Document · PDF

Bijlage 2 - N35 Rapport Archeologie, Hamaland Advies 2019

Raadsvergadering 24 november 2022, gemeente RaalteBij agendapunt: Cöordinatieprocedure N35; vaststelling bestemmingsplan Heino Raalte (bespreekstuk)22.509 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

ARCHIS3 AWN: Archeologische Werkgemeenschap Nederland afdeling 18: Zuid Salland, IJsselstreek en Oost Veluwe Contactpersoon: Jan Kleinen, secretaris, e-mail: j.kleinen@hetnet.nl 51 Bolding, H., Nieuwenhuis, M. 2010, bestand Beleidsadvieskaart 21 juni 2010.pdf 50

22 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

plaatsvinden zonder bij planvorming en voorafgaand aan vergunningverlening, vroegtijdig archeologisch onderzoek laten uitvoeren en streven naar inpassing van terreinen met archeologische waarden. Derhalve is er voor de maatregel op grond de oppervlakte van 3.200 m² een onderzoeksvrijstelling voor het uitvoeren van de genoemde werkzaamheden.

Afbeelding 11: Uitsnede uit de Archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte met de locatie van de geplande maatregel in het gele kader (Archis3). Paars = hoge verwachting, Lichtpaars = middelhoge verwachting, Lichtblauw = lage verwachting

Archeologisch verwachtingsmodel en beantwoording onderzoeksvragen Op grond van de bekende geologische, landschappelijke, aardkundige, archeologische en historische gegevens in en rond het plangebied kan een specifieke archeologische verwachting worden gevormd. •

Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied?

De maatregel vindt plaats in een gebied met vlakvaaggronden en veldpodzolen met een eerdlaag van maximaal 30 cm. Het pleistocene zand bevindt zich, op grond van geologische boring in de nabijheid, direct onder de eerdlaag op ca. 0,80 cm-mv. De grondwaterstand is gemiddeld. De bodem is door de eerdere aanleg van de N35 verstoord geraakt tot een aangenomen diepte van 1,00 m-mv. Buiten de eerdere ingrepen aan de N35 is er sprake van verstoring door agrarische bewerking van zo’n 3050 cm-mv (ploegdiepte). •

Kunnen er archeologische vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn?

Ja, de kans op aanwezigheid van archeologische vindplaatsen vanaf de Prehistorie tot aan de Nieuwe Tijd is mogelijk. Door de aanwezigheid van een relatief dun eerddek op de locatie waar de maatregel uitgevoerd wordt, zijn archeologische waardevolle lagen waarschijnlijk (deels) niet intact zijn gebleven. Vondsten vanaf de Late Middeleeuwen kunnen worden aangetroffen in de basis van de eerdlaag. Onder de eerdlaag in het pleistocene zand kunnen sporen en vondsten van voor deze periode worden aangetroffen. De gespecificeerde verwachting per maatregel is opgenomen in de onderstaande tabellen. Er geldt een middelhoge verwachting op dekzandwelvingen met vlakvaaggronden en veldpodzolen. Er geldt een lage verwachting in dalvormige laagten met beekeerdgronden.

23 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Tabel 2: Archeologische verwachting Periode

Verwachting

Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Laag52 Middelhoog

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Laag52 Middelhoog

Romeinse Tijd

Laag52 Middelhoog

Bronstijd - IJzertijd

Laag52 Middelhoog

Mesolithicum-Neolithicum

Laag52 Middelhoog

•

Verwachte grondlaag (diepte) Restanten van oude in of direct onder de oude verkavelingen, akkerlaag en/of de top van ontginningssporen, greppels. de C-horizont (dekzand) Nederzettingssporen, zoals direct onder de oude kuilen, paalkuilen akkerlaag en/of de top van (plattegronden) en greppels de C-horizont (dekzand) Verwachte vindplaatstypen

Geen Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten smeedhaarden, meilers Nederzettingsterreinen, jachtkampen, Vuursteenvindplaatsen, haardplaatsen

Geen van top van de C-horizont

top van de C-horizont

Is aanvullend veldonderzoek door middel van boringen en/of proefsleuvenonderzoek noodzakelijk?

De maatregel valt binnen de gemeentelijke vrijstellingsgrens voor archeologisch onderzoek en er is derhalve geen vervolgonderzoek vereist.

4.3

Deeltraject Heino-Raalte Inleiding Het deeltraject Heino-Raalte heeft de volgende geplande deeltraject specifieke maatregelen: (zie Afbeelding 12 en voor detailkaarten bijlage 1) • Aanleg parallelweg oostzijde N35 in combinatie met gebundeld kruispunt, opheffen perceelontsluitingen en aansluiting, tussen km 16,0 en 17,0. Deze parallelweg heeft een oppervlakte van ca. 16.500 m² en een lengte van ca. 900 meter. (Hierna te noemen Parallelweg Oost) • Aanleg parallelweg westzijde N35 met gebundeld kruispunt, opheffen perceelontsluitingen, en aanpassen kruispunt Knapenveldsweg, bij km 16,5 en 16,65 met een oppervlakte van ca.14.100 m². (Hierna te noemen Parallelweg West) • 4 faunapassages onder de N35 door, bij km 15,86, 16,62, 17,28, en 17,62. Ze hebben per passage een lengte van ca. 50 m, en een breedte die nog onbekend is, maar waarschijnlijk de 1,00 m niet zullen overstijgen. De oppervlakte is ca. 50 m² per passage.

Laag in een dalvormige laagte met beekeerdgrond, Middelhoog op dekzandwelving met vlakvaaggrond en veldpodzol

24 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Faunapassage km 15,86

Aanleg Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62

Aanleg Parallelweg West

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62

Afbeelding 12: Topografische kaart met de locaties van de geplande maatregelen bij de blauwe lijn (Archis3)

Geomorfologie

Op de geomorfologische kaart ligt de Parallelweg Oost achtereenvolgens in de volgende bodemtypen: - dekzandwelving (+/- oud bouwlanddek, 3L5, zie Afbeelding 13). - dekzandrug (+/- oud bouwlanddek 4K14) - dalvormige laagte, zonder veen (2R2) met twee dekzandruggen (+/- oud bouwlanddek 3K14) Het deeltraject Parallelweg West ligt geomorfologisch gezien in een dalvormige laagte zonder veen (2R2). Ter plaatse van de geplande faunapassages vinden we de volgende bodemtypen: - km 15,86: dekzandwelving (+/- oud bouwlanddek, 3L5) - km 16,62: dalvormige laagte, zonder veen (2R2) - km 17,28: dekzandwelving (+/- oud bouwlanddek, 3L5) - km 17,62: dekzandwelving (+/- oud bouwlanddek, 3L5)

Archis3

25 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

3L5

Faunapassage km 15,86

Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62

Parallelweg West

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62

Afbeelding 13: Geomorfologische kaart met de locaties van de geplande maatregelen bij de blauwe lijn (Archis3) legenda: 1R1/2R2: Dalvormige laagte 2M13/24: Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden 3/4K14: dekzandrug 3L5: dekzandwelving

Bodem en grondwater

Het deeltraject van Parallelweg Oost is op de bodemkaart54 van noord naar zuid gelegen in de volgende bodemtypen: (zie Afbeelding 14). - veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap V - hoge zwarte enkeerdgrond met leemarm en zwak lemig fijn zand en een eerddek van meer dan 50 cm (zEZ21) en grondwatertrap VI - beekeerdgrond met lemig fijn zand en een eerddek van 15-50 cm dikte (pZg23) en grondwatertrap III - veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap V Het deeltraject ter plaatse van maatregel Parallelweg West heeft van noord naar zuid het volgende bodemtype: - beekeerdgrond met lemig fijn zand en een eerddek van 15-50 cm dikte (pZg23) en grondwatertrap III - veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap V - laarpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van 15-30 cm dikte (cHn21) en grondwatertrap VI De geplande faunapassages hebben de volgende bodemtypen: - km 15,86: veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap V

