70920 Eindrapport differentiatiemogelijkheden toekomstscenario's IG (def)
Tekst van het document
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
1/66
krimp
EERSTE OUTLINE RAPPORT
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep Verdere uitwerking 70920 – 17 april 2024 Martin Heekelaar
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
2/66
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 4 Inleiding........................................................................................................................... 4 1.1
Aanleiding ....................................................................................................... 4
1.2
Opdracht ......................................................................................................... 4
1.3
Inhoudelijke achtergrond ............................................................................... 5
1.4
Ontwikkeling van de sociale infrastructuur ..................................................... 6
1.5
Inrichting van de functionaliteiten.................................................................. 7
1.6
Ontwikkelingen rondom de arbeidsmarktregio ............................................... 9
Hoofdstuk 2 .................................................................................................................... 10 Differentiatie-mogelijkheden ......................................................................................... 10 2.1
Opties binnen de scenario’s .......................................................................... 10
2.2
Verder uit te werken varianten ..................................................................... 13
2.3
Opmerkingen vooraf ..................................................................................... 14
Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 15 Scenario 1: bedrijf voor beschut werk ............................................................................ 15 3.1
Scenario 1B: Bedrijf voor aanvullende beschutte arbeid ............................... 15
3.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 15
3.3
Consequenties .............................................................................................. 16
3.4
Aantallen ...................................................................................................... 18
3.5
Financiën ...................................................................................................... 19
3.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 22
3.7
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 22
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 24 Scenario 2: Integraal sociaal werkbedrijf ....................................................................... 24 4.1
Scenario 2B: Integraal sociaal werkbedrijf met gemeentelijke functionaliteit ‘zoeken en vinden’ ................................................................. 24
4.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 24
4.3
Consequenties .............................................................................................. 25
4.4
Aantallen ...................................................................................................... 27
4.5
Financiën ...................................................................................................... 27
4.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 29
4.7
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 30
Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 31 Scenario 3A: Partieel sociaal werkbedrijf voor de nieuwe doelgroep ............................. 31 5.1
Inleiding ....................................................................................................... 31
5.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 32
5.3
Consequenties .............................................................................................. 32
5.4
Aantallen ...................................................................................................... 34
5.5
Financiën ...................................................................................................... 34
5.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 36
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
5.7
3/66
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 36
Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 38 Scenario 3B: Partieel sociaal werkbedrijf als werkvoorzieningsschap ............................ 38 6.1
Inleiding ....................................................................................................... 38
6.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 39
6.3
Consequenties .............................................................................................. 39
6.4
Aantallen ...................................................................................................... 40
6.5
Financiën ...................................................................................................... 41
6.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 43
6.7
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 43
Hoofdstuk 7 .................................................................................................................... 45 Scenario 4A: Gecombineerd sociaal werkbedrijf met basispakket .................................. 45 7.1
Inleiding ....................................................................................................... 45
7.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 45
7.3
Consequenties .............................................................................................. 46
7.4
Aantallen ...................................................................................................... 47
7.5
Financiën ...................................................................................................... 48
7.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 49
7.7
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 50
Hoofdstuk 8 .................................................................................................................... 52 Scenario 4B: Gecombineerd sociaal werkbedrijf met alle taken in één ........................... 52 8.1
Inleiding ....................................................................................................... 52
8.2
Randvoorwaarden ......................................................................................... 52
8.3
Consequenties .............................................................................................. 53
8.4
Aantallen ...................................................................................................... 54
8.5
Financiën ...................................................................................................... 55
8.6
Kansen en bedreigingen ............................................................................... 56
8.7
Beantwoording van de onderzoeksvragen .................................................... 56
Hoofdstuk 9 .................................................................................................................... 58 Samenvatting ................................................................................................................. 58 Bijlage 1.
Aantallen per scenario .................................................................................. 60
HOOFDSTUK 1
Inleiding 1.1
Aanleiding
Berenschot voerde in opdracht van de aandeelhouders van Inclusief Groep de Toekomstverkenning Inclusief Groep uit (Berenschot, 25 mei 2023). pIn het onderzoeksrapport zijn vijf toekomstscenario’s geformuleerd. De aandeelhouders hebben besloten de volgende scenario’s verder uit te werken: 1. Bedrijf voor beschut werk 2. Integraal sociaal werkbedrijf 3. Partieel sociaal werkbedrijf 4. Gecombineerd werkbedrijf Daarnaast hebben de aandeelhouders besloten om de conclusies, aanbevelingen en uitgangspunten uit het rapport als vertrekpunt te nemen voor het vervolgproces. In het vervolgtraject wordt het ruitmodel van Berenschot gehanteerd, dat start met de intentie-fase en eindigt met de implementatiefase. De intentie-fase is met de door de AVA genomen besluiten, afgerond. Nu start de strategiefase. De strategiefase heeft tot doel om te komen tot een businessplan voor een toekomstbestendige inrichting van de Inclusief Groep die aansluit bij de opgave, visie en wensen van de verschillende gemeenten. Uw vraag aan ons heeft betrekking op de verdere uitwerking van de vier door u genoemde scenario’s, binnen het (bredere) kader van de strategiefase. Deze rapportage, waarin verschillende differentiatiemogelijkheden binnen de vier varianten worden uitgewerkt, is niet het businessplan. In het businessplan worden de contouren van de voorkeursvariant verder uitgewerkt.
1.2
Opdracht
De opdracht aan Berenschot is als volgt geformuleerd: Werk de vier scenario’s in dialoog met de aandeelhoudende gemeenten en de Inclusief Groep verder uit en betrek hierbij de volgende uitgangspunten: 1. Onderzoek bij elk scenario welke differentiatiemogelijkheden er zijn voor de individuele aandeelhoudende gemeenten. Geef bij de uitwerking van de scenario’s weer wat er vanuit de participatiewet nodig is voor de mensen vanuit de verschillende gemeenten (klantvraag) 2. Breng per scenario (inclusief de differentiatiemogelijkheden) in kaart wat de consequenties op korte en lange termijn hiervan zijn voor gemeenten en Inclusief Groep. Beschrijf concreet de gevolgen voor de uitvoering bij de gemeenten dan wel andere 'derden' in geval activiteiten meer of minder belegd worden bij de Inclusief Groep; 3. Beschrijf bij alle vier de scenario's (inclusief de differentiatiemogelijkheden) wat dit betekent voor de governance. Beschrijf concreet de gevolgen voor het opdrachtgeverschap, aandeelhouderschap, eventuele dienstverleningsovereenkomsten en definieer wat harde garanties inhouden; 4. Beschrijf de gevolgen per scenario voor de infrastructuur van de participatiewet, zoals geformuleerd in het onderzoeksrapport. Maak hierbij een onderscheid in de re integratie en
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
5/66
ontwikkeling van de Inclusief Groep – waaronder de plek van Inclusief Groep in de keten - voor kandidaten enerzijds en de werkgeversrol van de Inclusief Groep anderzijds.
1.3
Inhoudelijke achtergrond
Met het in werking treden van de Participatiewet werden gemeenten verantwoordelijk voor vijf subdoelgroepen, zoals weergegeven in onderstaande figuur. Het gaat zowel om groepen waar gemeenten al verantwoordelijk voor waren, als om nieuwe doelgroepen. We lichten de verschillende groepen kort toe.
Figuur. Landelijke ontwikkeling van de doelgroep Participatiewet volgens ramingen van het Ministerie van SZW uit 2014 (aantallen x 1.000; bron: Ministerie van SZW, bewerking Berenschot)
Toelichting: •
Gemeenten waren en blijven verantwoordelijk voor de groep voormalig bijstand (WWB). Om het effect van de Participatiewet duidelijk te maken is die groep gelijk gehouden; in werkelijkheid is in deze groep ook sprake van stijgingen en dalingen, bijvoorbeeld als gevolg van economische ontwikkelingen of zoals in de afgelopen jaren door de Coronamaatregelen.
