16 Bp Raalte Kern, verkabeling hoogspanning_Bijlage 8 NGE
Tekst van het document
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLSRT en RT-NVD)
projectnummer 0474109.100 definitief revisie 01 24 mei 2022
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD)
projectnummer 0474109.100 documentnummer 0474109-NGE-001 definitief revisie 01 24 mei 2022
Auteur J.L.A. Postma AVG
Opdrachtgever TenneT TSO B.V. Utrechtseweg 310 6812 AR ARNHEM
datum vrijgave 24-5-2022
beschrijving revisie 01 definitief
gecontroleerd J.L.A. Postma
vrijgave R.S. Raap
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
2
2
Conclusie en aanbevelingen
3
2.1 2.2 2.3
Conclusie Advies vervolgtraject Opsporing ontplofbare oorlogsresten
3 4 4
Bijlage 1 Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD) projectnummer 0474109.100 24 mei 2022 revisie 01 TenneT TSO B.V.
1
Inleiding In opdracht van TenneT is door Antea Group een Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd. De opdrachtgever is voornemens om een bestaande 110kV-hoogspanningsverbinding van in totaal acht bestaande hoogspanningsmasten te vervangen door een ondergronds liggend kabeltracé. Het tracé is gelegen in Raalte, gemeente Raalte in de provincie Overijssel. In figuur 1.1 is de globale ligging van het projectgebied weergegeven. Het uitvoeren van dit project zal in twee fasen gebeuren. In de eerste fase worden de kabels gelegd, in de tweede fase zullen de masten worden verwijderd. De uitvoerperiode wordt pas verwacht vanaf het derde en vierde kwartaal van 2023. Tussen het aanleggen van de kabels en het verwijderen van de masten kan een jaar tijd zitten. De hoogspanningsverbinding zal deels in open ontgraving en deels middels HDD-boringen worden aangelegd. Voor de open ontgraving wordt een verwachte werkbreedte van 15 meter gehanteerd. Op vier locaties worden HDD-boringen gebruikt. Voor de uitlegstroken wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande wegen en paden. Bij mast 4 en mast 40 wordt er een nieuwe eindmast geplaatst, het opstijgpunt zal tegen deze nieuwe eindmast aan komen te staan. Op deze locaties worden er graafwerkzaamheden uitgevoerd en wordt bemaling toegepast.
Tevens zal er een nieuwe fundering van de masten komen en wordt er een hek van circa 12 bij 30 meter geplaatst. Enkel bij eindmast 4 zullen er ten behoeve van het verkabeling project bomen en struiken verwijderd worden. Nabij het hoogspaningsstation Raalte zullen er ten behoeve van het verkabeling project geen bomen of struiken worden gekapt. Bij de werkzaamheden worden geen gebouwen of watergangen aangetast. In totaal zullen er 2x 3 masten definitief geamoveerd worden.
Figuur 1.1. Globale ligging van het tracé (rood= open ontgraving, blauw= HDD-boring, Oranje= uitlegstrook en de groene stippen zijn de hoogspanningsmasten) (bron: Esri).
2 van 5
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD) projectnummer 0474109.100 24 mei 2022 revisie 01 TenneT TSO B.V.
2
Conclusie en aanbevelingen
2.1
Conclusie Antea Group heeft in opdracht van TenneT een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Verkabeling Raalte 110kV. Op basis van de beoordeelde feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De volgende gevechtshandeling heeft nabij het onderzoeksgebied plaatsgevonden: • Een bombardement door een jachtbommenwerper De volgende ontplofbare oorlogsresten kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen: • Afwerpmunitie Het gehele tracé als geschetst is vrij van ontplofbare oorlogsresten +e locaties. Enkel ter plaatse van de bouwweg in het meest zuidoostelijke deel is een verdachte vlek op ontplofbare oorlogsresten aangeduid (zie ook figuur 2.1. en 2.2). Wanneer er in deze verdachte vlek grondroerende werkzaamheden plaatsvinden zal een aanvullend detectieonderzoek benodigd zijn. Afhankelijk van de uitkomsten van het detectieonderzoek zal er ook benadering van de gedetecteerde voorwerpen moeten plaatsvinden. Het gebied is horizontaal afgebakend op de bodembelastingkaart (zie pagina 48). De horizontale en verticale afbakening van de verdachte gebieden wordt besproken in hoofdstuk 4.5. van bijlage 1. Wij adviseren TenneT om dit vooronderzoek ter kennisgeving te delen met de gemeente Raalte.
