Groeibeelden Raalte Heino_Eindproduct DEF

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO Verkenning groeiambities en ontwikkelstrategie voor toekomstbestendige kernen Eindproduct - 25 Januari 2024

►

COLOFON

Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK in samenwerking met Stadkwadraat en Tauw en resultaat van een samenwerkingsproces met de gemeente Raalte, maatschappelijke partners en de samenleving. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. De partijen aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Om van deze eerste verkenning van ontwikkelkansen op kernniveau te komen tot daadwerkelijke gebiedsontwikkeling zijn verdiepende analyses en studies per gebied nodig. Januari 2024

►

INHOUD

1. INLEIDING

04

2.

POSITIONERING VAN RAALTE EN HEINO

09

3.

OPGAVEN EN AMBITIES WONEN, WERKEN EN VOORZIENINGEN

14

4.

TOEKOMSTBESTENDIGE GROEIPRINCIPES

29

5.

GROEIBEELD RAALTE

40

6.

GROEIBEELD HEINO

82

7.

ONTWIKKELSTRATEGIE

109

BIJLAGEN

119

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

1. Inleiding

04

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

1.1 GROEIOPGAVE

In de gemeente Raalte en in de omliggende gemeenten in de regio Zwolle hebben veel huishoudens moeite met het vinden van een passende woning. De druk op de woningmarkt is groot. In beleid (onder andere omgevingsvisie Raalte 2040 en het programma Wonen) en in het coalitieakkoord 2022-2026 heeft de gemeente Raalte de ambitie uitgesproken om actief bij te dragen aan het oplossen van de woningschaarste. Naast de woningbouwopgave is er behoefte aan extra ruimte en toekomstbestendige werklocaties voor bedrijven en economische activiteiten. Daarbij gaat het om groeien met kwaliteit: de gemeente wil het bouwen van de benodigde woningen en werklocaties op een toekomstbestendige manier vormgeven en verbinden aan behoud en versterking van het voorzieningenniveau en de bestaande kwaliteiten in de kernen en het buitengebied. Naast de inzet op lokale tekorten en de lokale behoefte heeft de gemeente ook de ambitie om een bijdrage te leveren aan de bovenlokale groeio-

► INLEIDING

► POSITIONERING

pgave voor wonen en werken, zoals die is beschreven in de regionale verstedelijkingsstrategie van NOVEX-regio Zwolle. De regio Zwolle is een regio die groeit en bloeit. Als antwoord op de groei moeten er tot 2040 in de regio minimaal 50.000 woningen worden gerealiseerd. Daarnaast dient er voldoende ruimte te worden gecreëerd voor bedrijvigheid om de economische positie van regio Zwolle te benutten en versterken. De regionale ambitie is om minimaal 20.000 arbeidsplaatsen te creëren. De doelstellingen op het gebied van wonen en werken vergen een mobiliteitstransitie, om de regio ook in de toekomst bereikbaar te houden. In de verstedelijkingsstrategie (‘Warme Harten in een klimaatadaptieve delta’1) hebben de kernen Raalte en Heino respectievelijk de status ‘Warme Hart’ en ‘Vitale kern’, wat betekent dat de kernen een bijzondere opgave hebben in het bijdrage aan de regionale ambities en doelen.

Binnen deze context en groeiopgave heeft het gemeentebestuur in het coalitieakkoord 2022-2026 de ambitie geformuleerd om de komende jaren 3.000 woningen toe te voegen aan de woningvoorraad en om op zoek te gaan naar nieuwe werklocaties. Om deze groei op een toekomstbestendige manier vorm te geven en in goede banen te leiden, en strategische keuzes voor te bereiden, heeft de gemeente deze zogenoemde ‘groeibeelden’ laten ontwikkelen. Doel van de groeibeelden is om grip te krijgen op de opgave en om een toekomstbestendige ontwikkelrichting en bijbehorende keuzes in beeld te brengen. In eerste instantie gaat het om groeibeelden voor de grote kernen Raalte en Heino, waar de grootste opgave ligt vanuit lokaal perspectief. In de gemeentelijke omgevingsvisie is vastgelegd dat groei voornamelijk in deze kernen moet landen. Daarbij worden kansen gezien voor de kern Raalte om als goed bereikbaar dorp een belangrijk aandeel in te nemen in de regionale opgave.

1 VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE ‘WARME HARTEN IN EEN KLIMAATADAPTIEVE DELTA’ (REGIO ZWOLLE, 2022)

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

05

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

1.2 METHODIEK EN RAPPORTAGE

Het document dat voor ligt is opgesteld door bureau RUIMTEVOLK in samenwerking met Stadkwadraat en Tauw. Het is een integrale en gebiedsgerichte verkenning naar de ruimtelijk-programmatische mogelijkheden om de ambities op gebied van wonen en werken waar te maken en toekomstbestendig vorm te geven. Deze groeibeelden zijn het resultaat van een doorvertaling van onderzoeken naar de behoefte aan wonen, werken en voorzieningen, een beleidsanalyse, ruimtelijke analyses en ontwerpstudies. Uitgangspunt is om naast de huidige plancapaciteit (1.125 woningen) gemeentebreed extra ruimte te zoeken voor 1.875 woningen (grofweg 1.600 woningen voor Raalte en Heino) en naar 15 tot 30 hectare extra ruimte aan werklocaties in Raalte en Heino. Deze aantallen zijn in hoofdstuk 3 nader toegelicht. Bovenop het zoeken naar (koppel)kansen en toekomstbestendige keuzes, speelde ook de ambitie

► INLEIDING

► POSITIONERING

om de groeiopgave binnen korte termijn (10 jaar) te realiseren mee in het onderzoek. Naast dat er rekenschap is gehouden met bestaand beleid (gemeente, provincie, regio) is er ook door TAUW een globale milieu inventarisatie op gebiedsniveau uitgevoerd, om een eerste beeld te vormen van de invloed van milieuaspecten op de kansrijkheid en haalbaarheid van het toevoegen van woningen en werklocaties op gebiedsniveau. Op basis daarvan zijn aanbevelingen (voor nader onderzoek) per gebied of locatie gedaan. Door Stadkwadraat is op de achtergrond op gemeentelijk niveau meegedacht over de consequenties voor het grondbeleid en eventuele verwerving en inzet van instrumentarium. De uitkomsten daarvan zijn opgenomen in de ontwikkelstrategie. Om van deze eerste verkenning van ontwikkelkansen op kernniveau te komen tot daadwerkelijke gebiedsontwikkeling zijn verdiepende analyses en studies per gebied nodig.

In de totstandkoming van de groeibeelden is nauw samengewerkt met het opgaveteam Groei van de gemeente Raalte. Gedurende het proces heeft dit team bureau RUIMTEVOLK gevoed met input op basis van eigen expertise en afstemming met partners van de gemeente Raalte.

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► GROEIPRINCIPES

► ONTWIKKELSTRATEGIE

06

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Leeswijzer De verschillende onderzoeken, analyses en de opbrengst vanuit de consultaties leverden een grote hoeveelheid informatie op. Deze hebben we op een volgende manier bij elkaar gebracht en gestructureerd. Vanwege de bredere en regionale context van de opgaven staan we in het volgende hoofdstuk eerst stil bij de positie van Raalte en Heino binnen de gemeente en regio. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 3 in op de omvang en aard van de afzonderlijke opgaven op het gebied van wonen en werken, en de impact daarvan op de voorzieningen en leefbaarheid. Op basis van deze analyses, bestaand beleid en de consultatieronde langs de samenleving en maatschappelijke partners zijn in hoofdstuk 4 algemene ruimtelijke ontwikkelprincipes voor toekomstbestendige groei geformuleerd. In de hoofdstukken 5 en 6 is ingezoomd op de kernen en specifieke gebieden in respectievelijk Raalte en Heino. Op basis van gebiedsanalyses zijn kansen en

belemmeringen in beeld gebracht en zijn de groeibeelden opgesteld. In het afsluitende hoofdstuk wordt tot slot een ontwikkelstrategie beschreven, welke kan worden gelezen als een advies aan de gemeente Raalte voor het vervolg. In de bijlage bevinden zich achterliggende informatie en een verwijzing naar verslagen, analyses en onderliggende stukken.