•
Daarnaast blijven gemeenten verantwoordelijk voor de doelgroep met een oude Wsw-indicatie. Deze groep wordt geleidelijk aan kleiner en zal volgens de ramingen pas rond 2050 volledig op nul eindigen.
•
Voor een deel van de Wsw’ers die uitstromen komt de nieuwe doelgroep ‘beschut’ in de plaats. Het gaat om mensen met een arbeidsbeperking die wel kunnen werken, maar niet aan de slag kunnen bij reguliere werkgevers. Het uitgangspunt is dat deze groep ongeveer een derde van de voormalige Wsw-populatie vervangt.
•
Voor het resterende deel van de Wsw’ers die uitstromen komt de zogenoemde groep ‘nieuw regulier’ in de plaats. Deze mensen kunnen met ondersteuning zoals een loonkostensubsidie of jobcoaching aan de slag bij reguliere werkgevers. Het uitgangspunt is dat deze groep twee derde van de voormalige Wsw-populatie vervangt.
•
De beperking van de Wajong tot mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn, leidt er tot slot toe dat nieuwe groepen die voorheen een uitkering zouden ontvangen op grond van de Wajong, nu tot de doelgroep van de Participatiewet behoren. Deze doelgroep is nieuw voor gemeenten; eerder klopten deze mensen bij het UWV aan. Het aantal ervan neemt tot ongeveer 2050 jaarlijks toe. Deze groep is qua kenmerken vergelijkbaar met de groep ‘nieuw regulier’, en kan in principe met ondersteuning aan de slag bij reguliere werkgevers.
Kortom: gemeenten krijgen de komende jaren te maken met een steeds grotere doelgroep die ondersteuning nodig heeft bij het vinden van werk op de reguliere arbeidsmarkt of die aangepaste
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
6/66
arbeid nodig heeft. Dat heeft impact op de gemeentelijke organisatie. Tot ongeveer 2050 zal rekening gehouden moeten worden met een groei van het aantal mensen met een arbeidsbeperking die gebruik maken van gemeentelijke dienstverlening.
1.4
Ontwikkeling van de sociale infrastructuur
In opdracht van het Ministerie van SZW, VNG en Cedris onderzocht Berenschot de huidige infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven en te voorziene ontwikkelingen. Gebaseerd op een eerder rapport van de SER werden daartoe de functionaliteiten gedefinieerd die voor elke gemeente aanwezig zouden moeten zijn om de Participatiewet goed uit te kunnen voeren. Dat leidde tot de volgende functies:
E. Uitstroom naar regulier werk
D. Werkgversbenadering: - Advies -Netwerken F. Aan de slag met LKS e/o begeleiding bij reguliere werkgever
A. Vinden, herkennen en diagnose van kandidaten, waaronder poortwachter
B. Ontwikkelen werknemersvaardigheden: startklaar maken van mensen
C. Matching
G. Dienstverlening aan mensen zonder indicatie beschut, nog niet in dienst bij reguliere werkgever
J. Wsw
H. Aan de slag op een beschutte werkplek
I. Sociale activiering
Uiteraard kunnen deze functionaliteiten verschillend worden ingericht. In 5% van de gevallen voert het voormalige Wsw-bedrijf alleen nog de Wsw uit. Er zijn geen nieuwe taken bij gekomen. In veruit de meeste gevallen (95%) wordt de voormalige infrastructuur van de Wsw ook benut voor de nieuwe doelgroepen, al dan niet in combinatie met andere (nieuw opgerichte) uitvoeringsorganisaties. Ongeveer 20% van de voormalige Wsw-bedrijven voert de volledige Participatiewet uit (zowel werk als inkomen: regie over de gehele infrastructuur + inkomen). Nog eens 20% van alle voormalig Wsw-bedrijven voert het volledige werkdeel van de Participatiewet uit (regie over de gehele infrastructuur, maar de uitvoering van Inkomen is elders belegd). 5% van de voormalig Wsw-bedrijven voert naast de Wsw enkel nieuw beschut werk uit (onderdelen J en H – en in enkele gevallen G - in de infrastructuur). De resterende 50% van de voormalige Wswbedrijven voert een deel van de re-integratietaken van gemeenten uit, al dan niet voor specifieke doelgroepen (een deelverzameling van de onderdelen A t/m I, waarbij J altijd wordt uitgevoerd).
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
7/66
Uit het onderzoek blijken voorts drie belangrijke knelpunten in de infrastructuur: 1. Het ontbreekt in gemeenten en/of regio’s vaak aan een goede inrichting van de ondersteuningsinfrastructuur voor de Participatiewet, met een duidelijke inbedding van het sociaal ontwikkelbedrijf. Bij zeker de helft van de sociaal ontwikkelbedrijven is het met een krimpend aantal medewerkers en krimpende budgetten onduidelijk waar ze aan toe zijn. Een veelvoorkomend probleem is dat er veel minder en andere kandidaten naar sociaal ontwikkelbedrijven worden doorverwezen dan waarmee rekening is gehouden. Dat leidt tot overcapaciteit en hoge exploitatiekosten waar geen opbrengsten tegenover staan. Hoewel alle gemeenten voor een grote uitdaging staan, doet deze problematiek zich het meest voor in regio’s waar het klassieke Wsw-bedrijf nog los staat van de sociale dienst. 2. Er wordt vaak niet expliciet rekening gehouden met mensen die niet behoren tot de doelgroep beschut, voor wie het (nog) niet lukt om bij reguliere werkgevers in een dienstbetrekking aan de slag te komen. Vaak kan deze groep geholpen worden met een (tijdelijke) dienstbetrekking bij het sociaal ontwikkelbedrijf. Maar bij invoering van de Participatiewet wordt deze groep niet benoemd en zijn hier niet apart financiële middelen voor beschikbaar gesteld.
Gemeenten worstelen daardoor met de financiering van dienstverlening aan deze groep. 3. Ten derde vormen de complexiteit van de financiering en de omvang van de beschikbare middelen een knelpunt. Voor gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven is vaak niet duidelijk hoeveel geld er voor de gemeentelijke uitvoering van de Participatiewet beschikbaar is. Dat komt doordat een groot deel van de middelen is ondergebracht in het gemeentefonds en daarmee niet meer direct duidelijk is hoeveel er voor de Participatiewet beschikbaar is. Bovendien blijken de daadwerkelijke kosten voor verschillende doelgroepen vaak hoger te liggen dan waar het Rijk rekening mee houdt in de vergoedingen. Daarnaast merken we in opdrachten die we voor gemeenten en gemeentelijke uitvoeringsorganisaties uitvoeren, dat door de diversiteit aan inrichtingsvormen ook vraagstukken en discussies ten aanzien van de governance ontstaan. Die kunnen bovengenoemde knelpunten extra compliceren. We merken op dat het gaat om landelijke conclusies. Voor de conclusies ten aanzien van Inclusief Groep verwijzen we naar de Toekomstverkenning Inclusief Groep (Berenschot, 25 mei 2023)
1.5
Inrichting van de functionaliteiten
Gemeenten moeten de inrichtingsvraag voor de uitvoering van de Participatiewet beantwoorden. Het antwoord op deze vraag is niet voldoende. Met het oog op een goede uitvoering van de Participatiewet moet ook de vraag beantwoord worden hoe de klassieke infrastructuur voor de
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
8/66
uitvoering van de Participatiewet (verder1) wordt omgebouwd naar een infrastructuur die Participatiewet-proof2 is. Naast de inrichting van de infrastructuur gaat het om de inrichting van de verschillende functionaliteiten: hoe zien die eruit om de doelstellingen van de Participatiewet te realiseren binnen de gestelde kaders?