3 van 5
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD) projectnummer 0474109.100 24 mei 2022 revisie 01 TenneT TSO B.V.
Figuur 2.1. Globale ligging van het tracé (rood= open ontgraving, blauw= HDD-boring, oranje= uitlegstrook en de groene stippen zijn de hoogspanningsmasten. Lichtrode halve cirkel is het verdachte gebied binnen het onderzoeksgebied=groen) (bron achtergrond: Esri).
2.2
Advies vervolgtraject De geadviseerde vervolgstappen worden in de hierop volgende paragrafen besproken.
2.3
Opsporing ontplofbare oorlogsresten Wanneer de werkzaamheden buiten het op afwerpmunitie verdachte gebied plaats vinden zijn onderstaande fases niet van toepassing. Uit het navolgende figuur 2.1 blijkt dat de boorlijnen buiten het verdachte gebied zijn gesitueerd. Daarmee vervallen verdere opsporingswerkzaamheden zoals in onderstaande paragraven staan genoemd. Hiermee vinden de werkzaamheden plaats in onverdacht gebied en zijn daarmee de daarvoor reguliere normen en voorschriften van toepassing.
Figuur 2.2) Onderzoeksgebied NGE=Groen met verdacht gebied=Rood in relatie met HDD boorlijn=blauw en werkgebied=cyaan (Bron: Esri).
Opsporingsfase Het onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten maakt onderdeel uit van de opsporingsfase die in hoofdstuk 4 van bijlage 1 van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens:
4 van 5
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD) projectnummer 0474109.100 24 mei 2022 revisie 01 TenneT TSO B.V.
Werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede ontplofbare oorlogsresten, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EODD en proces-verbaal van oplevering aan de opdrachtgever en Bevoegd Gezag.
Detectieonderzoek op het land Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat bovengrondse obstakels, zoals hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moeten zijn verwijderd. Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Indien een analoge detectie wordt uitgevoerd, worden alle verdachte objecten die worden gedetecteerd direct benaderd. Aangetroffen munitie wordt in kaart gebracht door de locatie door middel van RTK-GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd. Bij het uitvoeren van een computerondersteunde detectie wordt de data vastgelegd in een datalogger. De data wordt na de detectie uitgelezen in een speciaal hiervoor ontworpen softwareprogramma.
Benaderen van objecten op het land De hoeveelheid te benaderen objecten kan pas worden bepaald na het uitvoeren van de detectie. De uit de detectie aangemerkte verdachte objecten worden uitgezet in het opsporingsgebied met behulp van GPS. Deze punten worden vervolgens handmatig en indien nodig machinaal benaderd. Aangetroffen objecten worden vervolgens geïdentificeerd en indien nodig veiliggesteld.
Detectieonderzoek waterbodem Voor opsporing in de waterbodem gelden dezelfde principes als op de landbodem. In eerste instantie moet worden nagegaan of de watergang naoorlogs is gebaggerd, verbreed en/of verdiept. Wanneer e.e.a. niet of onvoldoende kan worden bepaald, dan dient er in het verdachte gebied een detectie te worden uitgevoerd. Bij kleinere objecten zou de magnetometersonde op kleine afstand (ca. 10 cm) vanaf de waterbodem moet worden afgehangen, wat met een fluctuerende waterbodem een lastige opgave is. Als gevolg hiervan dient de noodzaak zich mogelijk aan om óf beveiligd te baggeren óf vooraf met duikers een detectie en benadering uit te voeren
Het complete onderzoek NGE staat in bijlage 1 omschreven.
Antea Group Heerenveen, mei 2022.
5 van 5
Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Verkabeling bebouwde kom Raalte (110kV ZLS-RT en RT-NVD) projectnummer 0474109.100 24 mei 2022 revisie 01 TenneT TSO B.V.
