Bijlage 6 Ruimtelijke onderbouwing

RUIMTELIJKE ONDERBOUWING Zonneweide Grote Hagen, omgeving Hogeweg 2, Laag Zuthem

COLOFON Dit document is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. BiedtRuimte is op geen enkele manier aansprakelijk voor de conclusies en vervolgwerkzaamheden die worden uitgevoerd op basis van dit document.

Auteur: BiedtRuimte Drosteweg 8 8101 NB Raalte Projectnummer: 2021-178 Plannaam: Zonneweide Grote Hagen Status: Concept Datum: Juli 2022

2

3

Inhoud 1 INLEIDING............................................................................................................................... 6 1.1 1.2 1.3 1.4

AANLEIDING ........................................................................................................................... 6 LIGGING PLANGEBIED ................................................................................................................ 6 HUIDIG PLANOLOGISCH REGIME ................................................................................................... 7 LEESWIJZER............................................................................................................................. 7

2 PLANBESCHRIJVING ................................................................................................................ 8 2.1 BESCHRIJVING HUIDIGE SITUATIE PLANGEBIED ................................................................................. 8 2.1.1 LIGGING PLANGEBIED IN DE OMGEVING ............................................................................................... 8 2.1.2 HUIDIG GEBRUIK GRONDEN IN PLANGEBIED .......................................................................................... 8 2.1.3 HUIDIG LANDSCHAP.......................................................................................................................... 9 2.2 HET VOORGENOMEN PLAN ......................................................................................................... 9 2.2.1 INITIATIEF VOOR ZONNEWEIDE IN DE GEMEENTE RAALTE ........................................................................ 9 2.2.2 DE LOCATIEKEUZE VOOR ZONNEWEIDE LAAG ZUTHEM............................................................................ 9 2.2.3 TECHNISCHE GEGEVENS ZONNEWEIDE ................................................................................................. 9 2.2.4 LANDSCHAPPELIJKE INRICHTING ........................................................................................................

10 2.2.5 BOUW ......................................................................................................................................... 13 2.2.6 OPERATIONEEL .............................................................................................................................. 13 2.2.7 LOOPTIJD...................................................................................................................................... 14 3 BELEIDSKADERS .................................................................................................................... 15 3.1 RIJKSBELEID .......................................................................................................................... 15 3.1.1 NATIONALE OMGEVINGSVISIE (NOVI) .............................................................................................. 15 3.1.2 BESLUIT ALGEMENE REGELS RUIMTELIJKE ORDENING (BARRO) ............................................................. 16 3.2 PROVINCIAAL BELEID ............................................................................................................... 16 3.2.1 OMGEVINGSVISIE OMGEVINGSVISIE OVERIJSSEL .................................................................................. 16 3.2.2 OMGEVINGSVERORDENING OVERIJSSEL .............................................................................................

17 3.2.3 UITVOERINGSPROGRAMMA NIEUWE ENERGIE OVERIJSSEL .................................................................... 19 3.2.4 UITVOERINGSMODEL OMGEVINGSVISIE OVERIJSSEL ............................................................................. 19 3.2.5 HANDREIKING ZONNEVELDEN ........................................................................................................... 26 3.3 GEMEENTELIJK BELEID ............................................................................................................. 28 3.3.1 OMGEVINGSVISIE HORIZON GEMEENTE RAALTE 2040 ......................................................................... 28 3.3.2 BESLUIT RAAD RES 1.0 ................................................................................................................... 29 3.3.3 RICHTLIJNEN VOOR ZONNEPARKEN IN HET BUITENGEBIED ...................................................................... 30 3.3.4 LANDSCHAPSONTWIKKELINGSPLAN SALLAND ...................................................................................... 33 3.4 CONCLUSIE ........................................................................................................................... 34 4 TOETS AAN RUIMTELIJKE EN MILIEUKUNDIGE ASPECTEN ....................................................... 35

4

4.1 ALGEMEEN ........................................................................................................................... 35 4.2 ARCHEOLOGIE ....................................................................................................................... 35 4.3 BODEM ............................................................................................................................... 36 4.4 GELUID ................................................................................................................................ 36 4.5 LUCHTKWALITEIT.................................................................................................................... 37 4.6 EXTERNE VEILIGHEID ............................................................................................................... 38 4.7 FLORA & FAUNA .................................................................................................................... 39 4.8 BEDRIJVEN EN MILIEUZONERING ................................................................................................ 40 4.9 WATER ................................................................................................................................ 41 4.10 VERKEER EN PARKEREN ..........................................................................................................

43 4.11 LICHTREFLECTIE .................................................................................................................... 44 4.12 ELEKTROMAGNETISCHE STRALING ............................................................................................. 44 4.13 VORMVRIJE M.E.R.-BEOORDELING ............................................................................................ 45 4.14 CONCLUSIE ......................................................................................................................... 45 5 MAATSCHAPPELIJKE EN ECONOMISCHE UITVOERBAARHEID .................................................. 46 5.1.1 VOOROVERLEG .............................................................................................................................. 46 5.1.2 BETROKKENHEID OMWONENDEN ...................................................................................................... 46 5.1.3 ZIENSWIJZEN ................................................................................................................................. 47 5.2 ECONOMISCHE UITVOERBAARHEID ............................................................................................. 47 5.3 CONCLUSIE ...........................................................................................................................

47 6 BIJLAGEN .............................................................................................................................. 48

5

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De Nederlandse overheid heeft een ambitie op het gebied van duurzaamheid. Ook de gemeente Raalte heeft zichzelf als doel gesteld om in 2030 100GWh duurzame elektriciteit op te wekken. Duurzaam opgewekte energie is nodig om het gebruik van fossiele energie af te kunnen bouwen. Op basis van een enquête hebben de dorpen Lierderholthuis en Laag Zuthem gepeild welke voorkeur voor opwek van duurzame energie er leeft bij de bewoners. Tegelijk is er een oproep gedaan om daken en (kleinschalige) veldopstellingen te kunnen realiseren. Hierop heeft de melkschapenhouder aan de Hogeweg aangeboden om een perceel in te zetten voor de realisatie van een zonnepark. Vervolgens hebben Laag Zuthem en Lierderholthuis een coöperatie opgericht om de uitvoering van zon op dak en zon op veld verder vorm te kunnen geven. De coöperatie en de grondeigenaar combineren het weiden van melkschapen met het opwekken van duurzame energie. Naar verwachting bedraagt de opwekcapaciteit 2.450.000 miljoen kWh per jaar. Voor de realisatie van de zonneweide (voor een termijn van maximaal 25 jaar) wordt een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking op het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo). Deze voorliggende ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van de vergunningsaanvraag.

Hierin komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde en deze ruimtelijke onderbouwing toont aan dat de ontwikkeling in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

1.2 Ligging plangebied Het plangebied voor de zonneweide ligt in het buitengebied, aan de Hogeweg 2 in Laag Zuthem. Het plangebied is 2 hectare groot. Op dit moment is de grond in gebruik als biologische landbouwgrond voor het weiden van schapen. Het plangebied omvat het perceel HNO01 – G – 315 en een deel van het perceel HNO01 – G – 314, zoals te zien in figuur 1.1 & 1.2.

Figuur 1.1 & 1.2 Ligging en begrenzing plangebied & kadastrale kaart

6

1.3 Huidig planologisch regime Het plangebied valt binnen het bestemmingsplan ‘Buitengebied Raalte geconsolideerd’. Dit bestemmingsplan is op 2 juni 2021 vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Raalte. De gronden binnen het plangebied hebben de bestemming ‘Agrarisch’. De voor agrarisch aangewezen gronden zijn bestemd voor de uitoefening van een agrarisch bedrijf. Naast de agrarische bestemming is ook de dubbelbestemming ‘Waarde – Landschap – 2’ van toepassing. De gronden met deze dubbelbestemming zijn aangewezen voor versterking en ontwikkeling van waarden die samenhangen met openheid. De voorgenomen realisatie van een zonneweide past niet binnen de geldende bestemming.

