudering en gewijzigde wetgeving, inzichten en wensen. Veertig jaar na realisatie van een
Afwegingsmoment
schoolgebouw (of 25 jaar na renovatie) wordt dan elke keer een afweging gemaakt welk
Nieuwbouw 40 jaar
eindperspectief voor het gebouw gewenst is: renoveren, nieuwbouw, verplaatsing of
50%
niksdoen. Al naar gelang het type maatregel
Verplaatsen 0 jaar
wordt de levensduur van een gebouw hiermee opnieuw gestart of verlengd. Aan de theoretische vastgoedcyclus kunnen weliswaar geen rechten worden ontleend, maar deze wordt binnen de gemeente Raalte
Niksdoen 0 jaar
wel gebruikt als hulpmiddel voor het voeren van strategisch vastgoedmanagement en budgettaire reserveringen.
40 jaar
0 jaar Leeftijd gebouw
50
AMBITIE 4 UNIEKE OPLOSSINGEN Maatwerk in projecten
• Innovaties rondom verduurzaming, binnenklimaat en
(C) Overige maatregelen
Geen school of schoolgebouw is hetzelfde. Zo zijn er
onderwijsconcepten zijn nog lang niet
Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om niks doen (om
verschillen in omvang, concept, levensvatbaarheid,
uitgekristalliseerd. Spreiding in aanpak van
de gebouwkwaliteit gewoon goed is), verplaatsing
gebouwkwaliteit, maatschappelijke functie richting de
gebouwen voorkomt dat je met je hele portefeuille
naar een andere schoollocatie, een volledige
kern, exploitatie en cultuur-historische waarde. Dit
achterloopt op de komende innovaties.
opheffing van een school of upgrading van een
unieke profiel per school vraagt niet om blauwdrukken
• De extra vierkante meters van bestaande gebouwen
gebouw (bijvoorbeeld wanneer sprake is van een
maar om specifieke oplossingen in de huisvesting. In
krijg je niet gauw terug in geval van nieuwbouw. De
overbruggingsperiode naar een eindbeeld).
dit plan onderscheiden we een aantal mogelijk
nieuwbouwnormen zijn niet riant.
maatregelen: (A) renoveren, (B) nieuwbouw, (C)
• Financieel gezien zal het niet-haalbaar zijn om overal
Renoveren versus nieuwbouwen
overige maatregelen.
nieuwbouw te plegen.
Renovatie van een gebouw wordt altijd samen met
(A) Renoveren
(B) Nieuwbouw
gebracht, om uit te vinden welke variant financieel-
De integrale kwaliteit van een bestaand schoolgebouw
Nieuwbouw komt in beeld wanneer door renovatie
technisch de voorkeur geniet. Door het verschil in
wordt door ingrepen verbeterd, waarmee de
geen toekomstbestendige levensduurverlenging
afschrijvingsduur (renovatie 25 jaar en nieuwbouw
levensduur van het gebouw voor een periode van
behaald kan worden, bijvoorbeeld bij een slechte
40 jaar), komen de jaarlasten van renovatie en
minimaal 25 jaren wordt verlengd. Het gebouw voldoet
intrinsieke kwaliteit van het gebouw, een verkeerde
nieuwbouw dichter bij elkaar te liggen dan in geval
na de renovatie aan de bepalingen uit het Besluit
ligging van het gebouw of wanneer kansrijke
van gelijke afschrijvingsduur. Daarentegen moet bij
Bouwwerken Leefomgeving. Argumenten die kunnen
combinaties gemaakt kunnen worden met andere
nieuwbouw rekening worden gehouden met
pleiten voor renovatie van een gebouw:
scholen of andere voorzieningen. Bij nieuwbouw kan
bijkomende kosten die bij renovatie niet of in
• Benutten intrinsieke kwaliteit van bestaande
een onderscheid worden gemaakt tussen permanente
mindere mate aan de orde zijn, bijvoorbeeld
gebouwen en voorkomen van kapitaalvernietiging.
en semipermanente nieuwbouw. In beide gevallen
vanwege sloop, grondverwerving en verkeer.
• Zuinige omgang met aanwezige materialen vanuit het
voldoet het nieuwe gebouw aan de bepalingen uit het
oogpunt van duurzaam ondernemen.