Bijlage 1 Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
Blad 1 van 1
AVG Explosieven Opsporing NL
Verkabeling Raalte 110kV Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
OPDRACHTGEVER LOCATIE ONS PROJECTNR. UW PROJECTNR. VERSIE DATUM
: Antea Group : Verkabeling Raalte 110kV : 2162244 : 474109 : 02 : 26-1-2022
AVG Bouwstoffen
AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220
AVG Explosieven Opsporing
eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421
AVG Infra
AVG Transport
BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540
Distributielijst ◼ ◼
Antea Group AVG Explosieven Opsporing Nederland
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever
Antea Group
Rapport
2162244-VO-02
Naam
Verkabeling Raalte 110kV
Versie
VO-02, definitief, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021
Datum
26-1-2022
Vrijgegeven door:
Menno Abee (manager)
Paraaf:
Vrijgegeven door:
Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)
Paraaf:
Opgesteld door:
Jurian ter Horst MA (historicus)
Paraaf:
Afbeelding voorblad. Historische luchtfoto van het onderzoeksgebied d.d. 24 december 1944. Bron: archief van het Kadaster te Zwolle, nr. 140-1327- 3021. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
2
INHOUD 1
INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................ 6
1.2
Probleemstelling ........................................................................................ 6
1.3
Doelstelling .............................................................................................. 6
1.4
Onderzoeksgebied ..................................................................................... 6
1.5
Onderzoeksmethode .................................................................................. 7
1.5.1
Algemeen .............................................................................................. 7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal ..............................................................10
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12
1.5.4
Verantwoording ....................................................................................12
1.5.5
Personele deskundigheid ........................................................................13
1.5.6
Leeswijzer ............................................................................................13
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................14 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................14
2.1.1
Rapportages AVG ..................................................................................14
2.1.2
Derden ................................................................................................14
2.2
Literatuur ................................................................................................15
2.2.1
Meidagen 1940 .....................................................................................15
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................15 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................15 2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................16
2.2.3
Bevrijdingsperiode .................................................................................17
2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in april 1945 .........................................................17 2.2.4
Munitieruimingen ..................................................................................18
2.3
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster ...........................................19
2.3.1
Geallieerde stafkaart/Defence Overprint ...................................................19
2.3.2
Historische kaarten ................................................................................19
2.3.3
Duitse stafkaart ....................................................................................19
2.4
Gemeentearchief Raalte ............................................................................21
2.5
Nieuwsberichten .......................................................................................22
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................22
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................23
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
3
2.6.1
Collectie ruimrapporten ..........................................................................23
2.6.2
Collectie mijnenkaarten ..........................................................................23
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................25
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................25
2.7.2
Beeldbank NIMH ...................................................................................25
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................26
2.8.1
Militair Gezag ........................................................................................26
2.8.1.1 Militair Gezag Overijssel .........................................................................26 2.9
Nationaal archief ......................................................................................27
2.9.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ..............................27
2.9.2
Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................27
2.9.3
Bunkerarchief .......................................................................................28
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................28 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst ..............................................28 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................29 2.11.1 Collectie Departement van Justitie ...........................................................29 2.11.2 Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ............................30 2.11.3 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................30 2.12 The National Archives Londen ....................................................................30 2.12.1 Daily Logs ............................................................................................31 2.13 The National Archives and Records Administration ........................................31 2.13.1 Kriegstagebücher ..................................................................................31 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................31 2.15 Imperial War Museums .............................................................................32 2.16 Library and Archives Canada......................................................................32 2.16.1 Collectie Defence Overprints en Overlays
.................................................32 2.16.2 War Diary .............................................................................................32 2.17 Luchtfoto’s ..............................................................................................34 2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................34 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................39 3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................41 3.1
4
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................41 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................44
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
4
4.1
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................44
4.2
Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................44
4.3
Soort en verschijningsvorm van explosieven ................................................45
4.3.1
Bombardement door jachtbommenwerpers...............................................45
4.4
Aantal mogelijk aan te treffen explosieven ..................................................46
4.5
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................46
4.5.1
Bombardement door jachtbommenwerpers...............................................46
4.6
Bodembelastingkaart ................................................................................48
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................50 5.1
Conclusie ................................................................................................50
5.2
Advies vervolgtraject ................................................................................50
5.2.1
Opsporing ontplofbare oorlogsresten .......................................................50
6
BIJLAGEN ................................................................................................52 6.1
Bronnenlijst .............................................................................................52
6.1.1
Archieven en overige instanties ...............................................................52
6.1.2
Literatuur .............................................................................................52
6.1.3
Websites ..............................................................................................53
6.1.4
Overig .................................................................................................53
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................54
6.3
Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................55
6.4
Afkortingenlijst ........................................................................................57
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
5
1 INLEIDING 1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Verkabeling Raalte 110kV te Raalte (zie de kaarten op pagina 8 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 9 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd in verband met het ondergronds aanbrengen van de hoogspanningsverbinding (110 kV) in de wijken Langkamp, Hartkamp en Vloedkampen.