Figuur 1.3 Uitsnede bestemmingsplan (bron: ruimtelijkeplannen.nl)

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt een beschrijving van het plan gegeven. Hoofdstuk 3 vormt een overzicht van het relevante beleidskader op Rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau. De ruimtelijke- en milieukundige onderzoeken die ten grondslag liggen aan het plan worden in hoofdstuk 4 toegelicht. In hoofdstuk 5 wordt de maatschappelijke en economische haalbaarheid van het plan toegelicht.

7

2 Planbeschrijving In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie weergegeven en wordt de voorgenomen ontwikkeling beschreven.

2.1 Beschrijving huidige situatie plangebied 2.1.1 Ligging plangebied in de omgeving In figuur 2.1 is het plangebied (rood) voor de zonneweide weergegeven. Het plangebied ligt in het buitengebied van de kern Laag Zuthem. Het dorp Laag Zuthem ligt hemelsbreed circa 400 meter van het beoogde zonneveld. De dichtstbijzijnde woning van derden ligt op een afstand van 220 meter. De oost-, zuid- en westzijde van het plangebied bestaat uit voornamelijk agrarische gronden met enkele woningen.

Woning derden 220m

350m Woning derden

400m

320m Woning derden

Laag Zuthem

Figuur 2.1 Ligging zonneweide in de omgeving

2.1.2 Huidig gebruik gronden in plangebied De percelen die deel uitmaken van het plangebied zijn in gebruik als kruidenrijk grasland met biologische status. De percelen van het plangebied zijn in eigendom en gebruik van de bewoner van Hogeweg 2. De eigenaar heeft een schapenhouderij, de schapen weiden op het beoogde perceel onder de zonnepanelen. De totale oppervlakte van het plangebied is 2 hectare. Het plangebied omvat het kadastrale perceel HNO01 - G - 315 en een gedeelte van het perceel HNO01 - G - 314.

8

2.1.3 Huidig landschap Rond de Hogeweg is het landschap sterk beïnvloed door de aanleg van de weteringen en het Overijsselsch kanaal. Dit heeft geleid tot slagen in het landschap. Van oudsher zijn deze slagen op de kavelgrenzen beplant geweest met hagen, hakhout en knotbomen. De streeknaam ‘Grote Hagen’ en de benaming van de Grote Hagenweg en Hagenweg verwijzen hierna.

2.2 Het voorgenomen plan In deze paragraaf wordt het plan voor het grondgebonden zonneweide uiteengezet. Onderdeel van het plan is de landschappelijke inrichting. Dit inrichtingsplan maakt onderdeel uit van deze ruimtelijke onderbouwing.

2.2.1 Initiatief voor zonneweide in de gemeente Raalte De grondeigenaar is benaderd om een groot zonnepark, met een omvang van circa 15 hectare, te ontwikkelen. Gelijktijdig heeft Plaatselijk belang Laag Zuthem het initiatief genomen om een enquête uit te zetten. Naar aanleiding van deze enquête heeft een melkschapenhouder zich gemeld. Dit is mede om de komst van grootschalige zonneparken te mijden. Om het initiatief van een kleinschalige zonneweide mogelijk te maken is de energie coöperatie Salland West opgericht. Deze energiecoöperatie is opgericht door inwoners van Lierderholthuis en Laag Zuthem. Met deze zonneweide wordt duurzame elektriciteit opgewekt, waarmee wordt bijgedragen aan het behalen van de overheidsdoelstellingen op dit gebied. Het initiatief kwam voort uit het feit dat een grote groep inwoners in Laag Zuthem niet de mogelijkheid heeft om op het eigen dak zelf in duurzame elektriciteit-opwekking te voorzien. De opgewekte energie wordt ook ingezet in de kern Laag Zuthem.

2.2.2 De locatiekeuze voor zonneweide Laag Zuthem De locatie voor het zonnepark is tot stand gekomen naar aanleiding van een oproep van Plaatselijk Belang Laag Zuthem. Een melkschapenhouder aan de Hogeweg meldde zich met een van zijn percelen. Dit perceel is geschikt omdat het aan het eind van zijn percelen ligt, zodat toezicht op weidende schapen mogelijk blijft. Tegelijkertijd is dit perceel gekozen vanwege de relatief grote afstand tot omwonenden en de grote afstand tot een openbare weg.

2.2.3 Technische gegevens zonneweide Het plangebied voor de ontwikkeling van de zonneweide is 2 hectare groot (de oppervlakte die de panelen in beslag nemen inclusief tussenruimte). De zonneweide wordt aangesloten op het netwerk van Enexis. Hier is een goedgekeurde offerte voor afgegeven door Enexis. De panelen worden aangelegd met een oost-west oriëntatie, de zogenaamde dakopstelling. Zowel tussen de panelen (op het hoogste punt) als tussen de rijen wordt ruimte vrijgelaten. In de nok wordt een ruimte van 40 cm gelaten en tussen de rijen bedraagt ongeveer 1,7 m. Hiermee kan het zonlicht de bodem bereiken en kan hier vegetatie groeien. De maximale hoogte t.o.v. het maaiveld is 1,75 meter. Met deze hoogte is het mogelijk om voldoende vrije ruimte aan de onderzijde van de panelen (minimaal 60 cm) te houden voor het weiden van schapen. Ook kan daarmee de minimale helling van 15 graden worden aangehouden, waarmee onderhoud (schoonmaak) ongeveer eens per 6 jaar nodig is. Het compact station wordt in het midden van de zonneweide gesitueerd. Zie de technische tekening in figuur 2.2.

9

Figuur 2.2 Technische tekening De aansluiting van Enexis komt in het inkoopstation. Dit inkoopstation wordt op het erf aan de Hogeweg 2 geplaatst. Vanaf het inkoopstation tot het compactstation (midden in het veld) wordt een kabel gelegd.

2.2.4 Landschappelijke inrichting De inrichting van de zonneweide is gericht op het zo natuurlijk mogelijk opgaan van de technische installatie in de omgeving. Door de panelen in rijen met de lengterichting mee te leggen, worden de oorspronkelijke lange slagen (lange relatief smalle percelen) benadrukt. Behoud kruiden en faunarijk grasland Het is belangrijk om tijdens de inrichting met respect om te gaan met de bestaande zode. Dat betekent dat de uitvoering in een droge periode wordt uitgevoerd. Het kruidenrijke grasland biedt nu een gevarieerde vegetatie. Een meerwaarde voor de biodiversiteit, maar ook voor de grazende schapen. Deze zode willen we dan ook handhaven. In de top van de panelen blijft ruimte van minimaal 400 mm vrij. Tussen de rijen wordt een afstand van 1, 7 tot 2 meter aangehouden. Daarmee blijft er voldoende licht, lucht en water beschikbaar voor een blijvende gezonde kruidenrijke vegetatie op een gezonde bodem. Deze vegetatie sluit het beste aan bij N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland Wilgenopslag als randbeplanting, aan te vullen met Amandelwilg Ook bij de kavelgrensbeplanting gebruiken we de natuurlijke vegetatie. Van nature groeit hier veel wilgensopschot. Hiervan maken we gebruik om daarmee een natuurlijke rand (bestaande uit wilgen en bramen) in de slootranden te laten uitgroeien.

