Document · PDF

Eindrapportage Economisch Profiel gemeente Raalte van 4 september 2025

Raadsvergadering 6 november 2025, gemeente RaalteBij agendapunt: Vaststellen Economisch profiel (bespreekstuk)13.240 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Economisch profiel gemeente Raalte Eindrapport

In opdracht van: Gemeente Raalte Buck Consultants International 04 september 2025

Inleiding Aanleiding

Leeswijzer

De gemeente Raalte heeft behoefte aan een gedegen economisch beeld en een aangescherpt economisch profiel om in te spelen op de veranderende economische realiteit. De gemeente heeft Buck Consultants International (BCI) gevraagd hierbij te ondersteunen. Het onderzoek moet antwoord geven op de vraag wat de economische kracht van Raalte is, wat Raalte vanuit economisch perspectief zou willen zijn en welke keuzes daarbij horen. De hoofdvraag van het onderzoek luidt: “Welke economische opgaven en kansen komen er op de gemeente Raalte af en wat betekent dit voor de economische toekomst van de gemeente Raalte?”

Hoofstuk 1 - Beleidscontext

Het onderzoeksresultaat zal dienen als input voor de herziening van de economische agenda die eind 2025 afloopt. De uitkomst van het onderzoek moet meer inzicht geven in economische kansen voor de bedrijventerreinen en de stationsomgeving in de gemeente Raalte. Het economisch profiel ondersteunt zodoende in het maken van economische keuzes, met de volgende 4 doelstellingen: 1. Het ontwikkelen van een helder en gedetailleerd economisch beeld van de gemeente Raalte, inclusief de opgaven en kansen voor de komende jaren; 2. Het formuleren van een economisch profiel dat past bij de huidige en toekomstige ontwikkelingen van de gemeente; 3. Het leveren van concrete aanbevelingen voor economische keuzes, aangaande de invulling van nieuwe werklocaties en de stationsomgeving; 4. Het bieden van een strategisch kader voor het verbeteren van het ondernemersklimaat en het versterken van regionale samenwerking. © Buck Consultants International, 2025

Inzicht in de beleidscontext op basis van lokale en regionale documenten. Hoofdstuk 2 - Economische structuur en ruimtegebruik Raalte Feitelijke uitgangssituatie van de economie en het vestigingsklimaat, met inzicht in diverse thema’s. Hoofdstuk 3 - Trends met impact voor de gemeente Raalte Overzicht van internationale metatrends, de belangrijkste hoofdtrends en verdiepend inzicht in ontwikkelingen voor belangrijke sectoren in Raalte. Hoofdstuk 4 - Verdieping bedrijventerreinen: ruimte voor economie

Verdieping op de bedrijventerreinen, aan de hand van een schets van de huidige situatie en een twee sporen beleid. Hoofdstuk 5 - Verdieping stationsomgeving Invulling van de Spoorzone met een eerste beoordeling van de werkfunctie als aanzet voor Ontwikkelkader, en versterking van het centrumgebied als goed functionerend gebied met een verbeteropgave. Hoofdstuk 6 - Conclusie met nieuw economisch profiel Inzicht in opgaven voor de komende decennia, trends met impact, reflectie van ondernemers op hoofdlijnen, prioriteiten voor de uit te werken economische agenda en het nieuwe economische profiel voor de gemeente. 1

Hoofdstuk 1 Beleidscontext Om ontwikkelingen in Raalte in perspectief te kunnen plaatsen, zijn een aantal beleidsdocumenten geanalyseerd. Het gaat om de huidige Economische Agenda, de Verkenning Ontwikkelpotentieel woon-werklocaties, het Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkingsopgave en de Omgevingsvisie 2020-2040.

Overzicht documenten A. Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle (2023) – Richting en sturing op de regionale groeiopgave van de Regio Zwolle B. REB Zwolle (2024) - Economisch profiel van de Regio Zwolle in 2040 als regio van Doen, met landelijk karakter en innovatiekracht, met focus op grootschalige bedrijvigheid en innovatie omgevingen C. Parapluplan stationsomgevingen – middelgrote kernen in de regio Zwolle

Uitvoeringsprogramma

voor

stationsgebieden

D. Omgevingsvisie 2020-2040 – De koers voor de komende jaren, waarin ambities en opgaven beschreven worden en waarmee richting gegeven wordt aan de fysieke leefomgeving E. Economische Agenda Raalte (2020) – Beschrijving van de economie in Raalte, evenals de centrumfunctie voor de regio F. Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkingsopgave (2023) – Onderzoek naar hoeveel ruimte er nodig is voor de economie, bekeken vanuit vier invalshoeken: autonome groei, extra woningbouw, overloop van bedrijven en startups G. Groeibeelden Raalte / Heino & buurtdorpen (2024) – toekomstbestendige kernen H. Wat zijn integrale opgaven die naar voren komen? © Buck Consultants International, 2025

Ontwikkelstrategie voor

Bron: Hier in Salland

A) Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle

Nederland, en daarmee de Regio Zwolle, staat voor een grote groeiopgave in zowel wonen als werken. Tot 2040 moeten er ongeveer 50.000 woningen worden gerealiseerd in de regio. De verstedelijkingsstrategie geeft richting en sturing aan de grote opgaven omtrent wonen, werken en klimaat waar de regio mee te maken krijgt. Het versterken van de concurrentiekracht van de Regio Zwolle kan door een sterk en duidelijk economisch profiel te creëren, in combinatie met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. De opgave voor het bedrijfsleven bestaat uit het meegroeien in grote transities zoals digitalisering, circulariteit en energietransitie. De woningbouwopgave kan niet enkel in Zwolle worden opgelost maar zal regionaal moeten worden opgepakt. De OV knooppunten in de vitale kernen, waaronder Raalte, hebben een grote potentie om bij te dragen aan de woon- en werkopgaven. De stationsomgeving in Raalte (spoorzone en centrumgebied) biedt de kans om te worden ontwikkeld tot een karakteristieke stationsomgeving die een positieve bijdrage levert aan de regionale groeiopgaven.

Daarnaast kan de gemeente Raalte een bijdrage leveren middels de ontwikkelprogramma’s gezonde buurten en vitale kernen. Door verduurzaming, revitalisering en nieuwbouw kunnen woningen en banen worden gerealiseerd in de kernen waardoor er een bijdrage wordt geleverd aan de groeiopgave voor de Regio Zwolle.

B) Ruimtelijk Economische Bouwsteen (REB) Zwolle

De REB 2040 beschrijft het economisch profiel van de Regio Zwolle in 2040. Het is een Regio van Doen, met landelijk karakter en innovatiekracht. De REB vormt een onderdeel van de verstedelijkingsstrategie van de Regio Zwolle. Het zet een belangrijke eerste stap naar een langjarige strategische samenwerking tussen 22 gemeenten en 4 provincies op het thema ‘ruimte voor economie’. Voor een welvarende regio met groeiambities is het namelijk essentieel dat er ook ruimte blijft voor werk, ondernemerschap en innovatie. Dit aspect is onderbelicht gebleven. De REB richt zich vooral op de ruimte voor grootschalige bedrijvigheid en de verdere ontwikkeling van en verbinding tussen innovatie omgevingen in Regio Zwolle. Tegelijkertijd geeft het richting aan kleinschalige en lokale ontwikkelingen en is het van waarde voor alle provincies en gemeenten (groot en klein). In het rapport zijn zoekgebieden aangegeven waar de regio wil verkennen of clustering van grootschalige bedrijven mogelijk is. Verder is geconstateerd dat er beter inzicht moet komen in de behoefte van bestaande innovatieve bedrijven en dat bestaande innovatienetwerken binnen en buiten de regio beter met elkaar verbonden moeten worden. In het rapport zijn mogelijke zoekgebieden aangegeven voor clustering van grootschalige bedrijvigheid op regionale terreinen.

Het gaat omzoekgebieden van 50 tot 100 ha bruto, die goed ontsloten moeten zijn op het regionaal wegennet, aangesloten zijn op elektriciteitsnetwerken en waternetwerken en goed ingepast moeten worden in de omgeving. Idealiter worden er grote en kleine kavels aangeboden en werken waar mogelijk meerdere gemeenten samen om de locatie te realiseren. Aansluiting op de lokale identiteit is een belangrijk onderdeel in het zoekproces. Zodoende zijn de zoekgebieden van belang voor doorgroei van al bestaande bedrijven, zodat op bestaande bedrijventerreinen schuifruimte ontstaat om die bestaande terreinen te vernieuwen en te verduurzamen. Salland – waar Raalte onderdeel van uitmaakt – is één van deze zoekgebieden.