1.2
Probleemstelling
Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Raalte in de gelijknamige gemeente ter hoogte van de wijken Langkamp, Hartkamp en Vloedkampen. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
6
Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in de volgende opties: ◼ ◼
Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 300 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 300 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: ◼ Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. ◼ Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. ◼ Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.
Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.
Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeente: Huidige gemeente
Gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog
Raalte
Raalte
1.5
Onderzoeksmethode
1.5.1 Algemeen Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
7
SITUATIE W.O.II - 1945
Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
250
500
1.000
1.500 Meter
±
ACTUELE SITUATIE
Esri Nederland, Jan Willem van Aalst - www.imergis.nl
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
250
500
1.000
1.500 Meter
±
1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: ◼ ◼
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties)
Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegang 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Literatuur
O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie
Ja
2.2
Gemeentearchief Raalte
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.4
Provinciaal archief / Historisch Centrum Overijssel te Zwolle
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.8
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)
Toegangen 216k en 077
Ja
2.11
Nationaal Archief (’s-Gravenhage)
Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110), Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie: zgn. “Bunkerarchief”(toegang 2.13.167).
Ja
2.9
Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)
Mijn- en Munitie Opruimingsdienst
Ja
2.10
Explosieven Opruimings Dienst Defensie
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.6
Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Koninklijke Bibliotheek / Delpher
Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten
Ja
2.5
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 575
Ja
2.7
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
10
Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force
Ja
2.12
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)
Gegevens Luftwaffenführungsstab
Ja
2.14
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Aanvullende bronnen Bron
Korte omschrijving
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 4091
Nee
--2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande artilleriebeschietingen2
Nee
--
The National Archives and Records Administration (Washington)
Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941
Ja
2.13
Getuigenverklaringen
Getuigenverslagen uit de eerste hand3
Nee
--
Kadaster Zwolle
Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal
Ja
2.3
Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Bedrijfsarchief AVG
Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven
Ja
2.1, 2.5
Bedrijfsdatabase AVG
O.a. oude webartikelen
Ja
2.1, 2.5
In het verleden uitgevoerde (voor)onderzoeken
(Voor)onderzoeken
Ja
2.1
Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Nee
--
Imperial War Museums
Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog
Ja
2.15
Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden in de meidagen van 1940. Derhalve is toegang 409 van het NIMH niet geraadpleegd. 2 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie en/of grondgevechten in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande grondgevechten en/of artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 3 AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen. 1
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
11
Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Library and Archives Canada
Defence Overprints
Ja
2.16
Centre Historique des Archives à Vincennes
Franse gevechtsverslagen
Nee
--
The Polish Institute and Sikorski Museum
Poolse gevechtsverslagen
Nee
--
Heemkundekringen / historische kringen
Plaatselijke archieven
Nee
--
Locatiedeskundige
Expert op het gebied van lokale historie
Nee
--
1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
1.5.4 Verantwoording Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Dhr. J. ter Horst MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek en luchtfotoanalyse Dhr. P. Gieben (GIS-coördinator): GIS kaartmateriaal en verificatie luchtfotoanalyse Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
12
1.5.5 Personele deskundigheid Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn. Naam
Historisch onderzoek
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfoto-interpretatie
Geografische Informatiesystemen
Jurian ter Horst
X
X
X
Paul Gieben
X
X
X
X
X
X
X
Menno Abee Jeffry van den Bout
X X
1.5.6 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de onderzoeklocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
13
2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken
2.1.1 Rapportages AVG Medewerkers van AVG hebben in het verleden geen (voor)onderzoeken op het grondgebied van de gemeente Raalte uitgevoerd.
