2026-018.1 Putten - Eindrapport Rekenkameronderzoek Armoede- en schuldenbeleid
Tekst van het document
Gezinnen met een laag inkomen met een geldige aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren (AVP). Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen.
kinderen uit gezinnen met een laag inkomen in de gemeente Putten. 7.7.3 9.
Bevindingen armoede- en schuldenaanpak
Hoe ziet de armoedeaanpak eruit en is deze goed opgebouwd?
Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De gemeente hanteert een pragmatische aanpak en deze aanpak richt zich op begeleiding van de inwoner. ▪ Partners zoals Stichting Leergeld en Stimenz evalueren regelmatig met de gemeente hun werkwijzen en wisselen kennis uit via rapportages en overleggen. Er is behoefte aan een leer- en verbetercyclus met de gemeente. ▪ De consulenten werken met een jaarplan waarin zij projecten opzetten en op basis waarvan zij regelmatig evalueren om verbeteringen door te voeren. Onderbouwing De gemeente hanteert een pragmatische aanpak en deze aanpak richt zich op de begeleiding van de inwoner (zie paragraaf 5.2). De gemeente informeert via partners, websites, de krant en sociale media etc. over hun beschikbare armoederegelingen. Vroegsignalering zal vanaf medio 2025 door Stimenz worden uitgevoerd. Als inwoners bekend zijn met een regeling, dienen zijzelf of een intermediair een aanvraag in. Vervolgens neemt de gemeente contact op, de gemeente doet een beoordeling, kent de regeling toe of niet en biedt wel of geen nazorg. De gemeente Putten verwijst inwoners naar aanvullende vormen van hulp, zoals schuldhulpverlening en maatschappelijk werk, in samenwerking met partners zoals het Volwassenen- en Jeugdfonds en de Verder Groep.
De ondersteuning gaat verder dan inkomensondersteuning en richt zich op het verlichten van de persoonlijke omstandigheden en het versterken van de maatschappelijke positie. Perspectief inwoners, beleidsmedewerker en wethouder: De meerderheid (10 van de 12) gesproken inwoners zijn niet geïnformeerd over de beschikbare armoederegelingen en zijn via derden of zelf bij de gemeente terecht gekomen. De beleidmakers benadrukken ook het belang van het bereiken van nieuwe doelgroepen zoals werkende armen en alleenstaande ouders, en het opbouwen van vertrouwen in de overheid. Het monitoren van het beoogde effect van het beleid en het betrekken van ervaringsdeskundigen bij het opstellen van beleidsplannen zijn ook belangrijke aandachtspunten voor de toekomst. Perspectief consulenten en partners De aanpak is echter niet zonder uitdagingen. De complexiteit van aanvraagprocedures, de impact van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG-wetgeving) op gegevensuitwisseling, en de armoedeval zijn belangrijke aandachtspunten die verdere verbetering vereisen. Het is ook essentieel om de samenwerking tussen gemeente en partners te versterken en meer maatwerk te bieden bij bijzondere bijstand. Daarnaast moet er meer aandacht komen voor huisvesting en het overwinnen van schaamte bij inwoners om hulp te vragen.
De partners zoals Stichting Leergeld en Stimenz evalueren regelmatig met de gemeente hun werkwijzen en wisselen kennis uit via rapportages en overleggen. Wel zouden deze partners graag nog willen werken aan een leer- en verbetercyclus met de gemeente. Hiermee willen zij meer inzicht hebben over soorten zaken zoals de omvang van de doelgroep en de definitie van armoede. De consulenten werken met een jaarplan waarin zij projecten opzetten en op basis waarvan zij regelmatig evalueren om verbeteringen door te voeren. 10. Hoe is de schuldhulpverlening georganiseerd? Bevindingen op hoofdlijnen: De schuldhulpverlening in Putten is als volgt georganiseerd: ▪ Melding: Inwoners melden zich voor advies en ondersteuning of een melding vanuit een derden partij (vroegsignalering).
30
Ondersteuning: Hulp bij schuldbemiddeling, schuldsanering en budgettering, met doorverwijzing naar Stimenz en Verder Groep. Spreekuren: Diverse inloopspreekuren voor hulp bij administratie, formulieren, belastingaanslagen, toeslagen, uitkeringen en juridische kwesties. Problematische schulden: Verder Groep biedt integrale schulddienstverlening en kijkt naar schulden, inkomen en toeslagen. Zelf regelen: Online bronnen beschikbaar voor zelfhulp. Anoniem advies: Beschikbaar via Geldfit.
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Onderbouwing Melding en ondersteuning Bij de organisatie van de schuldhulpverlening, begint het met een melding voor advies en ondersteuning door inwoners of door een vroegsignalerende melding van een derde partij zoals bijvoorbeeld een verhuurder of verzekeraar. Hierna biedt de gemeente Putten ondersteuning op drie gebieden: 1. 2. 3.
Schuldbemiddeling: Aanpassen van betalingstermijnen. Schuldsanering: Hulp bij het saneren van schulden. Budgettering: Leren omgaan met geld.
Het eerste gesprek vindt plaats met een consulent van de afdeling Samenleving van de gemeente Putten. Indien nodig, wordt de inwoner doorverwezen naar Stimenz voor een traject Financiën en Schuldhulp. Na dit traject kan verdere hulp worden geboden door Verder Groep, die een plan van aanpak opstelt om de schulden aan te pakken. Spreekuren voor hulp bij geld- en regelzaken Er zijn diverse (inloop)spreekuren beschikbaar waar inwoners terecht kunnen met vragen over administratie, het invullen van formulieren, belastingaanslagen, toeslagen, uitkeringen en juridische kwesties. Deze spreekuren worden gehouden bij het Financieel Café, juridisch spreekuur of een sociaal raadsman/vrouw. Bij het Financieel Café is ook een medewerker van de afdeling Samenleving aanwezig om zo direct vragen over regelingen van de gemeente te beantwoorden. Problematische schulden Bij problematische schulden wordt de inwoner doorverwezen naar Verder Groep, een organisatie gespecialiseerd in integrale schulddienstverlening. Verder Groep kijkt niet alleen naar de schulden, maar ook naar voorliggende voorzieningen, inkomen, toeslagen, beslagvrije voet en inkomensbeheer. Zij treffen betalingsregelingen of starten een schuldregeling of schuldenkrediet indien nodig.