Waar minder natuurlijk opschot groeit, planten we Amandelwilgen (Salix triandra). Deze soort past op natte gronden en kent een lange bloeiperiode waardoor deze een groot deel van het jaar een voedselbron is voor insecten. De randen aan de oost- en westzijde worden jaarlijks teruggezet tot 1,8 meter boven maaiveld. Door het aanplanten en jaarlijks snoeien ontstaat een dichte onderbegroeiing die het zicht op de panelen vrijwel wegneemt. Dit sluit aan bij agrarisch natuurdoeltype A13.02 Struweel en ruigte. Op minder dichte plekken is het voorstel (van de grondeigenaar en omwonenden) om klimop tegen het hekwerk te laten groeien. De afspraak met omwonenden is om na twee jaar te bespreken of de randbeplanting voldoende dicht is, of dat aanvullende maatregelen nodig zijn.

10

Figuur 2.3 uitsnede beheersplan waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD) Rietkraag en wilgengriend Aan de noordzijde maken we gebruik van de natuurlijke rietbegroeiing langs het kanaal. Deze wordt jaarlijks om en om gemaaid, waardoor er altijd aan een van beide zijden van het Overijsselsch Kanaal een dichte rietkraag aanwezig is (zie figuur 6, een uitsnede uit het beheerplan van WDOD). Aan de zuidzijde is onderzocht of een extra waterberging van meerwaarde is. Dat is niet het geval, vanwege de al ruim 2 hectare aanwezige waterberging in de directe omgeving. We kiezen op deze plek voor een natuurlijke en cultuurhistorisch waardevolle beplanting in de vorm van wilgengriend. Deze beplanting wordt 5 meter breed. Breed genoeg om 6 rijen wilgen te planten. Deze worden gefaseerd teruggezet, zodat iedere plant eens per twee jaar wordt teruggezet. Met deze griendbeplanting leggen we de verbinding tussen het nieuwe cultuurlandschap (de zonnepanelen) en het oude cultuurlandschap op de natte voedselrijke gronden. Dit sluit aan bij N17.05 Wilgengriend. Omheining We ontkomen niet aan het plaatsen van een omheining. Vanuit de verzekeringsmaatschappij (verzekeren is een voorwaarde van de subsidieverstrekkers en financiers) geldt de voorwaarde van een hekwerk van minimaal 1,80 meter hoog.

De afrastering wordt aan de binnenzijde van de beplanting geplaatst en is daarmee onderdeel van de technische inrichting en vrijwel niet zichtbaar.

Ecologische verbindingen In de omgeving van het plangebied liggen ten oosten en ten westen delen van Natuurnetwerk Nederland (NNN). Deze zijn met elkaar verbonden door de waterbergingen (langs watergangen) in de omgeving. De randbeplanting in de lengterichting van het park vormt hier een aanvulling op. Hiermee ontstaat langs beide perceelsgrenzen een dicht begroeide verbinding tussen de noordelijke waterberging en de waterberging ten zuiden van het zonnepark (zie figuur 3.9).

11

Een van de omwonenden gaf aan dat de lengte van het park een barrière kan vormen voor (klein-)wild. Daarom is het plan aangepast en is een corridor toegevoegd in het midden van het park. Hier wordt de omheining dan ook onderbroken. Hierdoor kunnen de kleine zoogdieren het plangebied passeren.

.

Ecologische verbinding

Figuur 2.4 & 2.5 voorbeeld hekwerk en impressie zonneweide De bovengenoemde aspecten zijn opgenomen in het inrichtingsplan, zie bijlage 1. Het inrichtingsplan is opgesteld naar aanleiding van het advies van het Oversticht (bijlage 2 en bijlage 2b), de wensen van de grondeigenaar en omwonenden, de functionele eisen die aan een zonnepark worden gesteld en het gemeentelijke/provinciale beleid. Een weergave van het inrichtingsplan bijbehorende dwarsprofielen is opgenomen in de figuren 2.4 en 2.5. De beplanting wordt aangelegd voordat er wordt begonnen met de opwek van energie, tenzij de weersomstandigheden dit niet toelaten (droogte/vorst). Hiermee wordt zo veel mogelijk tegemoetgekomen aan de wens van de omwonenden om geen zicht op de zonneweide te hebben.

12

Figuur 2.6 Inrichtingsplan zonneweide Laag Zuthem (bron: de erfontwikkelaar)

Figuur 2.7 Doorsnedes inrichtingsplan zonneweide Laag Zuthem (bron: de erfontwikkelaar)

2.2.5 Bouw Nadat de omgevingsvergunning is afgegeven wordt bij de eerstvolgende openstellingsronde SCEsubsidie aangevraagd. Na de toekenning van deze subsidie wordt gestart met de aanbesteding van de zonneweide. De coöperatie fungeert als opdrachtgever en wil daarbij zoveel mogelijk met lokale aannemers werken. De realisatie wordt begeleid door de coöperatie en in overleg met de grondeigenaar uitgevoerd.

2.2.6 Operationeel Het onderhoud en beheer van de natuurlijke beplanting wordt onder verantwoordelijkheid van de coöperatie uitgevoerd, indien mogelijk met inzet van vrijwilligers. Daarmee worden de kosten laag gehouden en ontstaat sociale binding met het project. Een bijkomend voordeel is dat hiermee meer revenuen overblijven voor lokale voorzieningen, zoals het dorpshuis in de kern van Laag Zuthem.

13

Omdat over de combinatie van een zonnepark, ecologie en biodiversiteit nog veel te leren en te onderzoeken valt, wordt een monitoringsprogramma opgezet. Daarbij wordt gekeken naar de biodiversiteit van de weide, de dichtheid van de grasmat, maar ook het voorkomen van insecten en kleine fauna. Ook bij monitoring wordt ingezet op lokale uitvoering met vrijwilligers worden opgepakt. Studenten aan de Universiteit Utrecht werken aan proeven waarbij een lens wordt geplaatst in de opening in de top van zonnepanelen. Dit wordt de Sunsplit genoemd. Daarmee ontstaat een spreiding van het licht op de bodem. Proeven moeten uitwijzen welke invloed dit heeft op de vegetatie en het bodemleven. Het plan is om een gedeelte van het park te voorzien van deze ‘sunsplit’. Dit wordt onderdeel van het monitoringsprogramma. Ook de vraag of er voldoende water de bodem bereikt wordt in dit monitoringsprogramma opgenomen. De coöperatie en grondeigenaar hebben ten slotte het voornemen om excursies naar het terrein en het omliggende landschap en natuur te organiseren. Vanuit deze plek kan zowel over de historie (Armjagersdijk, maar ook het Overijsselsch kanaal), natuur en water als de nieuwe gebruiksvorm zonnepanelen worden verteld. Daarnaast is het plan om de lokale basisschool in Laag Zuthem te betrekken bij dit zonnepark door lessen te verzorgen in het veld.

Ook dit kan gericht zijn op landschap, natuur en de nieuwe techniek van de zonnepanelen.

2.2.7 Looptijd De looptijd van de zonneweide betreft 25 jaar. Aan het einde van de looptijd wordt de grond weer door de Energie Coöperatie opgeleverd in de huidige staat.

14

3 Beleidskaders In dit hoofdstuk wordt het relevante beleid dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling beschreven. Het wordt benaderd vanuit het Rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan dit beschreven beleid.