2.1.2 Derden Er is in het AVG bedrijfsarchief een vooronderzoek in de gemeente Raalte aanwezig dat is uitgevoerd door een civiele explosieven opruimingsbedrijf. Het betreft de volgende rapportage: ◼
ECG, Vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied: ‘Overijssels kanaal te Deventer, Raalte en Lemelerveld’ d.d. mei 2007. Documentcode: 133-007-VO-01
Dit vooronderzoek is geanalyseerd. Er zijn in deze rapportage geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: ◼ ◼ ◼ ◼
De VEO bommenkaart De gemeente Raalte Rijkswaterstaat De provincie Overijssel
Dit heeft geresulteerd in de volgende rapportages: ◼ ◼
Envita, Vooronderzoek Conventionele Explosieven N35 Wijthmen-Nijverdal d.d. 13 november 2017. Rapportnummer: 207562-10/R01 Leemans, Rapport van vooronderzoek naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Raalte d.d. 18 februari 2013. Projectnummer: S2012.1784
Deze vooronderzoeken zijn geanalyseerd. De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage verwerkt. Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante informatie opgeleverd.
Tevens is de risicokaart explosieven geraadpleegd: https://gemeenteraalte.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=a7c1690394494664bc0a10b9018e02a2#_blank. De bevindingen van AVG wijken af van de risicokaart. AVG heeft bomkraters onderkend in een als onverdacht aangemerkt gebied. 4
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
14
2.2
Literatuur
2.2.1 Meidagen 1940 2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de meidagen van 1940. Datum
Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P.H. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: A.F.J. Penders, De krijgsverrichtingen ten oosten van de IJssel en in de IJssellinie, mei 1940)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De territoriale verdediging van de noordelijke provinciën)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie --
15
Datum
Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Motivatie --
2.2.2 Luchtoorlog 1940-1945 In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten met betrekking tot de luchtoorlog in de periode 1940-1945. Datum
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)5
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De gebroken vleugel van de Duitse adelaar)
Relevant
Mei 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil… Deel 1& 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: M. Middelbrook en C. Everitt, Bomber Command War Diaries)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes, Luchtgevaar: luchtaanvallen op Nederland 1940-1945)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 5
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
16
Datum
Gebeurtenis (bron: C. Cornelissen, Van grasmat tot Fliegerhorst)
22 februari 1945
Op de Deventerweg bij Raalte werd met succes een Duitse dienstauto beschoten. (p. 380)
Relevant
Motivatie
Mogelijk
De Deventerweg (tegenwoordig de Nieuwe Deventerweg) ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
13 maart 1945
Om 12.45 uur beschoten enkele jachtbommenwerpers enkele paarden met wagens op de Deventerweg te Raalte. (p. 385)
Mogelijk
De Deventerweg (tegenwoordig de Nieuwe Deventerweg) ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)
Relevant
Motivatie
11 april 1945
Een Typhoon lb DN341 van No. 198 Squadron is aan het Overijsselse Kanaal te Raalte neergestort.
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland)
Relevant
1944-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)
1944-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
Relevant --
In combinatie met een aanvullende bron (C. Cornelissen, Van grasmat tot Fliegerhorst) kan worden vastgesteld dat het vliegtuig buiten het onderzoeksgebied is neergekomen.
Motivatie --
Motivatie --
2.2.3 Bevrijdingsperiode 2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in april 1945 In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen over de periode rond de bevrijding. Datum
Gebeurtenis (bron: C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank)
Relevant
April 1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: R. Eshuis, De Bevrijding met de XII Manitoba Dragoons)
Relevant
April 1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
Motivatie
--
Motivatie --
17
Datum
Gebeurtenis (bron: M.H. Huizinga, Maple Leaf Up)
Relevant
April 1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Roest, Overijssel bevrijd)
11 april 1945
Raalte werd op 11 april 1945 door de D-groep onder luitenant G.D. Cochrane van de North Scotia Highlanders bevrijd. (p. 122)
Nee
Er zijn geen aanwijzingen voor de inzet van OO in of nabij het onderzoeksgebied.