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► POSITIONERING

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

07

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Betrokkenheid inwoners en professionals In het kader van de groeibeelden zijn inwoners, de ambtelijke organisatie, woonpartners, maatschappelijke- en (bewoners)belangenorganisaties en mede-overheden op verschillende momenten geconsulteerd. De opbrengsten daarvan zijn meegenomen bij de ontwikkeling van de groeibeelden. Een overzicht van alle gevoerde gesprekken is te vinden in bijlage F. Tevens bevat deze bijlage een doorverwijzing naar de uitkomsten van de werkateliers. Werkateliers In de zomer en het najaar van 2023 zijn diverse werkateliers georganiseerd. Centraal doel in de werkateliers was het ophalen van belangrijke ontwikkelingen, opgaven en kansen voor de groei van Raalte en Heino. Aan de hand van kaartbeelden en analyses werd gesproken over de opgaven op het gebied van wonen, werken, voorzieningen en andere ruimtelijke opgaven. Daarbij kwamen meerdere schaalniveaus aan bod: van regionale kansen en opgaven tot aan gebiedsspecifieke vraagstukken. Digitale consultatie, huis op wielen en diepteinterviews Hoe kijken inwoners tegen de groei van Raalte en Heino aan? Welke kansen worden er herkend voor de dorpen? En welke zorgen heeft men? In een online vragenlijst, gesprekken in de dorpen met een huisje op wielen en een vijftal diepte-interviews werden inwoners bevraagd over hun perspectief op de groei van hun kern.

Met in totaal 2.262 ingevulde online vragenlijst en 144 gesprekken op straat is met een grote groep inwoners vooruitgeblikt op toekomstbestendige groei. Een samenvatting van de input uit de samenleving is bijgevoegd in bijlage F.

► INLEIDING

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

08

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

2. Positionering van Raalte en Heino

09

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

2.1 VITALE KERNEN MET BOVENLOKALE EN REGIONALE FUNCTIE Positionering van Raalte en Heino ten opzichte van de stedelijke regio’s

Raalte (19.150 inwoners) en Heino (7.100 inwoners) zijn bruisende, vitale en goed verbonden kernen binnen de stedelijke regio Zwolle en grenzend aan de Stedendriehoek (Deventer) en Netwerkstad Twente (Almelo/Hengelo). Binnen de gemeente zijn dit ook de kernen met het grootste voorzieningenaanbod (zorg, welzijn, onderwijs, sport), relatief veel winkels en horeca en de meeste werkgelegenheid. De inwoners van beide kernen oriënteren zich qua voorzieningen en werkgelegenheid ook op de grote steden Deventer en Zwolle, vaker dan op de Twentse steden. Deze steden zijn voor de inwoners van Heino en Raalte goed bereikbaar over de weg (N35, N348) of per openbaar vervoer binnen 8 tot maximaal 30 minuten. Heino en Raalte kennen een actief verenigingsleven, veel grote evenementen (zoals het Sallands Oogstfeest Stöppelhaene, het Ribs & Blues Festival en het folkloristische Salland Festival) en een groot soci-

► INLEIDING

► POSITIONERING

aal-cultureel aanbod. Zo heeft Heino een bruisend Dorpshuus en heeft Raalte een eigen Kulturhus en theater. Inwoners uit de (omliggende) gemeente(n) maken regelmatig gebruik van de voorzieningen in Heino en met name Raalte. Met haar brede aanbod aan winkelvoorzieningen en horeca, maatschappelijke voorzieningen (sportaccommodaties), de aanwezigheid van een groot regionaal bedrijventerrein (De Zegge) en veel werkgelegenheid heeft Raalte zowel een lokale als regionale functie en wordt de kern daarom ook wel het ‘Hart van Salland’ genoemd.

gekenmerkt door zandgronden die voornamelijk een agrarische en recreatieve functie kennen. In het buitengebied wordt landbouw afgewisseld met bosen natuurgebieden. Kenmerkend voor het Sallandse coulisselandschap van dekzandruggen en -vlaktes is de aanwezigheid van open essen, karakteristieke lanen en historische landgoederen. Deze kwaliteiten zijn ook te vinden in en direct om Heino en Raalte.

Een kwaliteit van zowel Heino en Raalte is ook dat de kernen worden omringd door het aantrekkelijke en cultuurhistorisch waardevolle Sallandse landschap, dat een hoge mate van verscheidenheid kent. Ook dichtbij gelegen is de rijke natuur van het Boetelerveld, de Luttenbergse berg, de Lemelerberg, het Nationaal Park Sallandse Heuvelrug en de IJssel. De directe omgeving van de kernen wordt

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

10

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Ligging van Raalte en Heino in het mobiliteitsnetwerk en nabijheid van waardevol landschap.

► INLEIDING

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

11

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

2.2 BOVENLOKALE (VERSTEDELIJKINGS) OPGAVEN

Visiekaart Verstedelijkingsstrategie Zwolle

De kwaliteiten op het gebied van voorzieningen, bedrijvigheid, landschap en een goede bereikbaarheid zorgen ervoor dat Heino en Raalte aantrekkelijk zijn voor veel inwoners en ondernemers en op gebied van wonen en werken een belangrijke regionale rol en positie innemen. Binnen de NOVEX1-regio Zwolle heeft Raalte daarom de regionale status van ‘Warme Hart’ en Heino die van ‘Vitale kern’2. Deze status betekent concreet dat voor Raalte een opgave wordt beschreven om bij te dragen aan de regionale groei op gebied van wonen en werken. Ook Heino dient te voorzien in een groei van wonen en werken. Heino kent ten opzichte van alle andere Vitale Kernen binnen de regio een unieke geografi1 DE REGIO ZWOLLE BETREFT EEN GEBIED DAT LIGT IN VIER PROVINCIE EN IN TOTAAL CIRCA 700.000 INWONERS KENT. DE GEMEENTE RAALTE IS ÉÉN VAN DE IN TOTAAL 21 GEMEENTEN DIE SAMEN MET DE PROVINCIES, HET RIJK, DIVERSE ONDERWIJSINSTELLINGEN EN ONDERNEMERS BINNEN DIT REGIONALE VERBAND SAMENWERKT. 2 VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE ‘WARME HARTEN IN EEN KLIMAATADAPTIEVE DELTA’ (REGIO ZWOLLE, 2022)

► INLEIDING

► POSITIONERING

sche positie, doordat het relatief dichtbij Zwolle ligt, uitstekend per weg en spoor verbonden is met de stad en meer dan andere kernen deel uitmaakt van het daily urban system (‘buitenwijk’) van Zwolle. In de verstedelijkingsstrategie zijn daarnaast de centra (Krachtige Binnensteden) van Raalte en Heino, en het stationsgebied (Karakteristieke Stationsomgevingen) van Raalte aangewezen als plekken waar mogelijkheden liggen om meer ruimte te creëren voor wonen, werken en verblijven3.

verstedelijkingsopgave’4.

Naast het samenwerkingsverband van de (bovenprovinciale) regio Zwolle, maakt de gemeente Raalte als Overijsselse gemeente onderdeel uit van de regio West-Overijssel. Ook binnen het provinciaal omgevingsbeleid vervullen Heino en Raalte een bovenlokale functie als ‘bereikbare kern met

Raalte heeft daarbij bovendien de positie als ‘hart’ van de agrarische en Sallandse regio, waarbij The Green East in het fundament voor de actualisatie van de provincie Overijssel5 gepositioneerd is als het agro & food innovatiecentrum van de regio. Rondom de kernen, met name rondom Raalte, ziet de provincie ruimte voor hoogproductieve duurzame landbouw. Op deze gronden staat voedselproductie op de eerste plaats, en ziet de provincie beperkte mogelijkheden voor andere functies, zoals het herontwikkelen van vrijkomende agrarische bebouwing en zonnevelden. Delen van het buitengebied rond Raalte zijn aangewezen als geschikte locatie voor collectieve energieopwek, te combineren met voedselproductie. Mede daardoor zet de provincie

3 OP REGIONAAL NIVEAU GAAT HET OM HET TOEVOEGEN VAN 9 12.000 WONINGEN EN TOT 7.000 BANEN RONDOM DE STATIONSOMGEVINGEN, 10 - 12.000 WONINGEN EN TOT 3.200 BANEN IN DE VITALE KERNEN EN NOG EENS MAXIMAAL 12.000 WONINGEN EN 7.000 BANEN IN DE BESTAANDE WOONWIJKEN.

4 ‘OVERIJSSEL VOOR ELKAAR!’, FUNDAMENT OMGEVINGSVISIE OVERIJSSEL (PROVINCIE OVERIJSSEL, 2022) 5 ‘OVERIJSSEL VOOR ELKAAR!’, FUNDAMENT OMGEVINGSVISIE OVERIJSSEL (PROVINCIE OVERIJSSEL, JUNI 2022)

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► GROEIPRINCIPES

► ONTWIKKELSTRATEGIE

12

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

in op een groei van Heino en Raalte, zo veel mogelijk binnen de huidige contouren en ontwikkelrichtingen.