Besluit Bouwwerken Leefomgeving. De
• Onzekerheid met betrekking tot de lange termijn
afschrijvingsduur betreft 40 jaar (permanente
instandhouding van de onderwijsvoorziening.
nieuwbouw) of 25 jaar (semipermanente nieuwbouw).
de variant van vervangende nieuwbouw in kaart
051 51
AMBITIE 5 SCHOLEN ALS KINDCENTRA
Belang kindcentra
Eigen verantwoordelijkheid
Kindcentra en nieuwbouw
Zowel de gemeente Raalte als schoolbesturen
De mate waarin en de wijze waarop kindcentra
In geval van nieuwbouw van een school, wordt per
onderschrijven het belang van de ontwikkeling van
worden gevormd in de gemeente Raalte is aan de
project bekeken of en op welke wijze brede
scholen tot brede kindvoorzieningen voor 0 tot 13-
schoolbesturen en kinderopvangorganisaties zelf.
kindfuncties hierin een plek krijgen, hoe dit
jarigen
Voor zover leegstand in schoolgebouwen niet nodig
gefinancierd wordt, hoe het eigendom wordt
is voor de scholen zelf, kan deze met instemming van
geregeld en hoe leegstandsrisico’s worden
Geen dogma
het College worden verhuurd aan kinderopvang.
geregeld. Gesplitste eigendomsposities binnen
Het heeft de voorkeur om kindfuncties te integreren in
Schoolbesturen maken dan afspraken met de
gebouwen zijn doorgaans ongewenst. Om dit te
de schoolgebouwen. Maar het betreft geen recht of
kinderopvanginstelling over een vergoeding van de
voorkomen gaan sommige gemeenten over tot
plicht: soms is het niet haalbaar om de kindfuncties ter
exploitatiekosten. Het vragen van huur voor de door
investeringen voor de kinderopvang, tegen de
plekke te organiseren en soms kunnen gebouwen in de
de gemeente gefinancierde ruimten is via
voorwaarde van langlopende (kostendekkende of
nabijheid deze kindfuncties ook prima huisvesten. De
jurisprudentie begrenst.
marktconforme) huurcontracten. Vanwege de Wet Markt en Overheid mag hierbij geen sprake zijn van
huisvesting van kindfuncties is hiermee altijd maatwerk en afhankelijk van de context in de kernen.
Kindcentra en renovatie
een oneerlijke concurrentie ten opzichte van
Bij het renoveren van schoolgebouwen worden
particuliere vastgoedaanbieders.
afspraken gemaakt met de aanbieder van kindvoorzieningen over de wenselijkheid van renovatie en de financiering van de renovatie van het door hun gehuurde gebouwdeel.
52 52
52
AMBITIE 6 V E R D U U R Z A M E N B E S TA N D Duurzaamheidstaakstelling
Realistische benadering
Met het klimaatakkoord van Parijs als grondslag is het zaak om voor
Het belang van verduurzamen wordt breed onderschreven.
bij de haalbaarheid van verduurzamingsmaatregelen.
2050 tot afbouw van de uitstoot van CO2 te komen. Voor bestaande
Tegelijkertijd is het zaak om met een ‘realistische blik’ te kijken
Kijk niet alleen naar de korte termijn investeringen en
schoolgebouwen staan schoolbesturen zelf ‘aan de lat’ voor het
naar de verduurzaming van de vastgoedportefeuille:
opbrengsten, maar ook naar de kosten en
treffen van duurzaamheidsmaatregelen, bijvoorbeeld via isoleren of
•
•
Total cost of ownership (TCO): Reken je niet te snel rijk
Groeimodel: De tijd en kosten die zijn gemoeid met
ontwikkelingen op de lange termijn: Wanneer moet ik
de aanleg van zonnepanelen. Momenten van renovatie en
verduurzaming, maken het onmogelijk om de volledige
de installaties vervangen? Wat kost het onderhoud? Wat
nieuwbouw zijn daarnaast bij uitstek geschikt als ‘natuurlijke
portefeuille op korte termijn te transformeren in een
is het effect als de saldering van energieopbrengsten
momenten’ om het vastgoed grondig te verduurzamen. Daarnaast
volledig verduurzaamd bestand. We kiezen daarom in dit
per 2023 door het rijk wordt afgebouwd? Wat als de
kan worden bezien op welke wijze het lokale verduurzamingsbeleid
plan voor een groeimodel.