Archis3

26 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

km 16,62:

km 17,28:

km 17,62:

beekeerdgrond met lemig fijn zand en een eerddek van 15-50 cm dikte (pZg23) en grondwatertrap III veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap V en laarpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van 15-30 cm dikte (cHn21) en grondwatertrap VI veldpodzol met leemarm en zwak lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn21) en grondwatertrap VI

Faunapassage km 15,86 Hn21 V

Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62

Parallelweg West

vWz II

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62 Afbeelding 14: Bodemkaart met de locaties van de geplande maatregelen bij de blauwe lijn (Archis3) legenda: Hn21: veldpodzol cHn21: Laarpodzol pZg23: Beekeerdgrond zEZ21:Hoge zwarte enkeerdgrond vWz: Moerige eerdgrond II/V/VI/VII: grondwaterstand

Hoogte Het deeltraject ligt in een landschap met centraal een hoefijzervormig lager deel van een dalvormige laagte met een beekeerdgrond. Ten noorden daarvan liggen middelhoge delen van dekzandwelvingen met een veldpodzol en een hoger deel met een dekzandrug met een hoge zwarte enkeerdgrond. Zuidelijk van de dalvormige laagte ligt ook een dekzandwelving met een veld- en laarpodzol. Oostelijk van het ‘hoefijzer’ liggen beekoverstromingsvlakten (2M24) met beekeerdgronden en dekzandvlakten (2M13) met een laarpodzol. Een klein deel westelijk heeft een dalvormige laagte met een moerige eerdgrond (vWz, zie Afbeelding 13 in combinatie met Afbeelding 14 en Afbeelding 15). Op het Actueel Hoogtebestand Nederland55 (zie Afbeelding 15) daalt het maaiveld bij maatregel Parrallelweg Oost van noord naar zuid circa 0,62 m. Het meeste noordelijke deel heeft een hoogte van 3,92 m+NAP. In het midden nabij de faunapassage km 16,62, heeft het een hoogte van 3,79 m+NAP en in het zuidelijk deel, een hoogte van 3,20 m+NAP. In het noordelijk deel van Parallelweg Oost ligt de maatregel op 20 meter ten westen van een es met een hoogte van maximaal 7,90 m (bruin).

www.ahn.nl

27 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Faunapassage km 15,86

3,32m+NAP

3,92m+NAP

Parallelweg Oost 3,79m+NAP

Faunapassage km 16,62

Parallelweg West 3,20m+NAP

3,26m+NAP

Faunapassage km 17,28

2,82m+NAP

Faunapassage km 17,62

Afbeelding 15: Hoogtekaart met de locaties van de geplande maatregelen bij de gele lijn en de geplande faunapassages in het blauwe kader (AHN2 Maaiveld)

Het deeltraject waar Parallelweg West gepland is, heeft een hoogte van 3,20 m+NAP, waarbij het omliggende land 20 centimeter lager ligt. De geplande faunapassages hebben de volgende maaiveldhoogtes: - km 15,86: 3,32 m+NAP - km 16,62: 3,79 m+NAP - km 17,28: 3,26 m+NAP - km 17,62: 2,82 m+NAP

Nabij het deeltraject van Parallelweg Oost zijn in het Dinoloket geen boringen bekend die direct langs of in het wegtracé liggen. Een geologische boring ten zuidwesten van de spoorlijn Zwolle-Almelo, 57 500 m ten zuidwesten van het zuidelijkste deel van de maatregel, is boring B27F0221. Deze geeft een beeld van de bodemopbouw tot 1,75 m-mv. De bodem bestaat geheel uit fijn zand met het dekzand beginnend op 0,50 m-mv. Het dekzand behoort tot de Formatie van Boxtel. Er is geen eerdlaag benoemd. Het deeltraject waar Parallelweg West gepland is, heeft ook geen boringen in zijn nabijheid liggen. Hier kan boring B27F022158 ook als dichtstbijzijnde worden aangehaald als referentie. Deze ligt 800 m zuidwestelijk van de geplande uit te voeren maatregelen. Deze geeft een beeld van de bodemopbouw tot 5 m-mv. De bodem bestaat geheel uit fijn zand. Het dekzand behoort tot de Formatie van Boxtel. Er is geen eerdlaag benoemd. Bij de geplande faunapassages is sprake van een vergelijkbare bodemopbouw.

www.dinoloket.nl Coördinaten 213.290, 491.760 58 Coördinaten 213.290, 491.760 57

28 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Historische ontwikkeling

Op de kadastrale minuutplan van 181459 is de latere N35 al zichtbaar (zie Afbeelding 16). De weg is nog onverhard en loopt door een essenlandschap. Bij de deeltrajecten Parallelweg Oost en Parallelweg West is er sprake van landbouwgrond. De faunapassages liggen onder de latere N35.

Faunapassage km 15,86

Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62

Parallelweg West

Faunapassage km 17,28 Faunapassage km 17,62 0 200m

Afbeelding 16: Uitsnede uit het minuutplan Raalte, Overijssel, sectie A, blad 02 met de geplande maatregelen bij de gele lijnen en de gele kaders. (Archis3).

De omgeving van de beide parallelwegen bestaan op alle kaarten uit landbouwgrond omzoomd door hagen of kleine bospercelen. Dit is goed te zien op het Bonneblad van 1890 (zie Afbeelding 17). Duidelijk waarneembaar is ook dat de huidige N35 een iets andere loop heeft gekregen door de nieuwe rondweg rondom Heino.

minuutplan Raalte, Overijssel, sectie A, blad 02 via http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl

29 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Faunapassage km 15,86

Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62 Parallelweg West

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62 Afbeelding 17: Uitsnede uit de kaart van 1890 met de geplande maatregelen bij de gele lijnen en de gele kaders (Archis3).

Beide parallelwegen liggen op en nabij de weg die op de historische kaarten altijd aanwezig is geweest. De N35 is in de loop van 20e eeuw enigszins aangepast (breedte, bochten) en uitgegroeid tot de weg zoals die er nu ligt.

Historische bebouwing Er is nu en in het verleden geen bebouwing aanwezig geweest in dit deeltraject. Er is derhalve geen historische bebouwing aanwezig en er zijn geen bouwhistorische waarden in de ondergrond te verwachten.

30 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Afbeelding 18: Overzicht van mogelijk Niet Gesprongen Explosieven (NGE) uit WOII, met de geplande maatregelen bij de rode lijn en de rode kaders (opdrachtgever, bestand Situatie NGE.xls)

Verstoring Tijdens de aanleg van de N35 is de bodem tot een onbekende diepte verstoord geraakt. Verwacht mag worden, dat de bodemverstoring door het uitgegraven fundatiebed voor de weg, dieper dan 1,00 m-mv 60 zal zijn. Daarbij zijn de archeologisch waardevolle lagen naar verwachting deels verstoord geraakt. De werkzaamheden die op het bestaande wegtracé plaatsvinden gaan niet dieper dan ca. 1,00 m-mv. Zij zullen dan ook geen nieuwe archeologische waarden verstoren. De werkzaamheden buiten het wegtracé vinden plaats op agrarische grond waarbij de bodem door ploegen en grondbewerking tot zo’n 30-50 cm-mv (gemiddelde ploegdiepte in deze regio) zal zijn verstoord. Hier is de mogelijkheid van een nieuwe verstoring aanwezig.