Visiekaart Fundament Omgevingsvisie Overijssel

Raalte en Heino hebben ook een belangrijke rol in de Regionale Woonagenda West-Overijssel van de provincie Overijssel, als ‘Centraal Wonen’ kernen (kernen met een hoog voorzieningenniveau en goede OV- en wegverbinding) waar een extra opgave ligt om de regionale ambitie van het toevoegen van 40.000 woningen tot 2030 te accommoderen6. De invulling van de gemeentelijke bijdrage op het gebied van woningbouw is in de Woondeal West-Overijssel geconcretiseerd. Tabel 1 geeft een schematische weergave van de woningbouwopgave zoals deze is geduid en vastgelegd in de verschillende bovenregionale trajecten. 26

Tabel 1

Bovenregionale woningbouwopgave

Verstedelijkingsstrategie regio

minimaal +50.000 woningen

Zwolle

tot 2040

Woonagenda regio

minimaal +40.000 woningen

West-Overijssel

tot 2030

Terug naar inhoudsopgave

Ruimtelijke woonstrategieën West-Overijssel

6 OP DIT MOMENT ZIJN DAARVOOR VOOR ZO’N 26.000 WONINGEN AAN HARDE EN ZACHTE PLANNEN. DAT BETEKENT DAT NAAST HET REALISEREN VAN HARDE EN ZACHTE PLANNEN INGEZET ZAL WORDEN OP HET TOEVOEGEN VAN EXTRA PLANCAPACITEIT VOOR 9.000 - 14.000 WONINGEN IN WEST-OVERIJSSEL IN DE PERIODE TOT 2030, WAARVAN ONGEVEER DE HELFT (5.500) VOOR AUTONOME BEHOEFTE EN ONGEVEER DE HELFT VOOR DE EXTRA (VERSTEDELIJKINGS)AMBITIES.

► INLEIDING

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

13

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

3. Opgaven en ambities wonen, werken en voorzieningen 14

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

3.1 WONEN

Groeiambitie Door bureau Companen is in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de kwantitatieve en kwalitatieve woonbehoefte van de gemeente Raalte (zie bijlage A voor verwijzing naar het volledige rapport). In het woningmarktonderzoek blijkt een lokale (‘autonome’) woonbehoefte van afgerond circa 1.500 woningen7 tot 2040, gebaseerd op de Primos prognoses en het wegwerken van achterstanden voor met name jongeren, statushouders en long stay arbeidsmigranten. Daarnaast is in het onderzoek uitgegaan van een extra lokale woningbouwopgave op basis van de rol en positie van Heino en Raalte in de regionale verstedelijkingsopgave. Uitgangspunt is een extra groei van nog eens circa 1.500 woningen. De totale plancapaciteit (harde en zachte woning 7 DEZE BEHOEFTE BESTAAT UIT EEN AUTONOME WONINGBEHOEFTE VOLGENS DE LAATSTE PRIMOS-PROGNOSE, HET WEGWERKEN ACHTERSTANDEN OP DE WONINGMARKT (ER IS OP DIT MOMENT MET NAME EEN TEKORT AAN WONINGEN VOOR JONGEREN / STATUSHOUDERS / LONG STAY ARBEIDSMIGRANTEN)

► INLEIDING

► POSITIONERING

-bouwplannen) bestond op 1 januari 2023 uit 1.125 woningen8. Dat betekent dat er in de groeibeelden op gemeenteniveau ruimte moet worden gevonden (herstructurering, transformatie, uitbreiding) voor minimaal nog eens 1.875 woningen. In deze verkenning is uitgegaan van het accommoderen van deze bovenlokale groei - in lijn met de gemeentelijke omgevingsvisie - van circa 90% in Raalte en Heino en 10% in de overige kernen. Voor Raalte en Heino is globaal een verdeling aangehouden van 60% (Raalte) en 30% (Heino) op basis van de omvang van de kernen en de positie die de kernen binnen de gemeente en de regio (‘Warme Hart’ Raalte en ‘Vitale kern’ Heino) en het daily urban system van de regio innemen. De overige 10% biedt ruimte om de groei in de overige kernen op te kunnen vangen. Na aftrek van reeds bestaande harde en zachte 8

AANTALLEN ZIJN IN DEZE PARAGRAAF AFGEROND OP VIJFTALLEN

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

plannen in Raalte en Heino bedraagt de ambitie en zoekopgave respectievelijk 1.120 extra woningen voor Raalte en 485 extra woningen voor Heino. Kwalitatieve behoefte Het onderzoek van Companen schetst een verwachte mismatch tussen het bestaande woningaanbod en de toekomstige woonbehoefte van lokale huishoudens. De huidige woningvoorraad van de gemeente Raalte is relatief eenzijdig te noemen. De gemeente kent een groot aandeel ruime grondgebonden gezinswoningen en relatief weinig woningen voor een steeds groter wordend aandeel kleine huishoudens en bijzondere doelgroepen (waaronder levensloopbestendige woningen en appartementen). Het woningmarktonderzoek toont dat op basis van de lokale woonbehoefte in vrijwel alle categorieën een woningbouwopgave voorligt. Een uitzondering hierop zijn grondgebonden woningen in het huurseg-

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

15

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Tabel 2

Raalte

Heino

Ca 1.500

780

290

430

Ca 1.500

ca 60%

ca 30%

ca 10%

3.000

1.680

740

580

Totale harde plancapaciteit (1-1-2023)*

640

360

135

145

Totale zachte plancapaciteit (1-1-2023)*

485

200

120

165

Totale plancapaciteit (1-1-2023)*

1.125

560

255

310

ca 1.875

ca 1.120

ca 485

ca 270

Ambitie en zoekopgave woningbouw groeibeelden Raalte,

Autonome behoefte (evenredig verde-

Heino en overige kernen/bui-

ling)

tengebied tot 1-1-2033 (10 jaar vanaf de peildatum 1-1-2023). Aantallen zijn afgerond op vijftallen.

Warme harten verstedelijkingsstrategie

Totaal

Opgave extra woningbouwprogramma

ment, waarvoor op termijn een (theoretisch) overschot wordt verwacht. Het onderzoek schetst over de gehele linie een sterke behoefte aan betaalbare woningen. In lijn met de toename van kleine huishoudens en senioren groeit de behoefte aan woningen voor alleenstaanden, eenverdieners en middeninkomens. Ook wordt een grote opgave voor levensloopbestendige woningen getoond in alle segmenten en wordt expliciet gewezen op het creëren van nieuw aanbod voor inwoners met een (toekomstige) zorgvraag of uitstroom uit een zorginstelling geïntegreerd in de buurt. Deze opgave is in dit rapport verder uitgewerkt in het onderdeel ‘zorg’ (zie 3.3). Qua woonomgeving wordt geconcludeerd dat er behoefte is aan centraal gelegen locaties waar zorg en ontmoeting plaats kan vinden (geclusterd wonen) en dat de nabijheid van voorzieningen vanuit de woning voor veel huishoudens (van jong tot oud) van groot belang of wenselijk is.

Naast de lokale behoefte geeft het onderzoek ook inzicht in de bovenlokale vraag. Volgens het woningmarktonderzoek zal de vraag naar nieuwbouw voornamelijk komen uit de regio Zwolle9. Het onderzoek beschrijft dat de groep regionale woningzoekenden voornamelijk bestaat uit jonge alleenstaanden en jonge stellen, die op zoek zijn naar relatief betaalbare koop- en huurwoningen. Op regionaal niveau is een hoge behoefte aan huurappartementen zichtbaar (sociale huur en middenhuur)10. In kleinere mate wordt een behoefte aan (vrijstaande) koopwoningen beschreven, die voornamelijk vanuit stellen en gezinnen komt. Het onderzoek schetst dat bovenregionale verhuizingen doorgaans ontstaan vanuit een behoefte aan een betaalbare (sociale) huurwoning die in de eigen gemeente niet

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► POSITIONERING

Overige kernen

Totaal

9 VESTIGING EN VERTREK ZIJN VOOR HET OVERGROTE DEEL REGIONAAL. TOP 10 VAN BELANGRIJKSTE HERKOMSTGEMEENTEN LIGGEN ALLEN IN DE REGIO ROND RAALTE. DE VESTIGING UIT DEZE GEMEENTEN IS IN DE LAATSTE JAREN GOED VOOR 64% VAN ALLE VESTIGERS IN DE GEMEENTE. 10 BRON: COMPANEN WONINGMARKTONDERZOEK RAALTE 2023

► GROEIPRINCIPES

/ buitengebied

gevonden kan worden, danwel huishoudens met een kwalitatieve behoefte (en de financiële ruimte daarvoor), die niet plaatsgebonden zijn en zich vaak in meerdere regio’s oriënteren. Om deze laatste groep huishoudens te binden aan de gemeente moet het aanbod dus een goede prijs/kwaliteit verhouding hebben. Ook ontwikkelingen op de arbeidsmarkt hebben een relatie met de woonbehoefte. Bedrijven, maar ook overheden en zorg- en welzijnsorganisaties hebben in toenemende mate moeite om voldoende arbeidskrachten te vinden. Gezien de tekorten op de arbeidsmarkt liggen hier de komende jaren extra uitdagingen. Het is daarom belangrijk om bij het woningbouwprogramma specifiek rekening te houden met woningtypes en concepten voor jonge huishoudens, talenten, arbeidskrachten en arbeidsmigranten.

