BIJLAGE A2_Stec Groep - Onderzoek Werken in de Verstedelijkingsopgave Raalte

Tabel 2: Woningbehoefte per scenario tot 2040

Aantal woningen Scenario 1

1.510

Scenario 2

2.130

Scenario 3

3.000

Bron: Companen (2023), bewerking Stec Groep (2023)

Van huishoudens naar extra inwoners Op basis van de hiervoor uiteengezette scenario’s maken we een schatting van het aantal extra inwoners dat gerealiseerd wordt door de bouw van woningen. Bij de autonome huishoudensontwikkeling van de gemeente Raalte tot 2040 ligt de nadruk op alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder. Het zijn voornamelijk deze doelgroepen die in scenario 1 in aantallen zullen toenemen. Daarentegen daalt in dit scenario het aantal gezinnen en jonge huishoudens, zie figuur 11. De ‘extra’ groei uit scenario 1 bestaat vooral uit de toename van jonge huishoudens en de groeiende groep arbeidsmigranten. De exacte samenstelling daarvan weten we niet. We doen in dit onderzoek de aanname dat dit voor een deel stellen en voor een deel alleenstaanden zijn. In het tweede scenario wordt extra gebouwd voor de inhaalvraag van jongeren en vestigingspieken van migrantengroepen. We doen hier wederom de aanname dat dit voor een deel stellen en voor een deel alleenstaanden zijn. In het derde scenario wil de gemeente Raalte aanvullend gezinnen uit de regio aantrekken. We doen hier de aanname dat de extra groei in het derde scenario (ten opzichte van eerdere scenario’s) voornamelijk bestaat uit gezinnen.

24

25

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Figuur 11: Verwachte ontwikkeling van huishoudensgroepen in Raalte (verschillen tussen 2022 en 2040)

Bron: Companen (2023)

De voorgenoemde gegevens en aannames hebben we vertaald in de volgende scenario’s voor de inwonersgroei van de gemeente Raalte tot 2040, zie tabel 3. Op basis van deze scenario’s rekenen we verder.

Tabel 3: Toename inwoners op basis van woningbouwambities*

Huishoudensverdeling

Toename inwoners tot 2040

Scenario 1

Groei bestaat voornamelijk uit alleenstaanden en stellen van 65+

+ 1.350

Scenario 2

Aanvullende groei door doorstromers vanuit de huidige woningmarkt en piekvestigingen van migrantengroepen

+ 2.250

Scenario 3

Nog eens aanvullende groei door het aantrekken van gezinnen van buitenaf

+ 5.250

Bron: Stec Groep (2023). * afgerond op 50-tallen

Arbeidsdeelname is de afgelopen jaren gegroeid Om een inschatting te maken welk aandeel van het aantal toekomstige extra inwoners tot de werkzame beroepsbevolking gaat horen gaan we in op de arbeidsdeelname van de gemeente Raalte. In de gemeente Raalte is de netto participatiegraad (het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking) 75,7% in 2022. De arbeidsdeelname nam de afgelopen jaren toe in de gemeente. In 2019 was de netto participatiegraad nog 73,7%. In Raalte zijn relatief veel personen werkzaam ten opzichte van de totale bevolking, de huidige arbeidsdeelname in Raalte is bijvoorbeeld hoger dan het provinciale gemiddelde van 74,1%. We geven voor elk scenario weer hoeveel werkzame personen het aantal extra inwoners mogelijk met zich meebrengt. We rekenen hier voor alle scenario’s met de gemiddelde netto arbeidsparticipatie van 75,7%. Er is in de praktijk echter verschil in de arbeidsparticipatie per

26

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

leeftijdsgroep. Zo zal de arbeidsparticipatie door vergrijzing afnemen. Aan de andere kant zorgt het aantrekken van jonge gezinnen voor een lagere participatiegraad, omdat veel adolescenten nog niet werken. Dergelijke nuances zijn relevant om mee te wegen in de interpretatie van onderstaande analyses.

Tabel 4: Toename inwoners en werkzame bevolking in Raalte o.b.v. woningbouwambities*

Toename inwoners tot 2040

Toename werkzame beroepsbevolking

Scenario 1

+ 1.350

+ 1.000

Scenario 2

+ 2.250

+ 1.700

Scenario 3

+ 5.250

+ 3.950

Bron: Stec Groep (2023). * afgerond op 50-tallen

Relatief veel inwoners wonen in de gemeente Raalte, maar werken elders De potentiële toename van de werkzame beroepsbevolking zegt nog niets over of deze personen daadwerkelijk in de gemeente Raalte gaan werken. Immers, de gemeente Raalte is geen eiland en we hebben eerder geconstateerd dat het een grote dagelijkse uitgaande arbeidspendel kent richting onder meer de gemeenten Deventer en Zwolle. Het aantrekken van extra huishoudens – bijvoorbeeld de gezinnen in scenario 3 – leidt bovendien niet vanzelfsprekend tot een groei van de economie op bedrijventerreinen. Deze mensen kunnen hun werk elders in de regio houden, enkele dagen ‘remote’ werken en dus enkel wonen in Raalte. Of de mensen die in Raalte gaan wonen, ook in Raalte gaan werken, is mede afhankelijk van in hoeverre de gemeente daadwerkelijk passende werkgelegenheid voor deze mensen weet aan te trekken. Onder andere de programmeringsafspraken in de regio, het beschikbare bedrijventerreinenaanbod, het accountmanagement en de acquisitie van de gemeente hebben daar een grote invloed op. Om een inschatting te maken van de hoeveelheid werkzame personen die mogelijk in Raalte gaan werken gaan we uit van het huidige percentage dat in de gemeente woont én werkt. In de gemeente Raalte is op dit moment ongeveer 40% van alle mensen zowel werkzaam als woonachtig in de gemeente.

Aan de hand van dit percentage komen we tot een verwachte groei van circa 400 potentiële banen in scenario 1, een groei van circa 700 potentiële banen in scenario 2 en 1.600 potentiële banen in scenario 3.