3.1 Rijksbeleid 3.1.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is op 11 september 2020 vastgesteld en vervangt de vervallen Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). De NOVI is één van de instrumenten van het nieuwe stelsel voor omgevingsrecht1. NOVI biedt een langetermijnperspectief op de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland tot 2050. Met de NOVI benoemt het Rijk nationale belangen, geeft het richting op de vier prioriteiten: ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, duurzaam economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s, en toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. De NOVI biedt een kader, geeft richting en maakt keuzes waar dat kan. Tegelijkertijd is er ruimte voor regionaal maatwerk en gebiedsgerichte uitwerking. Omdat de verantwoordelijkheid voor het omgevingsbeleid voor een groot deel bij provincies, gemeenten en waterschappen ligt, kunnen inhoudelijke keuzes in veel gevallen het beste regionaal worden gemaakt. Met de NOVI zet de Rijksoverheid een proces in gang waarmee keuzes voor onze leefomgeving sneller en beter gemaakt kunnen worden. De druk op de fysieke leefomgeving in Nederland is zo groot, dat belangen soms botsen. Het streven vanuit de NOVI is combinaties te maken en win-win situaties te creëren. Soms zijn scherpe keuzes nodig en moeten belangen worden afgewogen.

Hiertoe gebruikt de NOVI drie afwegingsprincipes: •

•

•

Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies: In het verleden is scheiding van functies vaak te rigide gehanteerd. Met de NOVI wordt gezocht naar maximale combinatiemogelijkheden tussen functies, gericht op een efficiënt en zorgvuldig gebruik van de ruimte; Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal: wat de optimale balans is tussen bescherming en ontwikkeling, tussen concurrentiekracht en leefbaarheid, verschilt van gebied tot gebied. Sommige opgaven en belangen wegen in het ene gebied zwaarder dan in het andere; Afwentelen wordt voorkomen: het is van belang dat de leefomgeving zoveel mogelijk voorziet in mogelijkheden en behoeften van de huidige generatie van inwoners zonder dat dit ten koste gaat van die van toekomstige generaties.

Toets aan initiatief De voorgenomen ontwikkeling voorziet in het ontwikkelen van een toekomstbestendig landelijk gebied en past daarmee binnen de prioriteiten van de NOVI.

1

Omdat de NOVI in werking treedt voorafgaand aan het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet, neemt de NOVI tal van (bestaande) beleidsdocumenten over of vervangt deze (deels), op dit strategische niveau.

15

3.1.2 Besluit Algemene Regels Ruimtelijke Ordening (Barro) Artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) schrijft voor dat van een nieuwe 'stedelijke ontwikkeling' die in een bestemmingsplan mogelijk wordt gemaakt moet worden aangetoond dat er sprake is van een behoefte. De toelichting bij het bestemmingsplan bevat daartoe een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling. Indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, bevat een toelichting tevens een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien. Dit wordt de 'Ladder Duurzame Verstedelijking' genoemd. De ladder van duurzame verstedelijking is alleen van toepassing bij een stedelijke ontwikkeling (artikel 3.1.6 Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Een stedelijke ontwikkeling is in het Bro gedefinieerd als 'ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen’. Onder andere stedelijke voorzieningen is er sprake van een stedelijke ontwikkeling, indien het gaat om: • • • • •

accommodaties voor maatschappelijke functies zoals een school, zorgcomplex, sportfaciliteiten of een crematorium; accommodaties voor religie zoals een kerk of moskee; accommodaties voor cultuur zoals bijvoorbeeld een museum; accommodaties voor leisure zoals een hotel of bioscoop; accommodaties voor recreatie.

Relatie met initiatief Uit vaste jurisprudentie blijkt dat functies zoals een zonnepark onder de (oude) ladder, niet als een nieuwe stedelijke ontwikkeling wordt beschouwd. Gelet op het feit dat het in de voorliggende ruimtelijke onderbouwing gaat om een zonnepark, is de onderhavige ontwikkeling niet aan te merken als een nieuwe stedelijke ontwikkeling. De toetsing aan de ladder voor duurzame verstedelijking kan achterwege blijven. Conclusie Geconcludeerd kan worden dat de beoogde ontwikkeling in overeenstemming is met het rijksbeleid.

3.2 Provinciaal beleid 3.2.1 Omgevingsvisie Overijssel De Omgevingsvisie Overijssel geeft de provinciale visie op de fysieke leefomgeving van Overijssel weer. Hierin worden onderwerpen als ruimtelijke ordening, milieu, water, verkeer en vervoer, ondergrond en natuur in samenhang voor een duurzame ontwikkeling van de leefomgeving. De Omgevingsvisie is onder andere een structuurvisie onder de Wet ruimtelijke ordening. Duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit zijn de leidende principes of 'rode draden' bij alle initiatieven in de fysieke leefomgeving in de provincie Overijssel. De ambities in het kader van duurzaamheid zijn: klimaatbestendigheid, het realiseren van een duurzame energiehuishouding, het sluiten van kringlopen (circulaire economie) en het beter benutten van ruimte, bestaande bebouwing en infrastructuur. Ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit wordt ingezet op het vergroten van de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is daarbij van belang, waarbij een vitaal en samenhangend stelsel van gebieden met een hoge natuur- en waterkwaliteit wordt ontwikkeld. Ook de ontwikkeling van een continu en beleefbaar watersysteem, het voortbouwen aan de kenmerkende structuren van de agrarische cultuurlandschappen en het contrast tussen dynamische en

16

luwe gebieden versterken, zijn ambities op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Het zorgvuldig inpassen van nieuwe initiatieven heeft als doel om de samenhang in en de identiteit van een gebied te versterken en nieuwe kwaliteiten te laten ontstaan. Een zichtbaar en beleefbaar landschap en het behouden en waar mogelijk verbreden van het bestaande aanbod aan woon-, werk- en mixmilieu's betreffen ruimtelijke kwaliteitsambities. De ambitie van de provincie Overijssel is dat elk project bijdraagt aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving en dat nieuwe initiatieven worden verbonden met bestaande kwaliteiten. De Catalogus Gebiedskenmerken, die per gebiedstype beschrijft welke kwaliteiten behouden, versterkt en ontwikkeld moeten worden, is daarbij een instrument om te sturen op ruimtelijke kwaliteit. Ten aanzien van sociale kwaliteit is het koesteren en het gebruik maken van 'noaberschap' de ambitie, evenals het stimuleren van culturele identiteit van de provincie Overijssel, zowel lokaal als regionaal. Duurzame ontwikkeling van cultureel erfgoed (bijv. herbestemmen/hergebruik monumenten en karakteristieke bebouwing) hoort hierbij. Het realiseren van sociale kwaliteit wordt gedaan door het actief betrekken van bewoners bij projecten en het bieden van ruimte aan initiatieven van onderop.

3.2.2 Omgevingsverordening Overijssel In de Omgevingsverordening Overijssel is het beleid uit de Omgevingsvisie Overijssel vertaald naar regels. Voor onderhavig planvoornemen zijn met name de regels met betrekking tot het onderwerp ‘zonneenergie’ van belang. In artikel 2.1.8.2 van de verordening is bepaald dat een ruimtelijk plan kan voorzien in de realisatie van een “zelfstandige opstelling van zonnepanelen” (lid 1), mits “de maatschappelijke meerwaarde is aangetoond én is aangetoond dat het verlies van ecologische en/of landschappelijke waarden in voldoende mate wordt gecompenseerd door investeringen ter versterking van de ruimtelijke kwaliteit in de omgeving” (lid 2). De criteria voor maatschappelijke meerwaarde zijn (lid 3): Meerwaarde kan worden aangetoond vanuit de volgende criteria: a. De mate waarin sprake is van meervoudig ruimtegebruik (combinaties met andere functies) b. Maatregelen die getroffen worden om de impact te beperken en/of te compenseren c. De mate waarin wordt aangesloten op de karakteristieken van het gebied (gebiedseigen/gebiedsvreemd) d.