C) Parapluplan stationsomgevingen

In de verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle staat de groeiambitie geformuleerd voor de regio. De stationsgebieden zijn onderdeel van de verstedelijkingsstrategie en behandeld in een ontwikkelingsprogramma genaamd ‘Warme Stationsomgevingen’. Het gaat hier over de stationsomgevingen van de middelgrote kernen, waaronder de stationsomgeving Raalte. De gemeenten hebben gezamenlijk een parapluplan op te stellen, waarin het belang van samenwerking centraal staat en het delen van kennis kan bijdragen aan een goede, complementaire ontwikkeling in de regio. In het document wordt aangegeven dat er binnen de stationsomgevingen kansen liggen voor het realiseren van 6.000 – 9.000 banen. De stationsomgevingen kunnen voordelen opleveren voor de lokale economie wanneer het ontwikkeld wordt. Met name wanneer in het gebied nieuwe economische activiteiten zullen landen of wanneer er ruimte is voor startups. Door ruimte te bieden en innovatie mogelijk te maken kunnen voordelen voor de hele kern ontstaan. In het parapluplan worden 4 gebieden rondom de stations beschreven: ▪

Zone 1: het station (50 – 300 meter).

▪

Zone 2: het stationsgebied (300 – 1.200 meter).

▪

Zone 3: rest van de middelgrote kern (1.000 – 4.500 meter).

▪

Zone 4: streek ( > 4.500 meter).

Per gebied geldt een andere focus, daarbij komen ook andere maatregelen. Raalte vervult momenteel een regiofunctie. De gemeente heeft een aantal sterke sectoren zoals bouw, metaal en agro-food. Het stationsgebied kan zorgen voor een sterkere regiofunctie door de groeiende economie te faciliteren. De ontwikkeling van het stationsgebied kan daarnaast bijdragen aan de woningbouwopgave, het vestigingsklimaat en de mobiliteitstransitie. © Buck Consultants International, 2025

D) Omgevingsvisie 2020-2040

Raalte heeft negen dorpen en ligt tussen Zwolle, Deventer en Twente. Binnen de gemeente is er een sterke sociale cohesie. De agrarische sector is erg belangrijk voor de economie en omvat de gehele keten, van ‘boer tot bord’. Daarnaast wordt de economie gekenmerkt door sterke sectoren zoals de zorg, bouw en maakindustrie. De gemeente Raalte zal de komende tijd nog licht blijven groeien maar zal op termijn op een punt komen waar de groei stabiliseert. De gemeente zal net als vele andere gemeenten in het oosten van Nederland te maken krijgen met vergrijzing en het wegtrekken van jongeren. Raalte heeft een laag werkloosheidspercentage, maar bedrijven merken al dat er meer krapte op de arbeidsmarkt ontstaat waardoor het tekort aan vakmensen en ICT’ers groeit. Ook Raalte zal de komende jaren moeten inspelen op trends zoals robotisering en automatisering. De omgevingsvisie presenteert drie kernopgaven voor de komende jaren. Eén ervan gaat in op economische positie van Raalte en beschrijft de strategische positie van Raalte als het hart van Salland en de ambitie om een levendig centrum te blijven. De gemeente profiteert van economische kansen in omliggende steden zoals Zwolle, Deventer en Twente en streeft naar optimale bereikbaarheid door onder andere de stations ontwikkeling. Een belangrijk doel is regionale samenwerking om jongeren te behouden.

Het MKB in Raalte speelt een belangrijke rol in de lokale economie. Deze bedrijven onderscheiden zich door vakmanschap, innovatie en een open houding ten aanzien van vernieuwing. Het MKB is sterk geworteld in de gemeenschap. De gemeente ondersteunt het MKB door ruimte te bieden voor duurzame innovaties en technologieën, waardoor deze bedrijven kunnen blijven groeien en bijdragen aan de economische ontwikkeling van Raalte en de regio.

E) Economische agenda Raalte

In 2020 heeft de gemeente Raalte de Economische agenda opgesteld waarin de economische opgaven tot 2025 zijn uitgewerkt. Uit de economische agenda blijkt dat Raalte een veelzijdige economie heeft die gekenmerkt wordt door een groot aantal MKB-bedrijven, actief in verschillende sectoren. De agro & food sector is een krachtige tak in de gemeente met zowel agrarische bedrijven als bedrijven in de foodindustrie. Daarnaast beschikt het centrum van Raalte over een ruim aanbod aan winkels, waarmee het een regionale functie heeft. Ook het dorp Heino kent gezien de omvang een ruim aanbod aan winkels. Deze zijn voornamelijk gericht op het doen van dagelijkse boodschappen. Het is belangrijk om de bedrijven in de gemeente een goed vestigingsklimaat te bieden. Er is de afgelopen tijd veel gedaan om de band met het goed georganiseerde bedrijfsleven te verbeteren. Naast dit organisatorische aspecten dient er voldoende fysieke ruimte te zijn op toekomstbestendig ingerichte bedrijventerreinen. Thema’s als circulaire economie, energietransitie en klimaat zullen de komende tijd invloed hebben op alle activiteiten in de gemeente.

F) Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkingsopgave

In het rapport ‘werken’ in de verstedelijkingsopgave is onderzocht hoeveel ruimte er nodig is voor de economie, bekeken vanuit vier invalshoeken: autonome groei, extra woningbouw, overloop van bedrijven en startups. De huidige economie van Raalte kenmerkt zich door de aanwezigheid van bedrijven in de bouw, industrie en logistiek. Uit het onderzoek komt naar voren dat één op de drie banen zich bevindt op een bedrijventerrein. Van de 1.300 banen in de industriesector op bedrijventerreinen is de helft onderdeel van hightech systemen en materialen (HTSM), één van de topsectoren zoals aangewezen door de Nederlandse overheid. Bedrijven in de HTSM richten zich op de ontwikkeling van slimme technologieën en systemen. Wanneer Raalte vergeleken wordt met andere gemeenten in West-Overijssel, is in Raalte een oververtegenwoordiging te zien in de voedingsmiddelenindustrie, bouw en handel en reparatie. Wanneer wordt ingezoomd op de bedrijfsverplaatsingen dan blijkt dat twee derde verplaatst binnen de eigen gemeentegrenzen. Overige bedrijven komen uit omliggende gemeenten, vaak als gevolg van gebrek aan ruimte binnen de eigen gemeentegrenzen. De verwachte vraag naar bedrijventerreinen tot 2040 is 15 tot 30 hectare netto uitgeefbaar. Op basis van het autonome scenario gaat het om 10 tot 20 hectare, met een concrete vraag op korte termijn van 6 tot 11 hectare.

Veel bedrijven hebben de voorkeur om binnen de eigen kern of gemeente uit te breiden. Daarnaast is er extra vraag door woningbouwambities (8 tot 14 hectare) en overloop van bedrijven uit de regio (4 tot 5 hectare). Bedrijven in Raalte zullen de komende jaren rekening moeten houden met een veranderende omgeving. Ze zullen moeten inspelen op innovaties en transities zoals de overgang van een lineaire naar een circulaire economie, de impact van energie- en klimaatvraagstukken, de digitalisering van de maatschappij en bedrijfsprocessen, en de landbouwtransitie. De conclusies en adviezen benadrukken het belang van een integrale aanpak van wonen, werken en mobiliteit, het realiseren van toekomstbestendige bedrijventerreinen, het sturen op intensief gebruik van bestaande terreinen, het versterken van samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen, en regionale afstemming van ambities. © Buck Consultants International, 2025

G) Groeibeelden

Raalte en Heino De gemeente Raalte krijgt te maken met een hoge druk op de woningmarkt en grote behoefte aan ruimte voor werklocaties en economische activiteiten. De groeibeelden zijn opgesteld als reactie op de groeiopgave voor de komende jaren en brengt ontwikkelrichtingen en keuzes in beeld die voornamelijk zullen gaan landen in Raalte en Heino. Uit de ramingen blijkt dat de zoekopgave voor werklocaties die gepaard gaat met de groeiopgave, 15 tot 30 hectare netto uitgeefbaar bedraagt tot 2040.