Een belangrijke doelstelling van de Participatiewet is inclusie. Mensen die het zelf niet redden op de arbeidsmarkt moeten ondersteund worden, zodat werken bij reguliere werkgevers wel nodig is. Dat heeft voor een belangrijk deel gevolgen voor de klassieke werksoorten van de Wsw-bedrijven. Voor een deel van de doelgroep blijft een beschutte werkomgeving nodig (doelgroep beschut werk). Maar, voor een ander deel zal het werk van de uitvoering verplaatst moeten worden van de eigen werksoorten naar het plaatsen en begeleiden van mensen met een beperking bij derden. De oorspronkelijke werksoorten blijven voor een deel bestaan, voor een deel moeten en kunnen ze worden omgebouwd en voor een deel zullen ze niet meer passend zijn in het licht van de uitgangspunten van de Participatiewet. Naast de functie van beschut werk, kunnen ze ook dienen als ontwikkelplek en opstap naar regulier werk en als terugval-optie voor als het medewerkers niet meer lukt om bij reguliere werkgevers aan de slag te blijven. Hierin zullen, rekening houdend met de beschikbare middelen, keuzes moeten worden gemaakt.
Kortom, rekening houdend met de doelstellingen van de Participatiewet (inclusie) en de beschikbare middelen (zowel nu en in de toekomst) moeten gemeenten naast de inrichting van de infrastructuur (wie voert welke functionaliteiten uit?), een duidelijke visie hebben op de eigen werksoorten en hoe die zich verhouden tot het werk bij reguliere werkgevers. Vragen die onder meer aan de orde zijn, zijn in hoeverre er geïnvesteerd moet worden in (het realiseren en in stand houden van) eigen goede renderende werksoorten, in hoeverre samenwerking gezocht wordt met private partijen, in hoeverre gebruik gemaakt wordt van detacheringen en in hoeverre de eigen werksoorten fungeren als opstap naar regulier werk of vangnet als mensen uitvallen uit hun baan bij een reguliere werkgever. Momenteel geeft Inclusief Groep hier vorm aan, door (adequaat) te reageren op de omstandigheden. Het gaat om het maken van duidelijke keuzes voor de toekomst en om hier opvolging aan te geven. Gezamenlijke keuzes hebben hierin de voorkeur, dan kan het bedrijf zich
Inclusief Groep en de deelnemende gemeenten hebben al belangrijke stappen gezet in hun oriëntatie op de Participatiewet. Echter, door de geleidelijke krimp van de Wsw en de geleidelijke groei van de nieuwe doelgroep, bevindt de uitvoering zich telkens in transitie. 2 Het doel van de Participatiewet om mensen een passend perspectief op participatie te bieden, waarbij het uitgangspunt blijft dat mensen met verminderde loonwaarde zo snel en zo regulier mogelijk aan de slag worden geholpen en gehouden. De uitvoering is Participatiewet-proof als deze zodanig is ingericht dat gemeenten erin slagen om deze doelstelling op financieel verantwoorde wijze te realiseren voor met name de groeiende nieuwe doelgroep die voorheen in de Wsw en/of de Wajong zouden zijn terecht gekomen. 1
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
9/66
daarop inrichten. Zodra de inrichtingskeuzes zijn gemaakt, kunnen gemeenten die kiezen voor gezamenlijke uitvoering nagaan welke meer inhoudelijke keuzes (inrichting functionaliteiten) worden gemaakt.
1.6
Ontwikkelingen rondom de arbeidsmarktregio
Door het intussen demissionair kabinet werd gewerkt aan plannen om in iedere arbeidsmarktregio minimaal één (ook digitaal) loket in te richten met overal dezelfde naam. Vooralsnog wordt gesproken over Regionale Werkcentra. Het doel van dit loket is dat werkenden, werkzoekenden en werkgevers met al hun arbeidsmarktgerelateerde vragen op één plek terecht kunnen. UWV en gemeenten faciliteren dit gezamenlijk. Wel blijft het mogelijk om, met name gericht op inwoners, op lokaal niveau toegangen te behouden. Deze ontwikkelingen hebben met name te maken met de functionaliteiten C (matching), D (werkgeversdienstverlening) en E (regulier werk). Het voornemen is om op termijn de huidige regionale samenwerkingsverbanden – de regionale mobiliteitsteams, de Werkgeversservicepunten en de Leerwerkloketten – in deze samenwerkingsverbanden te laten opgaan, zodat er geen afzonderlijke loketten meer zijn voor werkgevers of werkzoekenden. De samenwerkende partijen regelen onderling dat werkenden, werkzoekenden en werkgevers die zich bij het regionale loket of bij een ander loket melden altijd worden geholpen (‘no wrong door’ principe). Als iemand zich bij een loket meldt, brengt de partij die de werkzoekende of werkgever als eerste te woord staat direct in contact met de partij die verantwoordelijk is voor de dienstverlening.
De verantwoordelijke partij zorgt dat de dienstverlening van start gaat en regelt de inzet van interventies en instrumenten die nodig zijn. De wijze waarop Inclusief Groep hierop aansluit en wil aansluiten is mede afhankelijk van de inrichtingskeuzes die worden gemaakt. Gemeenten en Inclusief Groep maken hier afspraken over met de samenwerkingspartners in de (verschillende) arbeidsmarktregio(‘s).
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
10/66
HOOFDSTUK 2
Differentiatiemogelijkheden 2.1
Opties binnen de scenario’s
Zoals we hiervoor al aangaven zijn voor het toekomstige samenwerkingsarrangement voor de IGgemeenten in het reeds opgeleverde evaluatierapport, de volgende scenario’s uitgewerkt. 1. Bedrijf voor beschut werk: IG richt zich naast de Wsw op het realiseren van werkplekken voor de doelgroep beschut werk en eventueel werkplekken voor de doelgroep niet-beschut die het (nog) niet lukt om bij reguliere werkgevers aan de slag te gaan. 2. Integraal sociaal werkbedrijf: IG voert naast de Wsw voor - tenminste een aantal van - de IGgemeenten alle re-integratie en begeleidingstaken uit (alle functionaliteiten in de infrastructuur van de Participatiewet. 3. Partieel sociaal werkbedrijf: IG voert naast de Wsw voor - tenminste een aantal van - de IGgemeenten een aantal extra (maar niet alle) re-integratie en begeleidingstaken uit in de infrastructuur van de Participatiewet. 4. Gecombineerd werkbedrijf: Alle Participatiewet-taken (werk en inkomen, waaronder sociale activering in het kader van de Participatiewet) zijn – voor een deel van de gemeenten ondergebracht in één gemeenschappelijke organisatie. Voor alle varianten geldt dat de gemeenten die niet aan het samenwerkingsverband deelnemen, dienstverlening kunnen inkopen op basis van een dienstverleningsovereenkomst. In onze analyse hebben we de volgende differentiatiemogelijkheden geïdentificeerd.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
1B 1C
3A
Alleen nieuwe doelgroep
2A
4B
Gecombineerd
4A
Integraal werkbedrijf
2B
Partieel werkbedrijf
3B
Bedrijf voor beschutte arbeid
1A
11/66
G.
Begeleiding/ jobcoaching
Dienstbetrekkingen/ garantiebaners
J. Wsw
F.
Uitstroom naar regulier werk
Sociale activering (in kader P-wet)
E.
Werkgeversbenadering
I.
D.
Bemiddelen en matchen
H. Beschut werk
C.