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

16

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Indicatie woningbehoefte ten opzichte van reeds bestaande harde en zachte plannen Respectievelijke (verwachte) tekorten en overschotten in het woningbouwprogramma Gewenste toevoeging in verband met een grotere (verwachte) behoefte dan beschikbaar (plan)aanbod (Bron: Companen 2023, bewerking RUIMTEVOLK).

* x €1.000,-.

Het woningbouwprogramma wordt beïnvloed door de verwachte woonbehoefte, maar heeft ook rekening te houden met eisen vanuit het Rijk en de provincie. Zo is in de Nationale Woon- en Bouwagenda aangegeven dat tweederde van het woningbouwprogramma in het betaalbare en sociale segment gerealiseerd moet worden. Hierbij geldt dat voor gemeenten waarvan minder dan 30% van de woningvoorraad bestaat uit sociale huurwoningen, minimaal 30% van de nieuwbouw moet bestaan uit sociale huurwoningen (tot aan de liberalisatiegrens). Voor Raalte en Heino geldt dat bij de inwerkingtreding van de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting de norm van 30% mogelijk verplicht gaat worden (kolom Wet Regie Volkshuisvesting). Ook is in de regionale Woondeal West-Overijssel op regionaal niveau afgesproken dat elke West-Overijsselse gemeente met nieuwe woningbouwplannen toewerkt naar een verdeling van 30% sociale huur, 40% middenhuur en betaalbare koop en 30% dure woningen.

Zeker met het oog op de extra groeiopgave in het kader van de verstedelijkingsstrategie, zullen deze regels en afspraken een grote rol gaan spelen.

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► POSITIONERING

Het voorzien in de (veranderende) woonbehoefte kan worden ingevuld door strategische nieuwbouw en het beter benutten van de bestaande woningvoorraad. Daarbij liggen er mogelijkheden in het strategisch programmeren voor de bevordering van doorstroming, zodat elke nieuwe woning een verhuisketen op gang brengt waarbij meer huishoudens kunnen doorstromen naar de woning van hun wensen. Ook tijdelijke woonconcepten en flexwoningen kunnen op korte termijn een bijdrage leveren aan het voorzien in een behoefte. Daarnaast kunnen uiteraard ook instrumenten worden ingezet zoals voorrangsregelingen, koopregelingen (zoals Koopstart, slimmer kopen, koopgarant etc.). Deze verschillende strategieën zijn meegenomen bij de ontwikkeling van de groeibeelden.

► GROEIPRINCIPES

Uitkomsten consultatieronde Via de inwonerconsultatie en de werkateliers met woonpartners, belangenorganisaties en stakeholders is de woonopgave voor Raalte en Heino verder geduid en aangescherpt. Hieronder zijn uitkomsten van de gevoerde gesprekken vertaald naar wat dit betekent voor de woonvraag: → Laat nieuwbouw bijdragen aan het vergroten van de diversiteit in de buurten, op het gebied van woningtypologie, prijscategorie en doelgroepen; → Investeer in betaalbare woningen voor jongeren en jonge huishoudens die graag in de gemeente (blijven) wonen; → Investeer in voldoende woningen voor senioren, en heb daarbij aandacht voor de diversiteit in woonwensen; → Op bepaalde locaties - zoals het centrum van Raalte en Heino - kunnen best meer appartementencomplexen komen, zolang er voldoende aandacht is voor aansluiting bij de dorpse identiteit; → Benut de kansen voor doorstroming door te zorgen voor aantrekkelijke alternatieven voor oudere huishoudens, het liefst in eigen buurt of dorp; → Stimuleer woonvormen die ontmoeting en informele ondersteuning aanmoedigen, bijvoorbeeld in de vorm van collectieve concepten (o.a.

knarrenhofjes)of het mengen van jong en oud binnen hetzelfde gebouw; → Verken kansen voor flexibele en tijdelijke woonvormen; → Veel huishoudens (jong en oud) vinden het prettig om in de nabijheid van voorzieningen (winkels, zorg, onderwijs, etc.) te wonen; → Nieuwbouw en transformatie van bestaande woningen moet gepaard gaan met het investeren in de woonomgeving, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie, verkeersveiligheid en verblijfskwaliteit.

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

17

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

3.2 WERKEN

Groeiambitie De gemeente Raalte is een ondernemende gemeente met veel bedrijvigheid en werkgelegenheid. Raalte vormt de thuisbasis voor een groot aantal sterke en ondernemende MKB-bedrijven in verschillende bedrijfssectoren. De lokale economie is van oorsprong divers. Sectoren zoals (maak)industrie, groot- en detailhandel, gezondheidszorg en agro & food worden in Raalte sterk vertegenwoordigd11. De aanwezigheid van bedrijven in diverse sectoren maakt de lokale bedrijvigheid veerkrachtig in relatie tot economische ontwikkelingen. Ook biedt het kansen voor de gemeente Raalte om binnen de regio Zwolle - en op grotere schaal als gemeente tussen de regio’s Zwolle, Stedendriehoek en Twente - een stevige positie in te nemen. In de omgevingsvisie spreekt de gemeente de ambitie uit om sterk in te zetten op innovatie, ook door intensieve 11

► INLEIDING

BRON: ECONOMISCHE AGENDA RAALTE, 2020

► POSITIONERING

samenwerkingen in de regio aan te gaan12. In lijn met deze ambitie is door bureau Stec groep in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de rol van de gemeente in de regionale werkopgave en bijbehorende ruimtevraag (zie bijlage A voor een verwijzing naar het volledige rapport). De bedrijvigheid in de gemeente is momenteel verspreid over meerdere werklocaties, zoals industrieterrein De Zegge in kern Raalte en bedrijventerrein Blankenfoort in Heino. In totaal bevindt eenderde van alle banen zich op één van de bedrijventerreinen in de gemeente. Hierbij gaat het voornamelijk om bedrijven in de sectoren logistiek en groothandel, bouw, handel en reparatie en industrie13.

Kwantitatieve behoefte De gemeente beschikt momenteel nog over een kleine 5 hectare hard planaanbod (waarvan een deel onder optie is). Begin 2023 is de nieuwe provinciale behoefteraming bedrijventerreinen voor West-Overijssel opgeleverd. In de provinciale behoefteraming bedrijventerreinen wordt geconstateerd dat er in de regio te weinig aanbod aan bedrijfskavels is om in de vraag te voorzien. Met andere woorden, er ligt in de regio een opgave om nieuwe locaties te realiseren, bestaande locaties intensiever te benutten of zelfs om strenger te zijn op welke bedrijven wel en niet gefaciliteerd worden op de bedrijventerreinen.