11 april 1945
Luitenant Hugh Henry Anderson kwam op 11 april 1945 met het eskadron van het 7e Verkennersregiment van het 17th Duke van de York's Royal Canadian Hussars, 3rd Canadian Divison, vanuit de Achterhoek naar het noorden. Het regiment ging richting Raalte. Voordat de Duitsers zich daar realiseerden wat er aan de hand was, was Raalte al bevrijd. (p. 154)
Nee
Er zijn geen aanwijzingen voor de inzet van OO in of nabij het onderzoeksgebied.
Relevant
Motivatie --
Motivatie
2.2.4 Munitieruimingen De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)
Relevant
1940-1947
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)
Relevant
1944-2004
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)
Relevant
1960-1977
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie
--
18
2.3
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster
2.3.1 Geallieerde stafkaart/Defence Overprint Bij het Kadaster te Zwolle is gezocht naar relevante geallieerde stafkaarten, alsmede Defence Overprints en historische topografische kaarten. Er is geen relevante Defence Overprint aangetroffen. Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Raalte sheet 3603 (Third Edition of 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog. Het onderzoeksgebied ligt binnen de kaartvierkanten V.0020, V.0021, Z.9921 en Z.9922. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.12). Op de hierna volgende pagina is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.
2.3.2 Historische kaarten Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl.
2.3.3 Duitse stafkaart Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼
Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 27, Ost. Hattem, uitgave mei/september 1941.
Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de voorgaande paragraaf en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
19
GEALLIEERDE STAFKAART MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER
Z9722
Z9721
Z9720
Z9822
Z9821
Z9820
Z9922
Z9921
Z9920
V0222
V0122
V0022
V0221
V0121
V0021
V0220
V0120
V0020
Kadaster, US Map Service
LEGENDA Onderzoeksgebied
Stafkaart: 3603 Raalte
0
250
500
1.000
1.500 Meter
±
2.4
Gemeentearchief Raalte
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de voormalige gemeente Raalte. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf: ◼ ◼ ◼ ◼
Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van oorlogshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.
Bij het archief van de gemeente Raalte zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Archief gemeente Raalte (1885) 1940-1949 (1952). Toegang onbekend.
Periode
86 – Stukken betreffende oorlogsschade aan gebouwd onroerend goed.
1944-1950
88 - Stukken betreffende afwikkeling van oorlogsschade aan gemeentehuis, ambtswoningen en scholen.
1944-1959
89 - Stukken betreffende oorlogsschade aan schoolgebouwen.
1945-1949
225 - Stukken betreffende de bezetting en bevrijding van de gemeente (o.a. demobilisatie).
1940-1945
229 - Rapporten betreffende politionele aangelegenheden tijdens de bezetting.
1940-1945
267 - Stukken betreffende de identificatie en begraven van gesneuvelde militairen.
1940-1949
268 - Lijst met namen van in Raalte begraven geallieerde militairen.
1942-1945
287 - Stukken betreffende de organisatie en het personeel van de Luchtbeschermingsdienst.
1937-1945
288 - Stukken betreffende het onschadelijk maken van projectielen uit de Tweede Wereldoorlog.
1945-1947
326 - Stukken betreffende de onderbrenging van Duitse oorlogsslachtoffers.
1943
327 - Stukken betreffende opgaven van oorlogsslachtoffers.
1940-1946
350 - Stukken betreffende de oprichting van een oorlogsmonument in Raalte en Luttenberg.
1946-1977
Archief gemeente Raalte 1950-1989. Toegang onbekend.
Periode
1182 – Oorlogsschade aan gebouwen en terreinen: correspondentie.
1950-1952
1644 – Oorlogsschade aan gebouwd en onroerend goed: correspondentie.
1950-1959
1645 – Oorlogsschade aan gebouwd onroerend goed: particuliere eigendommen.
1952-1958
1646 – Oorlogsschade aan gebouwd onroerend goed: scholen.