Zelf schulden regelen Inwoners die liever zelf hun schulden willen regelen, kunnen gebruik maken van verschillende online bronnen zoals Nibud, Bereken uw recht, Startpunt geldzaken, Wijzer in geldzaken, Zelf je schulden regelen, en de Rijksoverheid. Anoniem advies Voor anoniem advies kunnen inwoners terecht op www.geldfit.nl of bellen naar Geldfit via een telefoonnummer. 7.7.4
Bevindingen aansluiting aanpak en voorzieningen op behoeften
11. Hoe sluit de uitvoering van de gemeente aan op de behoeften van ondersteuning van huishoudens? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De huidige uitvoering sluit niet altijd aan op de behoeften van gesproken inwoners. ▪ De meerderheid van de gesproken inwoners missen soms maatwerk. ▪ Volgens meerdere gesproken inwoners mist het beleid soms een proactieve houding. Onderbouwing
31
Zoals toegelicht in paragraaf 3.3, ervaren gesproken inwoners van de gemeente Putten verschillende knelpunten in de ondersteuning die zij ontvangen. Zo geven zij aan dat zij niet proactief door de gemeente worden benaderd, terwijl niet iedereen toegang heeft tot informatie via advertenties of andere kanalen. Daarnaast is er behoefte aan een vaste contactpersoon, zodat inwoners niet telkens opnieuw hun situatie hoeven uit te leggen en een vertrouwensband kunnen opbouwen. Ook ervaren sommigen belemmeringen door bewindvoering of een gebrek aan financiële ondersteuning, waardoor hun situatie moeilijk verbetert. Door proactiever te communiceren, continuïteit in contact te bieden en meer maatwerk te leveren, kan de gemeente haar dienstverlening beter afstemmen op de behoeften van haar inwoners. Het beleid (zie paragraaf 5.2) richt zich vooral op meer duurzame ondersteuning, vergroten van het bereik van de doelgroep en het verbeteren van de samenwerking tussen betrokken partijen. Er lijkt een spanningsveld te bestaan tussen het gemeentelijke beleid en de uitvoering hiervan als het gaat om maatwerkondersteuning. Meerdere gesproken inwoners geven aan dat zij behoefte hebben aan maatwerkondersteuning en een proactieve houding. De beleidsmedewerker geeft aan dat het beleid actief door hen wordt aangepast door recente ontwikkelingen en zij een pragmatische aanpak hanteren.
Alleen is maatwerk niet in beleid vast te leggen. 7.7.5
Bevindingen bereik doelgroepen
12. Bereikt de gemeente de doelgroepen van de inkomensondersteunende maatregelen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Perspectief consulenten: Consulenten weten vaak niet wie ze niet bereiken. Inwoners zijn zich vaak niet bewust van hun recht op hulp en vinden het moeilijk om de gemeente te benaderen, wat de drempel verhoogt, vooral voor mensen met schulden. Het proces van vroegsignalering en hulpverlening wordt vanaf medio 2025 overgenomen door Stimenz. ▪ Perspectief beleidsmakers: ▪ Exacte cijfers over gebruik zijn aanwezig: Het gebruik van regelingen is 16% (bron: onderzoeksrapport Kwiz 2021) en wordt mogelijk veroorzaakt door een cultuur van zelfoplossing en wantrouwen in de overheid. Het gebruik van de energietoeslag was: 93% in 2021, 91% in 2022 en 63% in 2023. Verder is de exacte potentiële doelgroep onbekend, omdat gemeenten geen inzicht heeft in de inkomens van alle inwoners. De wethouder benadrukt dat de media-aandacht en versoepeling van regels onvoldoende effect hebben. Verder zou dit kunnen komen doordat inwoners wel bekend zijn met de regelingen, maar er bewust geen gebruik van maken doordat ze niet aansluiten op de behoefte van inwoners en/of in het eigen/voorliggende netwerk ondersteuning ontvangen.
De beleidsmedewerker geeft aan dat de doelgroep wordt gehalveerd, doordat de helft boven de inkomensgrens zit en bij nader inzien geen aanspraak maakt op gemeentelijke ondersteuning. ▪ Ook speelt de cultuur op de Noordwest-Veluwe een grote rol, waarin veel in eigen kring wordt opgelost, wat bijdraagt aan het lage gebruik van regelingen. Het aanbieden van hulp via externe organisaties zoals Stichting Leergeld verlaagt de drempel. ▪ CBS-cijfers tonen aan dat slechts 21,5% van de huishoudens die onder het sociaal minimum vallen gebruik maakt van de beschikbare voorzieningen. ▪ Meer bereik door de energietoeslag: Van de huishoudens met een laag inkomen hebben 745 huishoudens van de 799 huishoudens (93%) de energietoeslag ontvangen in 2022-2023, wat een vergroting in bereik laat zien. ▪ Gebruik Stichting Leergeld: Het aantal gezinnen geholpen door Stichting Leergeld steeg van 285 in 2022 naar 470 in 2023, wat wijst op een aanzienlijk hoger bereik. Onderbouwing Perspectief consulenten De consulenten vertellen dat ze geen duidelijk zicht hebben op wie ze niet bereiken. Soms komen ze inwoners tegen via vroegsignalering, waarna ze een brief met adviezen sturen. Als er sprake is van achterstanden, krijgt de
32
persoon een andere brief en wordt er gebeld, met eventueel een huisbezoek. Dit proces is volgens consulenten nog niet goed uitgevoerd door de gemeente, maar wordt vanaf medio 2025 overgenomen door Stimenz. Inwoners schrikken soms van deze benadering. De consulenten vertellen dat veel mensen niet denken dat ze tot de doelgroep behoren, vaak niet weten of ze ergens recht op hebben en het lastig vinden om naar de gemeente te stappen voor hulp. Mensen met schulden voelen zich vaak zenuwachtig en emotioneel, waardoor de drempel om hulp te vragen nog groter is. Perspectief beleidsmedewerker en de wethouder De beleidsmedewerker vertelt dat verouderde exacte cijfers over gebruik aanwezig zijn: 16%7 heeft gebruik gemaakt van de mogelijke regelingen: dit roept voor hem de vraag op hoe dat komt. Hij denkt dat het mogelijk te maken heeft met de cultuur op de Noordwest-Veluwe waarin veel in eigen kring wordt opgelost, maar ook met het vertrouwen in de overheid. Verder zou dit kunnen komen doordat inwoners wel bekend zijn met de regelingen, maar er bewust geen gebruik van maken doordat ze niet aansluiten op de behoefte van inwoners en/of in het eigen netwerk of het voorliggende netwerk ondersteuning ontvangen. Bijvoorbeeld als een inwoner recht heeft op €350 om te sporten, maar er geen gebruik van wil maken omdat deze inwoner niet wil sporten.
