Document · PDF

02. Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 - DEF

Raadsvergadering 7 november 2024, gemeente RaalteBij agendapunt: Vaststellen Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026 - 202822.442 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .....................................................................................................................................................................3 Aanbiedingsbrief ..................................................................................................................................................................7 Hoofdstuk 1: De actualiteit van nu ..............................................................................................................................13 1.1 Inleiding ....................................................................................................................................................................15 1.2 De drie toekomstgerichte opgaven ................................................................................................................15 1.3 De drie pijlers door de opgaven heen ...........................................................................................................18 Hoofdstuk 2: Leeswijzer en beleidsindicatoren......................................................................................................21 2.1 Leeswijzer .................................................................................................................................................................23 2.2

Beleidsindicatoren.................................................................................................................................................23 Hoofdstuk 3: Financiële positie ....................................................................................................................................25 3.1 Inleiding financiële positie .................................................................................................................................27 3.2 Financieel resultaat begroting ..........................................................................................................................27 3.3 Ontwikkeling reserves..........................................................................................................................................34 3.4 Financiële wendbaarheid en weerbaarheid ................................................................................................36 Hoofdstuk 4: De programma's .....................................................................................................................................39 4.1: Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving...............................................................................41 4.2: Integraal beheer openbare ruimte

.................................................................................................................49 4.3 Onderwijs, werk en inkomen .............................................................................................................................57 4.4 Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp ........................................................................................65 4.5 Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie ..............................................................................................73 4.6 Economie ..................................................................................................................................................................79 4.7 Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed ...............................................................................................85 4.8 Openbare orde en veiligheid ............................................................................................................................95 4.9 Bestuur en dienstverlening .............................................................................................................................101 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien .......................................................107 Overzicht overhead

...................................................................................................................................................111 Hoofdstuk 5: De paragrafen .......................................................................................................................................117 5.1 Lokale heffingen ..................................................................................................................................................119 5.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing...............................................................................................128 5.3 Onderhoud kapitaalgoederen........................................................................................................................143 5.4 Financiering...........................................................................................................................................................152 5.5 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................................156

5.6 Openbaarheid ......................................................................................................................................................164 5.7 Verbonden partijen ............................................................................................................................................168 5.8 Grondbeleid ..........................................................................................................................................................172 5.9 Sociaal domein .....................................................................................................................................................180 5.10 Oekraïne ...............................................................................................................................................................185 Hoofdstuk 6: Overzicht van baten en lasten en de meerjarenraming.........................................................187 6.1 Overzicht van baten en lasten 2025 .............................................................................................................189 6.2 Overzicht van baten en lasten en de meerjarenraming .......................................................................193 6.3 Toelichting op de incidentele baten en

lasten.........................................................................................197 Bijlagen ...............................................................................................................................................................................209

Aanbiedingsbrief

Raalte, 8 oktober 2024

Onderwerp: vaststelling programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

Geachte leden van de raad,

Inleiding Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 aan. Bij de kadernota heeft de gemeenteraad de kaders voor de begroting 2025-2028 meegegeven. Binnen dit kader heeft ons college de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 opgesteld. In de diverse beleidsprogramma’s is aangegeven welke inspanningen en investeringen we in 2025 willen doen. Ook worden uiteraard de reguliere taken uitgevoerd. Verder bouwen op de kracht van Raalte Raalte is een ontzettend fijne plek om te wonen. We zijn trots op de gemeente die wij zijn en hoe wij die met elkaar vormgeven. Dat hoeft niet te veranderen. We zijn trots op het noaberschap, hechten waarde aan bestaanszekerheid, aan voldoende beschikbare woningen, een betrokken sociaal domein en we koesteren de leefbaarheid in onze dorpen en wijken. Uw raad heeft zich uitgesproken dat we de gemeente willen blijven die we nu zijn ofwel verder willen bouwen op de kracht van Raalte. Investeren in de strategische opgaven en maatschappelijke vraagstukken Om ook in de toekomst deze fijne plek om te wonen, leven, werken en recreëren te behouden is het nodig dat we investeren in de strategische opgaven en grote maatschappelijke vraagstukken.

Groeiopgave Zo staan we voor de uitdaging de komende 10 jaar 3.000 woningen te realiseren. De groeibeelden voor Raalte en Heino zijn in beeld. Momenteel wordt gewerkt aan een analyse van de buurtdorpen. De eerste resultaten van deze analyse zijn al met uw raad in een ‘Rond de tafel’ gedeeld. Deze groeibeelden en de analyse van de buurtdorpen geven de kansen voor de toekomst weer voor nieuwe woon- en werklocaties. Met het in ontwikkeling nemen van kansrijke locaties wordt de ontwikkelcapaciteit versneld. De hierbij behorende ambtelijke capaciteit is in deze begroting opgenomen. Daarnaast blijven we ook vol inzetten op het versnellen van al bestaande woningbouwplannen. Programmabegroting 2025 - 2028

Leefbare dorpen en wijken We willen onze bestaande wijken leefbaar en toekomstbestendig maken. Deze opgave is gestart met het inzichtelijk maken van het verschil tussen de wijken en dorpen, een nadere uitvraag over leefbaarheid in de buurtdorpen, het agenderen van de onderhoudsopgave in de openbare ruimte, het versterken van de samenwerking met de partners in de wijk en het zetten van een eerste stap in het op gang brengen van een andere manier van kijken binnen de eigen organisatie. Richting het jaar 2025 werken we toe naar een gezamenlijk beeld hoe onze wijken en dorpen eruitzien en welke verbeterstappen er nodig zijn.

Onderhouds- en vervangingsopgave openbare ruimte In de openbare ruimte komen veel functies samen die een grote bijdrage leveren aan een goede leefbaarheid. De maatschappelijke meerwaarde komt onder andere tot uitdrukking in onze manier van inrichten en beheren. Denk aan het creëren van plekken om buiten te bewegen om gezond te blijven of om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. We zien in de dorpen en wijken de inrichting van de openbare ruimte ouder worden. Dit geldt ook voor de wegen in het buitengebied. Risico’s ten aanzien van veiligheid, bruikbaarheid en kapitaalvernietiging nemen toe. In de oudere wijken en buurten zien we op meerdere plekken een sterkere sociale achteruitgang. Met de veroudering neemt de omvang van de opgaven op het gebied van vervangen en toekomstbestendig maken toe. Nu investeren is onvermijdelijk. Bij deze begroting bieden we u een Meerjaren Investerings Programma (MIP) aan voor de korte termijn. Ondertussen werken we aan een inhoudelijke en financiële strategie voor de lange termijn, waarbij we op programmaniveau middelen willen ramen. Uiteraard blijven wij uw raad hier proactief bij betrekken.

Toekomstbestendig buitengebied De kwaliteit van de fysieke ruimtelijke omgeving in het buitengebied wordt steeds belangrijker. Het is de plek waar agrariërs ondernemen en waar in de praktijk diverse transities plaatsvinden. Leefbaarheid, leefstijl, maar ook wonen en zorg vragen steeds meer onze aandacht.