12 BRON: OMGEVINGSVISIE HORIZON RAALTE 2040 (GEMEENTE RAALTE, 2020) 13 BRON: SCENARIOSTUDIE ‘ONTWIKKELPERSPECTIEF WERKEN IN DE VERSTEDELIJKINGSOPGAVE’ (STEC GROEP, 2023)

In de regionale programmeringsafspraken wordt door alle gemeenten en de provincie gezamenlijk afgestemd hoe met voornoemde opgave om te gaan. Deze afspraken worden ieder half jaar tegen het licht gehouden en geactualiseerd met de nieuwste ontwikkelingen en plannen. In deze afspraken

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► GROEIPRINCIPES

► ONTWIKKELSTRATEGIE

18

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

wordt een indicatieve ruimtevraag per gemeente opgenomen. Indicatief, omdat deze vraag is geraamd op basis van regionale kengetallen en beleidskeuzes buiten beschouwing laat. Daarmee geeft deze indicatieve raming vooral in de orde van grootte van de vraag (in plaats van exacte cijfers). Voor de gemeente Raalte wordt deze indicatieve uitbreidingsvraag geraamd op 10 tot 20 hectare tot en met 2040. Dat is de autonome uitbreidingsvraag, exclusief vervangingsvraag en additionele vraag. Deze 10 tot 20 hectare wordt beschouwd als het beleidsneutrale scenario.

om te willen uitbreiden of verhuizen. Uit de enquête blijkt dat een ruimtevraag van 6 tot 11 hectare boven de markt hangt. De voornaamste reden (65%) voor bedrijven om uit te breiden of te verhuizen is simpelweg de groei van de bedrijfsactiviteiten en/ of het aantal medewerkers, maar ook worden vaak kwalitatieve redenen genoemd. Dan gaat het om het zoeken naar een duurzamer pand, representatiever vastgoed of naar een aantrekkelijke en toekomstbestendige werkomgeving.

14 DE ENQUÊTE IS INGEVULD DOOR 112 RESPONDENTEN, WAARVAN 60 ONDERNEMERS AAN HEBBEN GEGEVEN EEN VERHUIS- OF UITBREIDINGSWENS TE HEBBEN.

Aanvullend op de autonome groei hebben de onderzoekers ook in beeld gebracht wat de economische impuls is bij het realiseren van de woningbouwambities van de gemeente Raalte (3.000 woningen). Dit levert een extra vraag van maximaal 8 tot 14 hectare op, op basis van de huidige arbeidsparticipatie, arbeidspendel en gemiddeld gebruik. Wanneer bedrijven hun ruimte intensiever gaan gebruiken – in lijn met het regionaal gemiddelde – gaat het om 5

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

Op basis van een in 2023 door Stec groep afgenomen enquête14 onder Raalter ondernemers is gekeken naar de indicatieve ruimtebehoefte op korte termijn en de beweegredenen van bedrijven

► POSITIONERING

► GROEIPRINCIPES

tot 10 hectare extra vraag15. Daarnaast is onderzocht of er aanvullend op de autonome groei, sprake kan zijn van overloop uit andere gemeenten. In de regio West-Overijssel is er namelijk sprake van een vraag naar bedrijventerreinen waar op dit moment onvoldoende aanbod tegenover staat. De opvang van de regionale behoefte leidt beleidsneutraal tot een mogelijke extra vraag van 4 à 5 hectare. Wel plaatsten de onderzoekers hier kanttekeningen bij, gezien er in de gemeente Raalte op dit moment geen kwaliteiten zijn waarmee het vestigingsklimaat zich fundamenteel onderscheidt ten opzichte van de rest van de regio. De bedrijventerreinen zelf hebben daarmee in het algemeen geen bovenlokale of zelfs regionale 15 OF DEZE RUIMTEVRAAG ZICH DAADWERKELIJK VOORDOET, HANGT UITEINDELIJK STERK SAMEN MET DE INVULLING VAN DE VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE VAN DE REGIO ZWOLLE EN HET WAARMAKEN VAN DE AMBITIES VAN DE GEMEENTE BOVENOP DE PROGNOSE IN HET WONINGMARKTONDERZOEK VAN COMPANEN. BOVENDIEN MOETEN DE BEDRIJVEN GEËNTHOUSIASMEERD WORDEN OM ZICH DAADWERKELIJK IN DE GEMEENTE RAALTE TE VESTIGEN.

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

19

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Tabel 3

Laag (ha)*

Hoog (ha)*

Autonome behoefteraming (beleidsneutraal)

10

20

*Aantallen ha netto uitgeefbaar

Waarvan concreet boven de markt

6

11

terrein. (Bron: STEC Groep

Waarvan te combineren met wonen

3,1

5,85

Potentiële extra vraag woningbouwambitie 3.000 woningen

8

14

Waarvan te combineren met wonen

0,8

1,4

Potentiële extra vraag overloop regio

4

5

Waarvan te combineren met wonen

0,4

0,5

Ambitie en zoekopgave werklocaties groeibeelden Raalte en Heino.

2023, bewerking RUIMTEVOLK)

aantrekkingskracht. De huidige kwaliteit is dus niet wat bedrijven van buiten naar Raalte trekt. In de behoefte aan extra werklocaties kan naast het ontwikkelen van nieuwe locaties ook worden voorzien in de intensivering van bestaande bedrijventerreinen of het combineren van werken met wonen. In deze verkenning is uitgegaan van een opgave en ambitie om 2 tot 3 hectare ruimtevraag te gaan realiseren door intensivering op bestaande kavels en tussen de 4 tot bijna 8 hectare door de combinatie wonen en werken. De zoekopgave voor nieuwe ruimte voor werklocaties (netto uitgeefbaar terrein) voor deze groeibeelden is daarmee bepaald op 15 tot maximaal 30 hectare tot 2040 (zie tabel 4).

22

39

Ruimtewinst intensivering bestaand bedrijventerrein

-/- 2

-/- 3

Waarvan te combineren met wonen

-/- 4,3

-/- 7,75

Totaal zoekopgave groei ha bedrijventerrein (afgerond)

15

30

mers, maar ook een plus zijn voor het lokale vestigingsklimaat. Daarnaast is het van belang dat de aanwezige economische potentie benut wordt, door in te zetten op de versterking van het innovatieklimaat. Specifiek liggen er kansen in het organiseren van lokale samenwerkingen op inhoudelijke onderwerpen die aansluiten op de huidige economische structuur van de gemeente (agrifood en bouw). Met slimme clustering, programmering en samenwerking rondom De Zegge en The Green East kan deze samenwerking uitgedragen worden en daarmee externe bedrijven trekken.

Raalte gaan verdwijnen. Dat betekent dat er tussen 2018 en 2030 nog eens 348.000 m2 aan agrarische bebouwing vrijkomt. Deze cijfers zijn in 2023 nog steeds actueel16.

Een belangrijke randvoorwaarde hierbij is dat dit kwalitatief hoogstaande bedrijventerreinen zijn die niet alleen passen bij de vraag van onderne-

Relevant om tot slot hier te benoemen is ook het feit dat de gemeente Raalte een relatief groot aantal agrarische bedrijven kent. Volgens onderzoek van de Wageningen University waren er in 2018 in het buitengebied van Raalte 476 agrarische bedrijven, 114 minder dan in 2012. De prognose voor 20182030 is dat nog eens 166 agrarische bedrijven in

16

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► POSITIONERING

► GROEIPRINCIPES

BELEIDSNOTA ERVEN IN BEWEGING

► ONTWIKKELSTRATEGIE

20

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

3.3 VOORZIENINGEN EN LEEFBAARHEID

Ook is in het kader van deze groeibeelden op hoofdlijnen de impact van de groeiambities op voorzieningen en leefbaarheid in beeld gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van bestaande gegevens en de opbrengsten van de consultatieronde.

Binnen Raalte kennen de buurten Olykampen, Blekkerhoek, Langkamp, Westdorp en het centrum van

Raalte relatief veel inwoners met een lagere sociaaleconomische status. In deze buurten is aandacht voor multiproblematiek van belang: veel inwoners kampen met meerdere problemen. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met rondkomen, kampen met gezondheidsproblemen en onderwijsachterstanden en/of ervaren eenzaamheid18. Tegelijkertijd kennen andere buurten in Raalte juist een bovengemiddelde sociaaleconomische status. Dit geldt voor buurten zoals Franciscushof, Salland en Tijenraan, gelegen in het noorden van het dorp. In deze buurten komen problemen op het gebied van inkomen, fysieke gezondheid en mentaal welzijn in mindere mate voor. De tweedeling in de sociaaleconomische status tussen het noorden van Raalte en de rest van de dorpskern wordt enigszins versterkt door de segmentering van de nieuwbouw die er de laatste jaren is gerealiseerd en de fysieke barrières van het spoor

17

18 PROGRAMMA SPORTIEF & GEZONDHEID - AANDACHTSGEBIEDEN (GEMEENTE RAALTE, 2022)

Leefbaarheid Over het algemeen is het goed wonen in Raalte en Heino. In de kernen zijn zowel belangrijke voorzieningen als het landschap en de natuur nabij, zijn inwoners initiatiefrijk, kijkt men vanuit noaberschap naar elkaar om en zijn gevoelens van onveiligheid en overlast beperkt. Tegelijkertijd bestaan er binnen de dorpen verschillen in de sociaal-economische positie van inwoners17.