B. Ontwikkelen
A. Vinden en herkennen
O. Inkomen
Op de verticale as staan de differentiatiemogelijkheden binnen de verschillende scenario’s (1 t/m 4). Op de horizontale as staan de functionaliteiten die worden onderscheiden in de infrastructuur voor de uitvoering van de Participatiewet. We lichten de differentiatiemogelijkheden als volgt toe. We merken op dat de integratie van taken niet op voorhand betekent dat taken op afstand, gecentraliseerd worden uitgevoerd. Inclusief Groep wil creatief meedenken over de mogelijkheden die passen bij de lokale gemeentelijke wensen. In overleg met Inclusief Groep maken de samenwerkende gemeenten daar concrete afspraken over. (1) Bedrijf voor beschutte arbeid •
1A. Exclusief bedrijf voor beschutte arbeid. IG is volledig verantwoordelijk voor de groep met een indicatie beschut werk en heeft - vergelijkbaar met de groep Wsw-ers voorheen - de taak om mensen met een indicatie zo regulier mogelijk aan de slag te helpen. Iedereen met een indicatie beschut wordt doorverwezen naar IG. Voor de rest van de doelgroep is de dienstverlening afhankelijk van de keuzes die door de eigen gemeenten gemaakt worden. Ten aanzien van sociale activering kunnen gemeenten ervoor kiezen om dat in te kopen bij IG of niet.
•
1B. Bedrijf voor aanvullende beschutte arbeid. In deze optie houdt de gemeente zelf de verantwoordelijkheid voor een deel van de nieuw-beschutters. De gemeente tracht eerst zelf mensen met een indicatie te plaatsen bij reguliere werkgevers. Als dat niet lukt gaan ze aan de slag in een dienstbetrekking bij IG. Iedereen met een indicatie beschut die de gemeente niet aan de slag weet te helpen, wordt doorverwezen naar IG. Voor de rest van de doelgroep is de dienstverlening afhankelijk van de keuzes die door de eigen gemeenten gemaakt worden. Ten aanzien van sociale activering kunnen gemeenten ervoor kiezen om dat in te kopen bij IG of niet.
•
1C. Bedrijf voor beschut werk voor een brede doelgroep. Naast de mensen zonder een indicatie beschut, biedt IG ook werkplekken voor de doelgroep met een inschrijving in het DGR
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
12/66
voor zover zij niet bij reguliere werkgevers aan de slag komen. Iedereen met een indicatie beschut wordt doorverwezen naar IG. Als de gemeente er niet in slaagt om iemand vanuit de doelgroep DGR te plaatsen is er de mogelijkheid om aan de slag te gaan op een dienstbetrekking bij IG. Voor de rest van de doelgroep is de dienstverlening afhankelijk van de keuzes die door de eigen gemeenten gemaakt worden. Ten aanzien van sociale activering kunnen gemeenten ervoor kiezen om dat in te kopen bij IG of niet. (2) Integraal sociaal werkbedrijf •
2A. Integraal sociaal werkbedrijf met gemeenschappelijke functionaliteit ‘zoeken en vinden’. De deelnemende gemeenten laten hun participatietaken in het kader van de Participatiewet volledig uitvoeren door Inclusief Groep. Deelnemende gemeenten bepalen met elkaar hoe de inhoud van het basispakket eruit ziet en sturen gezamenlijk met de directie op de transitie van het bedrijf. IG is verantwoordelijk voor de ondersteuning gericht op participatie voor de gehele doelgroep van de participatiewet. Als iemand een uitkering aanvraagt wordt hij/zij direct doorverwezen naar IG voor het onderdeel participatie. Sociale activering in het kader van de Participatiewet wordt ook door Inclusief Groep uitgevoerd.
•
2B. Integraal sociaal werkbedrijf met gemeentelijke functionaliteit ‘zoeken en vinden’. Als iemand een uitkering aanvraagt wordt hij/zij door de gemeentelijke intaker verwezen naar IG, als blijkt dat hij/zij een overbrugbare afstand tot werk heeft. Eventueel bepaalt de gemeente met IG gezamenlijk of betrokkene arbeidspotentieel heeft. Eventuele resterende overcapaciteit van gemeenten kan worden geïntegreerd bij IG. De deelnemende gemeenten laten hun participatietaken ihkv de Participatiewet - vwb de doelgroep met een overbrugbare afstand tot de werk - volledig uitvoeren door Inclusief Groep. Deelnemende gemeenten bepalen met elkaar hoe de inhoud van het basispakket eruit ziet (de inhoud van de functionaliteiten) en sturen gezamenlijk met de directie op de transitie van het bedrijf. IG is verantwoordelijk voor de ondersteuning gericht op participatie voor dat deel van de doelgroep van de participatiewet dat is doorverwezen door de afdeling werk en inkomen van de gemeente. Sociale activering in het kader van de Participatiewet wordt ook door Inclusief Groep uitgevoerd.
(3) Partieel sociaal werkbedrijf •
3A. Partieel sociaal ontwikkelbedrijf voor de nieuwe doelgroep. De deelnemende gemeenten laten hun participatietaken in het kader van de Participatiewet voor een deel van de doelgroep uitvoeren door Inclusief Groep. De doelgroep waarvan de inschatting is dat zij het zonder begeleiding niet gaan redden op de arbeidsmarkt, gaat naar IG (de doelgroep vml Wsw en vml Wajong of wel de nieuwe doelgroep). Deelnemende gemeenten bepalen met elkaar hoe de inhoud van het basispakket eruit ziet en sturen gezamenlijk met de directie op de transitie van het bedrijf. Gemeente is (primair) verantwoordelijk voor de functionaliteit ‘zoeken en vinden’. Gemeenten (eventueel samen met IG) indiceren of iemand tot de doelgroep behoort die het zelfstandig niet redt op de arbeidsmarkt: hij/zij heeft beperkte loonwaarde en/of een arbeidshandicap. Gemeenten verwijzen werkzoekenden door voor ontwikkeling, bemiddeling, plaatsing en begleiding, en werken daarbij samen met IG. De gemeente kan jobcoaching inzetten voor de groep die niet is overgeheveld naar IG.
•
3B. Partieel sociaal werkbedrijf als werkvoorzieningsschap. Deze optie is een beperkte variant van optie A. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de ontwikkeling, bemiddeling en plaatsing van de doelgroep van de Participatiewet. Als blijkt dat mensen begeleiding nodig hebben om te kunnen blijven werken, wordt de begeleiding verzorgd door IG. Als mensen (nog) niet geplaatst kunnen worden bij reguliere werkgevers, dan heeft IG werkplekken beschikbaar tot het moment dat ze wel plaatsbaar zijn bij reguliere werkgevers. Ook verzorgt IG werkplekken voor de doelgroep beschut werk.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
13/66
(4) Gecombineerd sociaal werkbedrijf •
4A. Gecombineerd sociaal werkbedrijf met basispakket. In het samenwerkingsverband van gemeenten laat een deel van de gemeenten alle Participatiewet taken uitvoeren door het samenwerkingsverband (O t/m J). Een ander deel laat de taken B t/m J uitvoeren door het samenwerkingsverband. De taken B t/m J vormen het gezamenlijk basispakket. Waar nodig en gewenst voert het samenwerkingsverband op locatie bij de deelnemende gemeenten bepaalde taken (zoals intake) uit.
•
4B. Gecombineerd sociaal werkbedrijf met alle taken in één hand. De deelnemende gemeenten laten de Participatiewet volledig uitvoeren door een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Het gaat om een samenwerkingsverband waar de huidige IG in op gaat. Voor de aanvraag uitkeringen en ondersteuning bij participatie, gaan inwoners direct naar het samenwerkingsverband. Waar nodig en gewenst voert het samenwerkingsverband op locatie bij de deelnemende gemeenten bepaalde taken (zoals intake) uit. Het samenwerkingsverband wordt zowel voor wat betreft de inkomenstaken als de reintegratietaken verantwoordelijk. Deze variant lijkt veel op variant 2A: gemeenten doen vanaf de intake de taken gezamenlijk. Het belangrijkste verschil met scenario 2A is het onderdeel Inkomen.
Voor alle gemeenten die niet meedoen aan de verschillende samenwerkingsverbanden geldt dat ze (a) wel de Wsw door het samenwerkingsverband laten uitvoeren en (b) dat ze voor de overige taken – indien gewenst - bilaterale afspraken (kunnen) maken met het samenwerkingsverband en daarvoor een dienstverleningsovereenkomst afsluiten.
