Vertrekpuntennotitie Landelijk Gebied Noord Veluwe

9935

107,4

Aantal ha

Emissie kg NH3

Aantal bedrijven

55,5

124

Aantal ha

Emissie kg NH3

Aantal bedrijven

9

59,3

Aantal ha

Emissie kg NH3

Aantal bedrijven 16,2

Ermelo

aantal ha

Elburg

Gemeente

24,1 0,0

Putten

12,2

10

39,4

10179

24

42,7

16376

83

119,0

61639

129

159,4

134286

304

774,1

261718

Totaal

107,6

220

574,1

190643

132

333,2

110196

270

767,9

187818

279

976,7

251628

495

2227,5

462540

*oppervlakets komen uit BRP gewasregistratie en zijn exclusief natuurpercelen. En zij geselecteerd op het gehele perceel ook als maar een deel van het perceel in een buffer ligt. Oftewel een worst case scenario *aantal bedrijven en emissierechten komen uit I-GO 2020

Voor de depositie in Natura2000 en de KDW’s is eerst per Natura2000 habitattype de KDW ingevuld. Daarna zijn de hexagonen van de DASH depositie in Natura2000 geselecteerd op intersectie met de Natura2000 habitatten. Omdat er alleen voor habitatten een KDW is en niet voor de rest van het Natura2000 gebied. Deze hexagonen zijn gefuseerd (union) met de habitattypen. Hierna volgde per vlakje enkele berekeningen zodat elk hexagon kon worden opgesplitst in de categorieën zoals in de kaart in figuur 6. Hiervan zijn alleen de gegevens opgenomen van de delen van de hexagonen waar depositie groter is dan de KDW, waar dus een reductie nodig is. Oppervlaktes waar geen reductie nodig is of die buiten Natura2000 habitatten valt is dus niet meegenomen. Het aantal kg reductie lijkt dus weinig maar is heel lokaal. Hierdoor is een veel grotere reductie in emissie nodig dan er voor de reductie van deze hele lokale depositie nodig is.

77

Tabel 23: Overzichtstabel habitattypen en stikstofdepositiedoelen per gemeente.

Habitattypen per gemeente Elburg

Oppervlakte (ha)

KDW Gemiddelde (kg/ha/jaar benodigde ) afname (%)

Maximaal benodigde afname (%)

727.4

14.25

12.93

61.61

Beuken-eikenbossen met hulst

11.9

20.01

18.54

32.88

Binnenlandse kraaheibegroeiingen

64.1

13.60

8.78

50.13

Droge heiden

431.2

15.00

8.25

40.96

Jeneverbesstruwelen

111.5

15.00

4.33

44.99

Oude eikenbossen

1.9

15.00

43.85

48.66

Stuifzandheiden met struikhei

31.6

15.00

12.88

49.53

Vochtige heiden (hogere zandgronden)

3.8

17.00

2.61

17.13

Zandverstuivingen

71.4

10.00

38.97

61.61

1658.8

16.95

14.89

72.09

0.1

11.01

43.55

46.89

720.6

20.01

22.57

58.68

0.4

15.00

37.36

44.12

854.9

15.00

7.61

53.99

Heischrale graslanden

0.5

10.00

53.95

63.55

Oude eikenbossen

51.7

15.00

40.66

52.78

Pioniervegetaties met snavelbiezen

4.1

20.01

6.68

62.76

Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen)

9.7

26.00

3.16

15.78

Vochtige heiden (hogere zandgronden)

12.4

17.00

17.39

70.33

Zandverstuivingen

2.7

10.00

51.26

55.6

Zwakgebufferde vennen

1.7

8.00

60.24

72.09

212.7

13.09

28.41

70.83

Beuken-eikenbossen met hulst

8.4

20.01

14.89

24.79

Droge heiden

2.8

15.00

38.25

46.45

Oude eikenbossen

1.6

15.00

36.24

42.11

Stuifzandheiden met struikhei

92.4

15.00

17.20

43.18

Zandverstuivingen

107.5

10.00

39.99

70.83

16.5

21.68

14.57

46.13

Beken_en_rivieren_met_waterplanten_(grote_fonteinkruiden)