► INLEIDING

REGIOBEELD MIDDEN-IJSSEL 2023 (SALLAND UNITED, 2023)

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

en de N35, die ertoe leiden dat inwoners van de buurten zich veel oriënteren op de eigen directe omgeving. De voorliggende groeiopgave biedt aanknopingspunten om te investeren in de leefbaarheid en gemêleerdheid van huishoudens in de bestaande woonbuurten en ongewenste sociale segregatie te voorkomen. Het gericht toevoegen van woningen en werklocaties kan de kansengelijkheid in de dorpen vergroten. Ook kunnen ontwikkelingen in het kader van de groei bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving, spontane ontmoeting aanmoedigen en zelfontplooiing van inwoners faciliteren. Speciale aandacht is daarbij gewenst voor het faciliteren van een (meer) divers woningaanbod binnen buurten, met ruimte voor verschillende prijssegmenten en aantrekkelijk voor verschillende doelgroepen.

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

21

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Dagelijkse voorzieningen, retail en horeca Inwoners van Raalte en Heino winkelen over het algemeen in de eigen kern of gemeente. Het centrum van Heino kent ongeveer 52 verkooppunten en circa 10 horecaondernemingen. Het centrum van Raalte is het hoofdwinkelgebied van de gemeente met circa 260 verkooppunten en circa 20 horecaondernemingen. Vanwege het hoge voorzieningenniveau heeft Raalte een aantrekkingskracht op inwoners in kernen in een wijde regio. In de afgelopen jaren kende het centrum van Raalte een sterke groei aan winkelvloeroppervlakte, waarbij vooral winkels in de dagelijkse sector (boodschappen) sterk vertegenwoordigd worden19. Uit analyses zoals het Strabo-onderzoek20 en de vitaliteitsbenchmark21 komt een beeld naar voren dat het centrum van Raalte 19 KOOPSTROMEN REGIO ZWOLLE - VERDIEPINGSRAPPORT KSO2019 (I&O RESEARCH, 2020) 20 ONDERZOEK DORPSCENTRUM RAALTE (STRABO, 2019) 21 VITALITEITSBENCHMARK OVERIJSSEL 2022: CENTRUMGEBIED RAALTE (GOUDAPPEL, 2022)

► INLEIDING

► POSITIONERING

positief gewaardeerd wordt vanwege zaken zoals een goede bereikbaarheid. Met de herinrichting en vergroening van de Grote Markt en de Plas in 2023 zijn goede stappen gezet in de verbetering van de centrumfunctie en het verstevigen van de concurrentiepositie van Raalte. Aanknopingspunten voor verdere verbetering zijn het verder compact maken van het centrum, het verder terugdringen van de leegstand en het verbeteren van de uitstraling en sfeer, door het toevoegen van groen en prettige verblijfsgebieden. Het centrum van Heino vervult een meer lokale functie als klein centrumgebied. De vitaliteitsbenchmark22 geeft voor Heino een goede uitgangspositie weer als aantrekkelijk (lokaal) voorzieningencentrum met hoge ruimtelijke kwaliteit.

en horeca. Dit biedt kansen om de voorzieningen inde toekomst op peil te houden. Uitbreiding van het aantal vierkante meters winkeloppervlak ligt in het licht van het bovenstaande en diverse trends en ontwikkelingen (waaronder de opkomst van thuiswinkelen) voor beide kernen niet voor de hand. Zowel in Heino als in Raalte zijn er kansen om te investeren in de kwaliteit van de centrumgebieden door in te zetten op compacte winkelgebieden en het creëren van een levendig en multifunctioneel centrum met ruimte voor andere functies, waaronder wonen en lichte bedrijvigheid.

22 VITALITEITSBENCHMARK OVERIJSSEL 2022: CENTRUMGEBIED HEINO (GOUDAPPEL, 2022)

Cultuur Zowel Raalte als Heino beschikken over een rijk (sociaal-)cultureel aanbod. Zo heeft Heino cultuurcentrum De Maalderij, een bruisend Dorpshuus met filmhuis en een bibliotheek. Raalte heeft het HOFtheater, het ontmoetingscentrum Annahuis met filmhuis en een bibliotheek. Daarnaast is Raalte

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

Met de groeiopgave zal naar verwachting ook meer gebruik gemaakt worden van de aanwezige winkels

► GROEIPRINCIPES

► ONTWIKKELSTRATEGIE

22

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

bekend om evenementen als het Sallands Oogstfeest Stöppelhaene, het Ribs & Blues Festival en het folkloristische Salland Festival. Ook zijn er talloze andere evenementen en activiteiten op gebied van cultuureducatie en cultuurparticipatie.

Voor dit Groeibeeld is rekening gehouden met een slimme clustering en samenhang van activiteiten op kernniveau en geen nieuwe voorziening voor kunst of sociaal-culturele activiteiten.

mensen met een lichamelijke beperking, (beginnende) dementie, lichte beperkingen of psychische problematiek, waarmee inwoners voorheen nog terecht konden in de beschermde woonvorm.

Het nieuwe cultuurbeleid van de gemeente richt zich de komende jaren op het minimaal handhaven van het huidige voorzieningenniveau en op het bevorderen van een sterk, veelzijdig, voor iedereen toegankelijk cultuuraanbod, waarbij de cultuurverenigingen en de makers worden ondersteund en gefaciliteerd. In beide kernen is een vraag naar fysieke ruimte voor culturele verenigingen en in Raalte ook voor kunstenaars. Of De Maalderij in de nabije toekomst voor de cultuursector behouden kan blijven is op dit moment onduidelijk. Als dat niet zo is, moeten de huidige gebruikers op zoek naar andere ruimte. Daarnaast wordt al een aantal jaren geprobeerd om in Raalte een creatieve broedplaats te realiseren.

Zorg De vraag naar zorg stijgt sneller dan het aanbod. We leven langer en er zijn daardoor steeds meer ouderen ten opzichte van het aantal werkenden. In de gemeente Raalte neemt de grijze druk (aantal 65-plussers tov 20-64-jarigen) tot 2040 sterk toe. Met de vergrijzing stijgt ook het aantal chronisch zieken en mensen met meerdere aandoeningen. Door deze ontwikkelingen neemt de druk op de zorg toe, en zal in de toekomst een groter beroep worden gedaan op informele zorg. Een andere belangrijke trend die een grote impact heeft op de ruimtelijke inrichting en het woningbouwprogramma van Raalte en Heino is de extramuralisering. Dit betreft niet alleen woningen voor senioren, maar ook voor

De groeiende druk op de zorg en de extramuralisering vertalen zich in eerste instantie in een grote vraag naar levensloopbestendige (en betaalbare) woningen in een geschikte woonomgeving. In lijn met de gemeentelijke woonzorgvisie23 wordt in de dorpen expliciet ingezet op veilig en verantwoord zelfstandig thuis wonen vanuit het principe van de inclusieve samenleving. Uitgangspunten hierbij zijn het faciliteren van ontmoeting en gezond gedrag, nabijheid van zorg en ondersteuning, diversiteit in de wijken en inzet op het behoud van sociale structuren.

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► POSITIONERING

► GROEIPRINCIPES

23

WOONZORGVISIE ‘21 - ‘25 (GEMEENTE RAALTE, 2022)

► ONTWIKKELSTRATEGIE

23

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

In het recente woningmarktonderzoek van Companen wordt geadviseerd om 400 levensloopbestendige (grondgebonden) woningen en 750 gelijkvloerse appartementen toe te voegen. In de woonzorgvisie stelt de gemeente Raalte de ambitie om tot 80% van de nieuwbouw op inbreidingslocaties als levensloopbestendige woningen te komen. Ook op locaties verder van het centrum gelegen worden zo veel mogelijk levensloopbestendige woningen gebouwd, om toe te werken naar een meer levensloopbestendige woningvoorraad. In een levensloopbestendige woning hoeft niet direct een senior te gaan wonen, de woningen kunnen ook geschikt zijn voor andere woningzoekenden zoals starters of kwetsbare doelgroepen. Diversiteit en spreiding over de wijken vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt. Hoewel de vraag naar levensloopbestendige woningen grotendeels via nieuwbouw zal worden ingevuld, ligt er ook een opgave om de bestaande woningvoorraad aan te passen. Hierbij ligt de verantwoordelijkheid in

eerste instantie bij de woningeigenaar en verhuurder.