materiële bekostiging voor schoolbesturen wijzigt?
en –maatregelen van de gemeente de schoolbesturen kan
•
Intrinsieke kwaliteit: Er kunnen redenen zijn om in overleg
•
Afstemmen op levensduur: De afschrijving moet in
ondersteunen in hun verduurzaming. Denk hierbij aan het aanhaken
tussen gemeente en schoolbesturen bepaalde niet volledig
verband staan met de inverdieneffecten van de
op verduurzamingsprojecten in kernen of het verstrekken van
te verduurzamen schoolgebouwen te handhaven,
betreffende investeringen: Het volledig gasloos maken
leningen om verduurzaming waar te maken.
bijvoorbeeld vanwege de intrinsieke kwaliteit van
van een schoolgebouw doe je normaal gesproken niet
gebouwen, de cultuurhistorische waarde, een gewenste
als je weet dat je over vijftien jaar het hele gebouw
overcapaciteit binnen het gebouw of onzekerheid met
vervangt. Bij onzekerheid over het voortbestaan van een
betrekking tot de levensvatbaarheid.
voorziening is het verstandig om het
Verduurzamen bij nieuwbouw en renovatie •
Nieuwe en te renoveren schoolgebouwen moeten voldoen aan ‘het nieuwe Bouwbesluit’ ofwel de eisen van het Besluit
•
•
Voortschrijdend inzicht: De innovaties rondom
investeringspatroon hierop af te stemmen en eventuele
Bouwwerken Leefomgeving (BBL). Dit betekent bijvoorbeeld dat
verduurzaming gaan razendsnel. Wat vandaag vernieuwend
desinvesteringen te voorkomen.
deze nieuwe gebouwen minimaal op het niveau van BENG (Bijna
is, is morgen verouderd. Denk bijvoorbeeld aan de
Energie Neutrale Gebouwen) gerealiseerd moeten worden.
mogelijke introductie van waterstof, die de
Niet gebouwd is het meest duurzaam
De gemeente Raalte en de schoolbesturen hebben de ambitie
energievoorziening volledig op de kop zou kunnen zetten.
Het wordt soms wel eens vergeten in het ‘geweld’ van alle
om nieuwbouw van scholen te realiseren op het niveau van ENG
De mogelijke innovaties vormen geen reden om nu niet te
verduurzamingsmaatregelen, maar de meest duurzame
(Energie Neutrale Gebouwen), waarbij de ‘sprong’ van BENG
verduurzamen, maar vormen wel een reden om niet alles
vierkante meter gebouw is altijd nog de niet-gebouwde
naar ENG wordt gefinancierd door de schoolbesturen zelf.
tegelijk uit te voeren. Daarnaast is het reden om bij ingrepen
vierkante meter. Kortom: kijk waar je op volumes van
Voor te renoveren schoolgebouwen wordt aangesloten bij de
in het gebouw niet alleen te koersen op de technologie van
gebouwen op verantwoorde wijze kan beperken,
wettelijke ambitie (BENG), omdat het in de regel omwille van
nu, maar qua gebouwinfrastructuur zo mogelijk al wel te
bijvoorbeeld door passend, flexibel en multifunctioneel te
technisch-financiële argumenten niet haalbaar en rendabel zal
anticiperen op eventuele toekomstige innovaties.
bouwen en medegebruik van gebouwen te stimuleren.
zijn om deze gebouwen volledig energieneutraal te maken.
•
053 53
AMBITIE 7 G E ZO N D E E X P LO I TAT I E
Conditionering vanuit gemeente Om bij te dragen aan gezond te exploiteren onderwijsvoorzieningen in de gemeente, is de gemeente Raalte bereid mee te werken aan het scheppen van condities die helpen om scholen op betaalbare en
kwalitatieve wijze te exploiteren: •
Aandacht voor woningbouw in de kernen.
•
Aandacht voor de kwaliteitsverbetering en verduurzaming van schoolgebouwen.
•
Meedenken over het reduceren van leegstand.