0.2

34.00

0.00

0

Beuken-eikenbossen met hulst

6.0

20.01

17.09

44.68

Beuken-eikenbossen_met_hulst

1.3

20.01

3.33

7.98

Droge heiden

1.2

15.00

40.17

45.27

Droge_hardhoutooibossen

0.4

29.10

0.00

0

Glanshaver-_en_vossenstaarthooilanden_(glanshaver)

0.1

20.00

0.00

0

Oude eikenbossen

6.0

15.00

42.30

46.13

Stroomdalgraslanden

0.1

17.50

0.45

1.36

Vochtige_alluviale_bossen_(beekbegeleidende_bossen)

0.5

26.00

0.00

0

Vochtige_alluviale_bossen_(essen-iepenbossen)

0.7

28.00

0.00

0

2254.1

16.18

18.94

69.43

0.2

11.01

31.64

39.49

Ermelo Actieve hoogvenen (heideveentjes) Beuken-eikenbossen met hulst Blauwgraslanden Droge heiden

Harderwijk

Hattem

Nunspeet Actieve hoogvenen (heideveentjes)

78

Beuken-eikenbossen met hulst

629.4

20.01

21.86

57.48

0.4

13.60

30.70

50.53

1184.4

15.00

12.52

60.47

Heischrale graslanden

0.1

10.00

45.25

48.93

Oude eikenbossen

74.8

15.00

32.94

54.39

Pioniervegetaties met snavelbiezen

1.0

20.01

0.00

0

196.4

15.00

15.62

44.74

Vochtige heiden (hogere zandgronden)

13.9

17.00

10.49

30.23

Zandverstuivingen

150.6

10.00

39.07

64.69

Zure vennen

2.5

10.00

50.81

63.63

Zwakgebufferde vennen

0.4

8.00

63.79

69.43

1036.5

14.68

7.63

57.42

1.0

20.01

12.17

25.61

Droge heiden

876.6

15.00

3.88

46.32

Heischrale graslanden

65.9

10.00

29.45

50

Jeneverbesstruwelen

18.7

15.00

7.63

40.07

Oude eikenbossen

14.9

15.00

40.13

57.42

Stuifzandheiden met struikhei

59.3

15.00

14.21

44.25

300.1

19.49

28.87

50.71

Beuken-eikenbossen met hulst

266.3

20.01

28.42

44.09

Droge heiden

30.0

15.00

29.86

50.12

Oude eikenbossen

3.8

15.00

49.35

50.71

6206.0

16.06

15.98

72.09

Binnenlandse kraaheibegroeiingen Droge heiden

Stuifzandheiden met struikhei

Oldebroek Beuken-eikenbossen met hulst

Putten

Totaal

79

Bijlage 4: Bronnen voorbeelden visie landbouwtransitie In heel Nederland zijn er innovatieve boeren die zich proactief proberen te verhouden tot de veranderende context van klimaat, regelgeving en maatschappelijke verwachtingen. In de praktijk levert dit een veelvoud aan experimenten en ervaringen op die uiteindelijk gaan bepalen hoe de landbouwtransitie vorm moet krijgen. Pionierende boeren zijn te vinden op een breed spectrum van innovatie: van precisieaanpassingen in alledaagse bedrijfsvoering, tot compleet nieuwe productiemethoden die de sector zouden kunnen revolutioneren. Omdat stikstof een belangrijke uitdaging is in de sector zijn er veel ontwikkelingen gaande op dit gebied die oplossingen zouden kunnen bieden. Onderstaande tabel geeft een overzicht van transitievoorbeelden van pionierende en lang-gevestigde bedrijven in Nederland aan de hand van de voorgestelde zoneringen voor de Noord Veluwe.

80

Tabel 23: Achtergrond informatie transitievoorbeelden.