Archeologische waarden Dit deeltraject ligt zo’n 500 meter van een onderzoekszone (2450455100). Archis3 meldt dat dit een bureauonderzoek uit 2014 is van Buro de Brug naar de elektrificatie van de noordelijker gelegen spoorlijn Zwolle-Wierden. De bodemingrepen ten behoeve van de bouw en aanleg van de drie onderstations en voorzieningen, zijn zodanig gering van aard dat vervolgonderzoek op grond van de geldende bestemmingsplannen niet noodzakelijk is. Het plaatsen van de bovenleidingportalen is in het Besluit omgevingsrecht benoemd als vergunningvrije activiteit. Bovendien worden de portalen in het bestaande aarden spoorlichaam geplaatst. Hier is de kans op het aantreffen van archeologische waarden zeer gering, omdat het aarden spoorlichaam van recente datum is. Daarom wordt ook hier geen archeologisch onderzoek geadviseerd. Voor activiteiten die in de toekomst zullen gaan plaatsvinden, buiten de drie onderstations, de voorzieningen en de bovenportalen, zal steeds een nieuwe afweging gemaakt moeten worden over de noodzaak tot het doen van archeologisch onderzoek.61 Het onderhavige bureauonderzoek is ook vermeld op de overzichtskaart in Afbeelding 19 met nummer (4564483100). Binnen een straal van circa 500m zijn geen andere archeologische onderzoeken uitgevoerd (zie Afbeelding 19). Er zijn ook geen AMK-terreinen of vondstmeldingen aanwezig.62

CROW, 2013 Dijk, MA K.M. van, 2014 62 Archis3 61

31 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Faunapassage km 15,86

Parallelweg Oost

Faunapassage km 16,62 Parallelweg West

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62

Afbeelding 19: Archeologische onderzoeksterreinen met de geplande maatregelen binnen de blauwe lijn en de blauwe kaders (Archis3).

Archeologische en bouwhistorische kronieken van de gemeente Raalte en de Provincie Overijssel geven geen aanvullingen op al bekende en in dit rapport opgenomen gegevens. Van de AWN63 is tijdens het vervaardigen van de concepten en definitieve versie geen informatie ontvangen.

Archeologisch verwachting

Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte64 ligt Parallelweg Oost in een gebied met een lage, middelhoge en hoge verwachting (zie Afbeelding 20). Vanwege de ligging in drie categorieën, geldt de hoogste als leidend voor het bepalen van de vrijstellingsgrens voor onderzoek. De eis is om bij plangebieden groter dan 2.500 m² in het landelijk gebied en groter dan 100 m² in de bebouwde kom en/of gelegen binnen een straal van 50 m van AMK terreinen, geen bodemingrepen dieper dan 50 cm-mv te laten plaatsvinden zonder bij planvorming en voorafgaand aan vergunningverlening, vroegtijdig archeologisch onderzoek te laten uitvoeren en te streven naar inpassing van terreinen met archeologische waarden. Derhalve is vervolgonderzoek noodzakelijk voor de Parallelweg Oost, op grond van het oppervlak van ca.16.500 m² en de lengte van het nieuwe wegtracé (900 meter). In overleg met Arcadis is ervoor gekozen om alleen het nieuwe wegtracé te onderzoeken, waarbij om de 40 meter in het hart van het nieuwe tracé een verkennende boring wordt gezet65. Dit resulteert in 23 verkennende boringen.

AWN: Archeologische Werkgemeenschap Nederland afdeling 18: Zuid Salland, IJsselstreek en Oost Veluwe Contactpersoon: Jan Kleinen, secretaris, e-mail: j.kleinen@hetnet.nl Bolding, H., Nieuwenhuis, M. 2010, bestand Beleidsadvieskaart 21 juni 2010.pdf 65 Telefonisch overleg met drs. E. Goossens d.d. 25 mei 2018. 64

32 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

De maatregel van Parallelweg West ligt op de archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte66 in een gebied met een lage verwachting. De eis is om bij plangebieden groter dan 10 hectare in het landelijk gebied en groter dan 5 ha in de bebouwde kom en/of gelegen binnen een straal van 50 m van AMK terreinen geen bodemingrepen dieper dan 50 cm-mv te laten plaatsvinden zonder een archeologische waardebepaling. Derhalve geldt voor de Parallelweg West door de oppervlakte van ca. 14.100 m² (> 100.000 m²) een vrijstelling voor het uitvoeren van de genoemde werkzaamheden. De geplande faunapassages liggen achtereenvolgens in gebied met een - km 15,86: lage verwachting - km 16,62: lage verwachting - km 17,28: lage verwachting - km 17,62: middelhoge verwachting De vrijstellingsgrens voor een bodemingreep in een gebied met een middelhoge verwachting is 5.000 m² en voor een lage verwachting 10 ha. Derhalve geldt voor elke van de geplande faunapassages door de oppervlakte van ca. 500 m² (> 5.000 en 100.000 m²) een vrijstelling voor het uitvoeren van de genoemde werkzaamheden.

Faunapassage km 15,86

Parallelweg Oost Faunapassage km 16,62

Parallelweg West

Faunapassage km 17,28

Faunapassage km 17,62 0 200m Afbeelding 20: Uitsnede uit de Archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte met de geplande maatregelen binnen de gele lijnen en de gele kaders (Archis3). Paars = hoge verwachting, Lichtpaars = middelhoge verwachting, Lichtblauw = lage verwachting

Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied?

Bolding, H., Nieuwenhuis, M. 2010, bestand Beleidsadvieskaart 21 juni 2010.pdf

33 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Parallelweg Oost ligt in een gebied met veldpodzolen en beekeerdgronden met een mogelijke eerdlaag van maximaal 30 cm. In het noordelijke deel is een kleine zone met hoge zwarte enkeerdgrond met een eerddek van meer dan 50 cm dikte. Het pleistocene zand bevindt zich direct onder de eerdlaag op ca. 0,50 cm-mv. De grondwaterstand is laag. De bodem is door de eerdere aanleg van de N35 verstoord geraakt tot een aangenomen diepte van 1,00 m-mv. Buiten de eerdere ingrepen is er sprake van verstoring door agrarische bewerking van zo’n 30-50 cm-mv (ploegdiepte). Parallelweg West ligt een gebied met beekeerdgronden, veldpodzolen en laarpodzolgronden met een eerdlaag tot 30 cm. De grondwaterstand is hoog bij beekeerdgronden en gemiddeld bij de podzolen. De bodem is door de eerdere aanleg van de N35 en de zandweg verstoord geraakt tot een aangenomen diepte van 0,50-1,00 m-mv. Buiten de eerdere ingrepen is er sprake van verstoring door agrarische bewerking van zo’n 30-50 cm-mv. De noordelijkste en zuidelijke faunapassages liggen in een gebied met veldpodzolen en een gemiddelde grondwaterstand. De middelste faunapassages liggen in een gebied met een beekeerdgrond en een hoge grondwaterstand. De bodem is door de eerdere aanleg van de N35 en de zandweg verstoord geraakt tot een aangenomen diepte van 50-1,00 m-mv.

Buiten de eerdere ingrepen is er sprake van verstoring door agrarische bewerking van zo’n 30-50 cm-mv. •

Kunnen er archeologische vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn?