Tabel 5: Toename inwoners, werkzame bevolking en banen in Raalte o.b.v. woningbouwambities*

Toename inwoners tot 2040

Toename werkzame beroepsbevolking

Toename banen

Scenario 1

+ 1.350

+ 1.000

+ 400

Scenario 2

+ 2.250

+ 1.700

+ 700

Scenario 3

+ 5.250

+ 3.950

+ 1.600

Bron: Stec Groep (2023). * afgerond op 50-tallen

Correctie met groeicijfers vanuit de provinciale behoefteraming De autonome groei zoals bepaald in hoofdstuk 4.1 is gebaseerd op de groeicijfers van het EIB per sector per regio. De verwachtingen van het EIB zijn weer deels gebaseerd op de regionale bevolkingsprognose van het CBS. De ontwikkeling van de (beroeps)bevolking is voor het EIB één

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

van de determinanten voor ontwikkeling van de werkgelegenheid. Daarop heeft het EIB al gerekend met een opslag. De werkgelegenheid groeit in de regio West-Overijssel volgens het EIB aanzienlijk harder dan de beroepsbevolking, die volgens het CBS juist krimpt. Het EIB houd er dus rekening mee dat een deel van de werkgelegenheidsgroei bijvoorbeeld ingevuld wordt door meer inzet op behoud en aantrekken van inwoners, arbeidsmigratie, toename van pendelen en/of mensen die meer gaan werken of door aanspraak te maken op de arbeidsreserve (onbenut arbeidspotentieel). Het is belangrijk dat we de (extra) werkgelegenheidsgroei als gevolg van de woningbouw corrigeren met de cijfers van het EIB, omdat die al doorgerekend zijn in de autonome groeicijfers van de provinciale behoefteraming (vorig hoofdstuk). Op die manier halen we dubbeltellingen uit de berekening. We rekenen in deze paragraaf alleen de extra vraag door als gevolg van de woningbouwambities. De EIB-raming voor de COROP-regio West-Overijssel gaat uit van een totale werkgelegenheidsgroei t/m 2040 van 2,4% in het lage scenario en 5,3% in het hoge scenario. Daarmee constateren we dat de werkgelegenheidsgroei van scenario 1 en scenario 2 binnen de bandbreedte van de provinciale behoefteraming vallen. Met andere woorden, in deze scenario’s is er geen sprake van een aanvullende vraag.

Scenario 3 valt daarentegen buiten de bandbreedte van de provinciale behoefteraming. In dit scenario is er dus wel een extra toename van de werkgelegenheid, en daarmee een extra ruimtevraag. Het gaat in dit scenario om een extra toename van ongeveer 700 tot 1.200 banen in de gemeente. Circa een derde van de banen bevindt zich op een bedrijventerrein Niet al deze banen landen op de bedrijventerreinen, verwachten we. Voor een deel ontstaat werkgelegenheid in het openbaar bestuur, zorg, onderwijs, detailhandel, horeca en op de kantoorlocaties. We confronteren daarom de mogelijke toename in het aantal banen met de locatietypevoorkeur in de gemeente. Oftewel, het aandeel banen wat op een bedrijventerrein gevestigd is, ten opzichte van het totaal aantal banen in de gemeente. In de gemeente Raalte is ongeveer een derde (32,8%) van de werkgelegenheid op de bedrijventerreinen gevestigd. Op basis van dit aandeel verwachten we in scenario 3 een extra toename van circa 200 tot 400 banen op de bedrijventerreinen in Raalte. In scenario 1 en 2 is er geen extra toename ten opzichte van de provinciale prognose. Vertaling naar ruimtegebruik: extra vraag maximaal 8 tot 14 hectare Om het ruimtegebruik per arbeidsplaats te bepalen maken we gebruik van de gemiddelde terreinquotiënt op de bedrijventerreinen in de gemeente Raalte (vierkante meter per arbeidsplaats).

De gemiddelde terreinquotiënt in de gemeente Raalte is hoger dan gemiddeld in de regio West-Overijssel. Waar de terreinquotiënt in West-Overijssel circa 245 m2 per arbeidsplaats is, is de terreinquotiënt in de gemeente Raalte circa 350 m2 per arbeidsplaats. De oorzaak hiervan zit waarschijnlijk in de sectorsamenstelling. De in de gemeente Raalte dominerende sectoren (zoals bouw, handel en reparatie, industrie en logistiek en groothandel) hebben een groter ruimtegebruik per werknemer dan de meer dienstverlenende bedrijvigheid. We confronteren de mogelijke toename van het aantal banen op de bedrijventerreinen in de gemeente Raalte met het gemiddelde ruimtegebruik per werknemer. Dat geeft een indicatie van de vraag naar bedrijventerreinen. In de praktijk zullen de sectorsamenstelling én de eisen die de gemeente stelt aan bouwintensiteit bij nieuwvestiging invloed hebben op het daadwerkelijke ruimtegebruik. Deze nuance is relevant voor de correcte interpretatie van deze cijfers. Als sectoren ruimte-intensiever worden en/of gedwongen worden om ruimte-intensiever te bouwen – en dus qua intensiteit meer richting het regionaal gemiddelde bewegen – is er evident minder ruimte nodig dan hier geraamd.

27

28

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

We verwachten dat er in scenario 1 en in scenario 2 geen extra ruimtevraag optreedt. De uitkomsten van deze twee scenario’s vallen binnen de bandbreedte van de provinciale behoefteraming. In scenario 3 verwachten we een extra vraag ten opzichte van provinciale prognose. Het gaat dan over maximaal 8 tot 14 hectare extra vraag bij het huidige gemiddelde ruimtegebruik. Bij het regionaal gemiddelde ruimtegebruik zou het gaan om 5 tot 10 hectare extra vraag. Of deze vraag zich daadwerkelijk voordoet, hangt uiteindelijk sterk samen met de invulling van de verstedelijkingsstrategie van de regio Zwolle en het waarmaken van de ambities van de gemeente bovenop de prognose in het woningmarktonderzoek van Companen. Bovendien moeten de bedrijven geënthousiasmeerd worden om zich daadwerkelijk in de gemeente Raalte te vestigen.

Tabel 6: Toename banen op de bedrijventerreinen en ruimtevraag o.b.v. ambities

Additionele groei banen op bedrijventerreinen t.o.v. provinciale prognose*

Additionele ruimtevraag op bedrijventerreinen t.o.v. provinciale prognose

Scenario 1

-

-

Scenario 2

-

-

Scenario 3

+ 200 / + 400

8 hectare / 14 hectare

Bron: Stec Groep (2023). * afgerond op 50-tallen

Ook ontwikkeling in werkgelegenheid en een ruimtebehoefte buiten de bedrijventerreinen We hebben eerder geconstateerd dat circa een derde van de werkgelegenheid in de gemeente Raalte op een bedrijventerrein gevestigd is. Dit betekent dat twee derde van de werkzame personen niet op een bedrijventerrein werkt. Op basis van voorgaande analyse is er in scenario 3 een extra ontwikkeling van 500 tot 800 banen buiten de bedrijventerrein. Deze banen vinden hun plek in de dorpscentra, in het onderwijs, bij zorginstellingen, bij de lokale overheid of elders in de stad. Dit zal met name verzorgende bedrijvigheid zijn die meegroeit met de bevolkingspopulatie en/of consumentenbestedingen. Concreet kijken we naar de informele werklocaties in het buitengebied en binnen de bebouwde kom. Van traditionele bedrijventerreinsectoren – bouw, industrie en logistiek – is een gedeelte niet op een bedrijventerrein gevestigd. Het gaat in deze traditionele sectoren in totaal om 10% van het totaal aan banen in Raalte. Op basis van de huidige verdeling tussen vestigingen op bedrijventerreinen en niet-bedrijventerreinen, verwachten we een groei van circa 100 banen in de traditionele bedrijventerreinsectoren buiten de bedrijventerreinen.