Ontwikkelingen sociaal domein Binnen het sociaal domein is in de afgelopen jaren een solide basis gelegd. Zowel inhoudelijk als financieel zijn mooie resultaten bereikt. Deze willen we vasthouden. Onze ambitie is dat iedereen naar vermogen kan blijven participeren in de samenleving. Tegelijkertijd worden we met name binnen de jeugdzorg geconfronteerd met een stijgende zorgbehoefte en neemt de complexiteit van de ondersteuningsvragen toe. Dit leidt tot extra uitgaven. Daarom hebben we in deze begroting de uitgaven opwaarts moeten bijstellen tot een reëel kostenniveau. Tegelijkertijd ontvangen we van het rijk de komende jaren juist minder inkomsten als gevolg van uitvoering van de Hervormingsagenda jeugd. Om in de toekomst het sociaal domein betaalbaar te houden hebben we een taakstelling opgenomen. De omvang van deze taakstelling is afgeleid van het recent uitgevoerde extern onderzoek naar besparingsmaatregelen binnen het brede sociaal domein. Het realiseren van deze besparingsmaatregelen vraagt ook om nieuwe investeringen.

Programmabegroting 2025 - 2028

Nieuw beleid In deze begroting en meerjarenraming wordt nieuw beleid voorgesteld dat tegemoetkomt aan de opgaven waar we de komende jaren voor staan. Het gaat hierbij onder andere om ‘de drie grote opgaven’ (groeiopgave, opgave leefbare dorpen en wijken en opgave toekomstbestendig buitengebied), opgaven binnen zowel het ruimtelijk-fysiek domein, het sociaal-maatschappelijk domein als het domein bestuur en ondersteuning. Zo wordt onze gemeente nog mooier, leefbaarder en toekomstbestendiger. Hierna zoomen we kort in op het voorgestelde nieuw beleid. We willen uitvoering geven aan het Meerjaren Investerings Programma (MIP) openbare ruimte 2025-2028. Grote integrale projecten die in dit programma zijn opgenomen zijn de Westdorplaan/ Acacialaan in Raalte, de Ambachtstraat in Nieuw Heeten, rioleringswerkzaamheden in Heino-Zuid en de aanpak van de wijk de Langkamp in Raalte. Daarnaast zijn onder andere ook middelen geraamd voor het inhalen van het achterstallig onderhoud van elementenverhardingen en voeten fietspaden. We maken budget vrij om het huidige voorzieningenniveau van speelplaatsen te handhaven.

Dit geldt ook voor de beheersing van de eikenprocessierups, het toekomstbestendig maken van het begraafplaatsbeheer en het realiseren van het uitvoeringsplan begraafplaatsen, vervanging van enkele verouderde voertuigen en uitvoering geven aan het beleidsplan biodiversiteit inclusief kennisvergroting. In overeenstemming met het Integraal Huisvestingsplan onderwijs zijn in meerjarenperspectief middelen geraamd voor het vernieuwen van de Gerardus Majella school in Broekland en het plaatsen van noodlokalen bij de openbare basisschool De Vogelaar in Raalte-Noord. De huidige brandweerkazerne in Heino is aan vervanging toe. Het realiseren van nieuwbouw is in deze begroting opgenomen. We blijven inzetten op het verduurzamen van woningen door de inzet van energievakmensen. Ook voor het continueren van het algemene duurzaamheidsbeleid zijn middelen in deze begroting opgenomen. Uw raad heeft in april 2024 het cultuurbeleidsplan ‘Cultuur versterkt’ vastgesteld. De benodigde middelen voor de uitvoering van dit beleidsplan staan in deze begroting. Maatschappelijke instellingen met eigen onroerend goed betalen reguliere OZB-belasting. In deze begroting wordt voorgesteld om deze maatschappelijke instellingen, via een subsidiebeschikking, een tegemoetkoming van 50% te verlenen.

Bij de begroting 2024-2027 is voor de herinrichting van de stations Raalte en Heino een beroep gedaan op de dynamische investeringsreserve. Omdat we voor de toekomst nog steeds omvangrijke investeringen op ons af zien komen is het gewenst deze dynamische investeringsreserve weer bij te tanken. In deze begroting wordt hiertoe een voorstel gedaan.

Programmabegroting 2025 - 2028

Om sportstimuleringsleningen en startersleningen te kunnen blijven verstrekken dient het budget bij de het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten te worden ‘bijgetankt’. De hieruit voortvloeiende rentelasten komen ten laste van de gemeente. Voor een zelfstandig sportbedrijf is het nodig dat men kan beschikken over veerkracht en slagkracht. Daarvoor is voldoende weerstandsvermogen nodig. Daarom wordt voorgesteld een storting te doen in de weerstandsreserve van het Sportbedrijf Raalte. De cofinanciering van buurtsportcoaches komt nu ten laste van de exploitatie van het sportbedrijf. Het is nodig dat we kostendekkend bijdragen in de maatschappelijke opdracht aan het sportbedrijf voor de inzet van de buurtsportcoaches. Deze reparatie is in deze begroting verwerkt. We geven uitvoering aan de DOWR-begroting en de I-uitvoeringsplannen. Hierbij wordt voor de doorontwikkeling op een aantal onderdelen aanvullend budget gevraagd. Om de opgaven zoals verwoord in de nu voorliggende begroting te realiseren is het nodig de capaciteit op diverse beleidsterreinen (tijdelijk) te intensiveren.

Daarom wordt in deze begroting extra capaciteit gevraagd voor: de groeiopgave Raalte, een toekomstbestendig buitengebied, onderwijshuisvesting en maatschappelijk vastgoed, doorontwikkeling domein beheer, begeleiding statushouders, implementatie besparingsmaatregelen sociaal domein, verdere implementatie zaakgericht werken, overbrengen historische archieven, dienstverlening vanuit het klantportaal en vooronderzoek naar het scannen van akten burgerlijke stand. Structureel sluitende begroting 2025 en meerjarenbegroting 2026-2028 De nu voorliggende begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 laat een structureel sluitend financieel perspectief zien. De algemene uitkering uit het gemeentefonds is in de begroting, volgens bestendige gedragslijn, berekend op basis van de meicirculaire 2024. Door een gewijzigde systematiek ontvangen gemeenten vanaf 2026 minder rijksmiddelen (het zogenoemde ‘Ravijnjaar’). We prijzen ons gelukkig dat we in de voorgaande begroting 2024-2027 al enigszins geanticipeerd hebben op dit ravijnjaar. Hierdoor staan we nu nog niet direct voor grote bezuinigingstaakstellingen, zoals deze momenteel in veel andere gemeenten in voorbereiding zijn. Wel zien we dat er (financiële) uitdagingen op ons afkomen.

We pakken die handschoen op door scherper aan de wind te zeilen, te ontwikkelen naar meer planningsrealisme en de kostendekkendheid van leges en tarieven periodiek te her beoordelen. We willen meer inzicht in ons totale capaciteitsbeslag verkrijgen. Dit inzicht helpt de ambtelijke organisatie en ons college om uw raad gerichter keuzes voor te leggen. Keuzes voor producten en diensten welke effectief bijdragen aan het realiseren van maatschappelijke doelen. Naast besparingsmaatregelen in het sociaal domein willen we in de komende periode door een extern bureau ook nader onderzoek laten doen naar besparingsmaatregelen binnen de andere domeinen. Ook hiervoor is een taakstelling in meerjarenperspectief opgenomen. Landelijk speelt nog steeds de discussie tussen Rijk en gemeenten dat gemeentelijke taken en middelen in balans moeten worden gebracht.