Per deelgebied is een analyse gemaakt waarin het gebied uitgebreid is verkend door te kijken naar kansen en opgaven. De analyses van de deelgebieden vormen samen het groeibeeld voor de kern. In het groeibeeld zijn potentiële locaties aangewezen waar ruimte voor werk gerealiseerd kan worden. Het groeibeeld voor Raalte toont dat intensivering van De Zegge kan leiden tot 2 hectare aan ruimte. Het vervangen van bedrijvigheid met een hoge milieucategorie in de buurten voor bedrijvigheid met een lagere milieucategorie leidt tot 1 hectare ruimte. Daarnaast kan in de spoorzone 6 hectare ontwikkeld worden, met de uitbreiding van De Zegge 13,5 hectare en met een nieuw bedrijvenpark 17-20 hectare. Het groeibeeld voor Heino toont dat er momenteel relatief weinig nieuwe ruimte voor werk beschikbaar is. Uitbreiding en verdichting van Blankenfoort is aangewezen als kansrijke locatie, met een ontwikkelpotentie van 12 hectare. © Buck Consultants International, 2025

Buurtdorpen Voor de overige kernen zijn ook groeibeelden opgesteld. Als er een ruimtebehoefte naar voren komt, wordt gezocht naar locatie(s) aansluitend op bestaande werklocaties in het betreffende buurtdorp. Dit wordt nog nader onderzocht. In de groeibeelden wordt voornamelijk aandacht besteed aan de grote woningbouwopgave die op de gemeente afkomt (+ 3.000 woningen). Per dorp zijn meerdere locaties aangewezen waar kansen liggen voor woningbouw. De groeibeelden laten alle mogelijke locaties zien met kansen voor woningbouw. Samen zijn dit meer locaties dan nodig om te voorzien in de opgave van 3.000 woningen.

H) Wat zijn integrale opgaven die naar voren komen?

▪

Raalte heeft momenteel een veelzijdige economie, gekenmerkt door toonaangevende (familie) MKBbedrijven actief in de agrofood, zorg, bouw en industrie. De gemeente heeft een strategische positie als het hart van Salland te midden van Zwolle, Deventer en Twente.

▪

Bedrijven in Raalte zullen rekening moeten houden met een veranderende omgeving waardoor ze moeten inspelen op innovaties en transities. Het MKB in Raalte speelt een belangrijke rol in de lokale economie en is sterk geworteld in de gemeenschap. Deze bedrijven onderscheiden zich door vakmanschap, innovatie en een open houding ten aanzien van vernieuwing.

▪

Nederland, en daarmee de Regio Zwolle, heeft te maken met een groeiopgave in wonen, werken en klimaat. In de Regio Zwolle moeten ongeveer 50.000 woningen worden gerealiseerd tot 2040. De gemeente Raalte kan hier een bijdrage aan leveren door de ontwikkeling van de stationsomgeving (spoorzone en centrumgebied) en nieuwe woon- en werklocaties.

▪

De zoekopgave voor werklocaties die gepaard gaat met de groeiopgave bedraagt 15 tot 30 hectare netto uitgeefbaar tot 2040. Voor Raalte en Heino zijn specifieke zoeklocaties aangewezen waar nader verkend wordt in hoeverre deze ruimtevraag ingevuld kan worden.

▪

Daarnaast wordt er een traject gestart voor een zoekgebied t.b.v. een regionaal bedrijventerrein in Salland.

▪

Samen met de gemeenten in de regio West-Overijssel en de provincie Overijssel maken we afspraken over de programmering van bedrijventerreinen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Deze programmeringsafspraken zijn kader stellend voor nieuwe ontwikkelingen.

▪

Het is van belang om te kijken naar een integrale aanpak van wonen, werken en mobiliteit. Er moet nagedacht worden over het realiseren van toekomstbestendige bedrijventerreinen, het sturen op intensief gebruik van bestaande terreinen, het versterken van samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen, en regionale afstemming van ambities.

Bron: Gemeente Raalte

Hoofdstuk 2 Economische structuur en ruimtegebruik Raalte De economische structuur en het ruimtegebruik van Raalte is in beeld gebracht aan de hand van verschillende onderwerpen. A.

Verhouding banen en beroepsbevolking

Economische ontwikkeling

Werklocaties Raalte

Werk op bedrijventerreinen in beeld

Demografie en economie

Onderwijs en opleidingsniveau

Pendel van en naar de gemeente

Samenvatting

Bron: Gemeente Raalte

A) Verhouding banen en beroepsbevolking

Raalte heeft een werkgelegenheidsfunctie van 0,85 (banen gedeeld door beroepsbevolking). De beroepsbevolking is zodoende iets groter dan het aantal banen. De regiofunctie van Raalte blijkt uit het verhoudingsgetal: gemeenten met een verhoudingsgetal van rond de 1 (of hoger) hebben vaak een verzorgende functie.

Gemeente

Banen gedeeld door beroepsbevolking

Zwolle

1,41

Almelo

1,20

Meppel

1,08

Deventer

1,03

Hof van Twente

0,88

Raalte

0,85

Hardenberg

0,81

Elburg

0,80

Bronckhorst

0,76

Hellendoorn

0,75

Hattem

0,60

Verhouding banen en beroepsbevolking in perspectief 3 6 1 10

4 5

Bron: LISA, CBS

B) Economische ontwikkeling

Het aantal banen in de gemeente Raalte is in de periode 2015-2024 met 21% toegenomen. Het gaat om een gemiddelde groei van bijna 375 banen per jaar. De relatieve ontwikkeling van het aantal banen in Raalte ging de afgelopen jaren harder dan de provinciale ontwikkeling.

Ontwikkeling banen Raalte (2015-2024)

Ontwikkeling banen 2020-2024 t.o.v. Overijssel (index 2020 = 100)

25.000

114 112 19.560

20.000

16.200

110 108

15.000

106 104 102

10.000

100 Overijssel

5.000

Raalte

96 94

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bron: BIRO, 2024 © Buck Consultants International, 2025

2020

2021

2022

2023

2024 Bron: BIRO, 2024 14

Spreiding werkgelegenheid naar sector en buurtdorpen

De verdeling van de werkgelegenheid naar sector laat zien dat de sector groot- en detailhandel; reparatie van auto’s (24%) het grootst is. Daarna volgen de sectoren gezondheids- en welzijnszorg (16%), industrie (11%) en bouwnijverheid (9%). De afgelopen jaren is de groot- en detailhandel, bouwnijverheid en industrie met name gegroeid (in absolute zin). Krimp (in absolute zin) bevond zich vooral in de gezondheids- en welzijnszorg en vervoer & opslag. Momenteel werkt twee derde van het aantal werkzame personen in de gemeente Raalte in de kern Raalte. Het overige deel is verspreid over de 8 andere kernen.

Verdeling werkgelegenheid naar sector (2024)

Spreiding werkgelegenheid naar buurtdorp (2024)

Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

4.620

Gezondheids- en welzijnszorg

3.070

Industrie

2.200

Bouwnijverheid

1.840

Landbouw, bosbouw en visserij

1.240

Advisering, onderzoek en ov. spec. zak. dienstverl.

1.170

Onderwijs

1.120

Logies-, maaltijd- en drankverstrekking

850

Verhuur van roerende goederen en ov. zak. dienstverl.

750

Overige dienstverlening

650

Vervoer en opslag

610

Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte…

490

Cultuur, sport en recreatie

440

Informatie en communicatie

250

Verhuur van en handel in onroerend goed

150

Sectoren <100 banen niet weergegeven in figuur © Buck Consultants International, 2025

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

Bron: BIRO, 2024

Kern

Werkzame personen

Aandeel

Raalte

12.640

65%

Heino

2.810

14%

Heeten

1.610

Luttenberg

660

Mariënheem

640

Broekland

540

Nieuw Heeten

290

Laag Zuthem

220

Lierderholthuis

160

Gemeente Raalte

19.560

100% Bron: BIRO, 2024 15

Ontwikkeling toegevoegde waarde

In de periode 2014-2023 is de toegevoegde waarde van sectoren in Raalte gestegen, met uitzondering van 2020 (coronacrisis). De industrie heeft samen met de groot-en detailhandel, gezondheidszorg en bouwnijverheid de grootste toegevoegde waarde. Uitsplitsing naar sector laat zien dat in veel sectoren de toegevoegde waarde meer dan verdubbeld is, met name in de industrie.