Bijdrage aan maatschappelijke doelen (in ieder geval aan de provinciale doelen ten aanzien van duurzaamheid, maar ook aan draagvlak in de omgeving, bijdrage aan maatschappelijke cohesie, (financiële) bijdragen aan maatschappelijke opgaven, enz.) Niet in alle gevallen zal de meerwaarde op alle genoemde criteria in gelijke mate te bereiken zijn. Het hangt immers van het geval en de locatie af waar de kansen en opgaven te vinden zijn om maatschappelijke meerwaarde te bereiken. De extra investering in ruimtelijke kwaliteit is geformuleerd als een bijzondere vorm van de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving zoals die is opgenomen in artikel 2.1.6 van de Omgevingsverordening. In de balans tussen ontwikkeling en kwaliteitsinvestering mag rekening gehouden worden met feit dat een zelfstandige opstelling voor zonnepanelen alleen als tijdelijk gebruik kan worden toegestaan. Aan de andere kant geldt dat er wel degelijk sprake is van langdurige impact op de omgeving omdat het tijdelijke gebruik een periode van niet meer dan 25 jaar kan beslaan. De verdere uitwerking en achtergronden van de bovenstaande beleidsuitgangspunten specifiek met betrekking tot het ontwikkelen van zonneparken zijn uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel en de Handreiking Zonnevelden (21 april 2020).

17

Relatie met initiatief In de Omgevingsverordening zijn specifieke regels opgenomen voor de realisatie van zelfstandige opstellingen van zonnepanelen: Artikel 2.1.8 Kwaliteitsimpuls zonnevelden Lid 1 In de Groene Omgeving mogen zelfstandige opstellingen van zonnepanelen uitsluitend worden toegestaan als tijdelijk (mede)gebruik van de gronden. Het zonnepark heeft een looptijd van 25 jaar. Daarnaast wordt het geplaatst op gronden die agrarisch in gebruik blijven (de ondergrond wordt begraasd door schapen). Er is dus sprake van medegebruik van de gronden. Geconcludeerd kan worden dat het plan past binnen lid 1. Lid 2 Bestemmingsplannen voorzien uitsluitend in de opstelling van zelfstandige opstellingen van zonnepanelen in de Groene Omgeving als de maatschappelijke meerwaarde is aangetoond én is aangetoond dat het verlies van ecologische en/of landschappelijke waarden in voldoende mate wordt gecompenseerd door investeringen ter versterking van de ruimtelijke kwaliteit in de omgeving. De coöperatie Salland West, ontwikkelt de zonneweide, om het eigen dorp te voorzien van duurzaam opgewerkte energie. Eventuele extra opbrengsten worden geïnvesteerd in leefbaarheidsprojecten voor het dorp Laag Zuthem. Naast het maatschappelijke doel om bij te dragen aan de energietransitie wordt zo een tweede maatschappelijk doel gerealiseerd.

De zonneweide wordt landschappelijk ingepast, hiervoor wordt gebruik gemaakt van de natuurlijke bestaande vegetatie. Waar nodig worden extra wilgen en klimop aangeplant. Lid 3 De maatschappelijke meerwaarde als bedoeld in lid 2 moet worden onderbouwd vanuit de volgende criteria: a)

b)

c)

de mate waarin sprake is van meervoudig ruimtegebruik; Het zonnepark wordt agrarisch mede gebruikt door de begrazing van het terrein door schapen. maatregelen die getroffen worden om de impact op de omgeving te beperken en/of te compenseren; De landschappelijke impact wordt zoveel mogelijke beperkt door een hoogtebeperking op te nemen (maximale bouwhoogte voor de zonnepanelen van 1,75 m) en door te kiezen voor een streekeigen beplanting als landschappelijke omzoming van het zonnepark. Daarnaast worden de opbrengsten van de zonneweide teruggebracht naar de omgeving. de mate waarin wordt aangesloten op de karakteristieken van het gebied; Het zonnepark is zo gepositioneerd dat het aansluit op de leidende kavelstructuren in de omgeving. De slagenverkaveling wordt versterkt.

Lid 4 In aanvulling op het gestelde onder 2 geldt voor nieuwe ontwikkelingen die plaatsvinden op gronden die vallen binnen het ontwikkelingsperspectief Ondernemen met Natuur en Water en die niet zijn aangeduid als Natuurnetwerk Nederland (NNN, voorheen Ecologische Hoofdstructuur (EHS)), geldt de voorwaarde dat de compensatie door investeringen ter versterking van ruimtelijke kwaliteit in de omgeving gericht moeten zijn op de versterking van de kwaliteit van natuur, water en landschap. De zonneweide wordt niet gerealiseerd binnen het NNN, of in een gebied waar het ontwikkelingsperspectief Ondernemen met Natuur en Water geldt. Toetsing aan dit artikel is dan ook niet aan de orde.

18

3.2.3 Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel Ook de Provincie Overijssel streeft naar verduurzaming en de hiervoor benodigde (grootschalige) productie van duurzame energie om aan de nationale energie-transitie te kunnen bijdragen. Om deze doelstelling te behalen heeft de provincie Overijssel, een Programma Nieuwe Energie Overijssel, evenals een kwaliteitsimpuls zonne-energie opgesteld, waarin zowel gehoor aan de noodzaak tot het opwekken van zonne-energie, alsmede structurerende richtlijnen voor het opwekken van deze energievorm in veldopstelling gegeven worden. Deze worden in het onderstaande nader toegelicht. In 2016 is de provincie Overijssel samen met kernpartners van start gegaan met de ontwikkeling van het Programma Nieuwe Energie Overijssel. Dit programma heeft als doel om in 2023 20% hernieuwbare energie te realiseren en besparings- en efficiencymaatregelen in verschillende sectoren te stimuleren. Het tussenresultaat bestaat uit vijf thematische contouren (hernieuwbare energie, gebouwde omgeving, industrie en bedrijven, duurzame mobiliteit, lokale initiatieven) met daarin een eerste inventarisatie van ideeën en projecten. Deze vijf contouren vormen nog geen gezamenlijk programma maar geven inzicht in de eerste ideeën en beoogde projecten per thema. Met betrekking tot zonne-energie is de doelstelling 2-3 petajoule (PJ) in 2023.

Dit betekent maximaal 1.000 hectare aan oppervlak. Dat is minder dan 1% van het oppervlak van Overijssel. Als indicatieve verdeling is 40% op daken aangehouden en 60% in veldopstellingen. De doelstelling van 600 hectare aan veldopstellingen in 2023 lijkt realiseerbaar met een 100-200 hectare momenteel in de pijpleiding, maar de eerste projecten moeten nog wel gerealiseerd worden. Van groot belang is om hiervoor een sterk maatschappelijk en politiek draagvlak (juist ook in de gemeenteraden) te verkrijgen. Het tijdig betrekken van stakeholders en een transparante, open communicatie zijn hierbij essentieel om vertragingen te voorkomen. Relatie met initiatief De zonneweide aan de Hogeweg in Laag Zuthem levert via de opwekking van duurzame energie een bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstelling die de provincie Overijssel voor 2023 heeft gesteld. Het initiatief aan de Hogeweg wordt tevens opgezet en onderhouden door een lokale coöperatie en de opgewekte energie wordt ook ingezet in het naastgelegen dorp Laag Zuthem.