2.2
Verder uit te werken varianten
Op basis van de gesprekken met de gemeenten komen we tot de volgende verder uit te werken varianten: •
Scenario 1: De IG-gemeenten willen een verdere uitwerking van differentiatiemogelijkheid 1B. Dat is het bedrijf voor aanvullende beschutte arbeid. In deze variant zorgt IG voor een basisvoorziening van beschut werk. Alle IG-gemeenten en Zeewolde – voor Harderwijk, Ermelo en Zeewolde gaat het om Meerinzicht - plaatsen de mensen met een indicatie beschut die zij niet zelf kunnen plaatsen, bij IG. Aanvullend kunnen gemeenten op basis van een dienstverleningsovereenkomst, in het kader van de Participatiewet andere taken onderbrengen bij IG. De IG-gemeenten zien scenario 1B als basisvariant. Zeewolde is geen aandeelhouder van Inclusief Groep. In de verschillende uitgewerkte differentiatiemogelijkheden gaan we er steeds van uit dat Zeewolde op dezelfde wijze participeert in de samenwerking als de gemeenten Ermelo en Harderwijk. Zeewolde, Ermelo en Harderwijk voeren de Participatiewet-taken gezamenlijk uit in Meerinzicht.
•
Scenario 2: Voor scenario 2 willen de IG-gemeenten de verdere uitwerking van de variant 2B Integraal sociaal werkbedrijf met gemeentelijke functionaliteit ‘zoeken en vinden’. In deze variant verwijzen in het bijzonder de HENP-gemeenten en Zeewolde alle Participatiewetters met een overbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt door naar IG3. Deze variant wordt gekozen, omdat niet alle gemeenten de functionaliteit ‘zoeken en vinden’ willen onderbrengen in het samenwerkingsverband. De ONE-gemeenten maken (naast de Wsw) inkoopafspraken en sluiten een DVO af met het samenwerkingsverband.
•
Scenario 3: Voor het partieel sociaal werkbedrijf worden 3A (partieel sociaal werkbedrijf voor de nieuwe doelgroep) en 3B (partieel sociaal werkbedrijf als werkvoorzieningsschap) verder
3
MIZ verwijst door namens de HE-gemeenten en Zeewolde.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
14/66
uitgewerkt. De HENP-gemeenten en Zeewolde laten deze taken door het sociaal werkbedrijf uitvoeren. De ONE-gemeenten sluiten een dienstverleningsovereenkomst, waarin in ieder geval afspraken zijn gemaakt over de uitvoering en bekostiging van de doelgroep Wsw. De kern van de varianten 3A en 3B is dat het werkbedrijf zich richt op de nieuwe doelgroep in de Participatiewet (voormalig Wsw en Wajong): het gaat om de groep die begeleiding nodig heeft bij reguliere werkgevers of om de groep die wel kan werken, maar niet bij reguliere werkgevers aan de slag kan. In variant 3A heeft het sociaal werkbedrijf ook als taak om deze doelgroep te ontwikkelen en te bemiddelen en te matchen. In variant 3B is het bedrijf een werkvoorzieningsschap, vergelijkbaar met het klassieke sw-bedrijf. De ontwikkeling, bemiddeling en matching is de taak van de gemeente(n). •
Scenario 4: Uitwerken voor twee varianten: (A)
HENP hebben één bedrijf zoals 2B. HE en Zeewolde brengen hierin inkomen en ‘vinden en zoeken’ (functionaliteit ‘zoeken en vinden’) onder. NP voeren inkomen en ‘vinden en zoeken’ (functionaliteit ‘zoeken en vinden’) zelf uit. De ONE-gemeenten maken inkoopafspraken. .
(B)
HE (+ Zeewolde) hebben een gecombineerd bedrijf en de 5 andere gemeenten maken inkoopafspraken in een DVO met het gecombineerde bedrijf.
2.3 •
Opmerkingen vooraf
Bij alle varianten geldt, dat als gemeenten niet (volledig) meedoen aan het samenwerkingsverband, ze naast de Wsw, voorzieningen los kunnen inkopen. Daarover worden bilaterale afspraken gemaakt tussen de uitvoeringsorganisatie en de inkopende gemeenten.
•
Tevens geldt bij alle die we hierna uitwerken varianten dat de huidige gemeenten de Wsw blijven laten uitvoeren bij Inclusief Groep.
•
Voor de verschillende varianten berekenen we meerjarig het verwachte aantal kandidaten dat wordt ondersteund door het samenwerkingsverband, verdeeld over de beschikbare voorzieningen. Tevens berekenen we per gemeente indicatief meerjarig de kosten van de uitvoering van de verschillende gemeenten. De door het samenwerkingsverband aan te bieden voorzieningen, het aantal kandidaten en de kosten daarvan moeten in een volgende fase in een businessplan verder worden uitgewerkt.
•
De verschillende varianten laten een min of meer ideaaltypische situatie zien. Ze zijn bedoeld om houvast en richting te bieden voor de besluitvorming. Op basis van de door de deelnemende gemeenten gekozen voorkeursvariant wordt in een volgende fase een businessplan opgesteld. In het businessplan wordt de voorkeursvariant verder uitgewerkt.
•
Als eenmaal gekozen is voor een bepaalde variant, hoeven deze niet per direct ingevoerd te worden. Er kan ook gekozen worden voor fasering. Ook kan ervoor worden gekozen om te starten met het ene scenario en in een later stadium over te stappen naar een ander scenario. Zo zou ervoor gekozen kunnen worden om te starten met scenario 2B (alle werk- en reintegratietaken bij elkaar) en dat op termijn wordt overgestapt naar scenario 4A (de werk- en re-integratietaken worden gecombineerd met de inkomenstaken, waardoor een gecombineerd bedrijf ontstaat).
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
15/66
HOOFDSTUK 3
Scenario 1: bedrijf voor beschut werk 3.1
Scenario 1B: Bedrijf voor aanvullende beschutte arbeid
De IG-gemeenten zien scenario 1B, waarbij IG wordt omgebouwd naar een bedrijf dat primair gericht is op beschut werk, als basisvariant. De huidige groep Wsw-ers stroomt geleidelijk uit. Daar komt een kleinere groep beschut-werkers voor in de plaats. Gemeenten plaatsen bij IG de beschutwerkers die zij zelf niet elders kunnen plaatsen. Schematisch ziet deze variant er als volgt uit.
ZE HA ER MIZ IG NU PU OL NIJ EL O. Inkomen A. Vinden en herkennen B. Ontwikkelen C. Bemiddelen en matchen D. Werkgeversbenadering E. Uitstroom naar regulier werk F. Begeleiding/jobcoaching G. Dienstbetrekkingen/garantiebaners H. Beschut werk I. Sociale activering (in kader P-wet) J. Wsw Op de horizontale as staan de IG-gemeenten plus Zeewolde en Meerinzicht (MIZ) en Inclusiefgroep (IG). Meerinzicht voert de Participatiewet uit voor de gemeenten Zeewolde, Harderwijk en Ermelo. Op de verticale as staan de functionaliteiten van de infrastructuur van de Participatiewet. De gekleurde cellen geven aan waar de uitvoering is belegd. Zichtbaar is dat alle gemeenten (en MIZ namens Zeewolde, Harderwijk en Ermelo) alle Participatiewet-functionaliteiten uitvoeren, met uitzondering van de Wsw. IG voert exclusief voor de IG-gemeenten de Wsw uit. Daarnaast verzorgt Zeewolde – die niet participeert in IG - de dienstverlening voor de eigen Wsw-ers. In het schema is zichtbaar dat IG ook beschut werk uitvoert. Het betreft de beschut-werkers die niet zijn geplaatst door de gemeenten en die zijn doorverwezen naar IG Het gaat in deze variant dus niet om alle beschut werkers in de IG-regio plus Zeewolde.