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar sector in Euro’s > 1.000.000 (2014, 2018, 2023) Industrie Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

Bouwnijverheid Gezondheids- en welzijnszorg

Ontwikkeling toegevoegde waarde 2014 - 2023

Advisering, onderzoek en overige spc. zkl. dnstvlg.

1.300.000.000

Verhuur van en handel in onroerend goed Verhuur van roerende goederen en overige zkl.…

1.250.000.000

Onderwijs 1.200.000.000

Openbaar bestuur, overheidsdnst. en verplichte… Overige dienstverlening

1.150.000.000

Vervoer en opslag 1.100.000.000 1.050.000.000

Landbouw, bosbouw en visserij

2023

Logies-, maaltijd- en drankverstrekking

2018 2014

Informatie en communicatie

1.000.000.000

Cultuur, sport en recreatie 950.000.000

Financiële instellingen Winning en distributie van water; afval etc.

900.000.000 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Bron: CBS Statline, 2024 © Buck Consultants International, 2025

100.000.000

200.000.000

300.000.000

Bron: CBS Statline, 2024 16

Ontwikkeling aantal vestigingen gemeente Raalte

Het aantal vestigingen is in de afgelopen 10 jaar met 31% gegroeid. Het gaat om gemiddeld 106 vestigingen per jaar. De groei van het aantal vestigingen komt overeen met het beeld in andere gemeenten en wordt veelal veroorzaakt door een toename van het aantal zelfstandigen in verschillende branches. Het aantal vestigingen in Raalte groeide de afgelopen vijf jaar minder hard vergeleken met de provincie Overijssel.

Ontwikkeling vestigingen Raalte (2015-2024)

Ontwikkeling vestigingen 2020-2024 t.o.v. Overijssel (index 2020 = 100) 125

5.000 4.060

120

4.000

115

3.110 3.000

110 2.000

Overijssel

105

Raalte 1.000

100

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bron: BIRO, 2024 © Buck Consultants International, 2025

95 2020

2021

2022

2023

2024 Bron: BIRO, 2024 17

Top 15 grote bedrijfsvestigingen 15 grootste vestigingen qua aantal banen De tabel aan de rechterkant toont een overzicht van de top 15* grootste gevestigde bedrijven qua aantal banen in de gemeente Raalte in de sectoren industrie, groothandel, bouw en zorg. Het merendeel van deze grote bedrijven, met uitzondering van het Jumbo distributiecentrum en een aantal zorginstellingen, vinden hun oorsprong in de gemeente Raalte. Het gaat niet alleen om lokaal georiënteerde mkb’ers, maar ook (inter)nationaal georiënteerde bedrijven. * Het aantal banen is niet uitsluitend een indicator voor de economie. Elementen als toegevoegde waarde en het innovatief vermogen zijn ook van belang voor het bepalen van de economische waarde van de gemeente.

Ter illustratie zijn acht bedrijven uitgelicht Beaphar BV (Raalte) • • •

Beaphar is een grote organisatie en opereert internationaal. Het is een familiebedrijf dat sterk verankerd is in de gemeente Raalte. Het bedrijf levert in meer dan 86 landen voedings- en verzorgingsproducten voor huisdieren.

Het Wooldhuis (Heino) • • •

Het Wooldhuis is een woonzorgcentrum gelegen in Heino en maakt onderdeel uit van zorgspectrum Het Zand. Zorg wordt afgestemd op de persoonlijke situatie. Het is één van de grotere zorginstellingen in de gemeente.

Bedrijf

Plaats

Banen

Sector

Carinova Woonzorg, locatie De Hartkamp

Raalte

200-499

Zorg

Zozijn Regio Salland

Raalte

200-499

Zorg

Jumbo Distributiecentrum

Raalte

200-499

Groothandel

Beaphar BV

Raalte

200-499

Industrie

Het Wooldhuis

Heino

100-199

Zorg

Azerty

Raalte

100-199

Groothandel

ZGR locatie Angeli Custodes

Raalte

100-199

Zorg

Hutten Beef

Heeten

100-199

Industrie

Dunlop Protective Footwear B.V.

Raalte

100-199

Industrie

Uw Onderhoudspartner Lenferink

Heino

100-199

Bouw

Pan-Oston B.V.

Raalte

100-199

Groothandel

BV Lupack Vleeswaren- en Conservenfabriek

Raalte

100-199

Industrie

Zorggroep Raalte locatie Stevenskamp

Heeten

100-199

Zorg

Bouwhuis Enthoven b.v.

Raalte

100-199

Industrie

Van Merksteijn Staalcoating B.V.

Raalte

100-199

Industrie Bron data: BIRO, 2024

Uw Onderhoudspartner Lenferink (Heino)

Azerty (Raalte) • • •

Azerty is een online groothandel in computeronderdelen en is gevestigd op De Zegge in Raalte. Het bedrijf begon in 2004 als een startup in een garagebox en is uitgegroeid tot een groothandel met uitgebreid assortiment. Het is een voorbeeld van een startup uitgegroeid tot grote onderneming in de eigen gemeente.

Hutten Beef (Heeten) • • • •

• •

Uw onderhoudspartner Lenferink is een familiebedrijf uit Heino. Door middel van vakmanschap, innovatie en duurzame oplossingen streeft het bedrijf ernaar om onderhoudspartner te worden in OostNederland.

Bouwhuis Enthoven b.v. (Raalte) Hutten Beef is een echt familiebedrijf uit Heeten. Het bedrijf is opgericht in 1928 in Nieuw-Heeten. In de loop der jaren heet het bedrijf zich ontwikkeld tot toonaangevend producent van rundvleesproducten en bedient klanten wereldwijd. Het bedrijf bezit een duurzaam en milieuvriendelijk pand.

• •

Bouwhuis Enthoven is een familiebedrijf en onderdeel van de Royal Van Beek Group. Het bedrijf exporteert naar meer dan 45 landen is richt zich op eiproductie.

Dunlop Protective Footwear B.V. (Raalte)

Van Merksteijn Staalcoating B.V. (Raalte)

• •

•

Het bedrijf richt zich op het maken van werkschoenen. Het bedrijf positioneert zich als de global leader in beschermende schoenen. Dunlop Footware is innovatief en staat met plek 25 hoog in de Makers Top 100 (jaarlijkse ranglijst van de 100 grootste en meest winstgevende makers van Nederland)

•

Sinds de oprichting in Raalte in 1995 is Van Merksteijn Staalcoating uitgegroeid tot een toonaangevend coatingbedrijf. Het bedrijf is innovatief en produceert duurzame coatings en ontwikkelde zelfs de grootste poedercoating-productielijn in WestEuropa.

C) Werklocaties Raalte Werklocaties Raalte (conform IBIS) # 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

3 5 11

9 2 8

6 14

4 13

Naam terrein De Zegge I t/m VII Spoorzone Blankenfoort Telgen ‘t Zeegsveld Raalte Zuid Luttenberg Mariënheem Oost I Broekland II Zwolseweg Heeten 1997 Nieuw Heeten Zuid Broekland I

De bedrijventerreinen zijn verspreid over de hele gemeente. Het grootste oppervlak aan bedrijventerreinen bevindt zich in de kern Raalte. Het netto uitgegeven areaal van 208 hectare is in onderstaande tabel afgezet tegen benchmark gemeenten in Oost-Nederland.

Benchmark uitgegeven areaal (ha) #

Gemeente

Uitgegeven (ha)

Rijssen-Holten

252

Hof van Twente

237

Meppel

223

Oldenzaal

210

Raalte

208

Zutphen

187

Hellendoorn

157

Dalfsen

135

Dinkelland

Olst-Wijhe

52 Bron: IBIS Nederland, 2023

Uitgifte op bedrijventerreinen

De bedrijventerreinen in Raalte zijn nagenoeg volledig uitgegeven (99%). In de periode 2009-2023 is er 32 hectare uitgegeven, gemiddeld komt dit neer op 2 hectare per jaar. De crisisjaren (2007 tot 2011) leidden tot een mindere uitgifte, de afgelopen 5 jaar laten juist een hogere uitgifte zien. Opvallend is dat de coronacrisis niet heeft geleid tot een dip in de uitgifte.