3.2.4 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel Om te bepalen of een initiatief bijdraagt aan de ambities van de provincie Overijssel, wordt het Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel gebruikt. In dit uitvoeringsmodel staan de volgende stappen centraal: • • •

Of – generieke beleidskeuzes Waar – ontwikkelingsperspectieven Hoe – gebiedskenmerken

Bij een initiatief voor bijvoorbeeld woningbouw, een nieuwe bedrijfslocatie, toeristisch-recreatieve voorzieningen, natuurontwikkeling, et cetera kun je aan de hand van deze drie stappen bepalen of een initiatief binnen de geschetste visie voor Overijssel mogelijk is, waar het past en hoe het uitgevoerd kan worden. De eerste stap, het bepalen van de of-vraag, lijkt in strijd met de wens zoveel mogelijk ruimte te willen geven aan nieuwe initiatieven. Met het faciliteren van initiatieven moet echter wel gekeken worden naar

19

de (wettelijke) verantwoordelijkheden zoals veiligheid of gezondheid. Het uitvoeringsmodel maakt helder wat kan en wat niet kan. Om een goed evenwicht te vinden tussen het bieden van ruimte aan initiatieven en het waarborgen van publieke belangen, varieert de provinciale sturing: soms normstellend, maar meestal richtinggevend of inspirerend. In figuur 3.1 is het Uitvoeringsmodel weergegeven.

Figuur 3.1 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel (Overijssel, 2021) Of- generieke beleidskeuzes Generieke beleidskeuzes zijn keuzes die bepalend zijn voor de vraag of ontwikkelingen nodig dan wel mogelijk zijn. In deze fase wordt beoordeeld of er sprake is van een behoefte aan een bepaalde voorziening. Ook wordt in deze fase het zgn. principe van zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik gehanteerd. Hierin komt er kort gezegd op neer dat eerst bestaand bebouwd gebied wordt benut, voordat er uitbreiding in de groene omgeving kan plaatsvinden. Andere generieke beleidskeuzes betreffen de reserveringen voor waterveiligheid, randvoorwaarden voor externe veiligheid, grondwaterbeschermingsgebieden, bescherming van de ondergrond (aardkundige en archeologische waarden), landbouwontwikkelingsgebieden voor intensieve veehouderij, begrenzing van Nationale Landschappen, Natura 2000-gebieden, Natuurnetwerk Nederland en verbindingszones enzovoorts. De generieke beleidskeuzes zijn veelal normstellend. Waar- ontwikkelingsperspectieven Als uit de beoordeling in het kader van de generieke beleidskeuzes blijkt dat de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling aanvaardbaar is, vindt een toets plaats aan de ontwikkelingsperspectieven. In de Omgevingsvisie is een spectrum van zes ontwikkelingsperspectieven beschreven voor de groene en

20

stedelijke omgeving. Met dit spectrum geeft de provincie ruimte voor het realiseren van de in de visie beschreven beleids- en kwaliteitsambities. De ontwikkelingsperspectieven geven richting aan wat waar ontwikkeld zou kunnen worden. Daar waar generieke beleidskeuzes een geografische begrenzing hebben, zijn ze consistent vertaald in de ontwikkelingsperspectieven. Gebiedskenmerken Op basis van gebiedskenmerken in vier lagen (natuurlijke laag, laag van het agrarisch cultuurlandschap, stedelijke laag en lust- en leisurelaag) gelden specifieke kwaliteitsvoorwaarden en – opgaven voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de vraag 'hoe' een ontwikkeling invulling krijgt. Aan de hand van de drie genoemde niveaus kan worden bezien of een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk is en er behoefte aan is, waar het past in de ontwikkelingsvisie en hoe het uitgevoerd kan worden.

Toetsing van het initiatief aan de uitgangspunten Omgevingsvisie Overijssel 1. Generieke beleidskeuzes Of een ontwikkeling nodig of mogelijk is, wordt bepaald op basis van generieke beleidskeuzes. Hierbij is onder andere het uitgangspunt van zorgvuldig en zuinig gebruiken van ruimte van belang die ervoor staat dat in eerste instantie bestaande bebouwing en bebouwde percelen wordt benut, voordat er nieuwbouw in de groene omgeving plaatsvindt. De Overijsselse zonneladder geeft de voorkeursvolgorde aan voor het opwekken van zonne-energie. Daarbij bestaat trede 1 uit het bestaand gebied op daken, bedrijventerreinen en braakliggende gronden ofwel in de Groene Omgeving op bestaande bouwvlakken. Via trede 2 kunnen zonneparken aanvullende daarop ook in de Groene Omgeving, niet zijnde natuur, worden ontwikkeld. De ontwikkeling van het zonnepark past binnen trede twee en is niet in strijd met overige beleidskeuzes zoals schoon drinkwater (de zonneweide heeft geen negatieve invloed op de waterkwaliteit) en droge voeten te garanderen (de zonneweide draagt niet bij aan een verdere verharding van de ondergrond; hemelwater infiltreert ter plekke in de bodem). In de handreiking Kwaliteitsimpuls zonnevelden geeft de provincie onder andere aan dat zolang er niet aan de energiedoelen is voldaan, de of-vraag positief te beantwoorden is: er is immers sprake van noodzaak.

Het initiatief past daarmee binnen de generieke beleidskeuzes. 2. Ontwikkelingsperspectief: agrarisch ondernemen in een grootschalig landschap Een ontwikkelingsperspectief schetst een ruimtelijk perspectief voor een combinatie van functies en geeft aan welke beleids- en kwaliteitsambities leidend zijn. Het ontwikkelingsperspectief geeft zo richting aan ‘waar’ wat ontwikkeld zou kunnen worden.

21

Figuur 3.2 uitsnede Omgevingsvisie laag ontwikkelingsperspectief: agrarisch ondernemen in een grootschalig landschap Binnen het plangebied zijn de ontwikkelperspectieven ‘wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap’ en ‘agrarisch ondernemen in het grootschalig landschap’ geldend. Voor het ontwikkelingsperspectief agrarisch ondernemen in een grootschalig landschap staat het volgende centraal: “Het ontwikkelingsperspectief Agrarisch ondernemen in het grootschalig landschap biedt ruimte aan concurrerende en innovatieve vormen van landbouw en aan opwekking van hernieuwbare energie.” Het ontwikkelperspectief ‘wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap’ richt zich op het in harmonie met elkaar ontwikkelen van de diverse functies in het buitengebied. Aan de ene kant agrarische bedrijvigheid en opwekking van hernieuwbare energie als belangrijke vormen van landgebruik. Aan de andere kant gebruik voor natuur, recreatie, wonen en andere bedrijvigheid. Met voorliggend plan wordt duurzame energie opgewerkt in een zonneweide. Deze (tijdelijke) functie is niet beperkend voor andere bestaande functies. De zonneweide wordt landschappelijk ingepast, waarbij de landschapskenmerken van het plangebied en de omgeving worden versterkt. Hiermee past de ontwikkeling van een zonnepark binnen het perspectief dat de provincie Overijssel voor dit gebied schetst.

22

3. Gebiedskenmerken In het provinciale beleid zijn voor alle gebieden gebiedskenmerken aangegeven. Het beleid voor deze gebiedskenmerken is vastgelegd in artikel 2.1.5 van de provinciale verordening. Hierin is bepaald dat inzichtelijk moet worden gemaakt dat voldaan wordt aan dit beleid. Wanneer in het beleid normerende en/of richtinggevende uitspraken worden gedaan, voorziet het ruimtelijke plan (voor zover deze uitspraken zich daarvoor lenen) in een regeling volgens deze normerende en/of richtinggevende uitspraken. De gebiedskenmerken zijn opgenomen in verschillende lagen; de natuurlijke laag, de agrarische cultuur laag, de stedelijke laag en de lust- en leisurelaag. Op basis van deze kenmerken is er ingezoomd op het plangebied en gekeken welke specifieke kwaliteitsvoorwaarden en opgaven (normerend en richtinggevend) voor ruimtelijke ontwikkelingen van toepassing zijn. Natuurlijke laag – dekzandvlakte en ruggen De natuurlijke laag is ontstaan doordat abiotische en biotische processen inwerken op de ondergrond van bodem en geologie. Van oudsher bestaat er een sterke samenhang tussen het natuur- en watersysteem. Vervolgens heeft de natuurlijke laag plek en betekenis gekregen in het menselijke occupatieproces. Lange tijd is de natuurlijke laag sturend geweest voor een groot deel van de ruimtelijke ontwikkelingen.