Daarvoor komen nieuwe woon-werkmilieus, kleinschalige opslag-/productieruimten in de kernen, aanloopstraten van de centra en leegstaande agrarische bebouwing potentieel voor in aanmerking. Extra ruimtevraag kent veel gevoeligheden We zien dat de extra woningbouwambities mogelijk een extra ruimtevraag op kunnen leveren op de bedrijventerreinen. Daarbij gaan we uit van de huidige arbeidsparticipatie en arbeidspendel. Een hogere arbeidsparticipatie of het beter binden van werkenden aan de gemeente – bijvoorbeeld door het verkleinen van de mismatch op de arbeidsmarkt en/of het aantrekken van nieuwe bedrijven – leidt logischerwijs tot een grotere extra behoefte.

5.2

De positie van Raalte in de regio

Het tweede perspectief dat we analyseren is de extra aantrekkingskracht op bedrijven uit de regio. Twee variabelen zijn daarvoor potentieel doorslaggevend, namelijk (1) de kwaliteit van de

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

vestigingslocaties en de meerwaarde van de lokale samenwerking, ketens en innovatieklimaat voor bedrijven, en (2) de ruimtelijke puzzel van alle ruimtebehoeften die in de provincie en regio moet worden gelegd. Het vestigingsklimaat en het bedrijventerreinenaanbod zijn kwalitatief niet onderscheidend Sinds 2017 heeft een aantal bedrijven van buiten de gemeente Raalte zich op één van de bedrijventerreinen in de gemeente gevestigd. Voorbeelden hiervan zijn KMI Precisie uit de gemeente Zwolle, Van Essen Vlees uit de gemeente Olst-Wijhe, Daggenvoorde uit de gemeente Deventer en Broekhuizen Motor Service uit de gemeente Ommen. In de jaren 2021 en 2022 is het aandeel bedrijfskavels in de gemeente Raalte dat werd gekocht door een bedrijf dat van buiten de gemeente kwam toegenomen. Toch zien we dat het aanbod op de bedrijventerreinen in Raalte en de bestaande voorraad zich kwalitatief niet kan onderscheiden van dat in de omliggende gemeenten. Zo concludeerden we in hoofdstuk 3 dat er geen kwaliteiten zijn waarmee het vestigingsklimaat van Raalte zich onderscheidt ten opzichte van de rest van de regio. De bedrijventerreinen zelf hebben daarmee in het algemeen geen bovenlokale of zelfs regionale aantrekkingskracht. De huidige kwaliteit is dus niet wat bedrijven van buiten naar Raalte trekt. De beschikbaarheid van ruimte is de doorslaggevende factor.

Aanwezigheid van aanbod is geen robuuste vestigingskwaliteit Inzet op ruimte als kwaliteit verdient een winstwaarschuwing. De beschikbaarheid van aanbod is geen robuuste kwaliteit, omdat deze direct teniet wordt gedaan op het moment dat een buurgemeente alsnog ruimte beschikbaar heeft. Dat kan deels ondervangen worden door afspraken hierover te maken in het regionale programmeringsoverleg. Bovendien is de beschikbaarheid van aanbod lang niet voor iedere doelgroep een doorslaggevende reden om te verplaatsen. Andere locatiefactoren spelen ook een belangrijke rol, bijvoorbeeld de bereikbaarheid, afstand tot personeel, leveranciers en klanten, de uitstraling, etc. Plekken die enkel ruimte als kernkwaliteit hebben, vangen bij economische tegenwind de hardste klappen. In het leggen van de ruimtelijke puzzel in de regio is behoefte aan ruimte voor bedrijven In de regio West-Overijssel is er sprake van een vraag naar bedrijventerrein waarin op dit moment onvoldoende aanbod tegenover staat. De gemeente Raalte zou dus, bovenop de autonome vraag (hoofdstuk 4) en extra vraag als gevolg van de woningbouwambities (paragraaf 5.1), mogelijk nog een deel van de regionale resterende behoefte kunnen faciliteren. Het beschikbaar hebben van voldoende ruimte voor de huisvesting van bedrijven speelt daarbij een belangrijke rol.

Gezien de lokale binding en de afstand die mkb’ers doorgaans bereid zijn te verhuizen is het niet aannemelijk dat de Raalter terreinen veel ruimtevraag vanuit bijvoorbeeld Steenwijkerland, Kampen of Zwartewaterland opvangen. In de omliggende West-Overijsselse gemeenten is sprake van een resterende behoefte aan bedrijventerrein. Deze behoefte heeft in het hoge prognosescenario een omvang van circa 25 hectare in de gemeente Deventer, circa 8 hectare in de gemeente Olst-Wijhe, circa 15 hectare in de gemeente Dalfsen en circa 5 hectare in de gemeente Ommen 9. In de gemeente Zwolle doet het tekort zich volgens de programmeringsafspraken met name voor op het gebied van grootschalige kavels; een fijnmaziger beeld hiervan ontbreekt vooralsnog.

9

(bron: Programmeringsafspraken bedrijventerreinen West-Overijssel 2023).

29

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Welk aandeel van de ruimtevraag de gemeente Raalte in kan vullen als overlooplocatie voor andere gemeenten is alleen op basis van aannames in te schatten. We zetten onze twee aannames uiteen: • We gaan er daarbij vanuit dat 50% van de bedrijven zich plaatsgebonden voelt en, ondanks het ruimtegebrek, niet buiten de eigen gemeente wil verhuizen. Dat is een positieve inschatting. Uit onderzoek van het CBS 10 blijkt bijvoorbeeld dat slechts 5% van alle bedrijven bereid is over de gemeentegrens te verhuizen, en uiteindelijk blijft landelijk gemiddeld circa 75% ook daadwerkelijk binnen de gemeente 11. We gaan er in onze aanname dus vanuit dat de ruimtelijke druk meer bewegingen over de gemeentegrens geven. Dat betekent dat we een maximale ‘overloopmarkt’ verwachten van 26 hectare uit de buurgemeenten (exclusief vervangingsvraag en additionele vraag). • Als tweede kijken we naar de kans voor Raalte om een bepaald bedrijf te huisvesten. Omdat de bedrijventerreinen in de gemeente Raalte zich niet op kwaliteit onderscheiden en daarmee evenveel kans maken op overloop als andere buurgemeenten, geven we de gemeente Raalte daarvoor simpelweg evenveel kans als andere buurgemeenten. Bijvoorbeeld, Deventer heeft vijf directe buurgemeenten, dus we dichten iedere gemeente indicatief 20% van de vraag toe.