MANAGEMENT AANPASSING Transitievoorbeelden Zone 1

Aanpassing bedrijfsvoering

Aanzienlijke verandering

Grote transitie

Technologische toekomst

Agrarisch natuur- en landschapsbeheer Door combinerende agrariërs, op eigen land of gemeenschapsgrond

Tuinderij met regeneratief natuurbeheer Kleinschalige tuinbouw met een focus op de korte keten met ruimte voor regeneratie

Voedselbossen Variant van landbouw die het dichtst tegen natuur aan zit

-

● BoerenNatuur - https://www.boerennatuur.nl/

Zone 2

Zone 3

Zone 4

Zone 5

TRANSITIE

Bufferboeren Biologische/extensieve melkveehouderij met stripbegrazing en een gesloten bedrijfskringloop ● Natuurboerderij Eytemaheert https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2023/de-meest-simpele-en-logische-aanpak-van-het-stikstofprobleem-bestaat-allang-de-bufferboer~v735611/ Klimaatslimme veehouderij Maatregelen zoals niet-kerende grondbewerking, groenbemesters en slimme stalsystemen ● elkveebedrijf Roetert https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/03/01/geenaan-en-afvoerkosten-mest-meer-doorstikstofkraker ● Opties voor aanpassingen https://edepot.wur.nl/463803 Veehouderij met verhoogd waterpeil Doorgang veehouders door focus op factoren als ras, voeding en beweiding in combinatie met weidevogelbeheer

● Stichting Bodemzicht https://www.bodemzicht.nl/ Agroforestry melkveehouderij Mogelijkheden van koeien met bomen (zoals voederhagen), tot bomen (zoals boomweides) met koeien ● Biologische Boerderij Veld en Beek - https://www.veldenbeek.nl/

Strokenteelt Akkerbouw met hogere biodiversiteit op een perceel, en efficiëntere opname van nutriënten, water, licht ● Boerderij van de Toekomst (WUR) https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/onderzoeksinstituten/plant-research/showwpr/strokenteelt.htm Vorm van Paludicultuur Veevoer verbouwen in natte gebieden en vee verderop droog laten grazen

● Boeren bij Hoog Water https://www.verantwoordeveehouderij.nl/nl/koeien-kansen-1/show/-Ervaringen-eerste-jaar-Boeren-bij-HoogWater-.htm

● Onderzoek Louis Bolk Instituut - https://www.landbouwmetnatuur.nl/maatregelen/paludicultuur-natte-teelt/

Openstellen en informatie Toegankelijkheid van erf voor recreanten via een wandelpad of met informatievoorziening

Recreatieroutes Aansluiting agrarische bedrijven bij routes met lokale verkoop ambachtelijke producten (zoals bijvoorbeeld boeren-ijs)

● GraanGeluk - https://graangeluk.nl/het-verhaal/geschiedenis-westbergveld/

● Rustpunt.nu boerderijen https://www.rustpunt.nu/

● Voedselbos Ketelbroek https://re-generation.cc/pionier/wouter-van-eck-voedselbos-ketelbroek/ Gemengde landgoed boerderijen Verschillende samenwerkende agrarische ondernemers met natuurinclusieve bedrijfsvoering

Verticale landbouw Groenten, kruiden of microgreens telen in groenteflats met precisie-teeltmethoden

● Burgerboerderij Biesterhof https://www.biesterhof.nl/wie-zijnwij/

● iligreens Barneveld https://milligreens.nl/ons-verhaal/

Innovatieve akkerbouw Vervangend bedrijfsmodel voor reguliere melkveehouderij (vb. sojamelk i.p.v. koeienmelk)

Niet-grondgebonden productie Innovatieve productie zoals insecten kweken, vermi-compost productie en precisie-fermentatie kweekvlees

● De Nieuwe elkboer https://nieuwemelkboer.nl/

Natte teelten Rijst verbouwen op veenweides, of natte biomassa gewassen telen ● Polderlab Leiden https://www.wur.nl/nl/nieuws/startproef-met-rijstteelt-op-veengrond.htm ● Brochure natte teelten veenweide -https://www.veenweiden.nl/wpcontent/uploads/2019/06/BrochureNatte-teelten-6-6-2019.pdf#page=20 Multifunctioneel bedrijf Omvorming tot multifunctioneel landbouwbedrijf naar zorg-, educatie-, of belevingsboerderij

● Protix Bergen op Zoom https://protix.eu/# ● osa eat - https://mosameat.com/ ●Stadswormerij https://stadswormerij.nl/ Drijvende landbouw Teelt van verschillende gewassen op drijvende vlotten van piepschuim

● Stichting Drijvende Eilanden - https://www.akkerwijzer.nl/artikel/126762-teelt-opdrijvende-eilanden-vooral-interessant-bij-metropolen/ -

● De Groenerie - https://degroenerie.nl/ ● oestuin trecht https://www.moestuinutrecht.nl/

81