Ja, de kans op aanwezigheid van archeologische vindplaatsen vanaf de prehistorie tot aan de Nieuwe Tijd is mogelijk. Door de aanwezigheid van een eerddek kunnen archeologische waardevolle lagen, ondanks de verstoring deels intact zijn gebleven. Sporen en vondsten vanaf de Late Middeleeuwen kunnen worden aangetroffen in de eerdlaag. Onder de eerdlaag in het pleistocene zand kunnen sporen en vondsten van voor deze periode worden aangetroffen. De gespecificeerde verwachting is opgenomen in onderstaande tabellen. Er geldt een hoge verwachting geldt voor de dekzandruggen met een oud landbouwdek (eerdlaag). Er geldt een middelhoge verwachting voor dekzandwelvingen met een veldpodzol. Een lage verwachting is van toepassing voor dalvormige laagten met beekeerdgronden. Tabel 3: Archeologische verwachting Parallelweg Oost Periode

Verwachting

Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Laag-Hoog

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Laag-Hoog

Romeinse Tijd

Laag-Hoog

Bronstijd - IJzertijd

Laag-Hoog

Mesolithicum-Neolithicum

Laag-Hoog

Verwachte grondlaag (diepte) in of direct onder de oude Restanten van oude akkerlaag en/of in de top verkavelingen, van de C-horizont ontginningssporen, greppels. (dekzand) Nederzettingssporen, zoals direct onder de oude kuilen, paalkuilen akkerlaag en/of de top van (plattegronden) en greppels de C-horizont (dekzand) Verwachte vindplaatstypen

Geen Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten smeedhaarden, meilers Nederzettingsterreinen, jachtkampen, Vuursteenvindplaatsen, haardplaatsen

Geen van top van de C-horizont

top van de C-horizont

Tabel 4: Archeologische verwachting Parallelweg West Periode

Verwachting

Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Laag

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Laag

Verwachte vindplaatstypen Restanten van oude verkavelingen, zandwegen, ontginningssporen, greppels. Nederzettingssporen, zoals kuilen, paalkuilen

Verwachte grondlaag (diepte) in of direct onder de oude akkerlaag direct onder de oude akkerlaag of de top van de

Laag in een dalvormige laagte met beekeerdgrond, Middelhoog op dekzandwelving met veldpodzol, Hoog op dekzandruggen met hoge zwarte enkeerdgrond 68 Laag in een dalvormige laagte met beekeerdgrond

34 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

(plattegronden) en greppels

Bronstijd - IJzertijd

Laag

Mesolithicum-Neolithicum

Laag

Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten van smeedhaarden, meilers Nederzettingsterreinen, jachtkampen, Vuursteenvindplaatsen, haardplaatsen

C-horizont (dekzand)

top van de C-horizont

Tabel 5: Archeologische verwachting faunapassages Periode

Verwachting

Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Laag69 Middelhoog

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Laag69 Middelhoog

Bronstijd - IJzertijd

Laag69 Middelhoog

Mesolithicum-Neolithicum

Laag69 Middelhoog

•

Verwachte vindplaatstypen Restanten van oude verkavelingen, zandwegen, ontginningssporen, greppels. Nederzettingssporen, zoals kuilen, paalkuilen (plattegronden) en greppels Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten van smeedhaarden, meilers Nederzettingsterreinen, jachtkampen, Vuursteenvindplaatsen, haardplaatsen

Verwachte (diepte)

grondlaag

in of direct onder de oude akkerlaag direct onder de oude akkerlaag of de top van de C-horizont (dekzand) top van de C-horizont

top van de C-horizont

Is aanvullend veldonderzoek door middel van boringen en/of proefsleuvenonderzoek noodzakelijk?

Voor deeltraject Parallelweg Oost is vervolgonderzoek noodzakelijk vanwege de overschrijding van de oppervlakte- en dieptegrens. Geadviseerd wordt om voor bodemingrepen in eerste instantie te kiezen voor een verkennend booronderzoek met een boordichtheid van 6 boringen per hectare ter plaatse van de in het deeltraject aanwezige dekzandrug & -welvingen om de mate van intactheid van de bodem te toetsen. Voor lijnelementen geldt dat er om de 40 meter verkennende boringen dienen te worden gezet in het hart van het nieuwe wegtracé. De al geroerde bodem van het tracé kan daarbij buiten beschouwing worden gelaten. Tevens dienen ter hoogte van de lage archeologische verwachting direct ten zuiden van de dekzandrug nog enkele boringen (minimaal 5) ter controle van de exacte landschappelijke overgangsgrens. De oppervlakte van Parallelweg Oost buiten het wegtracé beslaat ca. 16.500 m². De daadwerkelijke bodemingreep, het nieuwe wegtracé, is echter een lijnelement van 900 meter lengte. In overleg met Arcadis is ervoor gekozen om alleen het wegtracé te onderzoeken en niet het gebied buiten het wegtracé. Dit resulteert in 23 verkennende boringen70. De boringen worden geplaatst om de 40 meter in het hart van het nieuwe tracé. Daarnaast worden nog 5 controleboringen gezet ten zuiden van de exacte landschappelijke overgangsgrens (in het werk te bepalen).

Het totale aantal boringen in dit deeltraject komt daarmee op 28 stuks. Aangezien de ingreep van deeltraject Parallelweg West binnen de gemeentelijke vrijstellingsgrens van onderzoek valt, is aanvullend onderzoek niet noodzakelijk. Ook de relatief beperkte bodemingrepen voor de vier faunapassages vallen binnen de gemeentelijke vrijstellingsgrenzen van onderzoek, dus is aanvullend onderzoek ook hier niet noodzakelijk.

4.4

Deeltraject Mariënheem-West Inleiding Het deeltraject Mariënheem-West heeft de volgende locatiespecifieke maatregel: (zie Afbeelding 21, zie voor detailkaarten bijlage 1)

69 70

Laag in een dalvormige laagte met beekeerdgrond, Middelhoog op dekzandwelving met veldpodzol Telefonisch overleg met drs. E. Goossens, d.d. 25 mei 2018.

35 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

•

Opheffen aansluiting Schoonhetenseweg-N35 tussen km 22,9 en 23,0, met een oppervlakte van 500 m².

Hooilandweg

Mariënheem

Raalte

Afbeelding 21: Topografische kaart met de locatie van de geplande maatregel in de blauwe cirkel (Archis3)

Geomorfologie

Op de geomorfologische kaart ligt deze maatregel in een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (2M9, zie Afbeelding 22). Direct ten noorden ligt een dekzandrug (+/- oud bouwlanddek 4K14).

Afbeelding 22: Geomorfologische kaart met de locatie van de geplande maatregel in de blauwe cirkel (Archis3) legenda: 2R2: Dalvormige laagte 2M9/13/24: Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden 3/4K14: dekzandrug 3L5: dekzandwelving

Bodem en grondwater

De locatie van de maatregel heeft op de bodemkaart72 een veldpodzol met lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn23) en grondwatertrap V (zie Afbeelding 23).

71 72

Archis3 Archis3

36 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Afbeelding 23: Bodemkaart met de locatie van de geplande maatregel in de blauwe cirkel (Archis3) legenda: Hn21: Veldpodzol cHn23: Laarpodzol pZg23: Beekeerdgrond zEZ21:Hoge zwarte enkeerdgrond vWz: moerige eerdgrond III/V/Vb/VII: grondwaterstand

Hoogte De geplande maatregel ligt in een lager gelegen gebied met een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden met veld- en laarpodzolen en dalvormige laagte en beekoverstromingsvlakten met een beekeerdgrond. Daardoorheen liggen hogere delen met een dekzandrug waarop een hoge zwarte enkeerdgrond is gevormd. De bebouwde kom van Raalte ligt in het westen (zie Afbeelding 22 in combinatie met Afbeelding 23 en Afbeelding 24). Op het Actueel Hoogtebestand Nederland73 (zie Afbeelding 24) heeft de locatie van de maatregel een hoogte van 7,57 m+NAP. De locatie van de maatregel ligt 70 cm hoger (oranje) dan haar directe omgeving (groen). De locatie van de maatregel kan op de uitloper van de es liggen die aan de noordzijde van deze locatie specifieke maatregel ligt.