Het gebruik van de energietoeslag was: 93% in 2021, 91% in 2022 en 63% in 2023. Verder is de exacte potentiële doelgroep onbekend, omdat gemeenten geen inzicht heeft in de inkomens van alle inwoners. De beleidsmedewerker merkt op dat 53% van de inwoners die in 2022 een energietoeslag ontvingen, een vermogen hadden boven de bijstandsnorm. Hij concludeert daarom dat de feitelijke doelgroep van verschillende gemeentelijke regelingen, zoals tegemoetkoming chronische zieken, ongeveer 50% bedraagt van de groepen die in de tabellen met inkomensgrenzen zijn opgenomen (zie beantwoording op onderzoeksvraag 1, paragraaf 6.7.2: Omvang en ontwikkeling doelgroepen). De wethouder vertelt dat ze de regels versoepeld hebben en media-aandacht hebben gegenereerd voor de beschikbare ondersteuning, bijvoorbeeld via kranten en het financiële café. Hij denkt dat mensen wel weten dat deze mogelijkheden bestaan, maar dat er een groep is die afhankelijk is van netwerken of te maken heeft met taalbarrières, waardoor ze niet bereikt worden. Er zou dus een groep kunnen zijn die ze niet bereiken. Door het aanbod los van de gemeente te organiseren, bijvoorbeeld via de Stichting Leergeld, wordt de drempel verlaagd en sluit het beter aan bij de bewoners. Bewustwording is cruciaal om het bereik te vergroten.
In Putten is gelukkig een sterke sociale infrastructuur, waarbij inwoners, dankzij kerken, diaconieën, familie en vrienden, zelf veel kunnen oplossen. Dit zorgt er echter ook voor dat de stap naar de gemeente vaak niet wordt gezet. Cijfers CBS Het perspectief van de consulenten en de beleidsmedewerker met betrekking tot het lage bereik wordt bevestigd door de cijfers van CBS.8 In 2022 had 10,10% van de huishoudens een inkomen tot 130% van het sociaal minimum, wat neerkomt op 1.000 huishoudens van de totaal 9.900 huishoudens. Volgens CBS-cijfers uit 2022 ontvingen 215 huishoudens voorzieningen op basis van de Participatiewet (P-wet). Dit betekent dat het bereik van de voorzieningen slechts 21,5% van de totale doelgroep is. Gebruik energietoeslag Sinds het wetsvoorstel van het kabinet in 2021 om mensen met een laag inkomen te compenseren voor stijgende energieprijzen, zijn er in dat jaar energietoeslagen toegekend aan 745 van de 799 huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm9. Dit komt neer op 93% van de totale doelgroep. In 2022 ontvingen 730 huishoudens een energietoeslag, wat neerkomt op 91% van de doelgroep. Voor beide jaren gold dat er géén vermogensgrens was voor het aanvragen van de toeslag.
7
Dit cijfer is afkomstig uit het onderzoeksrapport van Kwiz (2021) en heeft betrekking op bevindingen over het jaar 2019. Gebruik voorzieningen sociaal domein: aantal voorzieningen wijken, 2022. Bron: https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85375NED/table 9 Kwartaalrapportage Sociaal Domein Q4 2022 8
33
In 2023 golden nieuwe criteria: het inkomen mocht maximaal 130% van de bijstandsnorm bedragen en het vermogen op 1 januari 2023 mocht niet hoger zijn dan €57.000. In totaal ontvingen 635 huishoudens een energietoeslag, waarvan 530 toeslagen ambtshalve werden verstrekt. Het bereik van de regeling in 2023 kwam daarmee op 63%. De cijfers laten zien dat de gemeente met deze regeling in 2022 en 2023 aanzienlijk meer huishoudens heeft bereikt dan met eerdere regelingen. Gebruik Stichting Leergeld In 2022 zijn er 285 gezinnen waaraan aanvragen zijn toegewezen vanuit Stichting Leergeld 10. In 2023 waren dit 470 gezinnen. Het bereik van Stichting Leergeld is daarmee aanzienlijk vergroot. 13. Zijn (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen nog niet in beeld bij de gemeente? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Door recente ontwikkelingen zijn meerdere groepen in beeld bij de gemeente zoals ZZP'ers, werkende armen, inwoners die gebruik maken van de energietoeslag (745 huishoudens), en de groep met een inkomen tussen 110% en 130%. ▪ De groep alleenstaande ouders is nog niet goed in beeld: hier kan nog verbetering worden geboekt, volgens de beleidsmedewerker. Onderbouwing Perspectief consulenten en beleidsmakers De groep 'werkende armen' is de afgelopen jaren steeds prominenter geworden.
Er zijn andere groepen bijgekomen dan de traditionele bijstandsgroep: ZZP’ers, werkende armen, inwoners die gebruik maken van de energietoeslag (745 huishoudens)3 en de groep met een inkomen tussen 110% en 130% zijn erbij gekomen. De groep alleenstaande ouders is niet goed in beeld: hier kan nog wel een slag in gemaakt worden vertelt de beleidsmedewerker. 7.7.6
Bevindingen toereikendheid middelen
14. Zijn de beschikbare middelen in de praktijk toereikend? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De meerderheid van de inwoners vindt de beschikbare middelen in de praktijk voldoende. Er is echter behoefte aan meer proactieve communicatie, continuïteit in contact en specifiekere ondersteuning op maat. ▪ Volgens de consulenten zijn de middelen niet altijd toereikend. Zij hebben genoeg tijd, maar dit komt door het lage gebruik. Problemen met het toeslagensysteem, zoals lange wachttijden en complexe berekeningen, zorgen voor extra financiële druk bij inwoners: Er wordt gesuggereerd om uitbetalingen direct naar betrokkenen te sturen om lasten te verlichten. Er is ruimte voor verbetering in de samenwerking tussen alle consulenten binnen het sociaal domein. ▪ Volgens de wethouder is er in gemeenten zoals Hattem ambtshalve verstrekken gangbaar, terwijl dit in Putten minder bekend is. Er is discussie over het implementeren van ambtshalve toekenningen. De gemeente Putten werkt met een brede toegang, wat de effectiviteit kan vergroten, maar er moeten nog stappen gezet worden in de uitvoering van maatwerk binnen het beleid. ▪ Aangezien het huidige bereik laag is (21,5%), zijn de beschikbare middelen op dit moment voldoende. Als het bereik wordt vergroot, is het de vraag of de beschikbare middelen voldoende blijven.