1950-1959
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
21
De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot oorlogsschade opgenomen. De vetgedrukte vermeldingen hebben mogelijk betrekking op het onderzoeksgebied. Datum
Gebeurtenis (bron: Archief van de gemeente Raalte 1940-1949. Toegang onbekend)
Oktober 1944 april 1945
Bom- en granaatschade aan het perceel Kanaaldijk A.332 te Raalte in de periode oktober 1944-april 1945. (bron: inventarisnr. 88)
9 april 1945
Schade aan een houtloods, zagerij en machinekamer, perceel Kanaalstraat A.348 te Raalte, als gevolg van een beschieting en explosie. (bron: inventarisnr. 88)
2.5
Relevant
Motivatie
Documentcode
Mogelijk
De Kanaaldijk O.Z. en voormalige Kanaaldijk W.Z. liggen gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
GA-0177Raalte-8831
Mogelijk
De Kanaaldijk O.Z. en voormalige Kanaaldijk W.Z. liggen gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
GA-0177Raalte-8836
Nieuwsberichten
2.5.1 AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn geen berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied. Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek)
12 april 1945
De strijd in Nederland beperkte zich gisteren tot en langzaam vooruit tasten, verkennen, contact maken en opruimen. Slechts hier en daar werden er gevechten van werkelijk grote omvang gemeld. In Overijssel hebben de Canadezen Holte, Nijverdal, Raalte, Rijssen en Haarle bevrijd. (bron: De Krant d.d. 12 april 1945)
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
Relevant
Nee
Motivatie
Er zijn geen aanwijzingen voor de inzet van OO in of nabij het onderzoeksgebied.
22
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie
2.6.1 Collectie ruimrapporten De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Raalte opgevraagd. Er zijn in dit overzicht meldingen van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. MORA / UO
Locatie
Vondst
Relevant
Motivatie
19721197
Kanaaldijk, Raalte
Een brisantgranaat
Mogelijk
De Kanaaldijk te Raalte ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
19823740
Kanaaldijk (oostzijde), Raalte
Een handgranaat Mills 36
Mogelijk
De Kanaaldijk te Raalte ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
20150809
Majoraan 19, Raalte
Een rookgranaat van een 25-ponder met tijdbuis No. 221, verschoten
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
20202730
Kanaaldijk (oostzijde), Raalte
Oefenantitankbrisantgranaat 3.5 inch (M20), verschoten
Mogelijk
De Kanaaldijk te Raalte ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Op de volgende pagina is een kaart weergegeven met de MORA’s/UO’s.
2.6.2 Collectie mijnenkaarten De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden in het onderzoeksgebied. Er waren in het onderzoeksgebied geen op landmijnen verdachte gebieden aanwezig.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
23
EODD ARCHIEF 20211194000 M
20071436
M
19722715
M 19850401 19760743 19862776 M 19870386 19822299
19840328 19750249 19851149 M 19861167 19772756 19812537 19831836
20150809
M
20202730001
M 20100252
M
19721197
M 19823740
Esri Nederland, Community Map Contributors
LEGENDA Onderzoeksgebied
M
Inzet van de EODD
0
100
200
400
600
800
1.000 Meter
±
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht. 6
2.7.1 Collectie Duitse verdedigingswerken De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575
Inventarisnummer
Datum: 09-12-1944 tot en met 05-01-1945; Schaal/code/blz.: E/219/45; omschrijving: locaties en verplaatsingen V-1 en V-2 wapens en legering personeel V-wapen in Overijssel en de Gelderse Achterhoek.
254
Order of Battle. The Province of Overijssel: 22 February 1945.
434
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.7.2 Beeldbank NIMH De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
Bij het NIMH is de collectie 492 ondergebracht. Het raadplegen van deze collectie is reeds geborgd, doordat AVG standaard de zgn. Groene Serie inzit. 6
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
25
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag
2.8.1 Militair Gezag Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is gezocht naar de volgende stukken in het provinciaal archief: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
2.8.1.1 Militair Gezag Overijssel Het archief van het Militair Gezag van de provincie Overijssel bevindt zich bij het Historisch Centrum Overijssel te Zwolle (het provinciaal archief). De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 0397. Archief van de Militaire Commissaris van Overijssel te Zwolle, 1945-1946. Historisch Centrum Overijssel Zwolle.
Inventarisnummer
Algemene correspondentie waaronder enkele processen-verbaal van neergeschoten geallieerde vliegtuigen en begraven geallieerde militairen. Datum onbekend.