Geen exploitatie-verantwoordelijkheid
Medegebruik tussen scholen
De gemeente Raalte neemt geen exploitatielasten
Met het oog op het efficiënt inzetten van
over van de schoolbesturen in het geval dat een
gemeenschapsmiddelen, is het uitgangspunt in dit
schoolbestuur bijvoorbeeld aangeeft dat het zelf de
plan dat groei en krimp van scholen zoveel mogelijk
exploitatie niet meer rond krijgt. Exploitatie blijft een
onderling wordt opgevangen. Voorafgaande aan
autonome verantwoordelijkheid van de
beslissingen over medegebruik wordt altijd de
schoolbesturen zelf, tenzij hiermee
context van het medegebruik geanalyseerd, alvorens
gemeenschapsgeld bespaard kan worden,
tot besluitvorming over te gaan. Denk hierbij aan het
bijvoorbeeld in geval van overbrugging naar een
aspect van verkeersveiligheid.
eindbeeld.
054 54
AMBITIE 8 OOG VOOR SAMENHANG
Brede blik per opgave Waar sprake is van groei, krimp, medegebruik, renovatie of nieuwbouw van schoolgebouwen, is het gewenst om de opgave breder te bekijken dan voor de onderwijsvoorziening alleen. Denk hierbij aan: •
Ontwikkelingen bij andere scholen
•
Ruimtelijke ontwikkelingen
•
Stedenbouwkundige ontwikkelingen
•
Maatschappelijke ontwikkelingen
•
Ontwikkelingen bij sport, welzijn, cultuur en jeugdzorg
•
Ontwikkelingen rondom kerken en zorgcentra
Analyse per deelgebied
Projectplan per project
Om breder te kijken bij knelpunten en oplossingen,
Om te waarborgen dat wordt gewerkt aan
worden de vraagstukken rondom onderwijshuisvesting
samenhangende oplossingen op deelgebiedsniveau,
standaard benaderd vanuit geografische eenheden (ofwel:
stellen schoolbesturen voorafgaande aan alle
deelgebieden). Binnen dit plan worden de volgende
huisvestingsprojecten een zogeheten ‘projectplan’
deelgebieden onderscheiden:
op. In hoofdstuk 8 komen deze projectplannen nader aan de orde. Schoolbestuur (en gemeente) voeren
•
Deelgebied Broekland
als onderdeel van het op te stellen projectplan
•
Deelgebied Heeten
overleg met relevante lokale partners. Denk hierbij
•
Deelgebied Laag-Zuthem
aan partijen zoals dorpsbelangen, een
•
Deelgebied Lierderholthuis
•
Deelgebied Luttenberg
kinderopvanginstelling en een kerkbestuur.
•
Deelgebied Mariënheem
•
Deelgebied Nieuw Heeten
•
Deelgebied Heino (drie basisscholen)
•
Deelgebied Raalte-Noord
•
Deelgebied Raalte-Dorp
055 55
6 PERSPECTIEVEN
BASISONDERWIJS
DE LINDE LAAG-ZUTHEM
Zoals de gevel al aangeeft is het schoolgebouw van de Linde meer dan een eeuw oud. Het vormt hiermee het oudste schoolgebouw in de gemeente Raalte. De school heeft momenteel 38 leerlingen, grotendeels afkomstig uit Laag-Zuthem en naast omgeving. Het onderwijsconcept is inmiddels aangepast omwille van de kleine
populatie (‘unitonderwijs’). Het gebouw is integraal verouderd en formeel te groot voor het aantal leerlingen. Ondanks de normatieve overcapaciteit wordt het gebouw momenteel volledig gebruikt door de school. Als het financieel haalbaar is heeft het schoolbestuur de ambitie om door te ontwikkelen naar een integraal kindcentrum. Schoolbestuur, Plaatselijk Belang Laag-Zuthem en gemeente bekijken op welke wijze een kwaliteitsslag gemaakt kan worden die kan rekenen op draagvlak en die financieel verantwoord is. In het projectplan wordt hiertoe een aantal opties onderzocht, variërend van renovatie van het bestaande gebouw tot afstoting en herontwikkeling dan wel het realiseren van een (al dan niet semipermanente) gecombineerde oplossing elders in de kern. Dit mogelijk in samenwerking met andere maatschappelijke partners in Laag-Zuthem. Gezien de kwetsbare leerlingenaantallen, is het zaak dat alle betrokken partijen voorafgaande aan deze fysieke ingrepen in het schoolgebouw ook andere randvoorwaarden treffen die bijdragen aan de levensvatbaarheid van deze school op de middellange en lange termijn. Denk hierbij aan maatregelen op het gebied van woningbouw, integrale voorzieningen en het behoud en versterken van het draagvlak onder de bevolking van Laag-Zuthem en omstreken.