Onderbouwing Perspectief inwoners De meerderheid van de inwoners is van mening dat de beschikbare middelen in de praktijk voldoende zijn om mee
10
Jaarverslag definitief 2023 Stichting Leergeld
34
rond te komen. In de kern hebben zij geen behoefte aan andere vormen van ondersteuning. Sommige inwoners hebben echter wel behoeften aan dat de gemeente meer maatwerk kan bieden, zodat de hulp nog toereikender kan zijn, namelijk een meer proactieve communicatie, continuïteit in contact en specifieke ondersteuning op maat. Perspectief consulenten De beschikbare middelen zijn in de praktijk niet altijd toereikend. De consulenten hebben genoeg tijd om hun klanten te helpen, maar dit komt door het lage gebruik. Zij wijzen op de problemen met het huidige toeslagensysteem, zoals de lange wachttijden voor terugbetalingen en de ingewikkelde berekeningen door de Belastingdienst. Dit zorgt voor extra financiële druk bij inwoners. Er wordt gesuggereerd dat uitbetalingen, zoals huursubsidie en kinderopvangtoeslag, direct naar de betrokken partijen zouden moeten gaan om de lasten te verlichten. Daarnaast merken de consulenten op dat de premie die werklozen ontvangen na 6 maanden werk vaak niet voldoende is om mensen daadwerkelijk te motiveren om te gaan werken, vooral gezien de complexiteit van het toeslagensysteem. Dit maakt het financieel oninteressant voor sommige mensen om meer uren te werken. De consulenten ervaren ook dat de doelgroep steeds complexer wordt door veranderingen in de Participatiewet en de Wajong.
De groei van de groep in het doelgroepenregister maakt het uitdagender om iedereen goed te ondersteunen. Ondanks de intentie om één aanspreekpunt voor inwoners te bieden en goed samen te werken met andere consulenten, blijkt dit in de praktijk niet altijd goed te functioneren. De communicatie en integrale samenwerking zijn niet altijd optimaal, wat de effectiviteit van de geboden ondersteuning beïnvloedt. Perspectief wethouder In bijvoorbeeld de gemeente Hattem hebben consulenten de mogelijkheid om ambtshalve te kunnen verstrekken, wat minder bekend is in Putten. In Putten is er nog discussie over het implementeren van ambtshalve toekenningen, hoewel de consulenten wel weten dat maatwerk mogelijk is, ook al is dit niet expliciet op papier gezet. In Putten wordt gewerkt met een brede toegang, waardoor per definitie domein overstijgend wordt gekeken naar de problematiek, wat de effectiviteit van de ondersteuning kan vergroten. Daarnaast biedt de Participatiewet al veel mogelijkheden voor maatwerk, en wordt dit in het programma P-wet in Balans verder verruimd. De gemeente Putten wijst de inwoners actief op regelingen en hulp. De consulenten in gemeente Putten voeren regelmatig gesprekken met inwoners en wijzen hen actief op de verschillende (maatwerk)mogelijkheden, maar de wethouder erkent dat er nog stappen gezet moeten worden in de praktische uitvoering hiervan.
Zijn er genoeg beschikbare middelen bij een hoger bereik? Aangezien de gemeente nu een erg laag bereik heeft van ongeveer 21,5% 2, zijn er nu genoeg beschikbare middelen. De gemeente voert echter beleid om het bereik te verhogen. De vraag hierop luidt: Zijn er nog genoeg beschikbare middelen als de gemeente een hoger bereik gaat hebben? 7.7.7 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm ▪ Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm. Normen De armoedeaanpak is zo ingericht dat deze aansluit bij zowel de behoeften van inwoners als de doelen die de gemeente wil bereiken.
35
Toetsing Voldoet merendeels. De armoedeaanpak is niet zo ingericht dat deze volledig aansluit op de behoeften van inwoners. In de kern worden zij geholpen maar op meerdere behoeften wordt niet aangesloten.
Sprake is van een leer- en verbetercyclus tussen verschillende uitvoerders van verschillende regelingen waarmee steeds de aanpak waar nodig wordt aangescherpt.
De gemeenten bereiken de door hen benoemde doelgroepen. De gemeente heeft nieuwe doelgroepen in beeld en heeft een onderbouwde keuze gemaakt om voor deze groepen wel of geen vorm van maatregelen in te zetten. De beschikbare middelen zijn binnen de inhoudelijke kaders van de maatregelen toereikend.
Voldoet beperkt. De consulenten evalueren het jaarplan elk jaar: Op basis hiervan worden werkwijzen aangescherpt om de ondersteuning te verbeteren, maar het is onbekend of er een leeren verbetercyclus is. Partners geven aan behoefte te hebben aan een leer- en verbetercyclus met de gemeente. Voldoet beperkt. Het bereik ligt laag, namelijk rond de 21,5%. Voldoet grotendeels. De gemeente heeft nieuwe doelgroepen in beeld door o.a. de energietoeslag, namelijk de ‘werkende armen’. Vanwege deze doelgroepen is de inkomensgrens opgerekt naar 130%. Voldoet grotendeels. Voor zowel gesproken inwoners, consulenten en partners van de gemeente zijn de beschikbare middelen toereikend. Het is echter de vraag of de gemeente nog genoeg beschikbare middelen zal hebben bij een hoger bereik.
7.8 Bevindingen beleidswereld 7.8.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn de bevindingen van het beleid op armoede en schulden van de gemeente Putten opgenomen. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders. In dit hoofdstuk zijn de volgende deelvragen beantwoord: 15. Welk beleid voert de gemeente op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 16. Heeft de gemeente de volledige doelgroep in beeld? 17. Welke doelen en resultaten heeft de gemeente geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag? 18. Hoe betrekt de gemeente inwoners bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering van maatregelen? 19. Hoeveel middelen hebben de gemeenten beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? 20. Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? 21. In hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? 22. Hoe verhouden de resultaten zich ten opzichte van landelijke cijfers? 23. Welke verschillen in resultaten zijn er tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? 24. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? 25.
Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? 26. Kan de raad met de geboden informatie zijn kaderstellende en controlerende rol adequaat vervullen? 7.8.2
Bevindingen beleid en doelen armoede en schulden
15. Welk beleid voert de gemeente Putten op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 16. Welke doelen en resultaten heeft de gemeente geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag? 17. Heeft de gemeente de volledige doelgroep in beeld?
36
18. Hoe betrekt de gemeente inwoners bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering van maatregelen?
Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Richting van het beleid: Het beleidsplan Bestaanszekerheid 2023-2027 richt zich op vijf hoofddoelen: meer duurzame ondersteuning, vergroten van de mogelijkheden voor deelname, vergroten van het bereik van de doelgroep, verbeteren van samenwerking tussen partijen, en vereenvoudigen van procedures en communicatie. ▪ Doelen en resultaten: De gemeente streeft naar een inclusieve samenleving, laagdrempelige ondersteuning en een vangnet voor inwoners die niet op eigen kracht verder kunnen. Er zijn diverse maatregelen, zoals het verhogen van zorgkostenregelingen en de uitbreiding van minimaregelingen, evenals het verbeteren van de bereikbaarheid van hulp. ▪ Bereik van de doelgroep: Cijfers over het bereik van de armoederegelingen ontbreken bij de gemeente. Uit de cijfers van het CBS, blijkt dat het bereik van de voorzieningen slechts 21,5% van de totale doelgroep is. Dit heeft te maken met cultuur, wantrouwen in de overheid, en de drempel voor hulpverlening. Een nieuwe groep huishoudens is bereikt door de energietoeslag, maar er blijven uitdagingen met het bereiken van oudere inwoners en het verkrijgen van respons. ▪ Betrekken van inwoners bij beleidsvorming: Een drietal inwoners uit de doelgroep werden geïnterviewd voor het opstellen van het beleidsplan. Ook maatschappelijke partners en de participatieraad hebben input geleverd.