3.2 3.2.1
Randvoorwaarden Aantal medewerkers uit de doelgroep
Voor de levensvatbaarheid van het bedrijf kijken we naar het aantal medewerkers uit de doelgroep. In het algemeen kan gesteld worden dat grotere bedrijven schaalvoordeel kunnen realiseren. Een
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
16/66
goede indicatie van de levensvatbaarheid is het aantal Wsw-medewerkers bij de Wsw-bedrijven in een samenwerkingsverband bij de start van de Participatiewet. We zien bij de samenwerkingsverbanden op het terrein van de Wsw dat in 2015 de minimumomvang gelijk was aan circa 350 medewerkers. We gaan er daarom vanuit dat er tenminste 350 medewerkers vanuit de doelgroep bij IG werkzaam moeten zijn om meerwaarde te halen uit de regionale samenwerking.
3.2.2
Duidelijke afspraken die worden nagekomen
De continuïteit van het bedrijf moet gewaarborgd blijven. Voor het waarborgen van de continuïteit moeten afspraken worden gemaakt over de doorverwijzingen van kandidaten. Wij zien daarvoor twee opties: 1. Gemeenten zijn volledig vrij in de doorverwijzingen van mensen. In deze optie is het steeds onzeker voor Inclusief Groep hoeveel mensen worden doorverwezen en wat hun profiel is. Dat betekent dat ook de financiële situatie van Inclusief Groep steeds onzeker is. Bij deze optie moeten de samenwerkende gemeenten zich eraan verplichten dat tekorten die ontstaan doordat te weinig mensen of mensen met onvoldoende loonwaarde worden doorverwezen, aanvullend worden gecompenseerd. 2. Er worden afspraken gemaakt over de aantallen en het profiel van de mensen die worden doorverwezen. Jaarlijks verwijzen gemeenten het afgesproken aantal mensen met het afgesproken profiel door en ze betalen daar een vooraf afgesproken prijs voor. Inclusief Groep kan het bedrijf inrichten op de aantallen en het afgesproken profiel.
3.3
Consequenties
3.3.1
Inclusief Groep
Het aantal beschut-werkers is voor de IG-gemeenten op de langere termijn circa 1/3e van het oorspronkelijk aantal Wsw-ers. IG gaat daarom fors krimpen en is op termijn alleen nog verantwoordelijk voor het realiseren van werkplekken voor de doelgroep nieuw beschut, die niet reeds aan de slag is geholpen door de gemeenten. Het bedrijf heeft op de langere termijn een omvang van minder dan 1/3e van de oorspronkelijke omvang, omdat een deel van de beschutwerkers wordt ondersteund door de gemeenten zelf (en door MIZ voor wat betreft Zeewolde, Ermelo en Harderwijk). Daarnaast is de gemiddelde loonwaarde van beschut-werkers lager dan de loonwaarde van Wswers. Daarom daalt het operationeel resultaat van de organisatie. Het werk moet gedaan worden met een groep medewerkers met een lagere loonwaarde dan nu. Enerzijds omdat de gemeenten de groep beschut-werkers met een hogere loonwaarde zelf plaatst en anderzijds omdat de indicatiecriteria – die het UWV hanteert – voor de groep beschut-werkers strenger zijn dan voorheen de indicatie-criteria in de Wsw. Inclusief Groep komt in dit scenario in een permanente krimp situatie. Dat betekent dat de onderdelen van IG moeten meekrimpen met de krimp van de medewerkers. In de praktijk is dat een lastig proces. IG kan bijvoorbeeld alleen opdrachten aannemen die ze kunnen uitvoeren, gegeven de krimp van de organisatie.
Sommige opdrachten moeten ze laten lopen, omdat ze de opdrachtgever niet kunnen garanderen dat ze uitgevoerd kunnen worden. De financiële resultaten gaan door de krimp in dit scenario omlaag.
3.3.2
Levensvatbaarheid
Hiervoor gaven we aan dat de minimumomvang voor zinvolle samenwerking ongeveer gelijk is aan 350 medewerkers. Dat aantal is (toevallig) gelijk aan het berekende aantal beschut-werkers op de
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
17/66
langere termijn in de IG-gemeenten plus Zeewolde. Dat betekent dat het totaal (!) aantal beschutwerkers ongeveer op het minimaal gewenste niveau zit om voordelen te halen uit de regionale samenwerking. Echter, in variant 1B worden alleen de beschut-werkers doorverwezen die de gemeenten zelf niet kunnen plaatsen. Momenteel wordt door de individuele gemeenten circa 2/3e deel van de beschut werkers geplaatst bij IG. Als we voor de langere termijn uitgaan van dat percentage is het aantal beschut-werkers bij IG op de langere termijn gelijk aan 220 personen. Dat is lager dan de minimale ondergrens. Op basis hiervan trekken we de conclusie dat als alleen de beschut werkers worden doorverwezen die niet door de gemeenten geplaatst kunnen worden er op de langere termijn geen zinvolle samenwerking mogelijk is in IG-verband. Voor zinvolle samenwerking moeten alle IG-gemeenten bereid zijn om te blijven samenwerken in IG. Maar, de verwachting is dat de organisatie desondanks op de langere termijn te klein is. De vraag is hoe de taken kunnen worden uitgebreid om op de minimum grenswaarde te komen. Wij denken met name aan de doelgroep zonder indicatie beschut, die nog niet bij reguliere werkgevers aan de slag komt.
Ons advies is om in dat geval af te spreken dat naast beschut-werkers ook mensen vanuit deze doelgroep aan het werk te helpen bij IG en te koersen op een organisatie met tenminste 350 medewerkers vanuit de doelgroep.
3.3.3
Bestaande groep Wsw-ers
In scenario 1B (evenals de andere scenario’s die we hierna bespreken) blijft IG verantwoordelijk voor de zittende groep Wsw-ers. De groep zit in een krimpende organisatie. Dat zal leiden tot onzekerheid en onrust. Medewerkers zien om zich heen dat het bedrijf steeds kleiner wordt en minder mogelijkheden heeft. Ze zien hun collega’s verdwijnen die niet of deels vervangen worden door nieuwe collega’s. Ze vragen zich af welke consequenties dat heeft voor hun eigen werk.
3.3.4
Nieuwe doelgroep bij IG
Een deel van de beschut-werkers gaat aan de slag bij IG. Met IG beschikken de gemeenten over een relatief grote regionale organisatie (IG) die de nieuwe doelgroep beschut-werk een werkplek kan geven. Voor gemeenten als uitvoerder is er op deze manier een terugvaloptie voor de groep die zij niet elders plaatst. De gemiddelde loonwaarde van de medewerkers vanuit de nieuwe doelgroep is lager dan de gemiddelde loonwaarde van de huidige doelgroep-medewerkers bij IG. Het voordeel voor deze groep is dat er altijd een optie is om aan het werk te gaan, ook als de gemeente er niet in slaagt om hen te plaatsen.
3.3.5
Doelgroep bij de gemeenten
De ondersteuning vindt voor het grootste deel plaats vanuit de gemeente zelf. De overdracht van kandidaten blijft beperkt tot de groep nieuw beschut werk die niet door de gemeente zelf geplaatst kan worden. De (uitvoerende afdeling van de) gemeente heeft de regie en kan mogelijk gemakkelijker verbindingen leggen met andere vormen van gemeentelijke ondersteuning en dienstverlening. Een aandachtspunt is dat de uitvoering van de individuele gemeenten kleinschalig is, waardoor in de dienstverlening niet kan worden geprofiteerd van schaalvoordelen voor wat betreft de beschikbare werksoorten voor de doelgroep (efficiëntie, kwaliteit, diversiteit van het werk en dergelijke).