Een ander belangrijk aandachtspunt in de groeiopgave is de capaciteit van gezondheidsvoorzienin-

Een groei van het aantal inwoners heeft gevolgen voor de huisartsenzorg in Raalte en Heino, die op dit moment aan de grenzen van de capaciteit zit en ook met de toenemende vergrijzing, complexe zorg en toename van kwetsbare thuiswonenden te maken heeft. Met de norm van 2.000 patiënten per huisarts zullen er, afhankelijk van een aantal factoren, met deze groeiopgave 3 tot maximaal 5 extra huisartsen nodig zijn om de bevolkingsgroei in Raalte en Heino op te vangen. Door in deze ontwikkeling ook paramedici zoals fysiotherapeuten, tandartsen, apotheken mee te nemen kan onderlinge samen-

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

► POSITIONERING

Naast de vraag naar levensloopbestendige woningen wordt een behoefte voorzien aan geclusterde woonvormen, bij voorkeur in aanwezigheid van of in samenwerking met (zorg)voorzieningen in de kernen Heino en Raalte. Daarbij betreft het reguliere geclusterde woningen, maar ook zorggeschikte woningen voor mensen met een WLZ-indicatie. In de gemeente Raalte komen er vooralsnog geen extra intramurale zorgvoorzieningen bij. De behoefte zal gedeeltelijk moeten worden opgevangen in de bestaande intramurale voorzieningen, maar vraagt ook om de realisatie van (extramurale) zorggeschikte woningen met een volledig pakket thuis (VPT) waarbij wonen en zorg gescheiden zijn.

► GROEIPRINCIPES

gen. Op dit moment zijn er in de kernen Raalte en Heino diverse huisartsenpraktijken gevestigd: In Raalte zijn deze gesitueerd in Het Raan, Westdorp en Blekkerhoek, in Heino bevindt zich huisartsenpraktijk De Munnikenhof. Tevens kent Raalte een dependance van het Deventer ziekenhuis (buitenpoli).

► ONTWIKKELSTRATEGIE

24

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

werking - die van belang is in de complexer wordende zorgvragen - worden versterkt. Onderwijs Raalte kent een uitgebreide voorzieningenstructuur met een regionale functie. Belangrijk daarin zijn 9 basisscholen, een scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs (VMBO/HAVO/VWO+) en een MBO opleidingscentrum. Toename van het aantal woningen en huishoudens betekent ook een toename van het aantal kinderen en jongeren. Als we grofweg naar de situatie in Raalte kijken, dan zien we dat op dit moment op gemeenteschaal het aanbod aan basis- en middelbaar onderwijs voorziet in de huidige behoefte. Op basis van recente prognoses (Bureau PVG, 2023) wordt er voor de periode van de groeiopgave, met inachtneming van de groeiambities, een situatie geschetst met lokatiespecifieke tekorten in Raalte en Heino. Zo zijn de basisscholen in Raalte Noord de laatste jaren extra in trek en

► INLEIDING

► POSITIONERING

ervaren zij knelpunten in de capaciteit, terwijl elders in de kern nog capaciteit beschikbaar is (zie bijlage A4). Daarom ligt een duidelijke opgave voor om betere spreiding te faciliteren om capaciteitsproblemen te verhelpen, maar ook om ongewenste sociale segregatie tussen Raalte Noord en de rest van de kern tegen te gaan. Bij een keuze voor woningbouw in Raalte Noord en Heino kunnen, afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt in bijvoorbeeld doelgroepen en woningtypes, de capaciteitstekorten in het onderwijs aldaar toenemen. Sport Raalte is ruim voorzien voor wat betreft sportmogelijkheden. Veel inwoners zijn lid van een sportvereniging. Binnen de gemeente zijn diverse binnensportaccommodaties (sporthallen, gymzalen, speelzalen en een zwembad) en buitensportaccommodaties te

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

vinden. In de kern Raalte vindt men onder andere de Tijenraan (met sporthal, sportvelden en zwembad) en sportparken Raalte en Ramele. In Heino bevindt zich sportpark De Kampen, openluchtzwembad De Tippe en sporthal Hoogerheyne. Een belangrijke ambitie uit het gemeentelijk Sportakkoord24 is het stimuleren van beweegvaardigheid van jong tot oud, omdat dit goed is voor de fysieke, mentale en sociale gezondheid. Een speerpunt in het Sportakkoord is daarom dat de openbare ruimte in de gemeente Raalte zo is ingericht dat inwoners worden uitgenodigd om op een veilige, aantrekkelijke en comfortabele manier te verplaatsen en (recreatief of sportief) te sporten en bewegen. In de basis biedt het ruime aanbod aan sport- en beweeglocaties in de kernen mogelijkheden om te bewegen. Diverse ontwikkelingen zoals de corona epidemie en een terugloop in het aantal vrijwilligers zetten 24

RAALTER SPORTAKKOORD 2023 - 2036 (GEMEENTE RAALTE, 2023)

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

25

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

echter de toekomstbestendigheid van verenigingen onder druk. Met groei kan geanticipeerd worden op het vergroten van het draagvlak voor de bestaande (sport)voorzieningen. Uitbreiding van het sportaanbod ligt niet voor de hand, de primaire focus is instandhouding en optimalisatie van het bestaande aanbod. Energievoorziening Net als op andere plekken in Nederland zit het elektriciteitsnet in de gemeente Raalte in sommige gebieden tegen de maximale capaciteit aan. Nieuwe woningbouwlocaties en werklocaties dienen zoveel mogelijk rekening te houden met de beschikbare capaciteit of op stapel staande investeringen in het net. Vanuit energielevering is daarbij wenselijk om woningbouw en bedrijvigheid zo dicht mogelijk bij een onderstation te ontwikkelen. Met name de komende jaren wordt de energie-infrastructuur meer randvoorwaardelijk.

► INLEIDING

► POSITIONERING

Het systeem van één centraal elektriciteitsnetwerk, waar iedereen altijd toegang toe heeft, zal de komende jaren worden vervangen door onderling verbonden, decentrale energiesystemen, waarbij opwek, opslag, conversie en transport meer lokaal zijn georganiseerd. Daarbij moet veel meer aandacht zijn voor het op elkaar afstemmen van vraag en aanbod (verbruik en opwek).

Volgens Enexis heeft het elektriciteitsnetwerk aan de oostelijke kant van de kern Raalte de meeste capaciteit op dit moment. Met name in Heino,

maar ook in het buitengebied knelt de capaciteit het meest. In de toekomst worden hier waarschijnlijk nieuwe en grotere stations voor geplaatst om het netwerk toekomstbestendig te maken. Op dit moment zijn daar nog geen concrete plannen voor, en daarmee is het reëel ervan uit te gaan dat het op korte termijn kan betekenen dat er knelpunten kunnen ontstaan met name in Heino en Raalte-West bij de ontwikkeling van nieuwe woningen of bedrijven. Ook voor eventuele uitbreiding van voorzieningen zal de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk een knelpunt zijn: grootverbruikers zoals scholen kunnen de komende jaren niet worden aangesloten. Binnen de regionale energiestrategie heeft Raalte een opgave van 100 GWh, waarbij indicatief is uitgegaan van 52 GWh opwek zon op dak, 41 GWh zon op veld en 7 GWh wind. In de warmtetransitie zet de gemeente met name in op isoleren en besparen van energie en elektrificering op complexniveau. Er is in Raalte en Heino geen restwarmte uit bijvoorbeeld de

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIBEELDEN

Er staat in de gemeente de komende jaren het nodige te gebeuren. Het grote HS/MS station Raalte wordt uitgebreid en van de stations daaronder (MS/ MS en MS/LS) zullen er vele van bijkomen of een upgrade nodig hebben. Op dit moment heeft netbeheerder Enexis voor de gemeente Raalte nog niet concreet in beeld waar en hoe dit zal gebeuren.

► GROEIPRINCIPES

► ONTWIKKELSTRATEGIE

26

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Uitkomsten consultatieronde Uit de inwonerconsultatie en de werkateliers met woonpartners, belangenorganisaties en stakeholders zijn verscheidene kansen en opgaven op het gebied van voorzieningen meegegeven. Hieronder zijn de uitkomsten van de gevoerde gesprekken vertaald naar wat dit betekent voor de woonvraag: →

→

→

industrie aanwezig. Dat betekent dat er een opgave ligt om voor 2050 de bestaande woningen en andere gebouwen van het gas af te krijgen. Dit is een opgave voor nieuwbouw, maar vraagt ook investeringen in de bestaande woningvoorraad.