De gemeente overweegt meer inbreng van ervaringsdeskundigen in de toekomst. Er is een enquête voor klanttevredenheid gestuurd, maar de respons was laag. Onderbouwing Perspectief Beleidsplan Bestaanszekerheid 2023-2027 gemeente Putten In het beleidsplan Bestaanszekerheid 2023-2027 voert de gemeente Putten een pragmatisch beleid dat gericht is op het bevorderen van bestaanszekerheid en het bieden van ondersteuning aan inwoners die te maken hebben met armoede en schulden. De armoedeaanpak in het beleidsplan bestaanszekerheid 2023-2027 is opgebouwd rond vijf hoofddoelen: 1. Meer duurzame ondersteuning: Begeleiding bij armoede: Versterking van het aanbod via Putten voor Elkaar, zowel groeps- als individuele begeleiding. Stress sensitief werken: Trainingen voor professionals om inwoners structureel te helpen met aandacht voor de gevolgen van stress. Rondkomen gesprekken: Vrijblijvende gesprekken met cliënten om hun financiële situatie breder te bespreken.
▪ ▪ ▪
2. Vergroten van de ondersteuning om mee te kunnen doen: ▪ ▪ ▪ ▪
Verhogen van de regeling hoge zorgkosten: Van €200 naar €275 per jaar. Bijzondere bijstand voor ziektekosten: Voor noodzakelijke medische kosten. Verruimen van minimaregelingen: Uitbreiding van de doelgroep en verhoging van de vergoedingen. Uitstroompremie: Premie voor mensen die vanuit een uitkeringssituatie aan het werk gaan.
3. Vergroten van het bereik van de doelgroep: ▪ ▪
37
Ondersteuning bij signaleren van armoede: Trainingen voor professionals en vrijwilligers. Informeren van jongeren die bijna 18 worden: Brieven en ontmoetingsmomenten over financiële veranderingen.
▪
Aansluiting bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur: Directe betalingen aan verenigingen om financiële drempels te verlagen.
4. Verbeteren van de samenwerking tussen betrokken partijen: ▪ ▪
Casus overleggen: Multidisciplinaire bespreektafels over concrete gevallen van bestaanszekerheid. Stimuleren van verbinding tussen organisaties: Samenwerking tussen gemeente en maatschappelijke partners.
5. Vereenvoudigen van procedures en communicatie: ▪ ▪ ▪
Vereenvoudigen van formulieren en systemen: Gebruik van pictogrammen en B1 taalgebruik. Automatische toekenning van bijdragen: Waar mogelijk, om de administratieve last te verlagen. Hanteren van het convenant lokale overheid: Efficiëntere schuldhulpverleningstrajecten.
In de Beleidsregels Sociaal Domein 2024 worden de volgende doelen geformuleerd ▪ ▪ ▪
Inclusieve samenleving: De gemeente streeft naar een samenleving waarin iedereen mee kan doen en zich prettig voelt. Laagdrempelige ondersteuning: De gemeente biedt ondersteuning die aansluit bij de eigen kracht van inwoners en hun omgeving. Vangnet: Er is een vangnet voor de inwoners die het niet meer op eigen kracht kunnen.
‘’Er wordt veel binnen het netwerk opgelost, we proberen dit ook te stimuleren in het kader van de zelfredzaamheid, maar het mag er niet toe leiden dat je buiten de boot valt als je bijvoorbeeld geen sterk netwerk hebt. Putten is een relatief rijk dorp. Ook zijn we ambtelijk snel bereikbaar en pragmatisch. Ook hebben we weinig verloop in personeel. Er is veel warm contact tussen de consulenten en de inwoners.’’
Doelgroep in beeld bij de gemeente Uit de cijfers van het CBS, blijkt dat het bereik van de voorzieningen slechts 21,5% van de totale doelgroep is 2. Verder blijkt ook uit de interviews met de beleidsmedewerker en de consulenten dat het bereik in de gemeente Putten erg laag is. Volgens de beleidsmedewerker heeft 16% van de beoogde doelgroep gebruik gemaakt van de mogelijke regelingen: ‘’Dat roept wel de vraag op hoe dat komt. Mogelijk heeft het met de cultuur op de NoordwestVeluwe te maken waarin veel in eigen kring wordt opgelost, maar het heeft waarschijnlijk ook te maken met het vertrouwen in de overheid.’’ De consulenten geven aan dat er weinig zicht is op wie er niet bereikt wordt, vooral bij de inwoners boven de 27 jaar. Wel is er een nieuwe groep van 745 huishoudens bereikt door de energietoeslag 3. Er zijn ook uitdagingen met het verkrijgen van respons op brieven en het benaderen van inwoners, wat vaak als een grote drempel wordt ervaren. Vanaf medio 2025 zal de welzijnsorganisatie Stimenz deze taak overnemen om hopelijk betere resultaten te behalen. Betrekken van inwoners bij het opstellen van het beleid ▪
38
De vraag om inwoners te betrekken: De beleidsmedewerker vertelt dat voor het huidige beleidsplan meerdere sessies met maatschappelijke partners zijn gehouden, maar dat hier geen burgers bij zaten. Wel zijn een drietal inwoners uit de doelgroep geïnterviewd voor het opstellen van het beleidsplan. Ook is er input van de participatieraad verzameld. De vraag of burgers betrokken moeten worden, wordt vaak gesteld. Er wordt gezegd dat burgers niet graag lastig worden gevallen, maar als gemeente moet je ook daadkracht tonen. De inbreng van ervaringsdeskundigen zou volgens de beleidsmedewerker een goede toevoeging kunnen zijn voor de toekomst. Daarnaast is er een enquête voor klanttevredenheid verstuurd, maar de respons was helaas laag.
Samenwerking met maatschappelijke partners: Er zijn sessies georganiseerd met maatschappelijke partners om knelpunten en oplossingsrichtingen te bespreken. Informatieavonden en rapportages: De gemeente informeert de raad en inwoners via informatieavonden en halfjaarlijkse rapportages over de stand van zaken en de voortgang van het beleid.