5,58m+NAP

Mariënheem 7,33m+NAP 7,33m+NAP 7,57m+NAP 7,20m+NAP

Afbeelding 24: Hoogtekaart met de locatie van de geplande maatregel in de blauwe cirkel (AHN2 Maaiveld)

Milieu- en geotechnische gegevens Het project bevindt zich nog in de ontwerpfase. Derhalve zijn nog geen actuele milieutechnische en geotechnische rapporten voorhanden bij de opdrachtgever.

www.ahn.nl

37 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Nabij de locatie van de maatregel is in het Dinoloket74 een geologische boring B27F0047 gezet, die gelegen is ten zuiden van Mariënheem.75 Deze heeft een maaiveldhoogte van 7,27 m+NAP, 6 cm lager dan het plangebied. Ze geeft een beeld van de bodemopbouw tot 36,00 m-mv, waarbij de eerste 3 meter relevant zijn voor de archeologie. De 50 cm dikke bouwvoor bestaat uit matig fijn, zwak siltig matig humeus fijn zand. Daaronder ligt tot 1,50 m-mv zeer fijn zwak siltig zand. Van 1,50-2,60 m-mv ligt zwak siltig, zwak grindig, matig fijn zand. Dit dekzand behoort tot de Formatie van Boxtel. Er is geen eerdlaag benoemd.

Historische ontwikkeling

Op de kadastrale minuutplan van 181476 is de latere N35 al zichtbaar (zie Afbeelding 25). De weg is nog onverhard en loopt door een essenlandschap. Op de locatie waar de maatregel gepland is, is er sprake van landbouwgrond.

0 200m Afbeelding 25: Uitsnede uit het minuutplan Raalte, Overijssel, sectie E, blad 03 met de geplande maatregel in de gele cirkel (Archis3).

De maatregel ligt op en nabij de weg die op de historische kaarten vanaf 1891 altijd al aanwezig is e geweest (zie Afbeelding 26 voor Bonneblad 1891). De N35 is in de loop van 20 eeuw uitgegroeid tot de Provinciale verbindingsweg zoals die er nu ligt. De omgeving van de maatregel is op alle topografische kaarten essen (wit) geweest, omzoomd door hagen of kleine bospercelen. De erven hebben plaatsgemaakt voor de weg, waarbij resten nog in de ondergrond aanwezig kunnen zijn.

Afbeelding 26: Uitsnede uit de kaart van 1891 met de geplande maatregel in de gele cirkel (Archis3).

www.dinoloket.nl Coördinaten 218.610, 488.590 76 minuutplan Raalte, Overijssel, sectie E, blad 03 via http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl 75

38 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Historische bebouwing Bij de maatregel is geen bebouwing aanwezig geweest. Er is derhalve geen historische bebouwing aanwezig en er zijn geen bouwhistorische waarden in de ondergrond te verwachten.

Tweede Wereldoorlog De opdrachtgever heeft informatie aangeleverd over de situatie rond de N35 en het spoor. In de Tweede Wereldoorlog waren dit twee belangrijke verkeersaders. In onderstaande is te concluderen dat ter plaatse van de geplande maatregelen kraters van afwerpmunitie aanwezig zijn.

Afbeelding 27: Overzicht van mogelijk Niet Gesprongen Explosieven (NGE) uit WOII met de geplande maatregel in de rode cirkel (opdrachtgever, bestand Situatie NGE.xls).

Verstoring Tijdens de aanleg van de N35 is de bodem tot een onbekende diepte verstoord geraakt. Verwacht mag worden, dat de bodemverstoring door het uitgegraven fundatiebed van de weg, dieper dan 1,00 m-mv 77 zal zijn. Daarbij zijn de archeologisch waardevolle lagen naar verwachting deels verstoord geraakt. De werkzaamheden die op het bestaande wegtracé plaatsvinden gaan niet dieper dan ca. 1,00 m-mv. Zij zullen dan ook geen nieuwe archeologische waarden verstoren. De werkzaamheden buiten het wegtracé vinden plaats op agrarische grond waarbij de bodem door ploegen en grondbewerking tot zo’n 30-50 cm-mv (gemiddelde ploegdiepte in deze regio) zal zijn verstoord. Hier is de mogelijkheid van een nieuwe verstoring aanwezig.

Archeologische waarden In Archis3 zijn in een straal van 500 meter rond de maatregel, de volgende onderzoeken en vondsten opgenomen (zie Afbeelding 28): - Het spoor naar Wierden is onderzocht (2450455100). Dit betreft een bureauonderzoek uit 2014 van Buro de Brug naar de elektrificatie van de noordelijker gelegen spoorlijn Zwolle-Wierden. De bodemingrepen ten behoeve van de bouw en aanleg van de drie onderstations en voorzieningen, zijn zodanig gering van aard dat vervolgonderzoek op grond van de geldende bestemmingsplannen niet noodzakelijk is. Het plaatsen van de bovenleidingportalen is in het Besluit omgevingsrecht benoemd als vergunningvrije activiteit. Bovendien worden de portalen in het bestaande aarden spoorlichaam geplaatst. Hier is de kans op het aantreffen van archeologische waarden zeer gering, omdat het aarden spoorlichaam van recente datum is. Daarom wordt ook hier geen archeologisch onderzoek geadviseerd. Voor activiteiten die in de toekomst zullen gaan plaatsvinden, buiten de drie onderstations, de voorzieningen en de bovenportalen, zal steeds een nieuwe afweging gemaakt moeten worden over de noodzaak tot het doen van archeologisch onderzoek.78 - In Raalte is in De Zegge in 1993 een noodopgraving uitgevoerd voor de aanleg van een breed wegcunet in de uitbreiding van een industrieterrein door de ROB in samenwerking met de AWN

77 78

CROW, 2013 Dijk, MA K.M. van, 2014

39 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

(2003326100). Er zijn onder nummer 2018482100 vondsten aangetroffen uit de Midden IJzertijd en de Late Middeleeuwen. Het onderzoek is niet in Archis3 of dans-easy aanwezig. In 2004 heeft RAAP een archeologische begeleiding uitgevoerd in verband met de aanleg van een gastransportleiding langs de spoorlijn (2050963100). Onder nummer 2092857100 zijn vondsten uit de IJzertijd en Late Middeleeuwen geregistreerd. De archeologische begeleiding wijst uit dat de natuurlijke ondergrond in het leidingtracé bestaat uit dekzand. In dit licht glooiende dekzandlandschap tekenen zich enkele dekzandkoppen af. Voorts blijkt dat over een groot deel van het tracé de bovengrond is verstoord tot op het dekzand. Soms zijn diepere verstoringen waargenomen die tot in het dekzand reiken. Relevante archeologische sporen zijn niet aangetroffen. De archeologische vondsten bestaan uit (sub-)recente scherven en enkele stukken baksteenpuin.79

Er zijn geen AMK-terreinen in de omgeving aanwezig.

Afbeelding 28: Archeologische onderzoeksterreinen en vondsten met de geplande maatregel binnen de blauwe cirkel (Archis3).

Archeologische en bouwhistorische kronieken van de gemeente Raalte en de Provincie Overijssel 80 geven geen aanvullingen op al bekende en in dit rapport opgenomen gegevens. Van de AWN is tijdens het vervaardigen van de concepten en definitieve versie geen informatie ontvangen.

Archeologisch verwachting

De maatregel ligt op de archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte81 in een gebied met een hoge verwachting. De eis is om bij plangebieden groter dan 2.500 m² in het landelijk gebied en groter dan 100 m² in de bebouwde kom en/of gelegen binnen een straal van 50 m van AMK terreinen, geen bodemingrepen dieper dan 50 cm-mv te laten plaatsvinden zonder bij planvorming en voorafgaand aan vergunningverlening, vroegtijdig archeologisch onderzoek laten uitvoeren en streven naar inpassing van terreinen met archeologische waarden. Derhalve is er voor deze maatregel, door de beperkte oppervlakte van ca. 500 m² een vrijstelling van toepassing voor het uitvoeren van de genoemde werkzaamheden.