3.3.6
Gemeentelijke uitvoering
De gemeentelijke uitvoering is ervan verzekerd (Inclusief Groep als achtervang) dat er een voorziening is waar ze altijd op terug kan vallen als het niet lukt om beschut-werkers aan de slag
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
18/66
te krijgen. De gemeentelijke uitvoering heeft een ruimer aanbod beschikbaar dan zonder Inclusief Groep. . Doordat IG zicht gaat focussen op – naast de Wsw – beschut werk, zal IG op termijn minder of geen diensten meer verstrekken op de andere functionaliteiten van de infrastructuur van de Participatiewet dan de kosten daarvan zullen sterk stijgen. Voor wat betreft deze diensten kan de gemeentelijke uitvoering in de toekomst niet meer (goed) terecht bij IG.
3.3.7
Gemeente als opdrachtgever
In de rol van opdrachtgever maken de gemeenten afspraken met IG en met elkaar. Het gaat om meerjarige afspraken. Daarnaast kunnen op basis van DVO’s aanvullende afspraken worden gemaakt. Als IG zich gaat focussen op de taak van beschut werk, wordt het voor IG moeilijker om voor de andere functionaliteiten een goed aanbod te doen, waardoor gemeenten als opdrachtgever vaker de diensten elders zullen inkopen.
3.3.8
Gemeente als aandeelhouder
Als aandeelhouder hebben de gemeenten belang bij de continuïteit van het bedrijf en de doelmatigheid. De aandeelhouder bewaakt dat de gemaakte samenwerkingsafspraken worden nagekomen. De aandeelhouders zullen de krimp goed moeten volgen en moeten waarborgen dat deze zo efficiënt mogelijk plaatsvindt. Tevens hebben de aandeelhouders als taak om te bewaken dat het bedrijf toegroeit naar een doelmatig en effectief bedrijf voor beschutte arbeid en dat in voldoende mate aan de vraag en behoefte van de gemeente als opdrachtgever wordt voldaan.
3.3.9
Governance
De governance hoeft in scenario 1B niet gewijzigd te worden. Echter, overwogen kan worden om de samenwerkingsafspraken rond IG vast te leggen. Het gaat om het opdrachtgeverschap. Nu ligt er geen regeling aan het opdrachtgeverschap vanuit de gemeenten aan Inclusief Groep ten grondslag. De Wet gemeenschappelijke regelingen biedt verschillende opties, zoals een regeling zonder meer of een gemeenschappelijk orgaan. Inclusief Groep blijft een NV. Op die manier zijn de samenwerking en de gemaakte afspraken beter geborgd dan de huidige samenwerking.
3.4
Aantallen
We gaan uit van de realisaties in 2023. Vervolgens ontwikkelen de aantallen zich volgens de landelijke ramingen. Om de afspraken goed te laten werken maken gemeenten harde afspraken over deze aantallen. Op basis van de huidige aantallen en extrapolatie van de huidige groei van de aantallen, ziet het meerjarig totaalbeeld er als volgt uit.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
19/66
Eind 2023 waren er in totaal 801 personen vanuit de Wsw, nieuw beschut werk en de groep zonder indicatie beschut, die nog niet aan het werk komt, werkzaam bij IG. Uitgaand van de huidige ramingen is dat aantal in de structurele situatie4 gelijk aan 609, waarvan 282 nieuw beschut medewerkers en 327 medewerkers vanuit de doelgroep zonder indicatie beschut werk. We hebben eveneens de variant berekend waarbij er geen personen meer vanuit de doelgroep LKS-BIJ bij IG worden geplaatst, maar waarbij wel de taakstelling beschut werk wordt gerealiseerd. IG is dan in de structurele situatie verantwoordelijk voor 349 mensen op een beschutte werkplek. Deze ontwikkeling wordt afgebeeld in de volgende grafiek.
3.5
Financiën
We brengen de kosten van deze variant in beeld. We gaan eerst in op de kosten voor de begeleiding van de nieuwe doelgroepen (exclusief de loonkostensubsidie). Verderop presenteren we de gemeentelijke bijdrage voor de Wsw.
3.5.1
LKS-NBW en LKS-BIJ
In de variant waarbij de gemeenten naast LKS-NBW ook mensen uit de doelgroep LKS-BIJ bij IG plaatsen laten we de gemeentelijke bijdragen zien in 2023 en de bijdragen vanaf 2024. De volgende tabel laat in de eerste rij de bijdragen per persoon zien die betaald zijn in 2023. In de tweede rij staan de werkelijke kosten van IG voor deze groepen.
Vergoeding in 2023 Vergoedig volgens kostprijs
LKS-NBW LKS-BIJ € 7.980 € 1.470 € 12.880 € 10.220
In de volgende tabel tonen we de betaalde gemeentelijke bijdragen in 2023 voor LKS-NBW en LKSBIJ. Vanaf 2024 laten we de bijdragen zien, als een kostendekkende prijs wordt betaald. Deze bedragen zijn berekend door de hiervoor getoonde bedragen per persoon te vermenigvuldigen met de aantallen per gemeente. Voor de aantallen per gemeente verwijzen we naar de bijlage.
Het ministerie van SZW gaat in de berekeningen ervan uit dat de structurele situatie wordt bereikt in 2048. In 2048 zitten er bij IG naar verwachting nog enkele tientallen mensen in de Wsw. Dat betekent dat de structurele situatie voor IG later dan 2048 wordt gerealiseerd. 4
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
x €1.000,Elburg Ermelo Harderwijk Nijkerk Nunspeet Oldebroek Putten Totaal
2023 € 152 € 119 € 217 € 45 € 172 € 84 € 71 € 860
2024 € 357 € 384 € 614 € 155 € 459 € 164 € 260 € 2.393
2025 € 384 € 413 € 660 € 166 € 494 € 176 € 279 € 2.571
2026 € 410 € 441 € 705 € 178 € 527 € 188 € 298 € 2.747
2027 € 436 € 469 € 750 € 189 € 561 € 200 € 317 € 2.923
2028 € 463 € 498 € 795 € 200 € 595 € 212 € 336 € 3.099
2029 € 489 € 526 € 840 € 212 € 629 € 224 € 355 € 3.275
20/66
Struct. € 1.027 € 1.115 € 1.776 € 450 € 1.326 € 466 € 756 € 6.916
We zien dat als een kostendekkende bijdrage wordt betaald, de totale bijdrage omhoog gaat van 0,86 mln euro in 2023 naar 2,393 mln euro in 2024. In de jaren daarna gaat de bijdrage verder omhoog als gevolg van stijging van het jaarlijkse volume.
3.5.2
LKS-NBW tot aan de taakstelling
De volgende tabel toont de bijdragen van gemeenten als mensen uit de doelgroep beschut bij IG worden geplaatst tot aan de taakstelling. We vermenigvuldigen de volumes per gemeenten (zie bijlage) met in 2023 de geldende bijdrage voor beschut werk en vanaf 2024 de werkelijke kostprijs. x €1.000,Elburg Ermelo Harderwijk Nijkerk Nunspeet Oldebroek Putten Totaal
2023 € 136 € 88 € 176 € 32 € 144 € 81 € 48 € 704
2024 € 233 € 171 € 320 € 87 € 242 € 145 € 91 € 1.289
2025 € 247 € 200 € 356 € 123 € 253 € 159 € 104 € 1.443
2026 € 261 € 230 € 393 € 159 € 264 € 173 € 118 € 1.596
2027 € 275 € 259 € 429 € 194 € 274 € 186 € 132 € 1.749
2028 € 289 € 288 € 465 € 230 € 285 € 200 € 145 € 1.902
2029 € 303 € 317 € 502 € 266 € 295 € 214 € 159 € 2.056
Struct. € 627 € 657 € 1.039 € 550 € 611 € 443 € 329 € 4.256
We zien dat de jaarlijkse totale bijdrage omhoog gaat. We merken hierbij op dat gemeenten hiervoor een elk jaar hoger budget ontvangen in het gemeentefonds. Vaak blijkt een sluitende businesscase mogelijk voor het realiseren van deze aantallen. Berenschot voerde onlangs in opdracht van Cedris en Divosa een maatschappelijke kosten-batenanalyse uit (januari 2024), waaruit bleek dat de inzet van loonkostensubsidies vaker kostendekkend is dan meestal wordt gedacht, zeker als – naast de beschikbare middelen in het gemeentefonds – rekening wordt gehouden met de besparingen op het BUIG-budget en de besparingen die buiten het domein van werk en inkomen worden gerealiseerd als mensen uit de uitkering aan het werk gaan (denk aan besparingen op de bijzondere bijstand, zorgkosten en de kosten als gevolg van overlast).