Historische uitgifte bedrijventerreinen Raalte in hectare (2009-2023) 8 7 6 5 4 3 2

Gegevens bedrijventerreinen Raalte in hectare (2023) Bedrijventerrein

Bruto

Netto

Uitgegeven

Banen

De Zegge I T/M V De Zegge VII Spoorzone Blankenfoort De Zegge VI Telgen I T Zeegsveld Raalte Zuid Luttenberg Marienheem Oost I Broekland II Telgen II Zwolseweg Heeten 1997 Nieuw Heeten Zuid Broekland I Uitbreiding Heino Telgen III

105 33 25 21 20 8 8 5 6 6 4 5 7 4 3 4 1 6 3

84 21 21 16 14 6 5 5 5 4 4 4 4 4 3 3 1 3 3

84 23 21 16 14 6 5 5 5 4 4 4 4 4 3 3 1 2 3

4.180 320 40 710 690 240 100 180 90 150 X 170 320 90 30 30 20 N.v.t.* N.v.t.*

Raalte

274

210

208

7.360

Maximale Milieucategorie 4 4 3 3 4 3 3 3 2 3 3 4 4 3 X 3 3 X X

1 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Bron: IBIS Nederland, 2023 © Buck Consultants International, 2025

*Telgen III en uitbreidingen Heino zijn nog in ontwikkeling

Bron: IBIS Nederland, 2023, bewerking door gemeente 2025 21

D) Werk op bedrijventerreinen in beeld In 2024 waren er 7.350 werkzame personen op een bedrijventerrein in de gemeente Raalte, wat neerkomt op 38% van het totaal aantal werkzame personen. De sectoren bouwnijverheid, industrie en vervoer & opslag in Raalte hebben een sterke voorkeur voor bedrijventerreinen. Landbouw, onderwijs en zorg kiezen het minst vaak voor een bedrijventerrein als vestigingslocatie.

Voorkeur bedrijven voor bedrijventerreinen (gemeente Raalte) Op bedrijventerrein Buiten bedrijventerrein

Bouwnijverheid

73%

Industrie

71%

Vervoer en opslag

70%

Verhuur van roerende goederen en ov. zak. dienstverl.

60%

Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

56%

Overige dienstverlening

40%

Advisering, onderzoek en ov. spec. zak. dienstverl.

28%

Informatie en communicatie

22%

Logies-, maaltijd- en drankverstrekking

18%

Verhuur van en handel in onroerend goed

17%

Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering

Sectoren <50 banen niet weergegeven in figuur

14%

Financiële instellingen

Cultuur, sport en recreatie

Gezondheids- en welzijnszorg

Onderwijs

Landbouw, bosbouw en visserij 1% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Bron: BIRO / IBIS 2024, bewerking BCI © Buck Consultants International, 2025

E) Demografie en economie Het aantal inwoners nam de afgelopen jaren toe in de gemeente. De gemeente heeft een ambitie uitgesproken om +3.000 woningen te realiseren. Het is nu nog niet zeker welk type inwoners deze woningen zullen aantrekken, een deel van de extra inwoners zal in de gemeente Raalte willen wonen én werken.

▪

Het aantal inwoners nam de afgelopen jaren toe in de gemeente Raalte. Het afgelopen jaar is er een kleine afname zichtbaar. In het kader van de verstedelijkingsopgave heeft de gemeente de ambitie uitgesproken om naast autonome groei, extra woningen te bouwen. Het gaat hierbij om een ambitie van 3.000 woningen tot 2032. In de groeibeelden voor de verschillende kernen binnen de gemeente staat duidelijk beschreven waar potentiële ontwikkelgebieden voor woningbouw liggen. Een deel van de vraag kan worden opgevangen door bestaande harde en zachte plannen en binnenstedelijke plancapaciteit, een deel zal moeten ontstaan uit nieuwbouw. De bouw van het aantal woningen zal ervoor zorgen dat het aantal inwoners verder zal toenemen de komende jaren. Om ervoor te zorgen dat de beroepsbevolking ook toeneemt is het belangrijk om met het woningaanbod aan te sluiten op jongeren en jonge gezinnen.

Ontwikkeling aantal inwoners per 1 januari 2016 – 2025* 39.000

38.500

38.000

37.500

37.000

36.500

36.000

35.500 2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Bron: CBS, 2025 *voorlopige cijfers 2025, per 1 januari © Buck Consultants International, 2025

Vermogen van huishoudens Het vermogen van huishoudens in Raalte is gestegen in de periode 2019-2023. De relatieve stijging ging iets harder dan in de totale arbeidsmarktregio Zwolle (bestaande uit de gemeenten Dalfsen, Elburg, Hardenberg, Hattem, Kampen, Meppel, Nunspeet, Oldebroek, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Westerveld, Zwartewaterland, Zwolle).

▪

Opmerkelijk genoeg bleek de stijgende trend van het gemiddelde inkomen beperkt gevoelig voor de coronapandemie. In coronajaar 2020 was het gemiddelde besteedbaar inkomen in Nederland vrijwel gelijk aan dat van het jaar ervoor, in coronajaar 2021 was er wel een toename. De overheid kwam toentertijd met een omvangrijk pakket aan steunmaatregelen om de forse economische terugval door corona zoveel mogelijk te verzachten. Dat had een positieve weerslag op het gemiddelde inkomen. De grafiek laat zien dat het gemiddeld vermogen van particuliere huishoudens in Raalte in de periode 2019 tot 2023 iets harder is gegroeid dan in de totale arbeidsmarktregio Zwolle.

Geïndexeerd vermogen* van huishoudens 2019-2023 (2019 = 100) 160 150

Raalte 140

Arbeidsmarktregio Zwolle

130 120 110

*Het gemiddelde vermogen van particuliere huishoudens is het saldo van bezittingen en schulden. Bezittingen worden gevormd door spaargeld, woningbezit en overige bezitten. Schulden bestaan uit schulden ten behoeve van een eigen woning en andere kredieten.

100 90 2019

2020

2021

2022

2023 Bron: CBS, 2025

F) Onderwijs en opleidingsniveau De gemeente Raalte huisvest veel basisscholen en heeft daarnaast een school voor het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs, beiden gevestigd in Raalte. In het opleidingsniveau van de groep 15 tot 75 jaren is in de afgelopen 10 jaar een sterke stijging te zien in het aantal hoogopgeleiden (35%). De groep middelbaar opgeleiden is met 6% iets gestegen. De groep laagopgeleiden is met 19% sterk afgenomen.

▪

In de gemeente Raalte zijn 17 basisscholen, 2 voor speciaal onderwijs en 2 scholen voor het voortgezet onderwijs. Het Carmel college biedt onderwijs op praktijkniveau, vmbo, havo en vwo. Landstede heeft een locatie in Raalte waar verschillende opleidingen gevolgd kunnen worden. Het aanbod is breed, met veel aandacht voor handel & commercie en groen & dier. Voor aanbod van hoger onderwijs trekken studenten naar steden als Zwolle, Deventer en Enschede.

In 2023 is het opleidingsniveau van de bevolking in de gemeente Raalte tussen de 15 en 75 jaar als volgt verdeeld: 27,3 % hoogopgeleid, 48,7% middelbaar en 24 % laag opgeleid. Per opleidingsniveau is het beeld als volgt: ▪

Het aantal laagopgeleiden is afgenomen in Raalte (-19%), dit komt overeen met het provinciaal en landelijk beeld;

▪

Het aantal middelbaar opgeleiden is gestegen in Raalte (+6%), in de provincie en in Nederland is dit in dezelfde tijdsperiode nagenoeg gelijk gebleven;

▪

Het aantal hoogopgeleiden is toegenomen in Raalte (+35%), dit is ook terug te zien in de provincie en in het landelijk beeld, maar de relatieve groei in Raalte ligt net iets hoger.

Ontwikkeling opleidingsniveau bevolking 15 – 75 jaar (2014 – 2023) 30.000

+ 35%

Onderwijsniveau hoog

25.000

20.000

Onderwijsniveau middelbaar

15.000

+ 6%

10.000

5.000

Onderwijsniveau laag

-19%

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Bron: CBS, 2025 25

G) Pendel van en naar de gemeente

Deze tabellen laten een sterke verbintenis met nabijgelegen gemeenten en daarmee de regiofunctie van Raalte zien. De top-10 van ingaande pendelbewegingen laat zien dat Raalte vooral werknemers uit buurgemeenten zoals Hellendoorn, Olst-Wijhe en Dalfsen ontvangt. Uitgaande pendel gaat vooral richting Zwolle en Deventer. De gemeente Raalte kende in december 2023 meer uitgaande pendel (8.900 banen) dan inkomende pendel (6.100). Er is veel ingaande pendel vanuit de buurgemeenten en een positief pendelsaldo met Hellendoorn (+500), Olst-Wijhe (+300) en Dalfsen (+300). Ook werken er veel mensen uit de gemeente Raalte in de grotere steden. Er is relatief veel uitgaande pendel richting Deventer (saldo -1.100) en Zwolle (saldo -2.700).