Ringenier, H., 2004 AWN: Archeologische Werkgemeenschap Nederland afdeling 18: Zuid Salland, IJsselstreek en Oost Veluwe Contactpersoon: Jan Kleinen, secretaris, e-mail: j.kleinen@hetnet.nl 81 Bolding, H., Nieuwenhuis, M. 2010, bestand Beleidsadvieskaart 21 juni 2010.pdf 80

40 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

0 200m Afbeelding 29: Uitsnede uit de Archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte met de geplande maatregel binnen de gele cirkel (Archis3). Paars = hoge verwachting, Lichtblauw = lage verwachting

Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied?

De maatregel ligt een gebied met een veldpodzol en een eerdlaag van 15-30 cm. De grondwaterstand is gemiddeld. De bodem is door de eerdere aanleg van de N35, de spoorlijn en de verbindingsweg verstoord geraakt tot een aangenomen diepte van 50-1,00 m-mv. Buiten de eerdere ingrepen is er sprake van verstoring door agrarische bewerking van zo’n 30-50 cm-mv. •

Kunnen er archeologische vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn?

Ja, de kans op aanwezigheid van archeologische vindplaatsen vanaf de Prehistorie tot aan de Nieuwe Tijd is mogelijk. Door de aanwezigheid van een eerddek bij beide maatregelen kunnen archeologische waardevolle lagen ondanks de verstoring intact zijn gebleven. Vondsten vanaf de Late Middeleeuwen kunnen worden aangetroffen in de eerdlaag. Onder de eerdlaag in het pleistocene zand kunnen sporen en vondsten van voor deze periode worden aangetroffen. De gespecificeerde verwachting per maatregel is opgenomen in onderstaande tabellen: een hoge verwachting voor vindplaatsen van zowel landbouwende samenlevingen als jagers/verzamelaars geldt voor de dekzandruggen met een hoge zwarte enkeerdgrond. Tabel 8: Archeologische verwachting Periode

Verwachting

Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Hoog

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Hoog

Romeinse Tijd

Hoog

Bronstijd - IJzertijd

Hoog

Verwachte vindplaatstypen Restanten van oude verkavelingen, ontginningssporen, greppels. Nederzettingssporen, zoals kuilen, paalkuilen (plattegronden) en greppels Nederzettingssporen, zoals kuilen, paalkuilen (plattegronden) en greppels Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten van smeedhaarden, meilers

Verwachte (diepte)

grondlaag

in of direct onder de oude akkerlaag direct onder de oude akkerlaag of de top van de C-horizont (dekzand) direct onder de oude akkerlaag of de top van de C-horizont (dekzand) top van de C-horizont

Hoog op dekzandrug met hoge zwarte enkeerdgrond

41 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Mesolithicum-Neolithicum

•

Hoog

Nederzettingsterreinen, jachtkampen, Vuursteenvindplaatsen, haardplaatsen

top van de C-horizont

Is aanvullend veldonderzoek door middel van boringen en/of proefsleuvenonderzoek noodzakelijk?

Aangezien de geplande ingrepen voor deze maatregel binnen de gemeentelijke vrijstellingsgrens van onderzoek vallen is aanvullend onderzoek hier feitelijk niet noodzakelijk. Omdat voor de maatregel echter een verhoogde trefkans geldt door de ligging op een dekzandrug, kan ervoor gekozen worden om enkele controle boringen (maximaal 10) te zetten om de verwachting te toetsen83. Dit is voornamelijk bedoeld om het risico (de trefkans) op (onverwachte) vindplaatsen in dit deeltraject te inventariseren.

4.5

Deeltraject Mariënheem-Oost Inleiding Het deeltraject Mariënheem-Oost heeft de volgende locatiespecifieke maatregel: (zie Afbeelding 30 en zie voor detailkaarten bijlage 1) • Afsluiten aansluiting Keizersveldweg, opheffen perceelontsluitingen en realisatie parallelweg noordzijde, inclusief aanpassing spooroverweg. Met een afwikkeling via kruispunt Hobert in het uiterste oosten van het plangebied. Deze maatregel begint bij km 24,5 en loopt door tot km 25,7 ten oosten van Mariënheem, bij het daar aanwezige kruispunt. Deze maatregel heeft een oppervlakte van ca. 17.000 m² en een lengte van ca.1,2 km.

Kruispunt Hobert Afbeelding 30: Topografische kaart met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn (Archis3)

Geomorfologie

Op de geomorfologische kaart84 ligt de maatregel achtereenvolgens in de volgende bodemtypen: - Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (vervlakt door veen en/of overstromingsmateriaal, 2M14, zie Afbeelding 31) - vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (2M9) - dalvormige laagte, zonder veen (2R2)

83 84

Voorstel n.a.v. beoordeling conceptrapport door drs. E. Goossens, d.d. 14-9-2017. Archis3

42 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

2M14

Afbeelding 31: Geomorfologische kaart met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn legenda: 2R2: Dalvormige laagte 2M9/14: Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden 3/4K14: dekzandrug 3L5: dekzandwelving

Bodem en grondwater

De maatregel ligt op de bodemkaart85 in een veldpodzol met lemig fijn zand met een eerddek van minder dan 30 cm dikte (Hn23) en grondwatertrap V (zie Afbeelding 32).

vWz II

Afbeelding 32: Bodemkaart met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn (Archis3) legenda: Hn23: Veldpodzol pZg23: Beekeerdgrond zEZ21:Hoge zwarte enkeerdgrond vWz: moerige eerdgrond II/III/V/Vb/VII: grondwaterstand

Archis3

43 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Hoogte De locatie van deze maatregel ligt in een lager gelegen gebied bestaande uit veld- en laarpodzolen en moerige eerdgronden. Tevens bevinden zich in de omgeving de nog lager gelegen delen met dalvormige laagtes en beekoverstromingsvlakten met een beekeerdgrond. In het westen en noordoosten liggen hogere delen met een dekzandrug met in het westen een hoge zwarte enkeerdgrond (zie Afbeelding 31 in combinatie met Afbeelding 32 en Afbeelding 33) Op het Actueel Hoogtebestand Nederland86 (zie Afbeelding 33) ligt het meeste noordelijk deel van het gebied waar de maatregel gepland is, op een hoogte van 6,92 m+NAP. Tevens is op de uitsnede van de AHN-kaart duidelijk waarneembaar dat links van het midden van het plangebied een lage dekzandrug gelegen is. Op de historische kaarten is hier een erf afgebeeld. Een check op eventuele 87 voorgangers van dit historische erf lijkt daarom gerechtvaardigd . In het midden van het tracé heeft het een hoogte van 7,41 m+NAP en in het zuidoostelijk deel een hoogte van 7,96 m+NAP. Het tracé loopt dus duidelijk op in hoogte met in totaal 1,00 meter. In het noordelijk deel ligt aan de zuidwestzijde maximaal één meter hogere es (geel-groen). Dit is een archeologische aantrekkelijk gebied, al wordt het door de maatregel niet verstoord. In het centrale deel gaat het tracé door een gebied dat 10 cm hoger ligt dan het tracé (groen)

6,92m+NAP

7,41m+NAP

7,96m+NAP

Afbeelding 33: Hoogtekaart met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn (AHN2 Maaiveld)