58
58
5858 58
S T. N I C O L A A S S C H O O L L I E R D E R H O LT H U I S
De St. Nicolaasschool is prima gehuisvest in een gebouw dat in 2014 in gebruik is genomen. Gedurende de doorlooptijd van dit
Integrale Huisvestingsplan voorzien we van gemeentezijde geen ingrepen in het gebouw.
59 59 59 5959
59
GERARDUS MAJELLA SCHOOL BROEKLAND Het vooraanzicht van de Gerardus Majella School in Broekland is fraai met zijn gevel, lange overstekken en fraaie daken. Eenmaal binnen heeft de tijd zijn tol geëist en is het gebouw op diverse aspecten verouderd. In 2008 is een relatief kwaliteitsarme uitbreiding gerealiseerd. Een deel van de toiletten is nog niet vernieuwd. Inpandig is op creatieve wijze een computerruimte gerealiseerd, waardoor de esthetische fraaie bogenstructuur in de gang is onderbroken. De oudste groep leerlingen zit momenteel in een lokaal op zolder. De plafonds zijn wel geïsoleerd. Gezien de mate van veroudering is op termijn vernieuwing van het gebouw gewenst om tot een toekomstbestendige oplossing te komen. In de financiële planning van dit plan is uitgegaan van
renovatie van het schoolgebouw, mede gezien de intrinsieke kwaliteit, goede ligging en de markante uitstraling van het schoolpand. Na de renovatie is het gebouw functioneel weer in orde en voldoet het gebouw aan BENG en Frisse Scholen. Het is raadzaam om bij het opstellen van het projectplan -naast de variant van renovatie- gelijktijdig het scenario van vervangende
nieuwbouw te onderzoeken. Hierbij wordt -in samenspraak met Plaatselijk Belang en andere maatschappelijke instellingen uit de kern- bekeken of het kansrijk, wenselijk en haalbaar is om verschillende maatschappelijke, ruimtelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen aan elkaar te knopen.
60 60 60 6060
60 60
DE ESMOREIT LUTTENBERG De Esmoreit heeft veel parallellen met de Gerardus Majella in Broekland: van buiten een fraaie uitstraling, van binnen gedateerd. Het schilderwerk binnen laat te wensen over, mechanische ventilatie ontbreekt en functioneel gezien is nog sprake van een traditionele gangenschool. Door een overkapping van de patio wordt het gebouw weliswaar efficiënt benut, maar oogt het geheel ook wat ‘propperig’. Met vereende krachten is bij de school de afgelopen jaren een prachtig groen schoolplein gerealiseerd. Het ‘kleuterschoolgebouw’, dat naast het hoofdgebouw staat, is inmiddels volledig omgezet voor kinderopvang KOOS. Hierdoor maakt de school nu alleen gebruik van het hoofdgebouw en is de leegstand afgebouwd. Gezien de goede ligging in het dorp, de uitstraling van het gebouw, het prachtige schoolplein en het gebouwpotentieel, gaan we in dit plan uit van een integrale renovatie van het gebouw. Hiermee kan Luttenberg weer beschikken over een toekomstbestendige onderwijsvoorziening. Na de renovatie is het gebouw functioneel weer in orde en voldoet het gebouw minimaal aan BENG en Frisse Scholen. Het is aan te raden om bij het opstellen van het projectplan -naast de variant van renovatie- gelijktijdig de variant van vervangende nieuwbouw te onderzoeken.
Hierbij wordt in samenspraak met Plaatselijk Belang en andere maatschappelijke instellingen bekeken of het kansrijk, wenselijk en haalbaar is om verschillende maatschappelijke, ruimtelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen aan elkaar te knopen.