Ingaande pendel (top-10 gemeenten)

Uitgaande pendel (top-10 gemeenten)

Van

Naar

Pendel

Van

Naar

Pendel

Deventer

Raalte

1.000

Raalte

Zwolle

3.400

Hellendoorn

Raalte

1.000

Raalte

Deventer

2.100

Olst-Wijhe

Raalte

900

Raalte

Olst-Wijhe

600

Dalfsen

Raalte

800

Raalte

Dalfsen

500

Zwolle

Raalte

700

Raalte

Hellendoorn

500

Almelo

Raalte

300

Raalte

Rijssen-Holten

400

Ommen

Raalte

300

Raalte

Almelo

300

Hardenberg

Raalte

200

Raalte

Enschede

200

Rijssen-Holten

Raalte

200

Raalte

Hengelo (O.)

200

Twenterand

Raalte

200

Raalte

Ommen

200

Bron: CBS, december 2023

Arbeidsmarkt regio Zwolle (EBRZ, 2024) ▪

Vanaf begin 2021 is de krapte op de arbeidsmarkt in zowel Regio Zwolle als Nederland fors toegenomen.

▪

In het tweede kwartaal van 2024 bedroeg de spanningsindicator voor Regio Zwolle (arbeidsmarktregio) 4,71 en voor Nederland 4,00 punten.

▪

Voor Regio Zwolle betekent dit dat tegenover elke werkloze (afgerond naar boven) 5 vacatures openstonden.

▪

De periode van inhaalgroei na corona is voorbij, desondanks is de arbeidsmarktsituatie in Regio Zwolle nog steeds als ‘zeer krap’ te typeren.

Bron: CBS, december 2023

H) Samenvatting Speerpuntsectoren ▪

De sector groot- en detailhandel; reparatie van auto’s (24%) is het grootst. Daarna volgen de sectoren gezondheids- en welzijnszorg (16%), industrie (11%) en bouwnijverheid (9%).

Relatie demografie en economie ▪

Het aantal inwoners nam de afgelopen jaren toe in de gemeente. De gemeente heeft een ambitie uitgesproken om +3.000 woningen te realiseren. Het is nu nog niet zeker welk type inwoners deze woningen zullen aantrekken, een deel van de extra inwoners zal in de gemeente Raalte willen wonen én werken.

Het gemiddeld vermogen van particuliere huishoudens is in de periode 2019 tot 2023 iets harder gegroeid dan in de totale arbeidsmarktregio Zwolle.

Banen en toegevoegde waarde ▪

Het aantal banen in de gemeente Raalte is in de periode 2015-2024 met 21% toegenomen. Het gaat om gemiddelde groei van bijna 375 banen per jaar. De ontwikkeling van het aantal banen in Raalte ging de afgelopen jaren harder vergeleken met de provinciale trend.

▪

Onderwijs en opleidingsniveau ▪

De gemeente huisvest meerdere scholen waaronder middelbaar beroepsonderwijs. Voor aanbod van hoger onderwijs trekken studenten naar steden als Zwolle, Deventer en Enschede.

▪

In de afgelopen 10 jaar is een sterke stijging waarneembaar in het aantal hoogopgeleiden (35%). De groei lag net iets hoger dan het provinciale en landelijke gemiddelde. Middelbaar opgeleiden (+6%) en laagopgeleiden (-19%) hebben zich conform provinciaal/landelijke trend ontwikkeld.

Bedrijventerreinen ▪ ▪

▪

Bedrijventerreinen zijn verspreid over de hele gemeente. Het grootste oppervlak aan bedrijventerreinen bevindt zich in de kern Raalte. De bedrijventerreinen in Raalte zijn nagenoeg uitgegeven (99%). Tussen 2009-2023 is er 32 hectare uitgegeven (gemiddeld 2 hectare per jaar). In de periode 2019 tot 2023 lag het gemiddelde met 4 hectare per jaar een stuk hoger. De sectoren bouwnijverheid, industrie en vervoer & opslag zijn vooral op bedrijventerreinen gevestigd.

Pendel ▪

Raalte kende in december 2023 meer uitgaande pendel (8.900 banen) dan inkomende pendel (6.100).

▪

Raalte vervult een kansrijke regiofunctie als het Hart van Salland. Er is veel ingaande pendel vanuit buurgemeenten en een positief pendelsaldo met Hellendoorn (+500), Olst-Wijhe (+300) en Dalfsen (+300).

▪

Daarnaast werken veel mensen uit de gemeente Raalte in de grotere steden. Er is relatief veel uitgaande pendel richting Deventer (saldo -1.100) en Zwolle (saldo -2.700). 27

Hoofdstuk 3 Trends met impact voor de gemeente Raalte De gemeente Raalte zal de komende jaren te maken krijgen met verschillende trends en ontwikkelingen die invloed hebben op de economie van de gemeente. Dit hoofdstuk bevat de volgende driedeling: A.

Metatrends internationaal

Hoofdtrends met impact

Verdieping naar sector

Bron: Hier in Salland

A) Metatrends internationaal

Metatrends zijn ontwikkelingen die spelen op een hoog niveau en gaan over meerdere thema’s. Het gaat hierbij over grote veranderingen in gedrag, denkwijze of economie. Trends op een lager schaalniveau die betrekking hebben op een economische sector of een technologie komen voort uit metatrends. Belangrijke metatrends zijn de toenemende invloed van de mens op haar leefomgeving waardoor bijvoorbeeld het klimaat onder druk komt te staan, toename van technologische en innovatieve ontwikkelingen die leiden tot een snelle economische verandering, toenemende druk op de welvaartstaat door demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en geopolitieke veranderingen die raken aan strategische autonomie.

Majeure trends

Veranderende geopolitieke verhouding maakt onzeker

Omarmen data-technologie voor kansen, of beheersen voor beperken onzekerheid en disruptie

Schaarste aan menselijk kapitaal vraagt om lastige keuzes

Welvaart versus veiligheid Macht versus efficiëntie

• • • •

• • •

Nationaal en lokaal Inzet van schaarse middelen Arbeidsmigratie deel van de puzzel

•

Vergrijzing / krapte arbeidsmarkt Arbeidsmigratie voor uitvoering Druk op het sociale stelsel Strijd om talent

Technologie en innovatie leidt tot snel veranderende economie en samenleving

De huidige structuur ondermijnt de toekomstige voedingsbodem

Dilemma

Schaalniveau

Demografie zet druk op de welvaartstaat

Toenemende invloed mens op haar biotoop

• •

• • • •

Internationale context Verandering geopolitieke krachtenveld

Klimaatverandering Schaarste fossiele grondstoffen Dreigende tekorten schoon water Grote druk op de biodiversiteit

• • •

Internationale context Bedrijven wereldwijde marktmacht Technologie met winner takes all In toepassingen raakt het iedereen

AI, big data, digitalisering Automatisering en robotisering Elektrificatie en energiegebruik

• • •

• •

• • • •

Internationaal en Europees Overheden en bedrijfsleven

Democratie onder druk Machtspolitiek Strategische autonomie en reshoring Hogere lasten import/export

B) Hoofdtrends met impact

Hoofdtrends hebben uiteenlopende impact, die vaak aan verschillende sectoren raken. Klimaatverandering, innovatieve samenwerking, economische omstandigheden, krapte op de arbeidsmarkt, digitalisering en tekort aan ruimte hebben allen een weerslag op de economie en impact op uiteenlopende sectoren.