▪ ▪
7.8.3
Bevindingen ingezette middelen armoede en schulden
19. Hoeveel middelen heeft de gemeente beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Over het armoedebeleid is een beperkte uitspraak te doen. Voor bijstandsverlening, gemeentelijk minimabeleid en arbeidsparticipatie zette de gemeente in 2023 € 9.256.000 beschikbaar. ▪ Voor de Schuldhulpverlening is € 73.000 beschikbaar gesteld voor de jaren 2021-2024. Onderbouwing Over het aantal beschikbaar gestelde middelen voor het armoedebeleid is een beperkte uitspraak te doen. Uit de jaarstukken van de gemeente Putten zijn de begrootte en gerealiseerde uitgaven voor inkomensregelingen, begeleide participatie en arbeidsparticipatie geselecteerd om de beschikbare middelen inzichtelijk te maken. Onderstaand figuur 5 toont de beschikbare middelen voor het armoedebeleid van 2022 tot 2026, onderverdeeld in inkomensregelingen, begeleide participatie en arbeidsparticipatie. In 2023 lag het gerealiseerde totaalbedrag (€8.110) iets hoger dan begroot, met name door hogere uitgaven aan inkomensregelingen en arbeidsparticipatie. In 2022 werd juist meer begroot op arbeidsparticipatie dan uitgegeven. Vanaf 2024 blijven de begrote bedragen gelijk tot en met 2026, met een totaalbudget van €7.304.000 per jaar.
Dit betekent een structurele verlaging ten opzichte van eerdere jaren, wat volgens gemeentelijke ambtenaren komt door de energietoeslag in de jaren 2022 en 2023, terwijl de middelen voor arbeidsparticipatie stabiel blijven. Volgens gemeente ambtenaren was er in 2023 meer gerealiseerd dan begroot door de onduidelijkheid over hoeveel geld er vrijgemaakt zal worden voor de energietoeslag door het rijk. Figuur 5. Beschikbare middelen voor het armoedebeleid (bedragen X € 1.000) Jaar Inkomensregelingen Begeleide Arbeidsparticipatie Totaal participatie 2022 (begroot) 5.558 1.899 911 8.368 2022 (gerealiseerd) 5.313 1.899 641 8.123 2023 (begroot) 5.078 2.027 810 7.711 2023 (gerealiseerd) 5.477 2.027 606 8.110 2024 (begroot) 4.628 1.895 781 7.304 2025 (begroot) 4.628 1.895 1.010 7.304 2026 (begroot) 4.628 1.895 1.010 7.304 Daarnaast heeft de gemeente voor de jaren 2021-2024 € 73.000 beschikbaar gesteld voor Schuldhulpverlening. Dit bedrag wordt weergegeven in het onderstaande figuur 6. Figuur 6. Begroting Schuldhulpverlening 2021-2024 Onderdeel Begroot budget Voorlichting € 11.000 Vroeg erop af: betalingsachterstanden verzamelen € 5.000 Uitvoering schulddienstverlening € 57.000 Totaal € 73.000 7.8.4
Bevindingen effecten beleid armoede en schulden
20. Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? Bevindingen op hoofdlijnen:
39
▪ ▪
De armoedeaanpak en schuldhulpverlening in Putten bevorderen financiële stabiliteit, verminderen stress en stimuleren zelfredzaamheid en sociale contacten onder gesproken inwoners. De gemeente beschikt niet over gedetailleerde gegevens over de impact en het effect van de regelingen.
Onderbouwing Perspectief inwoners De armoedeaanpak en schuldhulpverlening in de gemeente Putten bieden volgens gesproken inwoners de nodige ondersteuning om in rond te komen. De hulp verlicht stress bij hen, waardoor zij beter in hun basisbehoeften kunnen voorzien. Echter heeft een minderheid van de inwoners nog wel (financiële) stress, doordat zij niet bekend zijn met de alle aanwezige inkomensondersteuning in de gemeente. Volgens de beleidsmedewerker worden er 2x2 dagdelen trainingen gegeven voor stresssensitief werken voor professionals en vrijwilligers. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is inkomensondersteuning, zoals inkomensregelingen en de algemene bijstand. Deze helpen bij het betalen van vaste lasten, zoals de hoge zorgkosten. Dit zorgt ervoor dat huishoudens niet alleen in hun dagelijkse behoeften kunnen voorzien, maar ook financieel stabieler worden. Het zorgt ervoor dat zij zich minder zorgen maken over hun (financiële) situatie. Daarnaast speelt sporten door Volwassenen- en Jeugdfonds Sport & Cultuur een belangrijke rol door beweging en contacten te bieden, wat helpt bij het creëren van een gezonde(re) leefstijl en het voorkomen van isolatie. Het stelt inwoners in staat om actief deel te nemen aan de maatschappij. Perspectief beleidsmedewerker De monitoring van de armoedeaanpak en schuldhulpverlening in de gemeente Putten is nog onduidelijk.
Hoewel er rapportages via externe partners en cijfers over vroegsignalering en toegekende voorzieningen en regelingen worden gedeeld met de raad via de monitor Sociaal Domein, wordt er nog niet voldoende aandacht gegeven aan de evaluatie van de effectiviteit van deze maatregelen. De ontwikkeling van een dashboard voor het sociaal domein is gestart, wat kan helpen bij het beter monitoren en evalueren van de impact van de maatregelen, maar dit is nog in de beginfase. Er is een traject gestart via Movisie om goede indicatoren te ontwikkelen voor het meten van succes, wat aangeeft dat er nu nog geen duidelijke en effectieve manier is om de impact van de maatregelen te meten. Daarnaast zijn er geen minima-effectrapportages door Nibud uitgevoerd. 21. In hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De gemeente heeft goed zicht op de huidige gebruikers van de armoedeaanpak, die over het algemeen tevreden zijn, maar de respons op klanttevredenheidsonderzoeken is laag, wat het moeilijk maakt om de niet-bereikte groep te identificeren. ▪ De samenwerking met partners is goed, maar er is ruimte voor verbetering in zowel de cijfers als het gebruik van de beschikbare regelingen. Vroegsignalering blijft een belangrijk aandachtspunt, en er zijn nog kansen om de zelfredzaamheid verder te bevorderen.