Op deze manier verwachten we dat de ‘overloopvraag’ die Raalte toekomt maximaal 4 à 5 hectare bedraagt. • Let wel, het gaat hier om de overloopvraag die zich beleidsneutraal voordoet. Of en in hoeverre de gemeente Raalte kan en moet voorzien in de ruimtevraag van omliggende gemeenten is uiteindelijk afhankelijk van of de gemeenten zelf in hun vraag gaan voorzien. Uiteindelijk wordt deze afweging vastgelegd in de regionale en intergemeentelijke afspraken en de definitieve puzzel met betrekking tot de programmering. Het is dus niet enkel aan de gemeente Raalte zelf om deze ruimte voor zichzelf te programmeren. Daarbij kan het ook zo zijn dat de gemeente Raalte aan de lat wordt gezet voor een groter aandeel, omdat de gemeente Raalte bereid is om hiervoor ruimte te reserveren. Met andere woorden, de regionale programmeringsafspraken hebben hierop een groot effect. Verhuismomentum kan benut worden om te werken aan een onderscheidend vestigingsmilieu Het verhuismomentum van bedrijven die vanuit omringende gemeenten naar Raalte verplaatsen kan bijdragen aan het ontwikkelen van een onderscheidend vestigingsklimaat. Belangrijk daarvoor is selectief en slim acquireren. Denk hierbij aan het aantrekken van bedrijven ter versterking van lokale ketens, de circulaire transitie en/of innovatiekracht in de gemeente.

In plaats van alleen te kijken naar kwantiteit, is ook kwaliteit van belang: sluit het werk bijvoorbeeld aan bij de mensen die in de gemeente Raalte (komen te) wonen? Het is belangrijk om samen met de regiogemeenten goed over de spelregels/ambities van een eventueel regionaal bedrijventerrein na te denken. Kwaliteit moet voorop staan en het profiel van het terrein moet aansluiten bij de kracht en kernkwaliteiten van de gemeente Raalte en de regio. Ook ruimtelijk gezien moet een eventueel regionaal terrein goed ingepast en ontsloten worden.

5.3

Groei van innovatieve bedrijven in Raalte

Als derde analyseren we de mogelijke aanvullende groei vanuit doorgroeiende start-ups. Het gaat om een potentiële grotere groei dan in het verleden is gerealiseerd. In het autonome prognosescenario is al gerekend met de tot op heden gebruikelijke jaarlijkse oprichting, groei en opheffing van bedrijven. In de gemeente worden in verhouding veel industriële en land- en tuinbouw bedrijven opgericht In de gemeente Raalte zijn er in 2022 circa 96 bedrijven per 10.000 inwoners gestart. Hiermee ligt het aantal startende ondernemingen onder het regionale gemiddelde van 130 startende bedrijven 10 11

https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2013/33/bedrijven-verhuizen-vooral-binnen-eigen-gemeente (CBS, 2013). Verhuizingen van bedrijven en groei van werkgelegenheid (Ruimtelijk Planbureau, 2007).

30

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

per 10.000 inwoners (bron: Kamer van Koophandel 2022). Waar Raalte in opvalt is dat het aantal startende ondernemingen per 10.000 inwoners relatief hoog is in de sectoren land- en tuinbouw (4,5 per 10.000 inwoners ten opzichte van 2,0 per 10.000 inwoners in West-Overijssel) en industrie (6,6 per 10.000 inwoners ten opzichte van 5,4 per 10.000 inwoners in West-Overijssel). Dit zegt iets over kansrijke sectoren, maar nog niets over de innovatiekracht bij deze startende bedrijven. We hebben eerder geconstateerd dat het innovatieve vermogen het hoogst is bij bedrijven in de agrifood- en bouwsector en dat veel van deze innovatieve bedrijven zich op een van de bedrijventerreinen hebben gevestigd in de gemeente. Het feit dat het relatief hoge aandeel startende bedrijven zich in de sectoren bevindt waar ook de meeste innovatie aanwezig is, kan in het kader van profilering en een onderscheidend vermogen als een belangrijke pullfactor worden gezien. The Green East functioneert nu als huisvesting van innovatie, groei naar verwachting beperkt Hoewel er in de gemeente een aantal organisaties gevestigd zijn die zich bezig houden met aanjagen van innovatie (denk aan FutureTech Salland en Innovatiehub Salland), komt dit in de gemeente Raalte momenteel voornamelijk tot uiting op het gebied van agrifood, via Innovatiehub The Green East.

De bedrijven die op dit moment op The Green East gevestigd zijn geven aan dat de eerder genoemde faciliteiten (kweekruimtes, klimaatkamers, proefvelden, etc.) ze tot The Green East heeft aangetrokken. Er zijn op dit moment vijf partijen op het terrein gevestigd en er is nog ruimte beschikbaar om meer bedrijven te huisvesten. Er is echter geen sprake van een wachtlijst. Huidige innovatieklimaat in de kinderschoenen, voor doorgroei mist Raalte kernkwaliteiten De bedrijven die nu op The Green East gevestigd zijn, zijn dat deels vanwege de aanwezige faciliteiten, en deels vanwege gebrek aan betaalbare ruimte om zich elders te vestigen of uit te breiden. De bedrijven geven aan zich bij doorgroei bij voorkeur te vestigen nabij de TU Delft of Universiteit van Twente, omdat ze ook op de één of andere manier aan deze onderwijs- en onderzoeksinstellingen zijn gelieerd. De gemeente Raalte biedt op dit moment nog een te kleine kennisbasis en te beperkte inhoudelijke samenwerking op innovatie om de volgende stap in de groei te zetten. We concluderen dat het innovatieklimaat in de gemeente Raalte te weinig ontwikkeld is om een grotere groei te verwachten dan de historische trendlijnen. Daarom verwachten we geen extra ruimtevraag door het stijgende aantal doorgroeiende start-ups.