14
Instructies en correspondentie betreffende mijnen- en munitieopruiming, benevens een proces-verbaal van een ongeval met 53 personen gedood of gewond te Oldenzaal. Datum onbekend.
88
Toegang 400.7. Archief van de Districts Militaire Commissaris van Zwolle te Zwolle, 1945. Historisch Centrum Overijssel Zwolle.
Inventarisnummer
Aangifte van mijnenvelden met correspondentie inzake de opruiming van mijnen. Datum onbekend.
33
Toegang. 0025.2 Provinciaal Bestuur van Overijssel. Historisch Centrum Overijssel Zwolle. Stukken betreffende de verplichte inlevering van vuurwapenen en munitie door de burgerbevolking. 1940 – 1942
Toegang 0652. Stichting Collectie Zwolle 1940-1945. Historisch Centrum Overijssel Zwolle.
Inventarisnummer 8925
Inventarisnummer
‘Operation Plunder’, verslag over de verrichtingen van Le Regiment de la Chaudière, waaronder de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945 mei 31. 1945
774
‘War diary’ van Le Regiment de la Chaudière van april 1945, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
775
‘War diary’ van The 7th Canadian Infantry Brigade Brigade van 10-18 april 1945, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
776
‘War diary’ van The 1st Canadian Scottish Regiment van 11-20 april 1945, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
777
‘War diary’ van The Regina Rifle Regiment van 10-14 april 1945, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
778
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
26
Toegang 0652. Stichting Collectie Zwolle 1940-1945. Historisch Centrum Overijssel Zwolle.
Inventarisnummer
‘War diary’ van The 3th Canadian Infantry Division infanterie van april 1945, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
779
Fragment uit ‘1st. Northamptonshire Yeomanry in Northwest Europe’, door R.F. Neville, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1945.
780
Fragment uit ‘Ready For The Fray (Deas Gu Cath). The History of The Canadian Scottish Regiment (Princess Mary’s) 1920-1995’, door R.H.Roy, met een verslag van de bevrijding van Zwolle en andere Overijsselse plaatsen, 1958.
781
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.9
Nationaal archief
2.9.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Overijssel
Inventarisnummer 72
Er zijn in het geraadpleegde inventarisnummer geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.9.2 Korps Hulpverleningsdienst De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.
Inventarisnummer
Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959
20 t/m 22
Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947
23
Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. 1965-1970
27
Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970
28
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
27
2.9.3 Bunkerarchief Het archief van de 2e Geniecommandement Bureau Registratie Verdedigingswerken (het zogenaamde Bunkerarchief) bestaat voor het overgrote deel uit kaarten en tekeningen: blok- en overzichtskaarten en registratie-, situatie- en calquetekeningen van de afzonderlijke bunkers, stellingen en Wälzkörpersperre die in gebruik waren voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het archief bevat tevens Duits materiaal uit de periode 1938-1942 betreffende de Atlantikwall, waarvan enkele kaarten voorzien zijn van aantekeningen van verbindingen, alsmede kaarten van de verdedigingslinies vervaardigd door het verzet. Tevens zijn er overzichten bewaard gebleven van strategische objecten als vliegvelden, en een serie topografische kaarten afkomstig van de US Army. Daarnaast bevat het archief organisatorische stukken van het Bureau Registratie van Verdedigingswerken, met onder meer de geheime en vertrouwelijke agenda's en ingekomen stukken en correspondentie met het Ministerie van Defensie.7 Binnen dit archief worden Blok- en overzichtskaarten geraadpleegd om te onderzoeken of er sprake was van Duitse militaire infrastructuur binnen het onderzoeksgebied. Als hieruit blijkt dat er verdedigingswerken aanwezig waren dan worden de betreffende situatietekeningen bestudeerd. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 2.13.167.
Archief van het 2e Geniecommandement, Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. 'Bunkerarchief')
Inventarisnummer
Blokkaarten van werken, 1951
272-284
Overzichtskaarten
285-296
Er is in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante informatie met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.
2.10.1
Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst
De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse 7
Bron: Nationaal Archief.
2162244-VO-02
Verkabeling Raalte 110kV
28
gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.