Milieu- en geotechnische gegevens Het project bevindt zich nog in de ontwerpfase, waarin nog geen concrete planvorming is voorzien. Derhalve zijn nog geen actuele milieutechnische en geotechnische rapporten voorhanden bij de opdrachtgever. Nabij de maatregelzijn in het Dinoloket88 twee boringen die direct ten noorden en ten zuiden van het wegtracé liggen. Een geologische boring aan het begin van de toekomstige parallelweg op de kruising van de N35 met de Hellendoornseweg in het centrum van Mariënheem is boring B27F0047.89 Deze heeft een maaiveldhoogte van 7,27 m+NAP, 6 cm lager dan het plangebied hier. Ze geeft een beeld van de bodemopbouw tot 36,00 m-mv, waarbij de eerste 3 meter relevant zijn voor de archeologie. De 50 cm dikke bouwvoor bestaat uit matig fijn, zwak siltig matig humeus fijn zand. Daaronder ligt tot 1,50 m-mv zeer fijn zwak siltig zand. Van 1,50-2,60 m-mv ligt zwak siltig, zwak grindig, matig fijn zand. Deze behoort tot de Formatie van Boxtel. Er is geen eerdlaag benoemd.

www.ahn.nl Schriftelijke opmerking drs. E. Goossens, d.d. 14-07-2017. www.dinoloket.nl 89 Coördinaten 218.610, 488.590 87 88

44 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Een geologische boring aan het einde van de toekomstige parallelweg nabij kruispunt Hobert is boring B28A0278.90 Deze heeft een maaiveldhoogte van 7,80 m+NAP, 16 cm lager dan het plangebied op deze plek. Ze geeft een beeld van de bodemopbouw tot 4,20 m-mv, waarbij de eerste 3 meter relevant zijn voor de archeologie. De 60 cm dikke bouwvoor bestaat uit matig fijn, zwak siltig zwak humeus fijn zand. Daaronder ligt 15 cm zwak siltig, zeer fijn zand. Van 0,75 tot 4,20 m-mv bestaat de bodem uit zwak siltig, matig tot zeer fijn zand. Deze bodem behoort tot de Formatie van Boxtel. Er is geen eerdlaag benoemd.

Historische ontwikkeling

Op de kadastrale minuutplan van 181491 is de latere N35 al zichtbaar. Hij heeft de toponiem “Haarlesche Dijk” (Zie Afbeelding 34). De spoorlijn is nog niet aanwezig. Ten noorden van de maatregel liggen kleine landbouwpercelen. Ten zuiden ligt een groot heidegebied.

0 200m Afbeelding 34: Uitsnede uit het minuutplan Raalte, Overijssel, sectie C, blad 02 met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn (Archis3).

De omgeving van deze maatregel is op alle kaarten in gebruik als weide (groen), houtwallen (donkergroen) of heide (rood). Dit is goed te zien op het Bonneblad van 1891. Tussen 1814 en 1891 zijn drie erven langs het tracé ontstaan (zie Afbeelding 35).

Afbeelding 35: Uitsnede uit de kaart van 1891 met de locatie van de geplande maatregel bij de gele lijn en de historische erven in het rode kader. (Archis3).

90 91

Coördinaten 220.080, 488.098 minuutplan Raalte, Overijssel, sectie C, blad 02 via http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl

45 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

De locatie van deze maatregel ligt naast de weg die op de historische kaarten altijd aanwezig is geweest. De N35 is in de loop van 20e eeuw uitgegroeid tot de weg zoals die er nu ligt.

Historische bebouwing Er is nu geen bebouwing meer aanwezig die beïnvloed wordt door de maatregel. Bij de aanleg en verbetering van de N35 zijn alle gebouwen dichtbij de weg gesloopt. Er zijn mogelijk nog resten van drie erven (historische bebouwing) in de ondergrond aanwezig en er zijn derhalve alleen daar bouwhistorische waarden in de ondergrond te verwachten. Het meest westelijke erf ligt aan de voet van een es (Keizerskamp). Middeleeuwse voorgangers van historische erven op de kadastrale minuut 1814/1832 kunnen in principe 200m binnen een straal van het toenmalige erf liggen. Op 9-12-2017 is op verzoek van drs. E. Goossens een aanvullende analyse uitgevoerd van beschikbare historische bronnen om te bepalen of er historische erven binnen 200 m van het plangebied gelegen zijn. Hierbij zijn naast historische kaarten tevens archiefgegevens geraadpleegd, waaronder Het Verpondingsregister van Salland uit 1601. Ten westen van het tracé zijn drie oude erven gelegen, waarvan Schultman en Molman (of Mölman) als historische naam overgeleverd zijn. Aan de noordwestzijde ligt op de kaart van 1811 (Afbeelding 35) en de kaart van 1830 (Afbeelding 36) erf Het Hobers waar ook het kruispunt (Hobert) vermoedelijk naar vernoemd is.

De oorsprong van deze boerderij ligt in het buurtschap "Aene", dat al wordt vermeld in een document uit 1564: "Ernst, heer tho Voerlo bezit 't Erve Hobers to Aene". Wie dan de bewoner is, is onbekend. Het is in Salland gebruikelijk dat een bewoner de naam aanneemt van de boerderij waar hij woont of 'introuwt'. Zo trouwt de eerder genoemde Egbert in op 't Erve met de boerendochter Jannetje en vanaf dat moment wordt hij Egbert Hobers genoemd92. Het erf ten westen van de maatregel is vermoedelijk een latere stichting van erfopvolgers van Hobers. Direct ten zuiden van Het Hobers liggen De Keizerskamp en een boerderij met een onbekend naam. Het ten oosten van de boerderij gelegen Keizersveld en de Keizersveldweg zijn vernoemd naar dit oude erf. De naam Keizerskamp komt voor in een foliant getiteld Memori Boock Voor de Stadt Oldenzaell: Waer Jnne g’ annoteert, die Wichbolt vande Stadt, ende Stadts Tinsen, hutten, Consenten etc. en loopende van 1641—1682, over de buitengrenzen van het Wigbolt Oldenzaal93. Het wigbold ofwel de stadsvrijheid was in de Middeleeuwen en het Ancien Régime in OostNederland de benaming voor het buitengebied bij een stad dat juridisch tot die stad behoorde en waar dus het stadsrecht gold94. Het woorddeel wig heeft te maken met het Germaanse begrip wik, een omheind gebied. Bold is een oud woord voor recht.

De grens van het wigbold, de lake, werd gewoonlijk afgebakend met grensstenen die lakepalen of lakestenen genoemd werden. Mogelijk dat ter plaatse van deze kamp een dergelijke grenssteen gestaan heeft in het verleden. De toponiem Keizerskamp komt in Oldenzaal of directe omgeving zelf niet meer voor. Of het hier echter om dezelfde Keizerskamp gaat als uit de foliant valt echter te betwijfelen, gezien de relatief grote geografische spreiding. De e toponiem Haneveld komt vóór de 19 eeuw niet voor in het gebied. Dit betreft dan ook een veldnaam e van een ontginning uit de late 18 of het begin van de 19e eeuw. Dit is ook af te leiden aan de grootschalige verkavelingsstructuur met relatief rechte wegen.