Programmabegroting 2025 - 2028

Het Rijk heeft hierbij de bereidheid uitgesproken om met gemeenten in gesprek te gaan over de uitvoerbaarheid van alle ambities, bijvoorbeeld voor wonen en bestaanszekerheid. Of dit ook tot hogere rijksinkomsten zal leiden is nog maar zeer de vraag. Vooralsnog zijn voor gemeenten de kabinetsplannen nog weinig concreet. De komende periode is nader overleg tussen kabinet en VNG nodig om de plannen nader uit te werken. Tot heden geeft het kabinet gemeenten onvoldoende perspectief als het gaat om de beschikbaarheid van middelen die nodig zijn om de ambities en gemeentelijke taken te realiseren. Voldoende financiële middelen voor gemeenten zijn cruciaal voor een stabiele samenwerking met het Rijk. Gemeenten staan juist de komende kabinetsperiode voor extra investeringen in de openbare ruimte en bovenwijkse voorzieningen voor de grote woningbouwopgave, in de energietransitie, voor de klimaatadaptatie, in vernieuwing en renovatie van onderwijsgebouwen en in vernieuwing en renovatie van wegen, kaden, bruggen, viaducten en tunnels uit de jaren zestig, zeventig en tachtig. Maar door de korting in 2026 en de noodzaak tot ombuigingen ontbreekt het aan structurele ruimte voor bijbehorende afschrijvings- en rentelasten ervan. Het is dan ook de vraag of deze extra investeringsopgaven goed van de grond komen.

Gemeenten krijgen op z’n vroegst bij de meicirculaire 2025 enige duidelijkheid over beschikbare middelen en uit te voeren gemeentelijke taken. Gezonde financiële positie Gesteld mag worden dat onze gemeente nog steeds een financieel gezonde positie heeft en dat de financiële wendbaarheid (mate van flexibiliteit om in te kunnen spelen op de actualiteit) en weerbaarheid (veerkracht om onverwachte financiële klappen en bestaande risico’s op te kunnen vangen) op niveau zijn. Op basis van het nu voorliggend financieel perspectief neemt de algemene bestemmingsreserve af van € 20,84 mln. per 1 januari 2024 tot € 11,28 mln. per 31 december 2028. Dit is ruimschoots boven het door uw raad bepaalde minimumniveau van € 4,5 mln. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het nieuw beleid dat zich vanaf de begroting 2026 en volgende ongetwijfeld ook zal aandienen. Het is van belang deze extra buffer hiervoor beschikbaar te houden. De algemene reserve grondexploitatie heeft bij de begroting een saldo van € 5,0 mln. De weerstandsratio handhaaft zich op een ‘uitstekend’ niveau van 3,8. De ontwikkeling van de financiële kengetallen laat ook een positief beeld zien, waarbij de kengetallen ‘overwegend positief’ tot ‘neutraal’ scoren ten opzichte van de streefwaarde. Wel is blijvende aandacht vereist om een structureel sluitend meerjarenperspectief te continueren.

De ambities zijn groot terwijl de uitvoeringskracht, in een steeds krappere arbeidsmarkt, en de financiële middelen onder druk staan. Eén en ander is ook mede afhankelijk van de ontwikkelingen op rijksniveau. De hoop is dat de opbrengsten van de gesprekken tussen Rijk en VNG meer balans brengen in taken en benodigde middelen.

Programmabegroting 2025 - 2028

Woonlasten Uw raad heeft zich in de raadssessie op 7 maart 2024 uitgesproken dat we graag de gemeente willen blijven die we nu zijn, met (tenminste) behoud van het huidige voorzieningenniveau. Daarnaast willen we ambities realiseren in het kader van de strategische opgaven en grote maatschappelijke vraagstukken. Om hierbij tot een structureel sluitend meerjarenperspectief 20252028 te komen, zien wij ons genoodzaakt uw raad voor te stellen de OZB in 2025 te verhogen met 7,5 % ten opzichte van het jaar 2024. Dit percentage is gebaseerd op de reguliere inflatie-index van 2,5%, verhoogd met 5%. Hierbij moet opgemerkt worden dat deze verhoging volgt op een periode van 2 jaar (2023 en 2024) waarop de nullijn is toegepast qua OZB-verhoging, terwijl de inflatieindex in die twee jaren is opgelopen tot 13%. Voor de rioolheffing is uitsluitend de reguliere prijsindex van 2,5% toegepast. De afvalstoffenheffing kon per saldo neerwaarts worden bijgesteld, omdat er een tegemoetkoming van € 12,00 ten laste van de voorziening afvalverwijdering is doorgevoerd. In totaliteit stijgen de gemiddelde woonlasten in 2025 met 7% ten opzichte van 2024. Gezien de toegepaste nullijn op de OZB in de afgelopen jaren achten wij dit acceptabel. In de tabel hieronder zijn de tarieven vermeld zoals deze voor het jaar 2025 worden voorgesteld. De tarieven zijn gemiddelden.

Lastendruk per huishouden Bedragen in € Omschrijving Onroerendezaakbelasting bij gemiddelde WOZ-waarde

2025 369

2024 343

Rioolheffing

278

271

Afvalstoffenheffing

208

216

Tegemoetkoming woonlasten Totaal

0 855

-31 799

Tot slot Wij zijn content dat we u een structureel sluitende begroting 2025 en meerjarenbegroting 20262028 kunnen aanbieden met ruimte voor nieuw beleid. We zien uit naar de begrotingsbehandeling in uw raad.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Raalte,

de secretaris,

de burgemeester,

Monique van Esterik

Rob Zuidema

Programmabegroting 2025 - 2028

Hoofdstuk 1: De actualiteit van nu

Actualiteit van nu 1.1 Inleiding In de kadernota 2025-2028 hebben we aangegeven dat we focussen op 'de drie grote opgaven' te weten: de groei van de gemeente Raalte, leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken en een toekomstbestendig buitengebied. Deze opgaven zijn noodzakelijk en brengen kansen met zich mee die we graag en met ambitie oppakken. Deze ambitie vraagt om een opgavegerichte aanpak, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Daarnaast leggen we accent op de domeinoverstijgende onderwerpen bestuurlijke vernieuwing/participatie, duurzaamheid en dienstverlening. In dit hoofdstuk gaan we in op de huidige actualiteit van deze opgaven en onderwerpen.

1.2 De drie toekomstgerichte opgaven 1.2.1 Groei van de gemeente Raalte In de bestuursopdracht Groei heeft de raad 3 sporen vastgesteld om deze groeiambitie te realiseren. Spoor 1 het maken van groeibeelden voor Raalte en Heino Het eerste deel van de opdracht was het opstellen van Groeibeelden voor de kernen Raalte en Heino. De groeibeelden geven antwoord op de vraag waar/hoe/welke nieuwe woon- en werklocaties ontwikkeld kunnen worden. Deze groeibeelden zijn inmiddels gereed en er is gestart met de voorbereiding van de kansrijke locaties stationsomgeving Raalte, Raalte Noord, Heino Noordwest en de actualisatie van de Omgevingsvisie. Spoor 2 het maken van een analyse van de buurtdorpen In de bestuursopdracht is vastgesteld dat we in Luttenberg, Mariënheem, Laag Zuthem, Lierderholthuis, Broekland, Heeten en Nieuw Heeten ook nog woningen bouwen. We houden daarbij rekening met andere leefbaarheidsvraagstukken die in deze kernen spelen en onderzoeken in hoeverre groei bij kan dragen aan het versterken van de leefbaarheid. Dit combineren we tot een overzicht van kansen en opgaven per dorp. We bepalen hierna per dorp het vervolg. We zijn in 2024 gestart met deze analyse. De analyse wordt eind 2024/begin 2025 opgeleverd.

Spoor 3 het realiseren van bestaande plannen (continu) De groeibeelden en de analyse van de buurtdorpen geven de kansen voor de toekomst weer voor nieuwe woon- en werklocaties. In de tussentijd staat de wereld niet stil. Plannen die nu al in voorbereiding zijn, worden (waar mogelijk versneld) gerealiseerd. Ook nieuwe initiatieven die passen in ons huidige beleid en de groeibeelden pakken we zoveel mogelijk op.