Er zal mogelijk incidenteel sprake zijn van een doorgroeiend bedrijf, maar dit zal de groei die wordt verwacht in de provinciale prognose niet ontstijgen. Werken aan steviger inhoudelijke lokale samenwerking is een volgende stap Het innovatieklimaat is een belangrijke knop om aan te draaien. Daarvoor is het in essentie belangrijk dat ondernemers, overheid en onderwijs elkaar weten te vinden en gezamenlijke programma’s organiseren. Ofwel, bedrijven, overheid en ondernemers moeten een inhoudelijke samenwerking aangaan op relevante onderwerpen. Er moet een open innovatieklimaat ontstaan, zodat het voor externe partijen interessant wordt om zich in de gemeente Raalte te vestigen en om zich langer en intensiever aan Raalte te binden. Daarbij liggen onderwerpen binnen de agrifood- en de bouwsector het meest voor de hand. Denk aan de eiwittransitie, biobased bouwen en circulair bouwen. In het verlengde daarvan kunnen experimenten en pilotprojecten ontstaan, en moet de samenwerking zichtbaar worden. Via The Green East wordt bijvoorbeeld al gebouwd aan een sterk merk dat potentieel een goed platform is om zichtbaarheid vorm te geven. Gemeente Raalte kan zich gaan onderscheiden in toepassing van innovatie Profiteren van programma’s als The Green East hoeft niet altijd in de vorm van bedrijven die zich op de bedrijventerreinen vestigen.

Groeiende bedrijven kunnen zich bovendien prima op één van

31

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

de campussen elders vestigen. We zien voor de gemeente Raalte in alle gevallen kansen om zich te gaan ontwikkelen tot koploper voor toegepaste innovatie. De gemeente beschikt over clusters van agrobedrijven, bouwbedrijven en maakindustrie die zich kunnen onderscheiden door met nieuwe innovaties te experimenteren en gezamenlijk kennis te ontwikkelen op de praktische implementatie hiervan. Ook daarmee ontstaat een innovatieklimaat en daarmee grotere aantrekkingskracht op bedrijven. Dat versterkt bovendien de concurrentiekracht van de bestaande bedrijven op de bedrijventerreinen, die actief participeren in het onderzoek dat elders in de gemeente wordt gedaan.

32

33

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

6. Conclusies In dit hoofdstuk vatten we de belangrijkste conclusies uit de voorgaande hoofdstukken samen. Dit hoofdstuk kunt u lezen als een beknopte samenvatting van de bevindingen uit dit onderzoek. Daarbij gaan we met name in op bevindingen uit de laatste twee hoofdstukken, waar een inschatting wordt gemaakt van de toekomstige vraag naar bedrijventerreinen.

De kwantitatieve uitkomsten van de verschillende vraagramingen uit de hoofdstukken vier en vijf worden in onderstaande tabel op een rijtje gezet. Ook staat de paragraaf waarin in de uitwerking van de ruimtevraagraming in wordt beschreven benieuwd. De ruimtevraag per perspectief beschrijven we onder de tabel.

Tabel 7: Kwantitatieve uitkomsten vraagramingen

Vraagbenadering Autonome uitbreidingsvraag

Ruimtevraag Uitwerking 10 tot 20 ha

Paragraaf 4.1

Waarvan hangt al concreet boven de markt

6 tot 11 ha

Paragraaf 4.2

Potentiële extra vraag als gevolg van woningbouwambities

8 tot 14 ha

Paragraaf 5.1

Potentiële extra vraag als gevolg van overloop uit de regio

4 tot 5 ha

Paragraaf 5.2

-

Paragraaf 5.3

Potentiële extra vraag als gevolg van doorgroei start-ups

De economie in de gemeente Raalte (en de regio) is in beweging De komende jaren ligt er een uitdagende puzzel voor in de regio West-Overijssel. Er ligt een forse woningbouwambitie, bedrijven vragen om ruimte, het mobiliteitsnetwerk en de energieinfrastructuur moet daarvoor worden geëquipeerd en tegelijkertijd willen we met zijn allen het landschap zoveel mogelijk intact te laten. De gemeente Raalte heeft de ambitie om een grotere rol te gaan vervullen in de regionale wonen- en werkenopgave. Er is een woningbouwambitie geformuleerd – het realiseren van 3.000 woningen voor 2032 – de gemeente wil daarbij ook haar economie laten groeien en de gemeente ziet kansen om ruimte te bieden voor het huisvesten van bedrijven die elders geen plek meer kunnen vinden. Tegelijkertijd zien we bedrijfsactiviteiten, bedrijfsketens en de bedrijfsruimtemarkt veranderen als gevolg de circulaire transitie, energietransitie, digitalisering en de landbouwtransitie. In deze dynamische context maakt de gemeente de komende jaren plannen, samen met de regio. De huidige economie van Raalte tekent zich door een brede basis van MKB, waaronder een groot aandeel van bedrijven in de bouw, logsitiek en industrie. Innovatie en vernieuwing is daar de komende jaren van belang.

De circulaire transitie, energietransitie, digitalisering en landbouwtransitie vragen bedrijven om hun businessmodel kritisch tegen het licht te houden. De wijze waarop met deze transities wordt omgegaan bepaalt de concurrentiekracht en het toekomstig verdienvermogen van de gemeente. Op dit moment vindt er in de gemeente Raalte met name op de onderwerpen agrofood en bouw innovatie plaats. Binnen de bedrijfsmuren – bijvoorbeeld door een omslag naar modulaire en circulaire bouw – en in gezamenlijkheid, bijvoorbeeld in de samenwerkingsverbanden FutureTech Salland, Innovatiehub Salland en op The Green East, waar de focus ligt op de eiwittransitie.

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Voor de Raalter bouw- en maakbedrijven is het van belang om concurrerend te blijven in de veranderende marktomstandigheden. Zo zal ketensamenwerking in toenemende mate plaats gaan vinden om innovatie te bevorderen en om schaalvoordelen te realiseren voor inzameling, verwerking en kennisontwikkeling. Dat leidt tot een toenemende meerwaarde van een open innovatieklimaat en fysieke clustering van gelijkgestemde bedrijven. Voor de industrie en de logistiek is steeds meer ruimte nodig om grondstoffen te scheiden en op te slaan. In het algemeen concluderen we dat de vraag naar- en het belang van duurzame, toekomstbestendige bedrijfsomgevingen en clustering de komende jaren groeit. Deze elementen hebben een aanzienlijke impact op het vestigingsklimaat van de gemeente. Autonoom verwachten we 10 tot 20 hectare ruimtevraag in de gemeente Raalte t/m 2040 Begin 2023 is de nieuwe provinciale behoefteraming bedrijventerreinen opgeleverd. Hierin wordt een behoefte geraamd voor de regio West-Overijssel als totaal, waar de gemeente Raalte onderdeel van uitmaakt. In de provinciale behoefteraming bedrijventerreinen wordt geconstateerd dat er in de regio te weinig aanbod aan bedrijfskavels is om in de vraag te voorzien.