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-hobers/verhalen.php?id=35 Doorninck, “Ten vierden aen de Rossemer Voorwech, aende wall van de Keijserijen Lant p. 45-46. 94 Bron: www.wikipedia.org. 93

46 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Afbeelding 36: Uitsnede uit de Militaire Topografische Kaart van Hattem, Wijhe, Heino en Raalte van 1830. Met de locatie van de geplande maatregel bij de gele lijn en historisch erf Het Hobers in de blauwe cirkel (Bron: Kaarten Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek (SAB) Deventer, inventarisnummer 1236)

Wanneer we de genoemde erven en erfstructuren bestuderen valt op dat het in alle gevallen gaat om kleinschalige met houtwallen omzoomde essen. Dergelijke eenmansessen, engen, enken of kampen die individueel ontgonnen zijn, komen in Salland veel voor door de aanwezigheid van een kleinschalig wasbordpatroon van dekzandkopjes en zandlaagtes. Een belangrijke aanwijzing voor de ouderdom van de ontginning vormen de omvang van de percelen en het onderscheid in de verkavelingsstructuren, voor zover zij nu nog te herkennen zijn. We zien dat er in de verkavelingsstructuur op de oudste essen vaak meerdere zones zijn te onderscheiden. De oudste ontginningen bestaan meestal uit een zeer onregelmatige blokvormige verkaveling terwijl de jongere vaak een iets regelmatigere blokvormige verkaveling of zeer regelmatige systematische verkaveling laten zien95. Historisch-geografen en archeologen duiden de onregelmatige blokvormige verkavelingen binnen een escomplex vaak als de oudste ontginningsfase in de ontwikkeling van een escomplex96. De archeologische relevantie is dat er onder de plaggendekken in zones met een onregelmatige blokvormige verkaveling ook een grote kans is op vroeg-middeleeuwse erven (en nog oudere huisplaatsen) die in de volle en late middeleeuwen in een aantal tussenstappen zijn verplaatst naar de randen van de latere essen.

In een latere verkavelingsfase zouden dan huisplaatsen uit een wat jongere periode aanwezig kunnen zijn97.

Tweede Wereldoorlog De opdrachtgever heeft informatie aangeleverd over de situatie rond de N35 en het spoor. In de Tweede Wereldoorlog waren dit twee belangrijke verkeersaders. Uit de onderstaande Afbeelding 37 valt te concluderen dat bij de locaties van de te plegen maatregelen kraters van afwerpmunitie aanwezig zijn. Vooral de spoorwegovergang N35 heeft veel inslagen gehad, wat de kans op NGE vergroot.

Oude Rengerink, 2013. zie onder andere Spek, 2004 en Keunen, 2005. 97 Van der Kuijl, 2016, 3. 96

47 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Afbeelding 37: Overzicht van mogelijk Niet Gesprongen Explosieven (NGE) uit WOII met de geplande maatregel bij de gele lijn (opdrachtgever, bestand Situatie NGE.xls)

Verstoring Tijdens de aanleg van de N35 is de bodem tot een onbekende diepte verstoord geraakt. Verwacht mag worden, dat de bodemverstoring door het uitgegraven fundatiebed, dieper dan 1,00 m-mv zal zijn.98 Daarbij zijn de archeologisch waardevolle lagen naar verwachting deels verstoord geraakt. De werkzaamheden die op het bestaande wegtracé plaatsvinden gaan niet dieper dan ca. 1,00 m-mv. Zij zullen dan ook geen nieuwe archeologische waarden verstoren. De werkzaamheden buiten het wegtracé vinden plaats op agrarische grond waarbij de bodem door ploegen en grondbewerking tot zo’n 30-50 cm-mv (gemiddelde ploegdiepte in deze regio) zal zijn verstoord. Hier is de mogelijkheid van een nieuwe verstoring aanwezig.

Archeologische waarden In Archis3 zijn in een straal van 500m rond de maatregel de volgende onderzoeken en vondsten opgenomen (zie Afbeelding 38): - Het spoor naar Wierden is onderzocht (2450455100). Archis3 meldt dat dit een bureauonderzoek uit 2014 is van Buro de Brug naar de elektrificatie van de noordelijker gelegen spoorlijn ZwolleWierden. De bodemingrepen ten behoeve van de bouw en aanleg van de drie onderstations en voorzieningen, zijn zodanig gering van aard dat vervolgonderzoek op grond van de geldende bestemmingsplannen niet noodzakelijk is. Het plaatsen van de bovenleidingportalen is in het Besluit omgevingsrecht benoemd als vergunningvrije activiteit. Bovendien worden de portalen in het bestaande aarden spoorlichaam geplaatst. Hier is de kans op het aantreffen van archeologische waarden zeer gering, omdat het aarden spoorlichaam van recente datum is. Daarom wordt ook hier geen archeologisch onderzoek geadviseerd. Voor activiteiten die in de toekomst zullen gaan plaatsvinden, buiten de drie onderstations, de voorzieningen en de bovenportalen, zal steeds een nieuwe afweging gemaakt moeten worden over de noodzaak tot het doen van archeologisch onderzoek.99 - Voor de aanleg van een gasleiding heeft RAAP in 2008 bureauonderzoek uitgevoerd (2201939100). Dit onderzoek kruist het deeltraject bij kruispunt Hobert.

Er zijn geen adviezen over het plangebied gegeven dan wel aanvullende onderzoeken in de nabijheid van het deeltraject uitgevoerd. Het onderzoek is niet in Archis3 of dans-easy aanwezig. - Het onderhavige onderzoek is ook vermeld op de kaart met nummer (4564483100). - Onder nummer 3263922100 zijn in Mariënheem in 2008 bij aanleg van de nieuwe woonwijk drie mesolithische (haard)kuilen en 3 vuurstenen spitsjes geregistreerd, die gevonden zijn door een particulier. Er zijn geen AMK-terreinen in de omgeving aanwezig.

98 99

CROW, 2013 Dijk, MA K.M. van, 2014

48 van 73

Project : BO Archeologie Plangebied N35, Deeltrajecten te Heino, Raalte, Mariënheem in de gemeente Raalte Kenmerk : DIR/HAMA/192294

Afbeelding 38: Archeologische onderzoeksterreinen en vondsten met de locatie van de geplande maatregel bij de blauwe lijn (Archis3).

Archeologische en bouwhistorische kronieken van de gemeente Raalte en de Provincie Overijssel geven geen aanvullingen op al bekende en in dit rapport opgenomen gegevens. Van de AWN100 is tijdens het vervaardigen van de concepten en definitieve versie geen informatie ontvangen.

Archeologisch verwachting

101

Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Raalte ligt de maatregel in een gebied met een lage verwachting (zie Afbeelding 39). De eis is om bij plangebieden groter dan 10 hectare (100.000 m²) in het landelijk gebied en groter dan 5 ha in de bebouwde kom en/of gelegen binnen een straal van 50 m van AMK terreinen geen bodemingrepen dieper dan 50 cm-mv te laten plaatsvinden zonder een archeologische waardebepaling. Op grond van aanvullend historisch onderzoek en bestudering van de landschapsontwikkeling is gekeken naar de ontstaansgeschiedenis van een drietal erven (Schultman, Het Hobers en Keizerskamp) ten westen van het tracé. Voor zover te herleiden valt, gaat het om erven die ontstaan zijn in de Nieuwe Tijd, vermoedelijk in de 17e of 18e eeuw. Hoewel de dekzandkopjes van de eenmansessen ten westen van het tracé, waaraan deze erven hun ontstaan te danken hebben, een hoge archeologische verwachting hebben voor alle perioden, is het tracé grotendeels gelegen in een zandlaagte (Haneveld). Derhalve is de kans relatief klein dat in de ondergrond sporen aanwezig zijn van de genoemde erven. Ook de veldnaam, Haneveld, en de rechte relatief grootschalige verkaveling e e duidt op een latere ontginning van woeste gronden, vermoedelijk uit de late 18 of het begin van de 19 eeuw.

Derhalve is er voor de maatregel op grond de oppervlakte van 17.000 m² (en een lengte van 1,2 km), geen archeologisch vervolgonderzoek nodig voor het uitvoeren van de genoemde grondwerkzaamheden.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Raalte&id=ab2c8d9f-0eb9-4021-b8ff-330cfd411d5e