1.2.2 Leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken Onze dorpen en wijken zijn over het algemeen fijne plekken om te wonen en (samen) te leven en dat willen we graag zo houden. We beseffen ons dat dit niet vanzelfsprekend is. We zien verschillende uitdagingen op ons afkomen die landen in onze dorpen en wijken. Wat dit betekent verschilt per dorp of wijk.

Programmabegroting 2025 - 2028

Op de ene plek zien we bijvoorbeeld steeds meer senioren en inwoners met een kwetsbaarheid in de wijk wonen. Dit doet een groot beroep op de draagkracht van een wijk. Op andere plekken zien we dat het verenigingsleven met voldoende vrijwilligers en buurtinitiatieven een motor is voor de leefbaarheid. Hoe kunnen we dit blijven stimuleren? Ook staan we voor investeringen om onze dorpen en wijken in fysieke zin te onderhouden, zodat het in de toekomst voor onze inwoners ook goed wonen blijft in onze dorpen en wijken. Uitdagingen op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid, bestaanszekerheid, klimaatadaptatie, kansenongelijkheid, biodiversiteit, gezondheid en veiligheid landen voor een belangrijk deel in onze dorpen en wijken. Deze vraagstukken leven binnen een dorp of wijk niet naast elkaar, maar zijn onderling met elkaar verbonden. Bij deze opgave staat daarom het perspectief vanuit de wijk centraal. De opgave is gestart met het inzichtelijk maken van het verschil tussen de wijken en dorpen, een nadere uitvraag over leefbaarheid in de buurtdorpen, het agenderen van de onderhoudsopgave in de openbare ruimte, het versterken van de samenwerking met de partners in de wijk en het zetten van een eerste stap in het op gang brengen van een andere manier van kijken binnen de eigen organisatie.

En daar waar we bezig zijn in een wijk of gebied doen we dit ook nu al zoveel mogelijk integraal. Een mooi voorbeeld daarvan is de aanpak van de Langkamp. Daar ligt een opgave op het gebied van water en klimaatbestendigheid in de openbare ruimte. Echter in plaats van vanuit de techniek meteen aan de slag te gaan, heeft er eerst een brede inventarisatie plaats gevonden onder bewoners en partners in de wijk over wat zij belangrijk vinden. Deze inventarisatie wordt als basis gebruikt voor het vervolgtraject. Bij het schrijven van deze begroting heeft de bespreking van deze inhoudelijke richting van de opgave nog niet plaats gevonden. In de tweede helft van 2024 en in 2025 werken we hieraan om alle inzichten van de opgehaalde input te verwerken naar een gezamenlijk beeld over hoe onze wijken en dorpen eruit zien en welke verbeterstappen er nodig zijn. Daarbij willen we komen tot een aanpak om onze wijken en dorpen toekomstbestendig te maken. Daarnaast willen we in 1 en/of 2 wijken aan de slag om de leefbaarheid en de openbare ruimte te verbeteren. Financieel perspectief In de basis werken we in deze opgave aan slimme verbindingen tussen al bestaande opgaven of bestaand beleid vanuit het perspectief van de wijk. Daardoor vraagt deze opgave vooral om (financiële) flexibiliteit. Vanuit deze opgave zien we daarnaast een belangrijk financieel aandachtspunt.

We zien dat we bepaalde basiselementen die een dorp of wijk leefbaar en toekomstbestendig maken nu financieren met (voornamelijk) incidentele middelen, terwijl ze om structurele aandacht vragen, zowel op sociaal-maatschappelijk gebied als op fysiek-ruimtelijk gebied. Eén voorbeeld hiervan is de vervangingsopgave in de openbare ruimte. Daarbij hebben we als gemeente een grote verantwoordelijkheid voor de openbare ruimte, waarmee het ook een grote knop is waar we als gemeente zelf aan kunnen draaien als het gaat om leefbaarheid en toekomstbestendigheid.

Programmabegroting 2025 - 2028

Hiermee kunnen we een belangrijke maatschappelijke meerwaarde creëren (denk aan gezondheid en welzijn). De komende periode moeten we hier keuzes in maken, inhoudelijk en financieel. 1.2.3 Toekomstbestendig buitengebied De gemeenteraad heeft eind 2023 ingestemd met het voorstel om in te zetten op de volgende pijlers: 1. Faciliteren wat al kan 2. Samenwerking 3. Er zijn voor inwoners 4. Duidelijkheid in beleid De uitdagingen om ons buitengebied toekomstbestendig te maken zijn onverkort groot. Onduidelijkheden en onzekerheden zijn op alle terreinen voelbaar. Het buitengebied van de gemeente Raalte kent diverse functies en belangen. Het is de plek waar agrariërs ondernemen en waar in de praktijk diverse transities plaatsvinden. Grond wordt schaarser door de groei van de bevolking en de toenemende maatschappelijke opgaven (wetgeving op het gebied van verduurzaming bijvoorbeeld: biodiversiteit, energie, derogatie, water of klimaat). Het is echter voor veel ondernemers een randvoorwaarde onder hun bedrijf. De impact van diverse transities is zichtbaar op meerdere fronten: 1. fysiek ruimtelijk. 2. sociaalmaatschappelijk en 3. economisch. De kwaliteit van de fysiek ruimtelijke omgeving in het buitengebied wordt steeds belangrijker. Leefbaarheid, leefstijl, maar ook wonen en zorg vragen steeds meer onze aandacht.

Het groene karakter van het buitengebied wordt gewaardeerd door inwoners uit de hele gemeente en wordt ook belangrijker om brede welvaartsdoelen te realiseren. Ook in het buitengebied zal de vervangingsopgave openbare ruimte gerealiseerd moeten worden. We werken in deze bestuursperiode stap voor stap toe naar meer duidelijkheid. We voeren in toenemende mate het gesprek met inwoners en ondernemers in het buitengebied en stimuleren hen om kansen te benutten binnen gebiedsprocessen. We ondersteunen Salland Loont bij de organisatieontwikkeling om te komen tot een sterke gebiedsorganisatie en werken zelf aan nieuw beleid voor wonen en zorg in het buitengebied. Regionaal zijn we nauw aangesloten bij ontwikkelingen in regio Zwolle (onder andere Sponsstrategie) en bij de provincie. We bepalen in samenwerking met onze partners en mede-overheden welke rol de gemeente Raalte heeft in de provinciale en landelijke opgaven (NPLG/PPLG). We willen graag werken aan perspectief op lange termijn, maar kunnen slechts kleine stappen zetten omdat de context landelijk en provinciaal nog in hoge mate in beweging is. Financieel perspectief De capaciteit voor de uitvoering van de opgave staat op dit moment onder druk binnen de organisatie, ook gezien de andere opgaven en de uitvoering van landelijke regelingen (Landelijke Beëindigingsregeling Veehouderijlocaties (LBV/ LBV+).

Ook als er middelen beschikbaar gesteld worden is de kwaliteit en de beschikbaarheid van de bemensing een grote uitdaging.