Met andere woorden, er ligt in de regio een opgave om nieuwe locaties te realiseren, bestaande locaties intensiever te benutten of zelfs om strenger te zijn op welke bedrijven wel en niet gefaciliteerd worden op de bedrijventerreinen. In de regionale programmeringsafspraken wordt door alle gemeenten en de provincie gezamenlijk afgestemd hoe met voorgenoemde opgave om te gaan. Deze afspraken worden ieder half jaar tegen het licht gehouden en geactualiseerd met de nieuwste ontwikkelingen en plannen. In deze afspraken is een indicatieve ruimtevraag per gemeente opgenomen. Indicatief, omdat deze vraag is geraamd op basis van regionale kengetallen en beleidskeuzes buiten beschouwing laat. Daarmee geeft deze indicatieve raming vooral in de orde van grootte van de vraag (in plaats van exacte cijfers). Voor de gemeente Raalte wordt deze indicatieve uitbreidingsvraag geraamd op 10 tot 20 hectare tot en met 2040. Dat is de autonome uitbreidingsvraag, exclusief vervangingsvraag en additionele vraag. Deze 10 tot 20 hectare beschouwen we als het beleidsneutrale scenario. Van deze autonome vraag hangt 6 tot 11 hectare al boven de markt Op basis van een enquête onder Raalter ondernemers hebben we in dit onderzoek gekeken naar de ruimtebehoefte op korte termijn en de beweegredenen van bedrijven om te willen uitbreiden of verhuizen.

De enquête is dus (a) geen perspectief tot 2035 of 2040 en (b) houdt geen rekening met ‘extra’ vraag als gevolg van beleidsingrepen en ambities. De enquête is ingevuld door 112 respondenten, waarvan 60 ondernemers aan hebben gegeven een verhuis- of uitbreidingswens te hebben. Uit de enquête trekken we drie belangrijke conclusies: • Er hangt op basis van de respons een ruimtevraag van 6 tot 11 hectare boven de markt. Ten opzichte van de 10 à 20 hectare ruimtevraag die t/m 2040 wordt verwacht in de provinciale behoefteraming bedrijventerreinen, doet een kwart tot de helft zich op basis van de enquête dus al de komende jaren voor. • Het gros van de ondernemers geeft aan lokaal verbonden te zijn of zich lokaal verbonden te voelen. Uitbreiding of verhuizing binnen de eigen kern of in ieder geval binnen de eigen gemeente geniet dan ook de voorkeur. • De voornaamste reden (65%) voor bedrijven om uit te breiden of te verhuizen is simpelweg de groei van de bedrijfsactiviteiten en/of het aantal medewerkers. Het valt op dat de respondenten gemiddeld genomen vaker een kwalitatieve reden noemen als belangrijkste verhuis- of uitbreidingsreden. Voor 35% van de bedrijven met een bouw- en/of verhuiswens, is groei blijkbaar niet de doorslaggevende reden. Verplaatsing van deze 35% van de bedrijven lost het onderliggende probleem echter niet op.

Namelijk het pand dat niet representatief of duurzaam genoeg is of de omgeving die onvoldoende aantrekkelijk of toekomstbestendig is.

34

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Er ligt dus in zijn algemeenheid een duidelijke opgave om de werklocaties van de gemeente Raalte toekomstbestendig te maken en te houden. De woningbouwambities zorgen voor een extra ruimtevraag van 8 tot 14 hectare Aanvullend op de autonome groei, hebben we onderzocht of er sprake is van een extra economische impuls bij het realiseren van de woningbouwambities van de gemeente Raalte. De gemeente wil tot 2032 ongeveer 3.000 woningen realiseren, waarvan een deel moet voorzien in de regionale behoefte aan woonruimte, met name voor jonge gezinnen. Omdat de factor ‘arbeid’ voor bedrijven steeds relevanter wordt, zien dat de extra woningbouwambities mogelijk een extra ruimtevraag op kunnen leveren op de bedrijventerreinen. Daarbij gaan we uit van de huidige arbeidsparticipatie en arbeidspendel. Een hogere arbeidsparticipatie of het beter binden van werkenden aan de gemeente – bijvoorbeeld door het verkleinen van de mismatch op de arbeidsmarkt en/of het aantrekken van nieuwe bedrijven – leidt logischerwijs tot een grotere extra behoefte. We verwachten bij het realiseren van de 3.000 woningen maximaal 8 tot 14 hectare extra vraag bij het huidige gemiddelde ruimtegebruik. Wanneer bedrijven hun ruimte intensiever gaan gebruiken – in lijn met het regionaal gemiddelde – gaat het om 5 tot 10 hectare extra vraag.

Of deze ruimtevraag zich daadwerkelijk voordoet, hangt uiteindelijk sterk samen met de invulling van de verstedelijkingsstrategie van de regio Zwolle en het waarmaken van de ambities van de gemeente bovenop de prognose in het woningmarktonderzoek van Companen. Bovendien moeten de bedrijven geënthousiasmeerd worden om zich daadwerkelijk in de gemeente Raalte te vestigen. Aanvullend zien we een extra ontwikkeling van 500 tot 800 banen buiten de bedrijventerrein. Deze banen vinden hun plek in de dorpscentra, in het onderwijs, bij zorginstellingen, bij de lokale overheid of elders in de stad. Dit zal met name verzorgende bedrijvigheid zijn die meegroeit met de bevolkingspopulatie en/of consumentenbestedingen. Wanneer we concreet kijken naar de informele werklocaties in het buitengebied en binnen de bebouwde kom, verwachten we een groei van circa 100 banen in de traditionele bedrijventerreinsectoren buiten de bedrijventerreinen. Daarvoor komen nieuwe woon-werkmilieus, kleinschalige opslag-/ productieruimten in de kernen, aanloopstraten van de centra en leegstaande agrarische bebouwing potentieel voor in aanmerking. Maar opvangen van regionale behoefte leidt beleidsneutraal tot een extra vraag van 4 à 5 hectare Daarnaast onderzochten we of er, aanvullend op de autonome groei, sprake kan zijn van overloop uit andere gemeenten.