→

→

Naast schaarste in het energienetwerk, is de beschikbaarheid van drinkwater in de toekomst een belangrijke opgave. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zetten de beschikbaarheid en kwaliteit van grond- en oppervlaktewater onder druk, en de vraag naar water neemt toe. Voornamelijk bij de vestiging van nieuwe bedrijven met een groot waterverbruik vormt dit een aandachtspunt.

► INLEIDING

► POSITIONERING

→

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

Zorg dat je aantrekkelijk bent voor jongeren en jonge gezinnen, daarmee houd je draagvlak voor belangrijke lokale voorzieningen; Op locaties waar veel nieuwe woningen komen moeten voorzieningen voldoende kunnen meegroeien; Voorzieningen moeten toegankelijk en goed bereikbaar zijn vanaf de woning: zet daarom in op veilige en aantrekkelijke wandelroutes en fietsverbindingen; Heb aandacht voor de druk op gezondheidszorg (zoals huisarts en tandarts) in de kernen, zeker in relatie tot vergrijzing van de bevolking; Zet in op een sterke sociale cohesie door ontmoetingen tussen inwoners te stimuleren; Benut het Sallandse noaberschap: biedt ruimte aan bijzondere (collectieve) woonvormen waar men naar elkaar omkijkt.

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

27

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Tabel 4

Ambitie

Ambitie en zoekopgave wo-

Strategie → Vergroten differentiatie / aanbod wijken

ningbouw groeibeelden Raalte, → Versterken bestaande buurten

Heino en overige kernen/ buitengebied. Aantallen zijn

Leefbaarheid

→ Voorkomen ongelijkheid/segregatie → Kansen voor iedereen

afgerond op vijftallen.

→ Op wijkniveau balans in segmenten en eigendomsvorm → Versterken groen- en voorzieningenstructuur → Knelpunten oplossen. Maximale toevoeging

→ Vergroten capaciteit/optimalisatie Onderwijs

primair onderwijs → Voldoende kinderopvang

0-0,5 ha / 1.500 m2 primair onderwijs Raalte (één onderwijslocatie) → Optimalisatie, clustering, extra gebouw(en) → Versterken aanbod voortgezet onderwijs

→ Extramuralisering Zorg en welzijn

→ Vergroten aanbod senioren/mensen met beperking → Opvang uitstroom

→ Realiseren voldoende levensloopbestendige woningen, zorgconcepten (400 woningen) en gelijkvloerse appartemente → Centraal wonen: nabijheid zorginfrastructuur, maatschappelijke voorzieningen → Concentratie voorzieningen centra Raalte en

→ Instandhouden draagvlak voorzieRetail en horeca

ningen

Heino in kernwinkelgebied → Versterken verblijfskwaliteit centra

→ Vergroten verblijfskwaliteit centra

→ Voorkomen leegstand door transformatie en concentratie

→ Instandhouden (draagvlak) aanbod Cultuur

→ Ruimte voor evenementen, initiatieven en kunstenaars

→ Instandhouden aanbod sportvoorzieSport en spel

ningen → Bewegen en ontmoeten stimulere

→ Uitbreiding capaciteit elektriciteitsnetwerk Energie

→ Vergroten collectieve opwek → Energiebesparing

→ Geen aanvullende programmering → Versterken/verdiepen bestaand aanbod → Optimaal en flexibel benutten maatschappelijke accommodaties → Geen aanvullende programma nodig → Optimalisering/clustering/vernieuwing bestaande voorzieningen → Groene wijken, versterken groenstructuur → Uitbreiding HS/MS station Raalte → Nieuwe onderstations in Heino en Raalte. Meeste urgentie: Heino, buitengebied, Raalte West → Realiseren collectieve opwek zon en wind → Verduurzaming bestaand vastgoed

► INLEIDING

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

28

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

4. Toekomstbestendige groeiprincipes

29

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

RUIMTEVOLK

Met de groeiambitie wil de gemeente Raalte naast het vergroten van de beschikbaarheid van voldoende en kwalitatief gewenste woningen en werklocaties, ook een bijdrage leveren aan het versterken van de kwaliteit van leven en de leefomgeving van de kernen. De bouw van nieuwe woningen kan een vliegwiel zijn voor het versterken van het goed wonen, werken, ondernemen en recreëren in Raalte. Om ervoor te zorgen dat groei daadwerkelijk op een zorgvuldige en duurzame wijze plaatsvindt, is het van belang dat op basis van toekomstbestendige keuzes uiteindelijk plannen ontwikkeld worden. Uit bestaand beleid - zoals de gemeentelijk omgevingsvisie (zie Bijlage C) en de verstedelijkingsstrategie van de regio Zwolle (zie Bijlage D) - en de consultatieronde zijn de onderstaande ontwikkelprincipes gedistilleerd, welke sturend zijn geweest bij het vormgeven aan de groeibeelden (hoofdstukken 5 en 6). ► INLEIDING

► POSITIONERING

► OPGAVEN EN AMBITIES

NIEUW VERSTERKT BESTAAND

SLIM EN EFFICIËNT RUIMTEGEBRUIK

KLIMAATBESTENDIG EN DUURZAAM ONTWIKKELEN

► GROEIPRINCIPES

► GROEIBEELDEN

► ONTWIKKELSTRATEGIE

30

GROEIBEELDEN RAALTE EN HEINO

►

RUIMTEVOLK

4.1 NIEUW VERSTERKT BESTAAND

​Inwoners van de gemeente Raalte zijn met recht trots op het karakter en de sterke identiteit van de kernen en het buitengebied Raalte en Heino. De kwaliteiten op het gebied van het landschap, de natuur, historie en cultuur vormen een belangrijk uitgangspunt in het maken van keuzes over ruimtelijke ontwikkeling. Nieuwbouw en transformaties moeten daarom bijdragen aan het behoud en waar mogelijk versterken van de identiteit.

boom voor noodzakelijke transities in de bestaande woonomgeving. Inbreiding en transformatie kan de diversiteit aan woningen in een buurt vergroten, waardoor aangesloten kan worden bij de woonbehoefte en mensen in hun wijk kunnen blijven wonen.

Versterken buurten, werklocaties en centra Een belangrijk ontwikkelprincipe dat ook is bestendigd in de eerste omgevingsvisie en regionale verstedelijkingsstrategie, is die van ‘nieuw versterkt bestaand’. Dit betekent dat nieuwbouw zoveel mogelijk ingezet wordt om van toegevoegde waarde te zijn voor bestaande buurten en gebieden en de opgaven die daar spelen. Het gaat dan om ‘buiten het stenen stapelen’ denken: nieuwbouw moet zelf van goede kwaliteit zijn, maar ook dienen als hef-

Nieuwbouw en transformatie kunnen een bijdrage leveren aan gemêleerde en diverse buurten met een verschillend woningaanbod, ruimte voor ontmoeting en zelfontplooiing. Daarnaast biedt inbreiding kansen om het draagvlak voor voorzieningen te behouden of versterken, en de mobiliteit en verplaatsingen binnen de kernen per auto te beperken. Het belang van nieuwbouw voor meer diverse buurten werd ook door inwoners via de digitale vragenlijst benadrukt. Een ander belangrijk aandachtspunt uit de vragenlijst was het bevorderen van doorstroming, door het bieden van aantrekkelijke alternatieven om te verhuizen naar een passende woning en het bouwen van woningen voor de jongere generatie.

► INLEIDING

► OPGAVEN EN AMBITIES

► POSITIONERING

► GROEIPRINCIPES

Versterken kwaliteit en functies buitengebied De ligging in het aantrekkelijke Sallandse, agrarische landschap is een kwaliteit van beide kernen. Het is belangrijk om dit te behouden en waar mogelijk te versterken. In gebieden met een hoge natuur- of landschappelijke waarde, zoals aan de zuid- en oostranden van Heino en Raalte (zie ook de analysekaarten in bijlage H) is nauwelijks ruimte voor uitbreiding van verstedelijking en grootschalige economie. Maar nieuwbouw kan ook helpen om de kwaliteit van het buitengebied te versterken en om het perspectief van bestaande functies te vergroten. Denk daarbij aan de wateropgave, landbouw en recreatieve voorzieningen. In de omgevingsvisie heeft de gemeente Raalte zich ten doel gesteld om een sterk en afwisselend landschap te creëren door te versterken en te behouden wat waardevol is, ruimte te bieden aan toekomstbestendige landbouw die meerwaarde oplevert voor de leefomgeving en het landschap, ruimte te bieden aan kleinschalige