Programmabegroting 2025 - 2028

1.3 De drie pijlers door de opgaven heen 1.3.1 Bestuurlijke vernieuwing/participatie We staan als gemeente in nauw contact met onze inwoners. De komende jaren blijven we die verbinding zoeken met onze inwoners. Maar eigenlijk is het in al het werk dat we als gemeente doen niet meer dan normaal dat we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties werken aan resultaat. We zijn daar trots op en we merken dat dit belangrijk is voor de kwaliteit van ons werk. We vinden deze verbinding ontzettend belangrijk, want op deze manier leren we van elkaar en benutten we de kracht van de samenleving. Ook in de drie grote opgaven is het betrekken van inwoners belangrijk. Bij de groei van de gemeente dachten en denken nog steeds veel inwoners mee. In de opgave buitengebied staan we continu in verbinding met alle betrokkenen en de opgave leefbare en toekomstbestendige dorpen en wijken draait om het perspectief van de inwoner. We zetten ons het komende jaar in om de kwaliteit van ons contact met inwoners vast te houden. Waar mogelijk en waar passend experimenteren we met nieuwe vormen van invloed voor de samenleving. Ook gaan we actief op zoek om inwoners die we minder horen, zodat ook zij betrokken zijn en worden bij het werk van de gemeente Raalte.

Ten slotte hebben we oog voor de jongere generaties en benutten wij hun frisse blik om verrast te worden met nieuwe inzichten op lokale vraagstukken. 1.3.2 Duurzaamheid Duurzaamheid vormt een steeds sterkere basis in ons denken en doen. Het is een integraal onderdeel van onze dagelijkse processen en de komende jaren komen daar alleen maar meer acties bij. Denk bijvoorbeeld aan het stimuleren van biodiversiteit, het herzien van de warmtevisie (die volgens het Klimaatakkoord eind 2026 klaar moet zijn), het versterken van het elektriciteitsnet en het opnieuw uitvoeren van stresstesten voor wateroverlast in 2025, zoals voorgeschreven door het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Om gezamenlijk de goede richting op te gaan is in 2024 hard gewerkt aan een beleidskader duurzaamheid. Binnen drie grote thema’s, namelijk Energietransitie, Klimaatadaptieve en gezonde leefomgeving en Circulariteit worden doelen gespecificeerd die ons focus geven voor de komende jaren. Begin 2025 wordt dit plan definitief gemaakt en volgt de eerste praktische invulling ervan. Veel van de duurzaamheidsambities zullen concreet vorm krijgen binnen de drie grote opgaven.

Zo zal bijvoorbeeld het opwekken van hernieuwbare energie voor een groot deel in het buitengebied plaatsvinden, is de transitie naar duurzame verwarming van onze gebouwen onderdeel van een toekomstbestendige wijk en groeit de gemeente verder op een duurzame basis. 1.3.3 Dienstverlening Voor onze inwoners en ondernemers is de dienstverlening van onze gemeente dat wat er écht toe doet. We zijn een gemeente die voor alle kernen zorgt voor laagdrempelig en toegankelijk contact. Vanuit persoonlijk contact en een verbindende houding denken we mee met onze inwoners. Daarnaast zijn we een betrouwbare overheid en leggen we uit wat we waarom doen. We zijn voorspelbaar en betrouwbaar door de kennis van onze collega's, duidelijke uitgangspunten met Programmabegroting 2025 - 2028

betrekking tot dienstverlening en applicaties die de inwoners en ons werk ondersteunen. Onze applicaties ontwikkelen we door om onze dienstverlening op peil te houden, efficiënter samen te werken en steeds meer digitaal mogelijk te maken. Zo werken we aan de implementatie van een nieuwe telefooncentrale en de vervanging van het zaaksysteem. Daarnaast ontwikkelen we een dienstverleningsconcept waarin we concrete organisatiebrede uitgangspunten op dienstverlening formuleren zodat we de inwoner duidelijkheid blijven bieden. Dit samen versterkt het vertrouwen tussen de inwoner en de gemeente en zo ontstaat er draagvlak voor samenwerking op de drie grote opgaven.

Programmabegroting 2025 - 2028

Hoofdstuk 2: Leeswijzer en beleidsindicatoren

Hoofdstuk 2 Leeswijzer en beleidsindicatoren 2.1 Leeswijzer De opzet van de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 is in lijn met het coalitieakkoord 2022-2026 versterken, verbinden, vernieuwen. De begrotingsprogramma’s zijn: 1. Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving 2. Integraal beheer openbare ruimte 3. Onderwijs, werk en inkomen 4. Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp 5. Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie 6. Economie 7. Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed 8. Openbare orde en veiligheid 9. Bestuur en dienstverlening Hoofdstukken In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de drie toekomstgerichte opgaven en de drie pijlers door de opgaven heen. In hoofdstuk 2 treft u de leeswijzer en een toelichting op de beleidsindicatoren aan. In hoofdstuk 3 schetsen we de financiële positie, het nieuw beleid, de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de reserve grondexploitatie en de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. In hoofdstuk 4 en 5 zijn de beleidsbegroting en paragrafen opgenomen. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan, het overzicht algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien en het overzicht overhead. In hoofdstuk 6 krijgt u een overzicht van de baten en lasten meerjarenraming 2025 tot en met 2028 en de toelichting op de incidentele baten en lasten 2025 tot en met 2028.

Bijlagen Ook zijn in de voorliggende programmabegroting diverse bijlagen opgenomen, waaronder overzichten nieuw beleid, de geprognosticeerde balans en de staat van reserves en voorzieningen.

2.2 Beleidsindicatoren Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft een vaste set aan beleidsindicatoren voor. Deze zijn per programma terug te vinden via de link naar 'Waar staat je gemeente'. Naast de verplichte beleidsindicatoren die te raadplegen zijn via genoemde link zijn nog een aantal 'eigen' indicatoren opgenomen binnen de programma's.

Programmabegroting 2025 - 2028

Hoofdstuk 3: Financiële positie

Financiële positie en nieuw beleid 3.1 Inleiding financiële positie In dit hoofdstuk geven wij u inzicht in de financiële positie, het nieuw beleid, de beschikbare dekkingsmiddelen en de financiële wendbaarheid en weerbaarheid van de gemeente.

3.2 Financieel resultaat begroting Onderstaand wordt het financieel resultaat van de begroting 2025-2028 gepresenteerd en toegelicht. Hierbij geven we ook inzicht in het nieuw beleid en de beschikbare dekkingsmiddelen. Financieel resultaat begroting 2025-2028 Bedragen * € 1.000

S=structureel E=eenmalig

Omschrijving

S/E

2025

2026

2027

2028

-2.790

971

1.581

1.931

1.986

783

-859

2.957

2.364

1.581

948

-1.478

-2.432

-2.591

-96

-5

210

-1

-778

-481

-256

-446

-38

-32

1.060

-33

-46

2.000

2.500

3.000

316

429

548

774

1.998

1.068

174

-52

Begrotingsresultaat 2024-2027 na vaststelling S van de programmabegroting 2024 E

Financieel resultaat zomernota 2024 Mutaties bestaand beleid begroting 2025-2028. Autonome ontwikkelingen 2025-2028 Resultaat sociaal domein Nieuw beleid begroting 2025-2028 Stelpost nieuw beleid

- is voordeel

550

Dekkingsmiddelen Inzet stelpost nieuw beleid 2025

-250

Eerdere invulling deel taakstelling 'Nieuw voor Oud'(naar voren gehaald van 2026 naar 2025)

-404

Taakstelling besparingsmaatregelen sociaal domein

-500

Taakstelling besparingsmaatregelen andere domeinen

Verhoging OZB boven reguliere inflatieindex

Rijkscompensatie herstel disbalans takenmiddelen Begrotingsresultaat 2025-2028

Programmabegroting 2025 - 2028

-250

-1250

-1750

-100

-500

-455

-1.908

-77

-42

-16

4.855

3.075

1.130

-86

2.947

2.998

1.088

-102

Toelichting op de tabel Begrotingsresultaat 2024-2027 Dit is het begrotingsresultaat 2024-2027. Vanuit dit vertrekpunt is de nu voorliggende programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 opgesteld. Financieel resultaat zomernota 2024 Dit is het resultaat van de door de gemeenteraad op 26 september 2024 vastgestelde zomernota 2024. De consequenties vanaf het jaar 2025 zijn conform de zomernota 2024 verwerkt in de programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Mutaties bestaand beleid Bij het opstellen van de reguliere begroting ontstaan altijd mutaties als gevolg van autonome ontwikkelingen. Het resultaat van deze autonome ontwikkelingen ten opzichte van de zomernota 2024 is hier vermeld. In bijlage E is een nadere analyse op hoofdlijnen van de mutaties bestaand beleid opgenomen.

Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering is, in overeenstemming met de meicirculaire 2024, vertaald in de programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Over het resultaat van de meicirculaire is de raad geïnformeerd in juli 2024.

Loon en prijsstijgingen Conform de technische begrotingsrichtlijnen is in deze begroting een algemene prijsstijging van 2,5% doorgevoerd en een loon-premiestijging van in totaal 4,4% ten opzichte van de begroting 2024.

Programmabegroting 2025 - 2028

Omdat bij de budgetten van gesubsidieerde instellingen, verbonden partijen, subsidierelaties en aanbieders sociaal domein op onderdelen nog onvoldoende rekening gehouden kon worden met doorvertaling van een aantal (nog) te maken cao-afspraken 2024-2025 en te verwachten prijsstijgingen, is hiervoor een totaal-stelpost geraamd van structureel € 200.000.

Stelpost volumeontwikkelingen Ook is in deze begroting een stelpost geraamd van € 500.000 in 2025, jaarlijks oplopend met € 200.000 tot € 1.100.000 vanaf 2028. Deze stelpost is nodig voor volumeontwikkelingen. Denk daarbij aan volumegroei door autonome ontwikkelingen zoals de vergrijzing, de toename van de complexiteit van de zorgvraag en extra kosten door toename van het areaal (aantal inwoners, woningen, wegen). Tegenover deze stelpost staat ook een hogere uitkering gemeentefonds. Autonome ontwikkelingen begroting 2025-2028 Naast de autonome ontwikkelingen in het bestaand beleid zijn in deze begroting ook de autonome ontwikkelingen vanaf het begrotingsjaar 2025 in een afzonderlijke bijlage opgenomen (zie bijlage C). Het betreft hier met name de actualisatie van prijsontwikkelingen met betrekking tot de onderwijshuisvesting. Daarnaast zijn enkele (eenmalige) investeringsbudgetten opgenomen waarvoor uw raad al eerder beleid heeft vastgesteld/ beleidsarme ontwikkelingen. Hiervoor is dekking binnen de reguliere begroting beschikbaar. Resultaat sociaal domein Op basis van de voorliggende begroting 2025-2028 worden binnen het sociaal domein ongedekte tekorten verwacht van € 2 mln. in 2025 oplopend naar € 3 mln. vanaf 2027. Hierbij is rekening gehouden met volledige inzet van de nog beschikbare reserve sociaal domein.

De ontstane tekorten zijn met name veroorzaakt door de sterk gestegen kosten op met name het onderdeel specialistische jeugdhulp in combinatie met lagere rijksinkomsten als gevolge van de besparingsmaatregelen hervormingsagenda jeugd. Daarom wordt voorgesteld om structureel € 2 mln. in 2025, € 2,5 mln. in 2026 en € 3 mln. vanaf 2027 toe te voegen aan de beschikbare middelen sociaal domein. Hiertegenover is een taakstelling besparingsmaatregelen sociaal domein opgenomen van € 0,5 mln. in 2025 oplopend tot € 1,75 mln. structureel vanaf 2027, gekoppeld aan de besparingsmaatregelen uit het rapport Berenschot en maatregelen uit de hervormingsagenda jeugd. Zie voor een nadere toelichting de paragraaf sociaal domein.

Programmabegroting 2025 - 2028

Overzicht van nieuw beleid begroting 2025-2028 S = structureel E = eenmalig Pr. Omschrijving S/E Invest. 2025 Nieuw beleid op ‘de drie grote opgaven’/ de drie pijlers Bedragen in €

- is voordeel 2026

2027

2028

Groeiopgave 13 fte uitbreiding

1.937.000

Groeiopgave dekking doorbelasting grondbedrijf en anterieure overeenkomsten

-1.937.000

Toekomstbestendig buitengebied inhuur

72.000

MIP openbare ruimte

57.076

172.855

296.542

540.692

1e jaar terugramen kapitaallasten

-57.076

-114.611

-143.845

-307.019

Dekking GRP

-15.178

-60.662

-110.098

-170.099

Dekking GRP 1e jaar terugramen kapitaallasten

15.178

53.228

80.386

113.673

Speelplaatsen

3.313

9.525

11.181

Tijdelijke formatie onderwijshuisvesting

91.200

Tijdelijke formatie onderwijshuisvesting overhead

20.000

Noodlokalen Raalte Noord

100.000

50.000

Projectplan Gerardus Majella school

S 2.405.000

10.750

50.170

89.610

129.050

Eenmalig terugramen kapitaallasten Gerardus Majella school

-5.950

-27.730

-49.530

-71.330

Nieuwbouw brandweerkazerne Heino

S 3.600.000

138.769

Onttrekking uit reserve gebouwenonderhoud

-125.910

Storting in gekoppelde reserve kazerne Heino

125.910

Beschikking over gekoppelde reserve S kazerne Heino

-3.148

Eerste jaar terugramen

3.148

Eenmalig terugramen kapitaallasten brandweerkazerne Heino

-138.769

-69.385

Nieuwbouw brandweerkazerne Heino (gedeeltelijke) dekking

-135.621

Reeds opgenomen in begroting huuropbrengst Heino

33.000

Huur eenmalig terugramen

102.621

51.311

Programmabegroting 2025 - 2028

Pr. Omschrijving 9

S/E Invest.

2025

2026

2027

150.000

75.000

Subtotaal S Subtotaal E

85.648 352.352

198.676 279.161

318.579 73.211

543.824 -153.476

36.000

24.000

60.000 -

Zaakgericht werken en vervanging zaaksysteem

2028

Voortzetting van bestaand beleid 1

SVn startersleningen; overmaken 1,5 S mln. naar SVn Storting in dynamische investeringsreserve

3.050.000

Dekking Algemene Bestemmingsreserve

-3.050.000

Beheersing eikenprocessierups

40.000

30.000

Dekking reserve beheer openbare ruimte

-40.000

-30.000

Algemeen beleid duurzaamheid

150.000

Kosten inzet energievakmannen

75.000

SVn sportstimuleringsleningen; overmaken 1 mln. naar SVn

24.000

Ovz

Overbrengen historische archieven; 2,5 fte, in 2026 0,8 fte

202.500

64.800

Subtotaal S Subtotaal E

60.000 427.500

60.000 64.800

35.000

Overig nieuw beleid/ extra uitgaven 2

Uitvoeringsplan begraafplaatsen

15.000

Uitvoeringsbudget biodiversiteit

80.000

Tijdelijke formatie domein Beheer; 3 fte

273.000

Overhead tijdelijke formatie domein Beheer

75.000

Voertuigen opzichter en beheerder riolering

9.555

Voertuigen opzichter en beheerder riolering, kapitaallasten eenmalig terugramen

-9.555

Voertuigen opzichter en beheerder E riolering: aanbesteding en laadpalen

18.000

Voertuigen opzichter en beheerder riolering: besparing brandstof

-2.200

Programmabegroting 2025 - 2028

70.000

Pr. Omschrijving

2025

2026

182.000

Begeleiding statushouders overhead E 2 fte

50.000

50.000 -232.000

Begeleiding statushouders 2 fte 3

S/E Invest.