In de regio West-Overijssel is er namelijk sprake van een vraag naar bedrijventerrein waarin op dit moment onvoldoende aanbod tegenover staat. De gemeente Raalte zou dus, bovenop de autonome vraag en extra vraag als gevolg van de woningbouwambities mogelijk nog een deel van de regionale resterende behoefte kunnen faciliteren. Het beschikbaar hebben van voldoende ruimte voor de huisvesting van bedrijven speelt daarbij een belangrijke rol. Dat perspectief verdient een winstwaarschuwing. We constateerden in dit onderzoek dat er geen kwaliteiten zijn waarmee het vestigingsklimaat van Raalte zich fundamenteel onderscheidt ten opzichte van de rest van de regio. De bedrijventerreinen zelf hebben daarmee in het algemeen geen bovenlokale of zelfs regionale aantrekkingskracht. De huidige kwaliteit is dus niet wat bedrijven van buiten naar Raalte trekt. De beschikbaarheid van ruimte is daarbij tot op heden de doorslaggevende factor geweest. Enkel de beschikbaarheid van aanbod is echter geen robuuste vestigingskwaliteit, omdat deze direct teniet wordt gedaan op het moment dat een buurgemeente alsnog ruimte beschikbaar heeft. Bovendien is de beschikbaarheid van aanbod lang niet voor

35

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

iedere doelgroep een doorslaggevende reden om te verplaatsen. Plekken die enkel ruimte als kernkwaliteit hebben, vangen bij economische tegenwind de hardste klappen. Om de overloopvraag te bepalen, kijken we primair naar de buurgemeenten. Vanwege de ligging van Raalte laten we grootschalige, regionale logistieke en industriële vraag buiten beschouwing. We verwachten op basis van de provinciale behoefteraming, regionale programmeringsafspraken en de op dit moment bekende plannen een maximale ‘overloopmarkt’ van 26 hectare uit de buurgemeenten (exclusief vervangingsvraag en additionele vraag). Daarbij verwachten we dat de ‘overloopvraag’ die Raalte beleidsneutraal toekomt maximaal 4 à 5 hectare bedraagt. Of en in hoeverre de gemeente Raalte kan en moet voorzien in de ruimtevraag van omliggende gemeenten is uiteindelijk afhankelijk van of de gemeenten zelf in hun vraag gaan voorzien. Uiteindelijk wordt deze afweging vastgelegd in de regionale en intergemeentelijke afspraken en de definitieve puzzel met betrekking tot de programmering. Het is dus niet enkel aan de gemeente Raalte zelf om deze ruimte voor zichzelf te programmeren. Doorgroei van start-ups levert geen extra ruimtevraag op Tot slot onderzochten we of er mogelijk een extra ruimtevraag op de bedrijventerreinen te verwachten is vanuit doorgroeiende start-ups.

We constateren dat het innovatieve vermogen in de gemeente Raalte het hoogst is bij bedrijven in de agrifood- en bouwsector en dat veel van deze innovatieve bedrijven zich op een van de bedrijventerreinen hebben gevestigd in de gemeente. In de gemeente is overkoepelend een aantal organisaties gevestigd zijn die zich bezig houden met aanjagen van innovatie (denk aan FutureTech Salland en Innovatiehub Salland), maar innovatie komt het meest zichtbaar tot uiting op het gebied van agrifood, via Innovatiehub The Green East. Bedrijven vestigen zich daar vanwege de aanwezigheid van kweekruimtes, klimaatkamers, proefvelden, etc., en vanwege de betaalbare ruimte. We concluderen echter dat de gemeente Raalte op dit moment nog een te kleine kennisbasis en te beperkte inhoudelijke samenwerking op innovatie om de volgende stap in de groei te zetten. De bedrijven die zich nu in de start-up fase bevinden, geven aan zich bij doorgroei bij voorkeur te vestigen nabij de TU Delft of Universiteit van Twente, omdat ze ook op de één of andere manier aan deze onderwijs- en onderzoeksinstellingen zijn gelieerd. We concluderen daarom dat het innovatieklimaat in de gemeente Raalte te weinig ontwikkeld is om een grotere groei te verwachten dan de historische trendlijnen. Daarom verwachten we geen extra ruimtevraag door het stijgende aantal doorgroeiende start-ups.

Er zal mogelijk incidenteel sprake zijn van een doorgroeiend bedrijf, maar dit zal de groei die wordt verwacht in de provinciale prognose niet ontstijgen.

36

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

7. Adviezen In dit hoofdstuk zetten we tot slot enkele adviezen uiteen die gebaseerd zijn op de belangrijkste conclusies en analyses uit het uitgevoerde onderzoek.

Creëer een samenhangende aanpak van wonen, werken en mobiliteit Besteed aandacht aan de relatie tussen wonen, werken en mobiliteit. De ambities van de gemeente Raalte bieden kansen voor (extra) groei voor zowel wonen als werken. Keuzes op het ene dossier hebben impact op de kansen van het andere. Bijvoorbeeld: welke woningen worden er gebouwd, welke doelgroepen worden er aangetrokken en wat betekent dit uiteindelijk voor de omvang en samenstelling van het arbeidspotentieel in de gemeente? Of: voor welke bedrijven biedt de gemeente Raalte ruimte, en sluit de arbeidsvraag daarmee beter aan op het -aanbod, of betekent dat een grotere vraag arbeidsmigranten? In dit onderzoek constateerden we dat variabelen als de keuze voor woningtypen, de mismatch tussen arbeidsvraag en -aanbod en de arbeidsparticipatie bepalen wat de noodzakelijke ruimte is voor economie. We adviseren daarom om de gemeentelijke ambities telkens integraal te blijven volgen en aandacht te hebben voor de relaties tussen verschillende dossiers. In het algemeen geldt: hoe meer jonge mensen en gezinnen de gemeente Raalte weet aan te trekken, des te groter en diverser het arbeidsaanbod wordt, en dat levert economische kansen op. Vervolgens is het de vraag of deze personen economische groei opleveren op de bedrijventerreinen in Raalte, of dat zij pendelen.

Daarvoor is uiteraard ruimte nodig, maar in beginsel is een goed vestigingsklimaat van belang. Dat vestigingsklimaat vindt, naast de beschikbaarheid van arbeid en ruimte, zijn vorm in onder andere goede, toekomstbestendige bedrijventerreinen en een goede samenwerking tussen bedrijven. Realiseer toekomstbestendige bedrijventerreinen waar toepassing van innovatie plaats kan vinden Om de autonome behoefte zo goed mogelijk in te vullen en om de potentie van de extra vraag te kunnen huisvesten, zijn functionele, toekomstbestendige bedrijventerreinen nodig. Qua doelgroep denken we vooral aan bedrijvigheid die aansluit op het bestaande profiel van Raalte: het brede mkb, maar met name de bouw (en bouwproductie), logistiek en industrie, met name gelieerd aan de agrofood. Gezien de ontwikkelingen in deze sectoren (meer circulair, prefab etc.) vraagt deze doelgroep om relatief grote kavels waar (milieu)ruimte is voor onder meer het verwerken van gebruikte grondstoffen, materialen en producten. Het zal veelal gaan om een mix van kavels van kleiner dan één hectare en enkele kavels tussen 1 en 3 hectare (met overwegend milieucategorie 3.1 t/m 4.2). Kies bovendien voor de best bereikbare plekken in de gemeente, dus aan de A/N35. Een goede verbinding met de treinstations in Raalte is daarbij een pré.