Onderbouwing Perspectief beleidsmedewerker en wethouder De beleidsmedewerker geeft aan dat de gemeente goed zicht heeft op de huidige gebruikers van de armoedeaanpak, die over het algemeen tevreden zijn met de dienstverlening. Echter, de respons op klanttevredenheidsonderzoeken is laag, waardoor het moeilijk is om te achterhalen hoe het precies zit met de groep die geen hulp aanvraagt. De gemeente streeft naar het verlagen van de drempel voor hulpaanvragen, en de gemeente heeft een cursus gevolgd om dit proces makkelijker te maken. Desondanks is er soms nog afstand tussen de gemeente en partners zoals het Volwassenenfonds. De gemeente vindt dat de samenwerking met partners goed is, en dat er een uitgebreid aanbod is, maar dat er ruimte voor verbetering is in zowel cijfers als gebruik van de regelingen. Hoewel de armoedecijfers in de gemeente
40
relatief laag zijn, zijn er nog steeds kansen voor verbetering, bijvoorbeeld door de toename van aanvragen bij Stichting Leergeld en andere fondsen. Vroegsignalering blijft een belangrijk aandachtspunt in de aanpak. 7.8.5
Bevindingen resultaten ten opzichte van de andere vier gemeenten en landelijk
22. Hoe verhouden de resultaten zich ten opzichte van landelijke cijfers? 23. Welke verschillen in resultaten zijn er tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ In de vijf gemeenten blijkt het bereik van minimaregelingen wisselend en vaak lager dan gewenst, met verschillen per regeling en doelgroep, waarbij sommige voorzieningen beter worden benut dan het landelijke gemiddelde en andere juist duidelijk achterblijven. Gemeenten Hattem en Oldebroek hebben een hoger bereik dan de andere drie gemeenten, waar het bereik laag is. ▪ In alle vijf de gemeenten sluit de hulp volgens de meerderheid van de gesproken inwoners aan op hun behoeften. ▪ Gesproken inwoners van Nunspeet en Elburg missen flexibiliteit in de inkomensgrens, in Nunspeet en Putten ontbreekt maatwerk, en in Hattem worden de maatregelen niet als een blijvende oplossing gezien. Onderbouwing Exacte cijfers ontbreken voor de gemeenten Elburg en Putten. Onderstaand figuur 7 geeft een samenvatting van het bereik van alle vijf de gemeenten. Hieruit is af te leiden dat de gemeente Oldebroek, in vergelijking met de andere gemeenten, een hoger bereik heeft dan het landelijke gemiddeld. Medewerkers in de gemeente Hattem geven aan dat zij een hoog bereik hebben.
Voor de gemeenten Nunspeet, Putten en Elburg geven medewerkers aan dat het bereik rond het landelijk gemiddelde of hieronder is. Er is echter vrijwel geen verschil tussen alle vijf de gemeenten als het aankomt op de aansluiting van de hulp op de behoeften van de gesproken inwoners. Bij elke gemeente geeft de meerderheid van gesproken inwoners aan dat de hulp aansluit op hun behoeften en geen andere ondersteuning nodig hebben. Echter, is er wel wat verschil in de soort ondersteuning die gesproken inwoners nodig hebben: Bij de gemeente Oldebroek geven de gesproken inwoners aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben, terwijl bij alle andere 4 de gemeenten hier wel sprake van is. Zowel gemeente Nunspeet als gemeente Elburg missen de gesproken inwoners flexibiliteit in de inkomensgrens. Ook bij zowel gemeente Nunspeet als gemeente Putten ontbreekt er maatwerk volgens gesproken inwoners. Verder vinden gesproken inwoners bij de gemeente Hattem dat de maatregelen geen blijvende oplossing bieden. Figuur 7. Bereik en effect van de vijf gemeenten Gemeenten Bereik Effect Elburg Exacte cijfers over het bereik De meerderheid van de ontbreken. Consulenten en gesproken inwoners geeft beleidsmakers geven aan dat aan dat de hulp aansluit op specifieke groepen moeilijk hun behoeften, maar dat de bereikbaar zijn. hulp hun problemen niet volledig oplost. Hattem
41
De voornaamste minimaregelingen in Hattem kennen een bereik dat varieert tussen 17% en 33%. Het bereik van de Energietoeslag lag in 2023 op 133% van de doelgroep. Verschillen tussen bereiken hangen samen met de voorwaarden die per regeling gelden.
De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat de instrumenten aansluiten op hun behoeften en geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben.
Opmerkingen Gesproken inwoners net boven de inkomensgrens missen flexibiliteit in ondersteuning. Ook focust soms de gemeente volgens gesproken inwoners zich te sterk op regels en biedt zij onvoldoende persoonlijke begeleiding. Een minderheid van de gesproken inwoners ervaart de ondersteuning als voldoende voor structurele verbetering. De maatregelen verlichten financieel, maar bieden echter geen blijvende oplossing en voorkomen geen toekomstige problemen.
Nunspeet
Het bereik van de collectieve zorgverzekering en de bijdrage voor sport & cultuur ligt boven of op het niveau van het landelijk gemiddelde, terwijl het bereik van kwijtschelding gemeentelijke belastingen en individuele inkomenstoeslag lager dan het landelijk gemiddelde ligt.
De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat de ontvangen ondersteuning hen daadwerkelijk heeft geholpen in hun financiële situatie. Zij benoemen expliciet dat de regelingen bijdragen aan het bekostigen van noodzakelijke uitgaven, zoals zorgverzekering, huishoudelijke apparaten en sportactiviteiten.
Oldebroek
Het bereik van de Individuele Inkomenstoeslag en de Energietoeslag ligt boven het landelijk gemiddelde, terwijl het bereik van de overige regelingen rond het landelijk gemiddelde ligt.
De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan daadwerkelijk geholpen te zijn met de ingezette instrumenten. Ze zorgen niet alleen voor financiële stabiliteit maar versterken ook het emotionele en sociale welzijn.
Putten
Exacte cijfers over gebruik zijn
De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat de instrumenten aansluiten op hun behoeften en geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben.
aanwezig: Het gebruik van regelingen is 16% (bron: onderzoeksrapport Kwiz 2021) en wordt mogelijk veroorzaakt door een cultuur van zelfoplossing en wantrouwen in de overheid. Het gebruik van de energietoeslag was: 93% in 2021, 91% in 2022 en 63% in 2023. Verder is de exacte potentiële doelgroep onbekend, omdat gemeenten geen inzicht heeft in de inkomens van alle inwoners. De beleidsmedewerker geeft aan dat de doelgroep wordt gehalveerd, doordat de helft boven de inkomensgrens zit en bij nader inzien geen aanspraak maakt op gemeentelijke ondersteuning. CBS-cijfers tonen aan dat 21,5% van de huishoudens die onder het sociaal minimum vallen gebruik maakt van de beschikbare voorzieningen. 24. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? Bevindingen op hoofdlijnen:
42
Inkomensondersteunende maatregelen sluiten niet altijd aan bij de behoeften van alle inwoners. Zo ontdekte meerdere gesproken inwoners pas laat dat zij recht hadden op bepaalde voorzieningen, vaak via informele netwerken in plaats van de gemeente. Of konden zij geen gebruik maken van ondersteuning door een net te hoog inkomen, of ervaarden zij dat de hulp niet aansloot op hun persoonlijke situatie, bijvoorbeeld door taalbarrières of een gebrek aan begeleiding. De gesproken inwoners geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben. De persoonlijke benadering van de gemeente wordt meerdere keren benadrukt en als waardevol ervaren.