2027

2028

Dekking reserve opvang vluchtelingen

-232.000

Implementatie besparingsmaatregelen sociaal domein

205.000

Overhead tijdelijke formatie

50.000

Dekking reserve sociaal domein

-255.000

Cultuurbeleidsplan voortzetten beleid

91.500

Cultuurbeleidsplan voortzetten beleid; VAKTOR

12.000

Cultuurbeleidsplan nieuwe kunstwerken

50.000

Tegemoetkoming OZB maatschappelijke instellingen

57.000

Tijdelijke formatie maatschappelijk vastgoed; 1 fte

91.000

Overhead tijdelijke formatie

25.000

Dekking ten laste van de reserve gebouwenonderhoud

-116.000

Storting weerstandsreserve Sportbedrijf

400.000

Reparatie cofinanciering buurtsportcoaches

91.189

Capaciteit klantportaal 2,11 fte extra

139.260

Vooronderzoek scannen akten Burgerlijke Stand

50.000

Overhead scannen akten Burgerlijke Stand

12.500

Begroting DOWR-percelen

108.600

73.600

21.600

Dekking DOWR-I en reserve DOWR-I en stelpost overhead

-108.600

-73.600

-21.600

I-uitvoeringsplannen

102.000

85.000

39.000

Uitvoeringsplannen dekking reserve Div. DOWR en krediet ICT

-90.000

-36.000

Uitvoeringsplannen applicatie casusregistratie (OOV)

14.000

BDV

Programmabegroting 2025 - 2028

Pr. Omschrijving

S/E Invest.

2025

2026

2027

2028

Subtotaal S

169.855

Subtotaal E

1.218.394

724.449

101.000

Totaal S

315.503

428.531

548.434

773.679

Totaal E

1.998.246

1.068.410

174.211

-52.476

Totaal

2.313.749

1.496.941

722.645

721.203

Dekkingsmiddelen

Stelpost nieuw beleid Voorgesteld wordt de structurele stelpost nieuw beleid 2025 tot een bedrag van € 250.000 als dekkingsmiddel in te zetten. Op basis van het nu voorliggende begrotingsperspectief is er vanaf 2028 een verhoogde stelpost nieuw beleid beschikbaar van € 550.000. Deze stelpost is verhoogd in verband met de te verwachten kosten welke nu nog niet (volledig) financieel zijn vertaald in de voorliggende (meerjaren)begroting. Denk hierbij aan de onderhouds- en vervangingsopgave openbare ruimte, de kosten van onderwijshuisvesting (Integraal Huisvestingsplan onderwijs) en de ambities met betrekking tot 'de drie grote opgaven' (groeiopgave, leefbare dorpen en wijken en toekomstbestendig buitengebied). Daarmee komt het totaalplaatje beschikbare ruimte voor nieuw beleid er als volgt uit te zien: Totaal stelpost nieuw beleid Bedragen * € 1.000 Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Stelpost nieuw beleid begroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025

250

Stelpost nieuw beleid begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 Stelpost nieuw beleid begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 Stelpost nieuw beleid begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 Inzet van deze stelpost als dekkingsmiddel bij begroting 2025 Totaal

550 -250

-250

250

500

1050

Taakstelling 'Nieuw voor Oud' In de meerjarenbegroting 2024-2026 is een taakstelling 'Nieuw voor Oud' opgenomen van € 450.000 in 2026 oplopend naar € 650.000 vanaf 2027. Op basis van de raadssessie op 7 maart 2024, aangevuld met maatregelen vanuit de organisatie aangedragen, kan deze taakstelling voor een belangrijk deel (€ 404.000) al een jaar eerder (vanaf 2025) ingevuld worden dan oorspronkelijk gepland. Dat is mooi. De voorgestelde maatregelen kunnen gerealiseerd worden door ‘de nodige hygiëne’ in de begroting door te voeren. Door nu ‘de lucht uit de begroting te halen’, kan het maken van ‘echte beleidskeuzes’ nog worden uitgesteld.

Programmabegroting 2025 - 2028

Er resteert dan een taakstelling van € 32.000 in 2026 oplopend naar € 207.000 vanaf 2027 waaraan in de meerjarenbegroting 2026-2028 nog invulling gegeven moet worden. Zie ook onderstaande tabel en bijlage D voor een nadere toelichting. Uw raad wordt voorgesteld in te stemmen met de concrete invulling van de taakstelling 'Nieuw voor Oud' zoals opgenomen in bijlage D. Opgenomen taakstellingen bestaand beleid begroting 2025-2028 Bedragen in € Taakstellingen

2025

Stelpost taakstelling 'Nieuw voor Oud'

2026

2027

2028

450.000 650.000 650.000

Concrete invulling van deze taakstelling (zie bijlage D)

-404.000 -418.000 -443.000 -443.000

Restant nog in te vullen taakstelling 'Nieuw voor Oud'

404.000

32.000 207.000 207.000

Taakstelling besparingen Sociaal domein Zie de toelichting onder het kopje Resultaat sociaal domein. Taakstelling besparingen andere domeinen Naast besparingsmaatregelen in het sociaal domein willen we in de komende periode door een extern bureau ook nader onderzoek doen naar besparingsmaatregelen binnen de andere domeinen. Hiertoe is, vooruitlopend op dit nader onderzoek, een taakstelling ingeboekt van € 100.000 in 2027 oplopend naar € 500.000 vanaf 2028. Op een totale begrotingsomzet van € 140 mln. achten wij dit behapbaar. Deze taakstelling komt dan bovenop de nog resterende taakstelling 'Nieuw voor Oud' oplopend van € 32.000 in 2026 oplopend naar € 207.000 vanaf 2028. Verhoging OZB boven de reguliere inflatie-index Uw raad heeft zich in de raadssessie op 7 maart 2024 uitgesproken dat we graag de gemeente willen blijven die we nu zijn, met (tenminste) behoud van het huidige voorzieningenniveau. Daarnaast willen we ambities realiseren in het kader van de strategische opgaven en grote maatschappelijke vraagstukken. Dit noodzaakt ons om bovenop de reguliere inflatie-index 2025 van 2,5% voor 2025 een structurele verhoging van de OZB voor te stellen van 5%, totaal derhalve 7,5%, om tot een sluitend meerjarenperspectief 2025-2028 te komen.

Deze verhoging volgt op een periode van 2 jaar (2023 en 2024) waarop de nullijn is toegepast qua OZB-verhoging, terwijl de inflatie in die twee jaren is opgelopen tot 13%. Rijkscompensatie herstel disbalans taken-middelen Vanaf 2026 is een PM-raming rijkscompensatie herstel disbalans taken-middelen opgenomen. Rijk en VNG hebben afgesproken dat decentrale overheden nauw betrokken zullen worden bij de verdere uitwerking van het regeerakkoord. Of dit leidt tot meer middelen of minder taken is op dit moment nog niet bekend.

3.3 Ontwikkeling reserves Deze paragraaf bevat de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve, de inzet van de reserve weerstandsvermogen en de ontwikkeling van de reserve grondexploitatie.