Het is belangrijk dat nieuwe bedrijventerreinen kwalitatief hoogstaande terreinen zijn, die een plus zijn voor het lokale vestigingsklimaat en waar het ook over 10 à 20 jaar nog goed ondernemen is. Met andere woorden, bouw niet alleen voor het hier en nu, maar houd rekening met de behoeften van ondernemers over enkele jaren. Daarom adviseren we om voor te sorteren op de grote ontwikkelingen en opgaven van de komende jaren: de circulaire transitie, energietransitie, klimaatadaptatie en digitalisering. Werk aan groene, aantrekkelijke bedrijventerreinen, waar de- en remontabel gebouwd wordt, met een goede digitale

37

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

infrastructuur, waar wordt geïnvesteerd in energieopwek en -opslag, en waar sprake is van een verplicht vorm van parkmanagement. Daarmee werkt u aan een sterk vestigingsklimaat in de gemeente Raalte en legt u een solide basis om ook daadwerkelijk een meer regionale rol op economisch vlak te gaan vervullen. Stuur op toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen Het is belangrijk om de kwaliteit van de bestaande bedrijventerreinen op orde te houden. Het is een belangrijk signaal dat in de enquête 35% van de respondenten met verhuisplannen aangeeft dat groei niet de reden is van deze plannen, maar representativiteit, kwaliteit en duurzaamheid van het vastgoed en omgeving wel. Bovendien zal het grootste deel van de ondernemers gevestigd blijven en toekomstbestendig willen blijven ondernemen op hun huidige locatie. Die groep is minstens net zo belangrijk als de doelgroep die u op uw nieuwe ontwikkelingen wilt faciliteren. Verlies hen niet uit het oog en help hen te investeren in de bestaande voorraad, bijvoorbeeld door kennis uit te wisselen, te ondersteunen bij planvorming en hen te wijzen op relevante subsidies. Door daar als gemeente een actieve rol te spelen, voorkomt u onnodige verhuisbewegingen en bent u zuinig op de beschikbare ruimte.

Stuur op efficiënt en intensief gebruik van de grond om een deel van de ruimtevraag op te vangen op de huidige terreinen Bestaande terreinen beter benutten is een essentiële stap in het faciliteren van de economische groei. Uitbreiding in het ‘groen’ wordt namelijk om een velerlei redenen steeds moeilijker en is vanuit landschappelijk perspectief steeds minder gewenst. Stuur daarom op zo intensief mogelijk gebruik van de beschikbare ruimte op de bedrijventerreinen (met de juiste inpassing van parkeeren groenvoorzieningen). Het huidig ruimtegebruik op de bedrijventerreinen in de gemeente Raalte is relatief extensief van aard; het ruimtegebruik per werknemer (terreinquotiënt) is relatief hoog en het gebruikte vloeroppervlakte ten opzichte van de kavel is relatief laag. Dit komt met name door de aanwezige sectoren in de gemeente – in de gemeente Raalte is bijvoorbeeld relatief minder dienstverlening en individuele kantoorruimte op de bedrijventerreinen gevestigd – maar dit zou wel een waarschuwing moeten zijn. De ruimte voor uitbreiding van bedrijventerreinen is schaars en wordt steeds schaarser. Het intensiveren van bedrijventerreinen kan bijvoorbeeld door bij individuele initiatieven tot uitbreiding en/of verhuizing actief mee te denken en -helpen over de mogelijkheden tot intensivering op de bestaande kavel of herontwikkeling van naastgelegen kavels.

Daarnaast kunnen strengere eisen worden gesteld aan nieuwbouw. Het intensiveren van de huidige terreinen zal een klein deel van de ruimtebehoefte op kunnen vangen. Kanttekening is dat dit voornamelijk een oplossing biedt voor de lange termijn behoefte. Immers, het intensiveren van bestaande terreinen is een meerjarig en langdurig proces. Intensiveren biedt nog geen uitkomst voor de ruimtevraag die op de korte termijn op Raalte afkomt. Dat maakt het des te belangrijker om hier nu al mee te starten. Om voor te sorteren op de groei van na 2030. Zet in op sterkere inhoudelijke samenwerking tussen bedrijven onderling en met kennisinstellingen De gemeente Raalte kan een flinke stap gaan zetten in het innovatieklimaat om start-ups aan te trekken en te behouden. We verwachten op dit moment geen extra ruimtevraag vanuit de (door)groei van innovatieve bedrijven in Raalte. Tegelijkertijd constateren we dat het innovatieklimaat met onder andere The Green East nog volop in ontwikkeling is en dat er voldoende aanknopingspunten zijn om zich naar de toekomst toe verder te ontwikkelen. Samenwerking tussen de gemeente, kennisinstellingen en ondernemers biedt kansen op verschillende innovatiethema’s. We noemden bijvoorbeeld de eiwittransitie, biobased bouwen en circulair bouwen, die goed aansluiten op de economische structuur van de gemeente.

38

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Samenwerking moet vervolgens leiden tot een open innovatieklimaat, zodat het voor externe partijen interessant wordt om zich in de gemeente Raalte te vestigen en om zich langer en intensiever aan Raalte te binden. Op die manier ontstaat er een kans om in de toekomst wél een nieuwe doelgroep aan te trekken. Stem de uitgesproken ambitie af met de regio Regionale afstemming is belangrijk om uw ambities vorm te geven. Zowel op het woningbouwdossier als het bedrijventerreinendossier moeten aantallen en doelgroepen afgestemd worden. Als de gemeente Raalte een groter aandeel van de regionale opgave op zich neemt, heeft dat impact op de ontwikkelingen in andere gemeenten. Elkaar hierop beconcurreren helpt daarbij niet. Het is daarom van belang om de discussie hierover te verbreden naar de regionale tafel in het kader van de ‘ruimtelijke puzzel’ en de programmeringsopgave.

39

Ontwikkelperspectief ‘werken’ in de verstedelijkings-opgave

Colofon Datum: 12 oktober 2023 Projectnummer: 22.348 Opdrachtgever: Gemeente Raalte Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Juriën Poulussen, Anneloes Bouma en Marijn Gradussen Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arhnem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl

40