3.5.3
Wsw
IG blijft in alle scenario’s verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wsw voor de deelnemende gemeenten. De (verwachte) jaarlijkse bijdragen tonen we in de volgende tabel. We hebben de verwachte Wsw-volumes (zie bijlage). vermenigvuldigd met de verwachte rijksbijdragen per Wswer. Het bedrag gaat elk jaar omlaag door de daling van het Wsw-volume.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
x €1.000,Elburg Ermelo Harderwijk Nijkerk Nunspeet Oldebroek Putten Totaal
2023 € 3.244 € 3.276 € 4.400 € 2.088 € 2.698 € 1.889 € 1.638 € 19.232
2024 € 3.182 € 3.213 € 4.316 € 2.048 € 2.646 € 1.852 € 1.607 € 18.865
2025 € 3.137 € 3.168 € 4.256 € 2.019 € 2.609 € 1.827 € 1.584 € 18.601
2026 € 3.096 € 3.127 € 4.199 € 1.992 € 2.575 € 1.802 € 1.563 € 18.355
2027 € 3.056 € 3.086 € 4.145 € 1.966 € 2.541 € 1.779 € 1.543 € 18.116
2028 € 3.003 € 3.033 € 4.074 € 1.933 € 2.498 € 1.748 € 1.517 € 17.806
2029 € 2.860 € 2.888 € 3.879 € 1.841 € 2.379 € 1.665 € 1.444 € 16.955
21/66
Struct. €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0
Voor de berekening van de jaarlijkse bijdragen per gemeente, hanteren we de volgende bedragen per Wsw-er. Deze bedragen hebben wij berekend op basis van de September-circulaire Gemeentefonds 2023. 2023 2024 2025 2026 2027 2028 € 32.118 € 32.753 € 33.661 € 34.664 € 35.773 € 36.843
Rijksbijdrage per persoon
We zien dat de rijksbijdrage per persoon elk jaar hoger wordt. De verklaring is dat het macrobudget voor de Wsw meerjarig vaststaat (wordt wel geïndexeerd) en dat landelijk het aantal Wsw-ers sneller daalt dan verwacht. Daardoor gaat het beschikbare budget per Wsw-er omhoog.
3.5.4
Kosten van de krimp
Zoals we hiervoor lieten zien zal het bedrijf in scenario 1B krimpen. De kosten van de krimp brengen we hieronder in beeld. De krimpkosten zijn berekend door de netto krimp van het aantal medewerkers (verandering Wsw plus de verandering beschutte-werkplekken plus de verandering van de werkplekken voor mensen zonder indicatie beschut) te vermenigvuldigen met 10.000 euro. Dat leidt tot de volgende kosten.
x €1.000,-
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Struct.
Elburg Ermelo Harderwijk Nijkerk Nunspeet Oldebroek Putten Totaal
17 14 13 15 3 13 2 76
17 14 13 15 3 13 2 78
17 14 13 15 3 13 2 77
17 14 13 15 3 13 2 77
17 14 13 15 3 13 2 77
17 14 13 15 3 13 2 77
0 0 0 0 0 0 0 0
Uit de tabel blijkt dat de totale krimpkosten in de periode 2024 tot 2028 jaarlijks 76 tot 78 duizend euro bedragen. De inschatting van het normbedrag van €10.000,- per fte krimp ontvingen wij van Inclusief Groep en is als volgt onderbouwd: Als een organisatie 1.000 personen met 100 personen doelgroep krimpt, ontstaat een boventalligheid van personeel (8-9 fte) en overcapaciteit in m2/huisvesting. Een grove maatstaf voor frictiekosten is dat voor personeel 8-9 fte maal €60.000,- maal 1,5 jaarsalaris is ongeveer gelijk aan €800.000 en voor huisvesting circa 10% van de huisvestingskosten (circa €1,5 mln) maal (stel) 2 jaar dubbele lasten is ongeveer gelijk aan €300.000. Opgeteld in de orde van €1,0 mln. Per fte krimp komt dat neer op ongeveer €10.000,-.
We hebben ook de kosten berekend als het aantal medewerkers uit de nieuwe doelgroep op het bestaande niveau blijft. Er komen geen nieuwe kandidaten bij. Dat betekent dat het bedrijf krimpt met het totaal aantal Wsw-ers. In dat geval zien de krimpkosten er als volgt uit.
Scenario's voor de toekomst van Inclusief Groep
x €1.000,-
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Struct.
Elburg Ermelo Harderwijk Nijkerk Nunspeet Oldebroek Putten Totaal
39 39 52 25 32 22 19 228
39 40 53 25 33 23 20 234
39 39 53 25 32 23 20 231
39 39 53 25 32 23 20 231
39 39 53 25 32 23 20 231
39 39 53 25 32 23 20 231
0 0 0 0 0 0 0 0
22/66
Met andere woorden, door de vrijvallende plekken door de Wsw (deels) in te vullen met nieuwe doelgroepen, worden krimpkosten gedempt. Het gaat – uitgaand van de groei van de nieuwe doelgroepen waar we hiervoor vanuit gingen – om een besparing van ruim 230 duizend euro per jaar.
3.6
Kansen en bedreigingen
3.6.1 •
Kansen
Gemeenten hebben een bedrijf als terugvaloptie om mensen met een indicatie beschut aan het werk te krijgen.
•
IG kan zich focussen op een duidelijk omschreven taak. Specialisatie/focus kan leiden tot kwaliteit.
•
Door naast beschut-werkers ook mensen zonder indicatie beschut dan wel door tenminste de taakstelling te realiseren– die nog niet bij reguliere werkgevers aan de slag komen – bij IG te plaatsen kan worden voldaan een de minimum omvang die nodig is om voordeel te halen uit de samenwerking.
3.6.2
Bedreigingen
•
Het bedrijf moet fors krimpen. Dat kost geld.
•
In de afgelopen jaren heeft IG een ontwikkeling doorgemaakt om mensen in het kader van de Participatiewet aan de slag te helpen en te houden. Ook andere groepen worden ondersteund (denk aan statushouders, ex gedetineerden en dergelijke). Deze infrastructuur moet in dit scenario mogelijk weer worden afgebouwd cq het wordt te kostbaar om deze in de lucht te houden.
•
Krimp is ingewikkeld en vraagt de nodige aandacht en energie van directie/bestuur en de aandeelhouders.
•
Onzekerheid die door de krimp ontstaat bij zowel de reguliere medewerkers als door de medewerkers vanuit de doelgroep.
•
De werkomgeving voor de achterblijvende medewerkers is door met name (de gevolgen van) de kromp niet plezierig.
•
Het pad op weg naar een bedrijf voor beschutte arbeid met rond de 350 medewerkers vanuit de doelgroep is smal. Al één of enkele gemeenten er niet in slagen om conform de afgesproken aantallen mensen door te verwijzen, is er sprake van een probleem dat met elkaar moet worden opgelost. De samenwerking vraagt een groot commitment van de deelnemende gemeenten.