Programmabegroting 2025 - 2028

Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve Het verloop van de algemene bestemmingsreserve is in onderstaande tabel toegelicht. Uit deze tabel blijkt dat de algemene bestemmingsreserve uitkomt op een bedrag van € 11,28 mln. per 31 december 2028. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het nieuw beleid dat zich vanaf de begroting 2026 en volgende ongetwijfeld ook zal aandienen. Door uw raad is de ondergrens van de algemene bestemmingsreserve bepaald op € 4,5 mln. Stand algemene bestemmingsreserve bij begroting 2025 Bedragen * € 1.000.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

Verwachte stand per 1 januari

20,84

24,42

16,28

12,74

11,38

Mutaties 2024 (inclusief bestaande claims)

1,82

-2,14

-0,54

-0,27

-0,2

Financieel resultaat zomernota 2024

2,60

Afroming reserve statushouders bij zomernota 2024

1,00

Storting in de dynamische investeringsreserve bij begroting 2025

-3,05

Dekking begrotingsresultaat 2024-2028

-1,84

-2,95

-3,00

-1,09

0,10

Verwachte stand per ultimo jaar

24,42

16,28

12,74

11,38

11,28

Ontwikkeling algemene reserve grondexploitatie Het meerjarenoverzicht van de algemene reserve grondexploitatie (prognose) is in onderstaand overzicht weergegeven. Meerjarenoverzicht algemene reserve grondexploitatie Bedragen in € Omschrijving

Jaarrekening 2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand per 01-01

5.000.000

Stortingen

1.992.226

2.293.094

1.303.595

412.863

145449

Onttrekkingen

-206.114

-362.420

-437.420

-317.420

321672 -317.420

-1.786.112 -1.930.674

-866.175

-95.443

-4.252

Afroming reserve Stand per 31-12

-317420

0 5.000.000 5.000.000 5.000.000 5.000.000 5.000.000 4.828.029

De algemene reserve grondexploitatie kent een ondergrens van € 1 mln. en een bovengrens van € 5 mln. Op basis van de huidige prognose is de verwachting dat de bovengrens in de periode 2024-2027 vooralsnog wordt bereikt. Niet alle grondexploitaties sluiten met een positief resultaat. En daar waar wel sprake is van een positief exploitatieresultaat is deze relatief gering. Programmabegroting 2025 - 2028

Daar waar in de afgelopen jaren sprake was van een forse storting van de algemene reserve grondexploitatie ten gunste van de algemene bestemmingsreserve, moet voor de komende jaren rekening gehouden worden met een beperktere afroming van de algemene reserve grondexploitatie. Het daadwerkelijk verloop van de algemene reserve grondexploitatie wordt gevoed vanuit de werkelijk behaalde resultaten grondexploitatie en is conjunctuurafhankelijk. Zodra de algemene reserve grondexploitatie het maximum van € 5 mln. heeft bereikt vindt, conform de nota grondbeleid, afroming plaats ten gunste van de algemene bestemmingsreserve (effectuering bij de jaarrekening). Voor een nadere toelichting zie de paragraaf Grondbeleid.

3.4 Financiële wendbaarheid en weerbaarheid Twee keer per jaar, bij de programmabegroting en programmarekening, staan we stil bij de financiële wendbaarheid en weerbaarheid om daarmee inzicht te geven in de financiële positie. Als gemeente gebruiken we verschillende instrumenten om de financiële positie in het oog te houden. De vijf verplichte BBV-kengetallen vallen hier ook onder. Onderstaand geven we aan welke kengetallen inzicht geven in de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. Daarnaast geeft de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de reserve weerstandsvermogen inzicht in de financiële positie. Kengetallen financiële wendbaarheid Wendbaarheid heeft te maken met hoe flexibel we zijn in onze begroting en bedrijfsvoering om snel te kunnen inspelen op de actualiteit. De volgende kengetallen dragen bij aan de financiële wendbaarheid:  Netto schuldquote (niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen).  Belastingcapaciteit (niveau van de belastingdruk ten opzichte van het landelijk gemiddelde). Kengetallen financiële weerbaarheid Weerbaarheid heeft te maken met de veerkracht of het vermogen onverwachte financiële klappen op te vangen en bestand te zijn tegen de impact van bestaande risico's.

De volgende kengetallen geven inzicht in de financiële weerbaarheid:  Solvabiliteit (mate waarin de gemeente aan haar financiële verplichtingen kan voldoen).  Grondexploitatie (waarde van de grond ten opzichte van de totaal geraamde kosten).  Structurele exploitatieruimte (mate waarin de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten). De financiële kengetallen ontwikkelen zich bij de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 als volgt:

Programmabegroting 2025 - 2028

Overzicht financiële kengetallen Getallen in % Onderdeel

Streefwaardenkengetallen 2023 2024 2025 2026 2027 2028 positief neutraal negatief Rek.

Begroting

Netto schuldquote

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Solvabiliteit

Grondexploitatie

-5

-2

Structurele exploitatieruimte

< 90

90-130

> 130

> 50

20-50

< 20

-2

< 20

20-35

> 35

2,12 2,15 1,37 -0,28 0,06 0,01

< 100

100

>100

Belastingcapaciteit

Voor een nadere toelichting op deze kengetallen zie de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve en weerstandsratio Naast de financiële kengetallen geeft de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de weerstandsratio ook inzicht in de financiële positie van de gemeente en daarmee in de mate van de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. De algemene bestemmingsreserve ontwikkelt zich van € 20,84 mln. per 1 januari 2024 naar € 11,28 mln. per 31 december 2028 (zie het schema onder hoofdstuk 3.3). De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per 1-1-2025 € 10,65 mln. terwijl de risico's zijn geïnventariseerd op € 2,81 mln. Daarmee komt de weerstandsratio op 3,8. Dit is lager dan bij de begroting 2024 (4,0) en bij de jaarrekening 2023 (4,4). Het weerstandsvermogen is ten opzichte van de jaarrekening 2023 met bijna € 2,7 mln. afgenomen. Voornaamste reden hiervan is het niet meenemen van de onbenutte belastingcapaciteit in de weerstandscapaciteit. De ingeschatte risico's binnen de grondexploitatie bevinden zich momenteel op een minimumniveau. Het blijft echter een momentopname. Bij economische tegenslag / grote grondaankopen kan met name binnen de grondexploitatie ook snel sprake zijn van toenemende risico's en een daling van de weerstandsratio.

Een weerstandsratio boven de 2,0 wordt in de beleidsnota weerstandsvermogen en risicobeheersing gekwalificeerd als 'uitstekend'. Zie voor een nadere toelichting de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gezonde financiële positie De financiële kengetallen laten zien dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is. De reserve weerstandsvermogen zit met een ratio van 3,8 op 'uitstekend' niveau terwijl de algemene bestemmingsreserve eind 2028 uitkomt op een bedrag van € 11,28 mln. Dit is € 6,78 mln. boven het door uw raad gestelde minimumniveau van € 4,5 mln.

Programmabegroting 2025 - 2028

Op basis van bovenstaande bevindingen mag gesteld worden dat onze gemeente een financieel gezonde positie heeft en dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is. Wel dienen hierbij in de periode 2026-2028 nog een aantal taakstellingen ingevuld te worden. De ontwikkeling in het meerjarenperspectief blijft sterk afhankelijk van de ontwikkelingen op Rijksniveau en de uitwerking van het regeerakkoord waarbij de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht van de overheden nader onderwerp van gesprek blijft.

Programmabegroting 2025 - 2028

Hoofdstuk 4: De programma's

Programmabegroting 2025 - 2028

4.1: Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving

4.1 Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving Portefeuillehouder:

Wethouders A. Kreule en B. Nijboer

Programmacoördinator:

Domeinmanager T. Penders

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Raalte&id=66651985-387d-43a3-9d0c-5f1d5aff4dbe