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Klimaatverandering eist aanpassing van bedrijven (transitie circulair, energieneutraal) Economische omstandigheden veranderen: heroriëntatie op productieketens en reductie risico’s Toenemend belang van samen innoveren en concurrentiekracht vergroten binnen ecosystemen Digitalisering en technologische toepassingsmogelijkheden leveren belangrijke kansen voor Raalte Grote uitdagingen door arbeidstekorten, afstand tot arbeidsmarkt en uitstroom talent Ruimte voor economie is in Raalte beperkt en moet concurreren met andere functies Handelsoorlogen en strategische autonomie leiden tot verschuiving afzetmarkten (machtsblok eerst)

Klimaat verandering

Economische omstandigheden

Innovatieve samenwerking Arbeidsmarkt krapte

Geopolitieke ontwikkeling

Digitalisering Ruimte tekort

C) Verdieping naar sector

De majeure trends en thema’s spelen vaak op een hoog niveau. De context voor Raalte wordt duidelijker als de majeure trends worden vertaald naar verschillende economische sectoren. Binnen sectoren zijn er verschillende trends en ontwikkelingen zichtbaar die impact hebben op de gemeente. Aan de hand van acht verschillende sectoren zijn algemene trends en ontwikkelingen in deze sectoren beschreven. Daarna is aan de hand van deze trends en ontwikkelingen de context voor de gemeente Raalte geschetst.

Landbouw

Bouw

Logistiek

Industrie

Energie

Diensten

Zorg

Detailhandel en vrije tijd

Landbouw

Trends en ontwikkelingen in de sector

Context Raalte

▪

Door (Europese) wet- en regelgeving komen verdienmodellen onder druk te staan. Agrarische bedrijven gaan op zoek naar nieuwe verdienmodellen. Denk hierbij aan nieuwe teelt (biobased) of de opkomst van de eiwittransitie.

▪

Bij de Opgave buitengebied wordt nader verkend welke economische activiteiten in VAB’s (Vrijkomende Agrarische Bebouwing) gewenst zijn. Dit kan consequenties hebben voor de benodigde oppervlakte aan nieuwe werklocaties.

▪

De groeiende bevolking vergroot de druk op de ruimte. Landbouwgrond wordt aantrekkelijker voor andere ontwikkelingen en daarmee ook schaarser.

▪

Innovaties en automatisering zorgen ervoor dat er minder mensenwerk nodig is. The Green East biedt een plek voor de ontwikkeling van innovaties in de landbouw.

▪

Bedrijven in de agrarische sector worden steeds innovatiever. Landbouwprocessen worden computergestuurd waardoor processen automatisch worden doorlopen.

▪

Kansen voor agroparken waar hoogtechnologische landbouwbedrijven een vervanging kunnen zijn voor de intensieve veeteelt.

Om toekomstbestendig te blijven kunnen agrarische bedrijven inspelen op het biobased bouwen. Hiervoor zijn nieuwe bouwmaterialen nodig zoals stro of bamboe. Agrarische bedrijven kunnen hun teelt hierop inrichten.

▪

De gemeente heeft een sterke agrofoodsector. Dit kan de basis zijn voor de ontwikkeling van een duurzame agrofoodsector waar wordt ingezet op de eiwittransitie en circulaire landbouw.

Conclusie Van oudsher sterke sector met rijke historie aan nieuwe ideeën en concepten staat onder druk. Innovatie biedt kansen voor doorgroei naar een toekomstbestendige landbouw. © Buck Consultants International, 2025

Bouw

Trends en ontwikkelingen in de sector

Context Raalte

▪

Door maatschappelijke doelstellingen zoals het klimaatakkoord, de energietransitie en de enorme woningbouw- en mobiliteitsopgave zal de vraag naar gebouwen, duurzame mobiliteit en infrastructuur de komende jaren verder toenemen.

▪

De gemeente heeft te maken met een grote bouwopgave kijkend naar de ambitie voor nieuwe woningen. Dit zal de vraag naar bouwactiviteiten verhogen en levert kansen op voor de lokale/regionale bouwsector.

▪

Bouwbedrijven zullen innovaties richten op het efficiënter inrichten van processen om zo voldoende te kunnen produceren en gebruik maken van duurzamere bouwmaterialen als hout, stro en bamboe.

▪

Bouwbedrijven in Raalte zullen wellicht overgaan op prefab of modulair bouwen wat vraagt om extra ruimte als gevolg van overslagcapaciteit (demonteren, hergebruik).

▪

Duurzame betonproductie zal zich snel ontwikkelen als gevolg van resource based engineering. Dit houdt in dat middels alternatieve bindmiddelen en de combinatie met data, modellen en software materialen opnieuw gebruikt kunnen worden.

▪

Door beperkte ruimte op bouwplaatsen zal er meer prefab & modulair gebouwd worden. Door in een fabriek modules te maken kunnen processen op de bouwplaats worden versneld. Toename van deze bouwconcepten vraagt extra ruimte voor bouwfabrieken en (regionale) opslaglocaties voor gebouwde units en materialen.

Kansen voor installatietechniek. Installateurs waren vooral uitvoerders, maar worden steeds meer een totaalaanbieder met advies- en engineeringsdiensten. Installateurs moeten niet alleen zorgen voor het plaatsen van bijvoorbeeld klimaatsensoren, maar ook implementatie van gebouwbeheersystemen is hun verantwoordelijkheid. Deze werkzaamheden vragen breed opgeleide installateurs (met kennis van IT-systemen).

Conclusie De relatief grote bouwsector in Raalte krijgt te maken met een aanhoudende bouwopgave. Uitdagingen zitten in arbeidstekort, een verduurzamingsslag en implementatie van circulaire activiteiten. © Buck Consultants International, 2025

Logistiek

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

De diversificatie van ketens zorgt voor het veerkrachtig en flexibel inrichten van toeleveringsketens. Strategische beoordelingen van toeleveringsketens zijn een routinepraktijk geworden, waardoor (huisvestings)dynamiek in de sector zal aanhouden.

▪

De logistieke sector zit in een trend richting duurzaam transport. Er is meer aandacht voor modal shift en het verlagen van emissies.

▪

De online verkoop van producten stijgt nog altijd. Daarbij komt dat de bevolking groeit waardoor deze vraag ook zal aanblijven. Meer pakketten vragen om meer logistieke verwerking wat op zijn beurt neerkomt op meer ruimtevraag vanuit de sector.

▪

Innovaties in de sector helpen mee bij de verduurzaming van transport. Elektrificatie van vervoersmiddelen en efficiëntere routes verlagen de emissies. Daarnaast zorgen nieuwe monitorsystemen, AI en robotisering voor meer automatisering in de sector waardoor minder arbeidskrachten nodig zijn.

Context Raalte ▪

Rekening houden met toename arbeidsmigranten bij komst grote distributiecentra in de gemeente en daarmee onderzoek doen naar realisatie huisvesting arbeidsmigranten.

▪

State of the art distributiecentra met veel automatisering levert niet altijd veel werk op. Bovendien heeft de sector te maken met vergrijzing en een groeiend personeelstekort.

▪

Meer ruimtevraag vanuit logistieke toekomstbestendige bedrijfsprocessen.

processen

vanwege

Conclusie Innovaties en toekomstbestendige bedrijfsprocessen kunnen bij hetzelfde aantal werknemers zorgen voor stabilisering (laatste jaren krimp aantal werknemers in Raalte), wat ook nodig is gezien toenemend personeelstekort en aanhoudende vraag (online winkelen). © Buck Consultants International, 2025

Industrie

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

▪

Voor Nederland is het belangrijk om oog te blijven houden voor bepaalde niches binnen de industrie. De Nationale Technologiestrategie (NTS) ondersteunt dit (EZK, bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen). De industrie produceert steeds meer producten die beter zijn voor het klimaat (minder plastic etc.). Daarnaast zijn bedrijven ook bezig met het circulair inrichten van bedrijfsprocessen waardoor afvalstromen worden beperkt.

▪

Vergrijzing en een hoger opleidingsniveau van de beroepsbevolking leiden tot groeiend personeelstekort. Inzet van AI en robotisering zorgen voor verhoging van de arbeidsproductiviteit.

▪

Veranderingen in geopolitiek leiden tot reshoring, strategische autonomie leidt ertoe dat bedrijven bedrijfsprocessen terughalen naar Nederland.

▪

Om te voldoen aan de NAVO-norm wordt defensie weer belangrijker. De ontwikkeling en productiebudget van defensietechnologie groeit.

Context Raalte ▪

Meer ruimtevraag vanuit bedrijven uit de sector vanwege nieuwe circulaire bedrijfsprossen.

▪

De sector heeft te maken met een groeiend personeelstekort en vergrijzing. De gemeente Raalte huisvest veel bedrijven in de sector industrie en zal hiermee te maken krijgen.

▪

Kansen op het gebied van de defensie industrie, gezien de groeiende ontwikkeling en productie van defensietechnologie.