Mensen vestigden zich op de droge plekken en wegen werden aangelegd bij goed doorwaadbare plekken in de beek. Pas de laatste eeuw is deze samenhang door technische mogelijkheden verminderd en zijn de kwaliteiten van de natuurlijke laag aangetast. Het beter afstemmen van de ruimtelijke ontwikkelingen op de natuurlijke laag kan voorkomen en ervoor zorgen dat natuurlijke kwaliteiten weer medebepalend worden. Het plangebied ligt in een gebied welke is getypeerd als ‘Dekzandvlakte en ruggen’.

Figuur 3.3 natuurlijke laag de dekzandvlakken en ruggen De ambitie is de natuurlijke verschillen tussen hoog en laag en tussen droog en nat functioneel meer sturend en beleefbaar te maken. Dit kan bijvoorbeeld door een meer natuurlijk watersysteem en door

23

beplanting met ‘natuurlijke’ soorten. En door de (strekkings)richting van het landschap te benutten in gebiedsontwerpen. Richtinggevende uitgangspunten: -

Als ontwikkelingen plaats vinden, dan dragen deze bij aan het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de hoogteverschillen en het watersysteem. Beiden zijn tevens uitgangspunt bij (her)inrichting. Beplanting dient te bestaan uit soorten die van nature in het gebied voorkomen. Bij ontwikkelingen is de (strekkings)richting van het landschap, gevormd door de afwisseling van beekdalen en ruggen, het uitgangspunt.

Met het voorliggende plan voor een zonneweide wordt het huidige reliëf in en om het plangebied niet aangetast. Ook wordt de strekkingsrichting van het perceel niet aangetast, deze wordt versterkt door de aanplant of het laten groeien van natuurlijke vegetatie. Op deze manier gaat de ontwikkeling van de zonneweide gepaard met een investering in ruimtelijke kwaliteit. Laag van het agrarisch cultuurlandschap – komgebieden In het agrarisch cultuurlandschap gaat het erom dat de mens inspeelt op de natuurlijke omstandigheden en die ten nutte maakt. Vanuit de nederzettingen zijn de omliggende gronden ooit ontgonnen waardoor een sterke ruimtelijke en functionele relatie met het omringende landschap is ontstaan. Afhankelijk van de stand van de techniek en de beschikbaarheid van meststoffen is door de eeuwen heen een geschakeerd patroon van akkers, weiden, hooiland en bebouwing gegroeid. Dit verschil in tijd geeft mede richting aan de ontwikkeling van deze gebieden. Binnen de regionale landschappen is er vaak op korte afstand sprake van verschillen: de es, de flank en het beekdal. Het plangebied ligt in het ‘Rivierenlandschap - Komgebied’ (zie figuur 3.4).

Figuur 3.4 Laag van het agrarische cultuurlandschap: Komgebieden

24

De ambitie is de contrasten tussen het dynamische natuurlijke winterbed, de kleinschalige oeverwallen met dorpen, boomgaarden en beplantingen en lage grote open komgronden met verspreide erven op duintjes te vergroten en meer beleefbaar te maken. Richtinggevende uitgangspunten: -

als ontwikkelingen plaats vinden in het winterbed, dan dragen deze bij aan een dynamisch landschap van hoofdgeul en nevengeulen en aan recreatieve toegankelijkheid; als ontwikkelingen plaats vinden in de kommen, dan dragen deze bij aan behoud en versterking van het open karakter.

De ontwikkeling van de zonneweide vindt plaat in een komgebied. De structuren van het oorspronkelijke slagenlandschap worden door de landschappelijke inpassing versterkt. Laag van beleving – donkerte en IJssellinie inundatieveld De laag van de beleving betreft de dimensie van het welbehagen, het plezier, de trots en de beleving toe. Deze laag is het domein van de belevenis, betekenis en identiteit. Deze laag voegt eigen kenmerken toe, zoals landgoederen, recreatieparken en recreatieve routes, maar benut vooral de kwaliteiten van de andere drie lagen. Het stelt kwaliteiten zoals de natuur, de productielandschappen en de steden in een ander daglicht en maakt ze beleefbaar en tot een belevenis.

Figuur 3.5 Laag van de beleving: Donkerte en IJssellinie inundatieveld Donkerte is een te koesteren kwaliteit. De ambitie is de huidige ‘donkere’ gebieden, ten minste zo donker te houden, maar bij ontwikkelingen ze liever nog wat donkerder te maken. Dit betekent op praktisch niveau terughoudend zijn met verlichting van wegen, bedrijventerreinen e.d. en verkennen waar deze ‘s nachts uit kan of anders lichtbronnen selectiever richten. Structureel is het vrijwaren van donkere gebieden van

25

verhoging van de dynamiek het perspectief. De ambitie is het rustige en onthaaste karakter te behouden, zodat passages van autosnelwegen en regionale wegen niet leiden tot stedelijke ontwikkeling aan eventuele op- en afritten. Bundeling van stedelijke functies en infrastructuur in de ‘lichte’ gebieden. Er wordt in/ om de zonneweide geen extra permanente verlichting aan gebracht. Voor het plangebied geldt de aanduiding IJssellinie inundatieveld, dit heeft geen rechtstreekse doorwerking op het voorliggende plan. Daarmee is het initiatief in lijn met de laag van de beleving. Conclusie provinciaal beleid Geconcludeerd kan worden dat het plan past in het geldende ontwikkelingsperspectief, dat de inrichting is gebaseerd op de natuurlijke laag en op de laag van het agrarische cultuurlandschap. Daarmee is de ontwikkeling van de zonneweide in Laag Zuthem passend binnen het provinciale beleid.

3.2.5 Handreiking zonnevelden Voor alle nieuwe en grootschalige ontwikkelingen in de Groene Omgeving van Overijssel (buitengebied) geldt dat een goede ruimtelijke inpassing verplicht is. Naast deze zogeheten ‘basisinspanning’ kan het zijn dat er aanvullende kwaliteitsprestaties nodig zijn. Dat geldt in ieder geval voor de aanleg van zonneparken. De Handreiking zonnevelden (21 april 2020) is een hulpmiddel voor initiatiefnemers, omwonenden van een zonneveld en voor gemeenten om hen te ondersteunen bij de ruimtelijke afweging voor zonnevelden, bij het ontwerp van een kwalitatief goed zonneveld en bij het gesprek over het realiseren van voldoende en passende kwaliteit. De handreiking is gebaseerd op de regels voor ruimtelijke ontwikkeling en in het bijzonder voor zonnevelden in de provinciale Omgevingsverordening. De handreiking is opgebouwd in twee delen. Deel 1 bevat de essentie van het beleid voor (de kwaliteitsimpuls) zonnevelden samengevat. Het hoofdstuk gaat in op de zonneladder en de vier principes van het provinciaal kwaliteitsbeleid: • • • •

Zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik Inpassen in of bijdragen aan het landschap Beperken en compenseren van de effecten op landschap en ecologie Evenwichtige verdeling van lusten en lasten door realisatie van maatschappelijke meerwaarde