Een minderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat zij andere vormen van ondersteuning nodig hebben zoals gepaste huisvesting, meer financiële rust bij een slechte fysieke- en mentale gezondheid, maatwerk bij taalcursus en maatwerk bij Volwassenenfonds Sport & Cultuur.
▪ ▪ ▪
De vijf gemeenten delen best practices, zoals vroegsignalering en maatwerkpotjes, en passen succesvolle maatregelen van andere gemeenten aan waar nodig. Er wordt zorgvuldig gekeken naar de uitvoerbaarheid van beleid in andere gemeenten, met nadruk op aanpassingen voor lokale context. Samenwerking tussen gemeenten, zoals Putten, Elburg, Oldebroek, Hattem, Nunspeet en andere gemeenten bevordert de verbetering van beleid en werkwijzen.
Onderbouwing Perspectief consulenten en beleidsmakers Gemeenten leren van elkaar door voorbeelden en best practices uit te wisselen, zoals vroegsignalering en maatwerkpotjes. De gemeente Putten, bijvoorbeeld, heeft de vroegsignalering via Stimenz overgenomen van de gemeenten Nunspeet en Ermelo. De gemeente Elburg kijkt naar de aanpak van omliggende gemeenten voordat ze nieuwe regelingen overnemen, zoals het verhogen van inkomensgrenzen en de bijdrage voor Oekraïners. Gemeenten zoals Hattem en Nunspeet leren van elkaar in termen van het verbeteren van vroegsignalering en het aanbieden van financiële regelingen, zoals het compenseren van het eigen risico. De gemeente Oldebroek kijkt naar voorbeelden van andere gemeenten, zoals de witgoedregeling van de gemeenten Hattem en Heerde, en past deze inzichten toe op hun eigen beleid. Er wordt erkend dat wat in de ene gemeente werkt, niet altijd succesvol zal zijn in een andere, wat leidt tot aanpassingen en pragmatische keuzes in de uitvoering van beleid. 7.8.6
Bevindingen positionering raad
25. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De ambtelijke organisatie informeert de raad via de planning- en controlcyclus: dit gebeurt via de kadernota, begroting, maandrapportages en de jaarstukken. Ook wordt de raad geïnformeerd op informatieavonden. Onderbouwing Perspectief beleidsmakers en gemeenteraad De raad wordt geïnformeerd over het armoedebeleid en de schuldhulpverlening via de planning- en controlcyclus en informatieavonden. Dit gebeurt via kadernota, begroting, maandrapportages en de jaarstukken, die globale cijfers en beperkte inhoud bieden. In de stukken worden slechts highlights benoemd en nagenoeg geen details gegeven over armoede en schulden. Het cijfermatige gedeelte bevat gegevens, zoals het aantal verstrekte uitkeringen. Daarnaast worden evaluatie- en onderzoeksrapporten van externe partijen zoals partners over het gemeentebeleid met de raad gedeeld. 26. Kan de raad met de geboden informatie zijn kaderstellende en controlerende rol adequaat vervullen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De raad stelt zelden vragen, en wanneer dit gebeurt, gaat het vaak over werkwijzen in andere gemeenten en de mogelijkheid om deze in Putten toe te passen.
▪ De beleidsmedewerker is van mening dat de raad voldoende informatie krijgt om zijn rol adequaat te vervullen; mocht dit niet het geval zijn, wordt dit aangegeven door de raad. ▪ De wethouder benadrukt dat de raad met de nieuwe indicatoren uit het plan Bestaanszekerheid beter in staat zal zijn de effectiviteit van het beleid te volgen en zijn rol beter te vervullen. Onderbouwing Perspectief wethouder en beleidsmaker
43
De gemeente geeft aan dat de raad met de informatie uit de planningscyclus tot nu toe nog niet genoeg gedetailleerde gegevens heeft om echt iets te zeggen over de effectiviteit van het beleid. Met het nieuwe plan ‘Bestaanszekerheid’ en de geformuleerde indicatoren zal de informatievoorziening aan de raad verbeteren, zodat hij beter kan volgen of de afspraken worden nageleefd. Er blijft echter altijd een spanningsveld bestaan tussen wetgeving en uitvoering van het beleid. Desondanks, met de combinatie van informatieavonden en monitoringtools, zal de raad nu actiever betrokken kunnen zijn. De beleidsmakers geven aan dat de raad maar weinig vragen stelt. De vragen die gesteld worden, gaan vaak over wat er in andere gemeenten wordt gedaan en of dit ook in Putten kan worden toegepast. De beleidsmedewerker denkt dat de raad met de geboden informatie er wel over uitkomt: als dat niet het geval is, zal de raad dit wel aangeven. 7.8.7 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm ▪ Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm.
▪ Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm.
Normen De gemeenten hebben de volledige doelgroep in beeld.
Doelen zijn concreet en resultaatgericht geformuleerd en bevatten indicatoren en streefwaarden. Sprake is van een analyse van de opgave rondom armoede en een daarop gebaseerde beleidsambitie. De gemeente betrekt inwoners bij het opstellen van het beleid (doelen).
De gemeente betrekt inwoners bij de inrichting van de uitvoering van maatregelen en de armoede aanpak. De gemeente vraagt periodiek aan de doelgroepen van het beleid wat goed gaat en wat beter kan in de uitvoering. Inwoners die gebruik maken van inkomensondersteunende maatregelen en schuldhulpverlening geven aan dat zij hierdoor beter kunnen rondkomen.
44
Toetsing Voldoet grotendeels. De gemeente heeft grotendeels de volledige doelgroep in beeld. Doormiddel van de energietoeslag heeft de gemeente de doelgroep meer in beeld gekregen. Zij is wel van plan het bereik te willen vergroten. Voldoet beperkt. De geformuleerde doelen zijn deels geconcretiseerd en gericht op resultaat. Deze zijn niet uitgewerkt in indicatoren met streefwaarden. Voldoet beperkt. De beleidsambitie van de gemeente wordt niet gebaseerd op een analyse van de opgave. Deze krijgt vorm op basis van vorig beleid en signalen vanuit de praktijk. Voldoet beperkt. De gemeente past op basis van signalen haar beleid aan. Hiervoor betrekt zij partners en de participatieraad. Ook was er een enquête, maar hier was de respons erg laag. Voldoet beperkt. De gemeente betrekt inwoners niet actief bij de inrichting van de uitvoering van maatregelen en de armoedeaanpak. Voldoet beperkt. De gemeente benadert zelden de doelgroep over wat goed gaat en beter kan in de uitvoering. Dit gebeurt niet structureel. