16 Bp Raalte Kern, verkabeling hoogspanning_Bijlage 8 NGE

2.11.1

Collectie Departement van Justitie

Bij het NIOD is de onderstaande collectie geraadpleegd: ◼

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k)

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944

180

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten

181-185

Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen

186

188 Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel, 18 september 1944 - 16 januari 1945

188

Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944

328

Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945

329

Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945

331

Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944

477

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945

493

494 Stukken betreffende het sluiten van de IJssellinie, 30 januari, 16 maart 1945

494

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944

624

Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944

642

703 Stukken betreffende het informeren van de commandant van het Gewest Arnhem door de commandant van de Afdeling Zwolle over neergestorte vliegtuigen, afgeworpen bommen, beschietingen en ontploffing van granaten van het afweergeschut, 4 december 1944 - 15 maart 1945

703

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

29

2.11.2

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD is de onderstaande collectie geraadpleegd: ◼

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.

Inventarisnummer

Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941

1328

Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943

1759

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11.3

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen foto’s van het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.12 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Bomber Command AIR 14 day and night bomb raid sheets (1940-1945) en form E summaries (1940-1942); Coastal Command AIR 15 strike sheets; Fighter Command AIR 24 appendices; Allied Expeditionary Air Force (AEAF) / Second Tactical Air Force AIR 37 daily logs; Voor onderzoek naar ingezette squadrons: Operations Record Books AIR 27 Squadrondagboeken van relevante eenheden, indien raadpleging van de voorgaande toegangen daartoe aanleiding geeft.

In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

30

2.12.1

Daily Logs

Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen

Inventarisnummer

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944

Air 37/715

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944

Air 37/716

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945

Air 37/717

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945

Air 37/718

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.13 The National Archives and Records Administration 2.13.1

Kriegstagebücher

Bij het NARA zijn (microfilms van) Duitse bronnen uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht, waaronder informatie betreffende de Kriegsmarine die op o.a. Nederlands grondgebied heeft gevochten. De volgende bronnen zijn bij het NARA geraadpleegd 8: NARA Washington

Inventarisnummer

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944.

T1022-2726

Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 1940-1941.

T1022-2784

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. De volgende bronnen van de Luftwaffenführungsstab Ic zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.

Inventarisnummer

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 november 1941

RL/2/II/205 t/m 269

Het CS-VROO schrijft voor om in overleg met de opdrachtgever Kriegstagebücher van Record Group 242 te raadplegen. AVG heeft het raadplegen van Kriegstagebücher bij het NARA ondervangen door standaard de microfilms T1022-2726 en T1022-2784 te raadplegen. 8

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

31

Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.

Inventarisnummer

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940

RM7/344 t/m 353

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.15 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied.

2.16 Library and Archives Canada 2.16.1

Collectie Defence Overprints en Overlays

Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Tevens zijn er hier Overlays ondergebracht. Er is bij Library and Archives Canada een relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden. Op de volgende pagina is een Defence Overprint weergegeven die voor het onderzoeksgebied van toepassing is. Er staan geen militaire objecten in het onderzoeksgebied ingetekend.

2.16.2

War Diary

Uit het geraadpleegde bronnenmateriaal blijkt dat Canadese landmachteenheden betrokken waren bij de oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied. Derhalve is er een relevante War Diary van de betreffende eenheid geraadpleegd. Dit onderzoek is gericht op het vergaren van informatie ten aanzien van getroffen locaties, aantallen en kalibers ingezette geschutmunitie. De volgende bron is ingezien: War Diaries. Library and Archives Canada.

Inventarisnummer

1st Armoured Car Regiment (Royal Canadian Dragoons): April 1945.

RG24-C-3, Vol. no. 14188

Er zijn in het geraadpleegde inventarisnummer geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

32

DEFENCE OVERPRINT - SITUATIE 19 MAART 1945

Luchtafweergeschut

Zoeklicht

Antitankgeschut Luchtafweer& Antitankgeschut

Kadaster, US Map Service

LEGENDA Onderzoeksgebied

Kaart : 3603 19-03-1945 Overlay 1

0

100 200

400

600

800

1.000 Meter

±

2.17 Luchtfoto’s 2.17.1

Geraadpleegde luchtfoto’s

De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: ◼

◼

◼

Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. The National Archives and Records Administration (NARA), College Park (Verenigde Staten). Het NARA beschikt over een zeer uitgebreide luchtfotocollectie van meer dan 35 miljoen luchtfoto’s die betrekking hebben op de periode 1918-2011. Deze luchtfoto’s hebben deels betrekking op Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig.

De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten. De luchtfoto’s zijn als categorie A of C gekwalificeerd.9 Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s geen of een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfotointerpretatie. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal.

9

Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

34

Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid: ◼ ◼ ◼

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)

De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er sporen van gevechtshandelingen nabij het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Het betreft de sporen van twee bomkraters nabij de Spinde en de Overkampseweg. Dit wordt verder uitgewerkt in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven: ◼ ◼ ◼

Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een weergave van luchtfotoanalyse.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

35

14 0_

2/ 1

94 4

01 / 20/03

/2 1 02 /3 27 13 0_

/2 4/ 1

16-1884 / 30

66 45

/2 4/

12 /

19 4

4

45

/19

/03

/ 15

/19

/03

66

/ 30

/ 15

987

4_1

/ 30

3G-TUD-S144 / 5143 / 15/07/1945

987

4_1

14

/3 02 1

/1945

16-1884 /

13 27

4/ 12

/1 9

44

3001 / 20/0

3/1945

GEANALYSEERDE LUCHTFOTO'S

16-1884 / 3001 / 20/0

3G-TUD-S144 / 5143 / 15/07/1945 140 _1 32 7

14 0_ 13

27

/3

02 1

3/1945

/3 02

/2

987 4_1

1

4/ 1

68

/ 40

2/ 19 44

/ 87

5

406

194

6

306

/ /03

7/

8/

98 4_1

9 4_1

/ 15

945

/1 /03 / 15

5

4 /19

03 15/

14

0_

13

27

/3

02

1

/2

4/

12

/1

94

4 Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

Geanalyseerde Luchtfoto's

Aan de binnenkant van de contouren van de luchtfoto's zijn respectievelijk het sortienummer, het nummer van de luchtfoto en de datum van de opname van de desbetreffende luchtfoto weergegeven.

0 125 250

500

750

1.000 Meter

±

LUCHTFOTOCOLLAGE N348 / Nieuwe Deventerweg

Hartkampweg

N348 / Nieuwe Deventerweg

Westdorplaan

Esri Nederland, beeldmateriaal.nl

N348 / Nieuwe Deventerweg

LEGENDA Onderzoeksgebied

Gele cirkel - zie objecten op de luchtfotoanalyse kaart

0

125

250

500

750

1.000 Meter

±

LUCHTFOTOANALYSE

K38455 K38456 K K

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA

K

Gele cirkel - zie objecten op de luchtfotocollage kaart Onderzoeksgebied

Geschutstelling

Krater >2 meter

Wapenopstelling

Militair object met OO indicatie

0

125

250

500

750

1.000 Meter

±

2.17.2

Veranderingen na-conflictperiode

Er is ten bate van het vooronderzoek middels historische kaarten gezocht naar indicaties betreffende veranderingen na de conflictperiode.10 Het onderzoeksgebied is in de huidige situatie geanalyseerd met behulp van Google Maps, Google Earth en Bing Maps. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met historisch kaartmateriaal van www.topotijdreis.nl en historische luchtfoto’s blijkt dat er na de Tweede Wereldoorlog meerdere grondroerende werkzaamheden in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Na de Tweede Wereldoorlog zijn onder meer de woonwijken Langkamp, Hartkamp en Vloedkampen gebouwd. Bovendien is de Deventerweg vervangen door de Rijksweg N348 (Nieuwe Deventerweg). Op de volgende pagina zijn door middel van kaarten van verschillende jaartallen de veranderingen in het onderzoeksgebied weergegeven.

Het betreft hier geen onderzoek na-conflictperiode (hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) maar een beknopte aanvulling op het vooronderzoek 1940-1945. 10

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

39

NAOORLOGSE VERANDERINGEN

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1945

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1960

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 1980

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TOP250 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000) 2020

LEGENDA

Onderzoeksgebied

0

250

500

1.000

1.500

2.000 Meter

±

3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN 3.1

Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart

AVG heeft op basis van de gegevens in hoofdstuk 2 een overzicht van relevante gebeurtenissen opgesteld, die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden. Hierbij is gebruik gemaakt van alle op het moment van opstellen beschikbare bronnen. Deze gegevens zijn in chronologische volgorde in een tabel verwerkt. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de gebeurtenissenkaart verwerkte feiten en in de bodembelastingkaart afgebakende verdachte gebieden (zie hoofdstuk 4).

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

41

HISTORISCH FEIT Begindatum

1-10-1944

Einddatum

11-4-1945

Gebeurtenis

LOCATIE Nationaliteit/ herkomst

Organisatie

Schade

Plaatsnaam

Raalte

Locatie

Kanaaldijk

OMSCHRIJVING FEIT Bron

Naam/nummer

Omschrijving feit

Gemeentearchief

Archief van de gemeente Bom- en granaatschade aan het perceel Kanaaldijk A.332 te Raalte 1940-1949, Raalte in de periode oktober 1944-april 1945. inventarisnr. 88

Luchtfotoarchief

Archief van het Kadaster te Zwolle, nr. 140-13273021

AFBAKENINGSANALYSE Kwaliteit

Afwijking

GIS GKnrs.

Hoofdsoort

Totaal

Gedetoneerd

Blindgangers

Beschouwing luchtfoto

Conclusie met motivatie

GA177_47

Luchtfotoverkenning uitgevoerd

22-2-1945

Luchtaanval

Raalte

Deventerweg

Literatuur

C. Cornelissen, Van Op de Deventerweg bij Raalte werd met succes een Duitse grasmat tot Fliegerhorst, dienstauto beschoten. p. 380

LIT10136_2 50

Niet verdacht. Op basis van alleen deze vermelding zijn er onvoldoende aanknopingspunten om gebied af te bakenen dat verdacht is op ontplofbare oorlogsresten.

13-3-1945

Luchtaanval

Raalte

Deventerweg

Literatuur

C. Cornelissen, Van Om 12.45 uur beschoten enkele jachtbommenwerpers enkele grasmat tot Fliegerhorst, paarden met wagens op de Deventerweg te Raalte. p. 385

LIT10136_2 51

Niet verdacht. Op basis van alleen deze vermelding zijn er onvoldoende aanknopingspunten om gebied af te bakenen dat verdacht is op ontplofbare oorlogsresten.

K38455 K38456

Verdacht. De sporen van bomkraters kunnen niet aan een specifieke luchtaanval worden gekoppeld. Derhalve past AVG een afbakening van gebied dat verdacht is op OO op basis van de waarnemingen op de luchtfoto en het stroomschema afbakening verwachtingsgebied jachtbommenwerper (VOMES). De bomkraters zijn afgebakend met een straal van 87 meter, plus 8 meter in verband met de horizontale verplaatsing, plus 5 meter in verband met de luchtfotoafwijking. Afwerpmunitie kan in het vastgestelde verdachte gebied worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter.

15-3-1945

19-3-1945

20-3-1945

Luchtfotoverkenning uitgevoerd

Defence overprint

Luchtfotoverkenning uitgevoerd

9-4-1945

Schade

15-7-1945

Luchtfotoverkenning uitgevoerd

2162244-VO-02

RAF

Brits

RAF

Brits

21 Army Group APIS

Brits

RAF

Raalte

Raalte

Raalte

Raalte

Raalte

Amerikaans

USAAF

De Spinde Overkampseweg

Lierderholthuis Laag Zuthem Hoog Zuthem Harculo

Lierderholterweg

Kanaaldijk

Luchtfotoarchief

Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek, nrs. 4-1987-3066, 4068

Kaartenarchief

Library and Archives Canada, nr. 3603-DFO01

A

Op Defence Overprints staan annotaties die zijn gebaseerd op de vergaring van militaire inlichtingen, waaronder luchtfotointerpretaties.

5

B

15

A

4

Afwerpmunitie

1

Nee

Ja

Nabij de Spinde 110 en de Overkampseweg 3 zijn sporen van twee bomkraters waargenomen. De onderlinge afstand van de bomkraters betreft 45 meter. De bomkraters zijn ontstaan tussen 24 december 1944 en 15 maart 1945.

Luchtfotoarchief

Gemeentearchief

Archief van de gemeente Schade aan een houtloods, zagerij en machinekamer, perceel Raalte 1940-1949, Kanaalstraat A.348 te Raalte, als gevolg van een beschieting inventarisnr. 88 en explosie.

Luchtfotoarchief

NARA, nr. 3G-TUD-S1445143

15

Verkabeling Raalte 110kV

1 m - 10MPa

B1

Er zijn in en nabij het onderzoeksgebied geen nieuwe sporen van oorlogshandelingen waargenomen.

Niet verdacht. Op basis van alleen deze vermelding zijn er onvoldoende aanknopingspunten om gebied af te bakenen dat verdacht is op ontplofbare oorlogsresten. De exacte locatie van de houtloods is niet bekend, waardoor deze niet kan worden afgebakend.

GA177_48

C

100 meter

Niet verdacht. De militaire objecten liggen buiten het onderzoeksgebied.De afbakening hiervan is niet van invloed op het onderzoeksgebied.

Buiten het onderzoeksgebied staan meerdere Duitse geschutstellingen ingetekend.

Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek, nr. 4-1884-3001

GIS BBKnrs.

Er zijn in en nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen.

5

A

Verticale afbakening

Niet verdacht. Op basis van alleen deze vermelding zijn er onvoldoende aanknopingspunten om gebied af te bakenen dat verdacht is op ontplofbare oorlogsresten. Niet bekend is waar exact de bommen en granaten zijn neergekomen.

24-12-1944

Brits

Horizontale afbakening

Er zijn in en nabij het onderzoeksgebied geen nieuwe sporen van oorlogshandelingen waargenomen.

42

GEBEURTENISSENKAART V

V

V

S LIT-EVE01-14195

20071436

T5552

LIT-EVE01-14218

L V0528

M

L LIT-EVE01-13322L LIT-EVE01-14106

V0529

V

V

GA177_47

S GA177_48

K38625

K

GA177_30

S GA177_31

GA177_58

VCGA177_32 GA177_34 V B LIT10136_249

LIT00039_26

GA177_33

LIT-EVE01-14562 LIT10136_255 C

C

© OpenStreetMap (and) contributors, CCBY-SA

LIT-EVE01-11994

L LEGENDA

Onderzoeksgebied Luchtaanval 19722715

Boordwapenbeschieting

M

Vliegtuigcrash 19760743 19870386 M 19850401 L 19822299

Melding m.b.t. OO V-wapen Schadevermelding M

19750249 19772756 M 19861167

Geschutstelling

19831836

GST7118

Inzet van EODD

Wapenopstelling Militair object met OO indicatie

LIT10136_250

B LIT10136_251

K

Krater >2 meter

20150809

M

LIT-EVE01-14218

L

De gebeurtenissen die op de gebeurtenissenkaart zijn ingetekend betreffen de gebeurtenissen uit de rapportage. Gebeurtenissen die in de archieven en literatuur zijn aangetroffen, maar overduidelijk niet het onderzoeksgebied betreffen zijn niet allemaal ingetekend. De gebeurtenissen buiten het onderzoeksgebied zijn daarentegen niet volledig.

20100252

M

Nummers naast de symbolen op de kaart verwijzen naar de gebeurtenissen tabel in het vooronderzoek. BUA-LFS-1461 WPN11830

20202730

M

MWC6947

WPN11831 GST7124 WPN11829 WPN11836 WPN11828 WPN11823

MWC6948

WPN11832

WPN11833 WPN11834

WPN11835 GST7125

K38455

K

K K38456

0

19721197

WPN11826 WPN11825

100

200 Meter

±

PROJECTNUMMER: 2162244 TEKENINGNUMMER: GK FORMAAT: A2 GETEKEND DOOR: Paul Gieben DATUM: 26-01-2022 OPDRACHTGEVER: AnteaGroup VOOR AKKOORD: Menno Abee

M WPN11824

50

19823740

M

Esri Nederland, Community Map Contributors

Vestiging Kaatsheuvel: Vestiging Heijen: Veerweg 10 De Grens 7 5171 PW Kaatsheuvel 6598 DK Heijen 0416-700220 0485-802010

Email: eo@avg.eu Web: www.avg.eu

4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL 4.1 ◼ ◼ ◼

◼

◼ ◼

◼

Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied Er is in de meidagen van 1940 en voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden geen sprake geweest van grondgevechten in het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied waren geen militaire objecten aanwezig. Er zijn geen militaire vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht (of de beschrijvingen zijn zodanig globaal dat niet kan worden bepaald of er sprake is van het onderzoeksgebied). Nabij het onderzoeksgebied is sprake geweest van een bombardement. Op een historische luchtfoto d.d. 15 maart 1945 zijn sporen van twee bomkraters waargenomen. De vermeldingen met betrekking tot beschietingen van de Deventerweg d.d. 22 februari 1945 en 22 maart 1945, alsmede bomschade aan percelen aan de Kanaaldijk d.d. april 1945 zijn te globaal om op basis hiervan een gebied af te bakenen dat verdacht is op OO. Het onderzoeksgebied heeft geleden onder gevechtshandelingen. Er zijn in het verleden mogelijk ontplofbare oorlogsresten in en nabij het onderzoeksgebied geruimd. Het betrof meerdere hoofdgroepen: geschutgranaten en een handgranaat. De exacte locaties van de ruimingen zijn echter niet herleidbaar Er is na de Tweede Wereldoorlog sprake geweest van naoorlogse bodemingrepen in het onderzoeksgebied (contra-indicaties). Na de Tweede Wereldoorlog zijn onder meer de woonwijken Langkamp, Hartkamp en Vloedkampen gebouwd.

Bovendien is de Deventerweg vervangen door de Rijksweg N348 (Nieuwe Deventerweg). Ontplofbare oorlogsresten zijn mogelijk ten gevolge van deze bodemingrepen verwijderd of binnen het onderzoeksgebied verplaatst.

Op basis van de beschikbare feiten zijn er voldoende indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn.

4.2 ◼

◼

Leemten in kennis bronnenmateriaal Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van een bronnenselectie. Getuigen die meer kunnen vertellen over munitiedumpingen, vliegtuigcrashes en bombardementen kunnen ondertussen zijn overleden. Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie betreffende de vraag of er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een momentopname weer. Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn terechtgekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle geschutopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden. Aangezien het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog gedeeltelijk uit water bestond (het zijkanaal van het Overijssels Kanaal), kunnen sporen van gevechtshandelingen hier niet op luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog worden waargenomen.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

44

◼

◼ ◼

4.3

De ruimrapporten van de EODD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de ontplofbare oorlogsresten werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen. Het is niet mogelijk gebleken om de Deltares-methode toe te passen, omdat er onvoldoende sonderingen beschikbaar zijn van het op afwerpmunitie verdachte gebied. De waargenomen sporen van bomkraters nabij het onderzoeksgebied op de historische luchtfoto d.d. 15 maart 1945 kunnen op basis van de beschikbare gegevens niet aan een specifieke luchtaanval worden gekoppeld.

Soort en verschijningsvorm van explosieven

In de lijst van gebeurtenissen (hoofdstuk 3) wordt de volgende gevechtshandeling genoemd: ◼

Een bombardement door een jachtbommenwerper

Voor de genoemde handeling is beoordeeld of – als gevolg van de handeling – ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied kunnen worden aangetroffen. Zo ja, dan is tevens beoordeeld welke van de zestien hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse in de bodem aanwezig kunnen zijn.

4.3.1 Bombardement door jachtbommenwerpers Op de historische luchtfoto’s zijn sporen van de volgende oorlogshandeling waargenomen: ◼

De afworp van geallieerde vliegtuigbommen met een gewicht van vermoedelijk 250 lb./500 lb. Er was sprake van een tactisch duikbombardement

De volgende soorten ontplofbare oorlogsresten zijn als gevolg van de bovengenoemde gevechtshandeling mogelijk in de bodem aanwezig:11 Soort explosief

Nationaliteit

Gewicht

Verschijningsvorm

Afwerpmunitie

Geallieerd

250 lb., 500 lb.

Afgeworpen

Gegevens betreffende het type ontstekingsinrichtingen, alsmede het aantal, konden niet worden achterhaald op basis van de geanalyseerde bronnen. 11

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

45

4.4

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

Het volgende aantal ontplofbare oorlogsresten kan mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen. Een en ander is gebaseerd op een inschatting van AVG omdat er in de (historische) bronnen geen exacte aantallen worden genoemd: Soort explosief

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

Afwerpmunitie

Eén

4.5

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied

Het verdachte gebied dat in deze paragraaf wordt besproken, is ingetekend op de bodembelastingkaart. In de volgende deelparagraaf wordt de begrenzing van ieder verdacht gebied besproken en gemotiveerd.

4.5.1 Bombardement door jachtbommenwerpers Een jachtbommenwerper is een jachtvliegtuig dat is aangepast om tactische bombardementen uit te kunnen voeren. Een tactisch bombardement is met name gericht op vijandelijke troepen, aanvoerlijnen en commandocentra in de onmiddellijke nabijheid van het front of het vijandelijke achterland. De bommenladingen die deze jachtbommenwerpers mee konden voeren was zeer beperkt. De inzet van een jachtbommenwerper was hoofdzakelijk gericht op gelegenheidsdoelen die zich tijdens de vlucht zelf presenteerden. Maar het gebeurde ook dat jachtbommenwerpers met een omschreven opdracht op pad werden gestuurd. Spitfires en Typhoons zijn op Nederlands grondgebied door de geallieerden het vaakst ingezet als jachtbommenwerpers. De afbakeningsmethode is gebaseerd op het uitgevoerde onderzoek zoals beschreven in bijlage CS-VROO-02.B02.02 en vormt een leidraad om luchtaanvallen van deze toestellen op een gefundeerde en herleidbare wijze te analyseren en een verwachtingsgebied af te bakenen. Voor de afbakening van een verwachtingsgebied ontplofbare oorlogsresten waarbij andere typen jachtbommenwerpers zijn ingezet wordt een vergelijkbare methode, met dezelfde onderzoeksstrategie, toegepast. Bij de analyse van het bronnenmateriaal voor de afbakening van een verwachtingsgebied wordt er ingegaan op de onderstaande onderzoeksvragen.

De antwoorden zijn onderbouwd met een duidelijke en herleidbare verwijzing naar de onderliggende bronnen. Onderzoeksvragen locatieverwijzing: ◼

◼

Welke luchtfoto’s zijn beschikbaar na de aanvalsdatums? De sporen van de waargenomen bomkraters kunnen niet aan een specifieke luchtaanval worden gekoppeld. De bomkraters zijn ontstaan tussen 24 december 1944 en 15 maart 1945. Is de locatie waar de vliegtuigbommen zijn ingeslagen geografisch vast te leggen? Ja, op basis van de luchtfotoanalyse middels GIS.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

46

◼

Verwijst de locatie naar een mogelijk te herleiden aanvalsdoel? Het is speculatief om het mogelijke doelwit vast te stellen. Mogelijk staat de aanval in verband met scheepvaartverkeer doelen, maar dit kan niet met zekerheid worden gezegd.

Onderzoeksvragen achtergebleven ontplofbare oorlogsresten: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Welk type jachtbommenwerper is ingezet? Vermoedelijk een Spitfire. Wat is de afgeworpen hoeveelheid vliegtuigbommen per jachtbommenwerper? Vermoedelijk drie stuks. Wat was de gebruikelijke wijze van afwerpen bij dit type jachtbommenwerper? Een aanval in duikvlucht. Op welke datum is de aanval uitgevoerd? Dit is niet bekend. Hoeveel vliegtuigbommen kon dit type jachtbommenwerper aan boord hebben/had daadwerkelijk aan boord? Maximaal drie stuks.

Onderzoeksvragen afbakening verwachtingsgebied: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

◼

Wat is de spreiding van de bominslagen? De onderlinge afstand van de bomkraters bedraagt 45 meter. Zijn kraterpatronen duidelijk te onderscheiden? Er is sprake van één kraterpatroon. Hoeveel vliegtuigbommen zijn totaal afgeworpen? Vermoedelijk drie. Wat zijn de afmetingen van de kraters? De kraters duiden op 250 of 500 ponders. Wat is het maximale aantal nog aanwezige blindgangers? Eén stuk. Hoeveel kraters zijn zichtbaar op de luchtfoto(‘s)? Twee stuks. Is er aanvullende informatie van het bombardement geregistreerd door de autoriteiten? Nee. Zijn er na het bombardement op de locatie blindgangers geruimd? Nee.

Toegepaste afbakening op basis van bijlage CS-VROO-02.B02.02: Conform bijlage CS-VROO-02.B02.02 is de volgende afbakening toegepast: ◼

Er was (vermoedelijk) sprake van een Spitfire met een bommenlast van één 500 ponder en twee 250 ponders. De bomkraters zijn afgebakend met een straal van 87 meter + 8 meter in verband met de horizontale verplaatsing + 5 meter in verband met afwijkingen als gevolg van het georefereren van de luchtfoto

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

47

Afwerpmunitie van 250 en 500 kan op het land in het vastgestelde verdachte gebied worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter. De maximale ondergrondse verplaatsing bedraagt maximaal 8 meter. De bovengrens is het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog. De maaiveldhoogte in het verdachte gebied ten tijde van de Tweede Wereldoorlog betrof circa 4,8 m+NAP. De exacte indringingsdiepte op het land kan voorafgaand aan de uitvoeringsfase van een project met behulp van sondeergegevens worden bepaald. AVG heeft de website van DINOloket geraadpleegd. Er zijn onvoldoende sondeergegevens in en nabij het onderzoeksgebied beschikbaar zijn om de maximale indringingsdiepte van de afwerpmunitie in het onderzoeksgebied vast te stellen. In het verdachte gebied ligt een gedeelte van een watergang (Zijkanaal Raalte-Deventer), waarvan de diepte niet kan worden vastgesteld. De volgende (algemene) gegevens zijn bekend voor wat betreft de maximale indringingsdiepte in de waterbodem: ◼

◼

◼

Een waterkolom van 0 – 4 meter. Dit betekent dat er geen significante remmende werking door de waterkolom is geweest en dat er, indien mogelijk, gebruik moet worden gemaakt van de rekenmethode ontwerp Voorschrift Bepaling Indringingsdiepte Conventionele Explosieven (Deltares, 1210497-000, 2015). Een waterkolom van 4 – 8 meter. Dit betekent dat de snelheid van de neerkomende afwerpmunitie dusdanig wordt afgeremd dat de maximale indringing wordt beperkt tot maximaal 1 meter in de waterbodem. Een waterkolom van meer dan 8 meter. Dit betekent dat de snelheid van de neerkomende afwerpmunitie volledig wordt afgeremd en dat afwerpmunitie niet in de waterbodem zal indringen.

4.6

Bodembelastingkaart

Het verdachte gebied dat in dit hoofdstuk is besproken, is ingetekend op de bodembelastingkaart op de hierop volgende pagina. De nummers op de bodembelastingkaart corresponderen met de nummering in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

48

488600

488700

BODEMBELASTINGKAART

488500

© OpenStreetMap (and) contributors, CCBY-SA

LEGENDA

Onderzoeksgebied

487900

488000

488100

488200

488300

488400

Verdacht gebied afwerpmunitie

487800

Alleen oorlogshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied zijn afgebakend.

487600

487700

Nummers naast de symbolen op de kaart verwijzen naar de gebeurtenissen tabel in het vooronderzoek.

0

487500

B1

30 60

120 Meter

±

487300

487400

PROJECTNUMMER: 2162244 TEKENINGNUMMER: BK A2 FORMAAT: Paul Gieben GETEKEND DOOR: 20-01-2022 DATUM: OPDRACHTGEVER: AnteaGroup Menno Abee VOOR AKKOORD:

487200

Esri Nederland, Community Map Contributors

214000

214100

214200

214300

214400

214500

214600

214700

214800

214900

215000

215100

215200

215300

215400

215500

215600

215700

215800

215900

216000

Vestiging Kaatsheuvel: Vestiging Heijen: Veerweg 10 De Grens 7 5171 PW Kaatsheuvel 6598 DK Heijen 0416-700220 0485-802010

Email: eo@avg.eu Web: www.avg.eu

5 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 5.1

Conclusie

AVG heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Verkabeling Raalte 110kV. Op basis van de beoordeelde feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De volgende gevechtshandeling heeft nabij het onderzoeksgebied plaatsgevonden: ◼

Een bombardement door een jachtbommenwerper

De volgende ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen: ◼

Afwerpmunitie

Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op ontplofbare oorlogsresten. Het verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de bodembelastingkaart (zie pagina 48). De horizontale en verticale afbakening van de verdachte gebieden wordt besproken in hoofdstuk 4.5. Wij adviseren Antea Group om dit vooronderzoek ter kennisgeving te delen met de gemeente Raalte.

5.2

Advies vervolgtraject

De door AVG voor Antea Group geadviseerde vervolgstappen worden in de hierop volgende paragrafen besproken.

5.2.1 Opsporing ontplofbare oorlogsresten Opsporingsfase Het onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten maakt onderdeel uit van de opsporingsfase die in hoofdstuk 4 van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens: werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede ontplofbare oorlogsresten, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EODD en proces-verbaal van oplevering aan de opdrachtgever en Bevoegd Gezag.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

50

Detectieonderzoek op het land Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat bovengrondse obstakels, zoals hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moeten zijn verwijderd. Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Indien een analoge detectie wordt uitgevoerd, worden alle verdachte objecten die worden gedetecteerd direct benaderd. Aangetroffen munitie wordt in kaart gebracht door de locatie door middel van RTK-GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd. Bij het uitvoeren van een computerondersteunde detectie wordt de data vastgelegd in een datalogger. De data wordt na de detectie uitgelezen in een speciaal hiervoor ontworpen softwareprogramma. Benaderen van objecten op het land De hoeveelheid te benaderen objecten kan pas worden bepaald na het uitvoeren van de detectie. De uit de detectie aangemerkte verdachte objecten worden uitgezet in het opsporingsgebied met behulp van GPS. Deze punten worden vervolgens handmatig en indien nodig machinaal benaderd. Aangetroffen objecten worden vervolgens geïdentificeerd en indien nodig veiliggesteld. Detectieonderzoek waterbodem Voor opsporing in de waterbodem gelden dezelfde principes als op de landbodem.

In eerste instantie moet worden nagegaan of de watergang naoorlogs is gebaggerd, verbreed en/of verdiept. Wanneer e.e.a. niet of onvoldoende kan worden bepaald, dan dient er in het verdachte gebied een detectie te worden uitgevoerd. Bij kleinere objecten zou de magnetometersonde op kleine afstand (ca. 10 cm) vanaf de waterbodem moet worden afgehangen, wat met een fluctuerende waterbodem een lastige opgave is. Als gevolg hiervan dient de noodzaak zich mogelijk aan om óf beveiligd te baggeren óf vooraf met duikers een detectie en benadering uit te voeren

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

51

6 BIJLAGEN 6.1

Bronnenlijst

6.1.1 Archieven en overige instanties ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Explosieven Opruimings Dienst Defensie te Soesterberg / Semi-Statisch Informatiebeheer te Rijswijk Bedrijfsarchief AVG Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg Gemeentearchief Raalte Imperial War Museums te Londen Kadaster te Zwolle Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage Laurier Military History Archive (LMH), Waterloo (Canada) Library and Archives Canada te Ottawa Luftbilddatenbank te Estenfeld Nationaal Archief te ‘s-Gravenhage National Archives and Records Administration te Washington DC Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie te Amsterdam Nederlands Instituut voor Militaire Historie te ’s-Gravenhage Provinciaal Archief / Historisch Centrum Overijssel te Zwolle Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties The National Archives te Londen

6.1.2 Literatuur ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

H. Amersfoort, H. en P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’s-Gravenhage 2005) E.H. Brongers, De gebroken vleugel van de Duitse adelaar: inventarisatie van de Duitse verliezen in de luchtoorlog van mei 1940 boven Nederland (Soesterberg 2010) C. Cornelissen, Van grasmat tot Fliegerhorst: een oorlogsdocumentatie over de luchtstrijd boven het oostelijk deel van Overijssel (Oldenzaal 1998) R. Eshuis, De Bevrijding met de XII Manitoba Dragoons (Hardenberg 2015) P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940 (Lichtenvoorde 2021) M.H. Huizinga, Maple Leaf Up: de Canadese opmars in Noord-Nederland, april 1945 (Groningen 1980) A. Korthals Altes, Luchtgevaar: luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 1984) C. Klep, C. en B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland. De inzet van V.1, V.2 & V.4 vanaf Nederlands grondgebied (Utrecht 2018) A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947 (Soesterberg 2013) M. Middlebrook, C. Everitt, The Bomber Command War Diaries. An Operational Reference Book, 1939-1945 (Suffolk 1985)

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

52

◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

F. J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel 1 en deel 2 (’sGravenhage 1970) V.E. Nierstrasz, De territoriale verdediging van de noordelijke provinciën ('s-Gravenhage 1952) V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940 ('s-Gravenhage 1955) A.F.J. Penders, De krijgsverrichtingen ten oosten van de IJssel en in de IJssellinie, mei 1940 ('s-Gravenhage 1952) H. Roest, Overijssel bevrijd (Hulst 1994) S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland: 1960-1977 (Zutphen 1992) J. van Woensel, Vrij van Explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004 (Amsterdam 2004) G.J. Zwanenburg G.J., En nooit was het stil…. Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2 (’s-Gravenhage 1990/1992)