Met de zonneladder geeft de provincie haar voorkeursvolgorde voor locaties voor zonne-energie installaties. Alle typen locaties en opstellingen zijn nodig om de energieopgave te realiseren, waarbij zoveel mogelijk stedelijk gebied (waaronder daken), erven en stads- en dorpsranden worden benut om het beslag op agrarische grond zo beperkt mogelijk te houden. Zonnevelden in het landelijk gebied zijn bij voorkeur onderdeel van gebiedsontwikkelingen of krijgen een multifunctionele invulling met andere opgaven in de groene ruimte. Deel 2 bevat een toelichting op en achtergrondinformatie bij het beleid, zoals opgenomen in deel 1. De toepassing is maatwerk en met streefbeelden, maatgevende referenties, ontwerpprincipes, indicaties, inspiratie en goede raad wordt dit maatwerk ondersteund. De Overijsselse Zonneladder De Overijsselse zonneladder en aanpak kent drie treden. Een multifunctionele invulling van een zonneveld in de groene ruimte is uitgangspunt (trede 1 'Stimuleren' en 2 'Combineren'). Pas als gemeente en initiatiefnemer hebben verkend en gemotiveerd dat trede 1 en 2 niet mogelijk zijn, dan komen monofunctionele zonnevelden (trede 3) aan de orde. Goede landbouwgrond wordt daarbij ontzien.

26

Trede 1. Stimuleren van: • Productie van zonne-energie op daken in bebouwd gebied: woningen, bedrijven, agrarische gebouwen, etc. • Gebruik van te bebouwen gebieden of bruikbare restruimte: ongebruikte gronden, bedrijventerreinen, boven parkeerterreinen en geluidswallen. • Kleine, goed ingepaste velden op agrarische erven (tot ca. 2 ha). • Kleine, goed ingepaste zonnevelden van lokale initiatieven in stads- en dorpsranden (tot ca. 2 ha). Trede 2. Combineren met: • Gebiedsopgaven in stads- en dorpsranden en in de groene omgeving zoals klimaatmaatregelen (waterberging en tegengaan bodemdaling), extensivering van landbouw, herstel landschap en biodiversiteit, etc. Door verschillende opgaven onder, tussen en rond de panelen te realiseren wordt de ruimte multifunctioneel gebruikt. Dit op basis van de 80-20 referentie: 80% ruimte voor het panelenveld en 20% ruimte voor groen en/of water. Dit is enkel voor ‘grote velden (meer dan 2 ha) in het landelijk gebied noodzakelijk. • Gebiedsontwikkeling in de groene omgeving, waarbij zonnevelden aansluiten op andere gebiedsontwikkelingen of een energielandschap vormen. Door opgaven met elkaar te verbinden wordt het mogelijk lokale maatschappelijke en sociale doelen te incorporeren in de gebiedsontwikkeling. Dit op basis van de 80-20 referentie: 80% ruimte voor het panelenveld en 20% ruimte voor groen en/of water. Trede 3.

Limiteren van: • Monofunctionele zonnevelden op agrarische grond of op water, primair gericht op produceren van duurzame energie. Dit op basis van de 80-20 referentie: 80% ruimte voor het panelenveld en 20% ruimte voor groen en/of water. Omdat meervoudig ruimtegebruik ontbreekt, wordt dit gecompenseerd met investeringen in maatschappelijke opgaven buiten het project. Bij locatiekeuzes worden goede landbouwgronden ontzien.

Relatie met onderliggend initiatief De zonneweide in Laag Zuthem betreft een kleine, goed ingepast zonneveld van een lokaal initiatief. Bovendien vormt dit plan een aanvulling op de plannen die de coöperatie ontwikkelt voor zon op dak. De inrichting van de zonneweide is gericht op de natuurlijke kenmerken, zo blijft het bestaande kruiden- en faunarijke grasland behouden en bestaat de kavelgrensbeplanting uit natuurlijke vegetatie. Hiermee kan onderliggend initiatief gezien worden als een multifunctionele invulling van een zonneveld in de groene ruimte. Conclusie provinciaal beleid Geconcludeerd kan worden dat de voorliggende ontwikkeling in overeenstemming is met het in de Omgevingsvisie Overijssel verwoorde en in de Omgevingsverordening verankerde provinciaal ruimtelijk beleid. Daarnaast sluit deze ontwikkeling aan bij het provinciale beleid in de zin dat het bijdraagt aan de doelstelling voor hernieuwbare energie. Ook wordt voldaan aan de specifieke eisen die in de

27

Omgevingsverordening zijn gesteld: het projectgebied wordt na de exploitatietermijn van maximaal 25 jaar weer in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Aan de eis om de zonneladder zo veel mogelijk toe te passen, wordt voldaan. Er is sprake van lokaal initiatief. Het is een gebiedsontwikkeling in de groene omgeving, waarbij de zonneweide bestaande natuurlijke waarden benadrukt en versterkt.

3.3 Gemeentelijk beleid 3.3.1 Omgevingsvisie Horizon gemeente Raalte 2040 Algemeen De Omgevingsvisie Horizon gemeente Raalte 2040 is door de gemeenteraad vastgesteld op 26 november 2020. De omgevingsvisie is een strategisch document dat richting geeft aan de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. In de leefomgeving komen veel functies en belangen bij elkaar die soms op gespannen voet met elkaar staan. Daarnaast spelen er ontwikkelingen in de samenleving die tot problemen of uitdagingen in de leefomgeving leiden. Het is daarom nodig om richting te geven. In de Omgevingsvisie worden gezamenlijk spelregels vastgelegd en wordt richting gegeven aan de opgaven die er liggen. Horizon gemeente Raalte 2040 Nederland, en daarmee ook Raalte, is de afgelopen 20 jaar veranderd. De komende 20 jaar zal dit wederom gebeuren. In de gemeente Raalte spelen drie structurele ontwikkelingen waar de energie en aandacht op wordt gericht: 1. Hoe worden vorm en invulling gegeven aan de ontwikkelingen in het buitengebied, zodat het een prettige plek blijft om te wonen, werken, ondernemen en recreëren? 2. Hoe worden bestaande wijken en dorpen leefbaar en aantrekkelijk gehouden? 3. Hoe worden optimale randvoorwaarden voor wonen, werken, ondernemen en recreëren in Raalte gecreëerd? In voorliggend geval is met name ontwikkeling 1 ten aanzien van het buitengebied van belang.

Het buitengebied – kernopgave 1 Het buitengebied is van oudsher de plek voor landbouw. Behalve een productielandschap is het ook een plek waar rust en natuurschoon te vinden is. Dit beeld is, ook in de gemeente Raalte, aan het kantelen door de vele ontwikkelingen die op het landelijke gebied afkomen en deels met elkaar conflicteren. Denk hierbij aan ontwikkelingen in de landbouw (stoppende boeren en vrijkomende agrarische bebouwing), klimaatverandering, de opwekking van duurzame energie en recreatie en toerisme. Raalte als groen en innovatief productielandschap is de ambitie. Deze ambitie vraagt om regie, maar ook samenwerking. Hierbij zijn de volgende vijf ontwikkelingsrichtingen geformuleerd: 1. Er wordt gekozen voor een sterk en afwisselend landschap door het verder te ontwikkelen, te versterken en te behouden wat waardevol is; 2. Er wordt gekozen voor een toekomstbestendige landbouw die meerwaarde oplevert voor de leefomgeving en het landschap door middel van technologie, innovatie en experiment; 3. Kansen om in stedelijk gebied energie duurzaam op te wekken worden gegrepen. Tegelijkertijd is er erkenning dat de opgave te groot is om alleen in stedelijk gebied op te lossen en daardoor voor een groot deel ook een plek in het buitengebied vindt.