▪

Inzet op ontwikkeling smart industry met focus op nieuwe duurzame materialen. De gemeente huisvest enkele bedrijven in de metaalsector die hierin ontwikkelingen kunnen doormaken.

Conclusie Variatie aan sub segmenten binnen de sector, met lokaal tot internationaal verzorgingsgebied, biedt kansen voor innovatie en pionieren ten behoeve van een toekomstbestendige industrie sector in Raalte. © Buck Consultants International, 2025

Energie

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

▪

Als gevolg van netcongestie is er een toenemende ruimtevraag naar elektriciteitsinfrastructuur. Dit komt neer op vraag naar zowel boven als ondergrondse infrastructuur zoals trafohuisjes, hoogspanningskabels, aansluitingen voor bedrijven etc. Het energienetwerk wordt meer gedecentraliseerd. Bedrijven spelen hierin een actieve rol door zelf in te spelen op de energievoorziening. Dit zorgt ook voor uitdagingen en overbelasting van het elektriciteitsnet. Bedrijven en ontwikkelingen in de energiesector vragen om veel ruimte. Denk aan wind- en zonneparken. Daarbij komt dat er vaak weerstand is van bewoners bij de plannen voor een nieuwe ontwikkeling.

Context Raalte ▪

De gemeente Raalte huisvest weinig bedrijven in deze sector en zal minder merken van de trends in deze sector op bedrijfsniveau.

▪

De gemeente Raalte heeft een grote hoeveelheid aan MKBbedrijven. Deze type bedrijven hebben over het algemeen focus op de dagelijkse bedrijfsvoering, waardoor er in sommige gevallen minder aandacht is voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit.

▪

Wanneer enkele (grote) partijen gezamenlijke initiatieven opstarten voor bijvoorbeeld energieopwekking, kan dit bijdragen aan het voorkomen van problemen in energie beschikbaarheid.

Conclusie De gemeente huisvest relatief weinig werknemers in de energiesector, het op peil houden en uitbreiden van ondergrondse- en bovengrondse infrastructuur noopt tot collectieve oplossingen. © Buck Consultants International, 2025

Diensten

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

In de dienstensector worden innovaties toegepast. Het gebruik van AI, digitalisering en robotisering kunnen resulteren in efficiëntere bedrijfsprocessen in de dienstensector.

▪

De IT-sector is een belangrijk onderdeel binnen de dienstensector en is de afgelopen jaren hard aan het groeien en zal dat ook blijven doen.

▪

Groeimarkten ontstaan rondom specifieke technologieën die toegevoegde waarde bieden zoals AI, quantum computing, high tech (chip) technologie of cybersecurity. Hier is ruimte voor nieuwe mkbbedrijven die innovatie aanjagen. Data ontwikkelingen zorgen voor een toenemende vraag naar bijvoorbeeld datacenter ruimte.

Context Raalte ▪

Een deel van de dienstensector is bevolkingsvolgend (zakelijke diensten, makelaars, accountants, maar ook onderwijs en zorg), en zal toenemen in geval van bevolkingsgroei. Ook de regiofunctie van Raalte kan een positief effect hebben op de vraag naar diensten.

Conclusie De veelal verzorgende dienstensector in Raalte kan blijvend profiteren van de regiofunctie, met extra groeipotentieel voor kantoorachtige IT-ontwikkelingen.

Zorg

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

▪

Vergrijzing en bevolkingsgroei leiden tot meer vraag naar zorg, terwijl het personeelstekort verder toeneemt. Er ontstaat een dubbele vergrijzing (dit houdt in dat binnen de groep 65-plussers het deel 80plussers toeneemt) . Innovaties binnen de zorgsector en inzet op robotisering, digitalisering en automatisering helpen bij het tegengaan van personeelstekorten. Innovaties in de zorgsector leiden tot een ander type personeel. Huidige processen die worden uitgevoerd door arbeidskrachten kunnen vervangen worden door technologische ontwikkelingen. Anderzijds vraag dit om personeel dat om kan gaan met deze technologische ontwikkelingen.

Context Raalte ▪

De gezondheidssector is een grote sector in de gemeente Raalte, er is met name veel ouderenzorg in de gemeente.

▪

De druk op de arbeidsmarkt voor de zorg wordt verder vergroot, er is te weinig personeel beschikbaar terwijl er de komende jaren meer vraag zal zijn.

▪

De dubbele vergrijzing kan leiden tot problemen in de verzorgingscentra. Wel kan de hoge druk op de zorg de aanjager zijn van innovaties.

Conclusie In termen van werkgelegenheid en economie een grote sector in de gemeente die de komende jaren onder druk komt te staan door dubbele vergrijzing. Innovatie in de zorg wordt steeds belangrijker, het kan aantrekkelijk zijn om hier economisch op te profileren. © Buck Consultants International, 2025

Detailhandel en vrije tijd

Trends en ontwikkelingen in de sector ▪

Krimpgebieden verliezen hun commerciële en maatschappelijke voorzieningen.

▪

Meer inkopen worden online winkelbezoek verder afneemt.

▪

Het koopstromenonderzoek laat zien dat de werkgelegenheid is gestegen in de detailhandelsbranche in Heino. Het totale aantal verkooppunten in de detailhandel is vanaf 2015 min of meer gelijk gebleven.

▪

Context Raalte ▪

Raalte profileert zich als kern met goed winkelaanbod. Door een breder (online) aanbod komt deze regiofunctie van Raalte onder druk te staan. Ondernemers zullen samen met de gemeente actief een bijdrage moeten leveren om deze regiofunctie in stand te houden.

▪

De beschreven trends leiden tot een hogere druk op de instandhouding van commerciële en maatschappelijke voorzieningen, met name in de kleinere kernen in de gemeente.

▪

Dag- en verblijfrecreatie biedt kansen voor het blijven profileren van de gemeente en regio, personeel kan een uitdaging vormen bij het in standhouden van deze faciliteiten.

gedaan waardoor het fysieke

Er is steeds meer sprake van inkomend toerisme uit buurlanden die gebruik maken van dag- en verblijfrecreatie. Automatisering is belangrijk om het personeelstekort in deze branche op te vangen.

Conclusie Het belang van de dag- en verblijfsrecreatie, en daarmee een aantrekkelijk centrum, neemt steeds verder toe. Raalte heeft een verzorgingsfunctie voor eigen buurtdorpen en omliggende gemeenten, e-commerce kan de regiofunctie als kern voor winkelen onder druk zetten. © Buck Consultants International, 2025

Hoofdstuk 4 Verdieping bedrijventerreinen: ruimte voor economie Dit hoofdstuk brengt verdieping aan op de bedrijventerreinen, aan de hand van een schets van de huidige situatie en een twee sporen beleid. In dit hoofdstuk komen de volgende prioriteiten aan bod (die terugkomen in hoofdstuk 6): 1. Ruimte voor bedrijventerreinen op strategische plekken in Raalte/Heino 2. Verkennen ruimte voor bedrijventerreinen in buurtdorpen 3. Regionaal bedrijventerrein verkennen in afstemming met buurgemeenten

Bron: Gemeente Raalte

Huidige situatie De gemeente Raalte heeft een groeiperiode doorgemaakt in inwoners, vestigingen en banen. Sinds 2009 is 32 ha aan bedrijventerreinen uitgegeven, dit is gemiddeld 2 ha per jaar. Sinds 2019 is er zelfs 4,5 ha per jaar uitgegeven. Alle bedrijventerreinen zijn bijna volledig uitgegeven. Er is nog slechts 2 ha uitgeefbaar. Hiermee is een ongezonde situatie ontstaan, waarbij: ▪

er geen doorgroeiruimte is voor succesvolle bestaande bedrijven;

▪

er geen verhuisdynamiek/schuifruimte is;

▪

er geen bedrijven van elders kunnen worden aangetrokken die de economie van Raalte versterken.

Zonder het creëren van ruimte voor economie (38% van de werkgelegenheid in de gemeente Raalte is gevestigd op bedrijventerreinen) ontstaat er een disbalans: groei in wonen en bevolking, maar niet in werken. Zodoende is het van belang om nieuwe ruimte te vinden, waarbij keuzes cruciaal zijn: niet alles kan tegelijk. Het creëren van ruimte voor economie kan op twee plekken: ▪

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Raalte&id=ccbb6b75-eaba-47cb-be99-16aaac9ccaf5