6.1.3 Websites ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

https://www.archieven.nl/nl/ http://www.avg.eu https://beeldbankwo2.nl/nl/ https://www.delpher.nl/ http://www.echodelta.net/mbs/eng-translator.php http://www.explosievenopsporing.nl https://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/ https://gemeenteraalte.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=a7c1690394494664bc0a10b9018e02a2#_blank https://www.iwm.org.uk/collections https://www.oorloginblik.nl https://nimh-beeldbank.defensie.nl/beeldbank https://www.tracesofwar.nl/ http://www.vergeltungswaffen.nl http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl

6.1.4 Overig ◼

T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (2003)

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

53

6.2

Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

54

6.3

Motivatie luchtfotobestelling

In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt als volgt gemotiveerd: ◼ ◼

◼ ◼ ◼

◼ ◼

◼ ◼

◼ ◼

◼

Indien er geen kwalitatief goede luchtfoto’s beschikbaar zijn van (kort) voor/na een gebeurtenis Bij schermutselingen en kleinschalige grondgevechten, waarbij er enkel schotenwisselingen met klein kaliber munitie hebben plaatsgevonden en/of waarbij het gebruik van (grotere kalibers) geschutmunitie achterwege is gebleven Bij beschietingen met vliegtuigboordwapenmunitie. Inslagen van vliegtuigboordwapenmunitie zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij uit schriftelijke bronnen globaal bekende of niet/onvoldoende herleidbare bombardementen Indien reeds bekend is dat een gebied door meerdere (zware) bombardementen is getroffen, dan worden er luchtfoto’s van de begin- en eindsituatie na het laatste bombardement besteld Bij bombardementen met kleine (cluster-)bommen, zoals de SD1, de SD2 en staafbrandbommen. Inslagen van kleine bommen zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij schadevermeldingen op basis waarvan de aard van de schade niet kan worden herleid of waarbij niet bekend is door welk type ontplofbare oorlogsresten deze werd veroorzaakt, alsmede het ontbreken van de gegevens over de locaties waar de munitie is neergekomen. Indien de aard van de schade wel herleidbaar is, dan dient deze bron te worden geverifieerd middels een andere bron.

Bij noodlandingen van militaire vliegtuigen, omdat deze toestellen inmiddels zijn verwijderd Bij vliegtuigcrashes waarvan de locaties niet direct herleidbaar zijn naar het onderzoeksgebied, omdat er alleen een plaats- of een straatnaam wordt genoemd. Indien de locatie herleidbaar is, dan wordt alleen een luchtfoto’s van vlak na de gebeurtenis gebruikt, indien op latere foto’s geen waarneming kan worden gedaan Bij opgeblazen bruggen en kunstwerken waarvan de locaties reeds uit (geschreven) bronnen bekend zijn Gevechtshandelingen waarvan de (geschreven) bronnen, niet zijnde de luchtfoto’s, afdoende duidelijkheid verschaffen over de door een gevechtshandeling getroffen locatie, waardoor er een afbakening kan worden toegepast Indien er een aan ontplofbare oorlogsresten gerelateerde waarneming door middel van de luchtfotoanalyse wordt gedaan, zonder dat er een koppeling met een geschreven bron kan worden gemaakt, dan worden geen extra luchtfoto’s ingekocht om de dag of periode van de gevechtshandeling vast te kunnen stellen

Wanneer er sprake is van de aanleg van militaire objecten, zoals stellingen, wapenopstellingen, loopgraven, verdedigingswerken, munitie-opslaglocaties, militaire kampementen en tankgrachten, dan wordt dit niet beschouwd als gevechtshandelingen, maar verdedigende maatregelen. In dit geval is het wenselijk om over luchtfotomateriaal van de eindsituatie te beschikken, dat wil zeggen: het moment waarop verdedigende maatregelen zijn getroffen. Bij grondgevechten in een gebied dat gedurende een langere periode aan het front heeft gelegen, zoals bijvoorbeeld het Maasfront en het Betuwefront, wordt op de volgende wijze de luchtfotoselectie toegepast: de frontperiode wordt in zijn geheel bezien, waarbij de

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

55

begin- en einddatum van de frontperiode leidend zijn bij het bestellen van luchtfoto’s. Het uitgangspunt is dat de totale weerslag van de strijd het beste zichtbaar is op luchtfoto’s van na de gevechten.

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

56

6.4 Afkortingenlijst Afkorting

Betekenis

2nd TAF

Second Tactical Air Force

ABTA

All Bombs in Target Area

ARTA

All Rockets in Target Area

A/C

Aircraft

D/H

Direct Hit

FO

Flight Officer

Jabo

Jachtbommenwerper

Kkm

Klein kaliber munitie

Lbs.

Ponden

MET

Military Enemy Transport

N/M

Near Miss

NRO

No Results Observed

NYR

Not Yet Returned

OO

Ontplofbare Oorlogsresten

PAG / Pag.

Pantser Afweer Geschut

Rly.

Railway

R/P

Rockets

TA

Target Area

2162244-VO-02

Verkabeling Raalte 110kV

57

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV HEERENVEEN Postbus 24 8440 AA HEERENVEEN T. 0513-634567 E. Reinier.raap@anteagroup.nl

www.anteagroup.nl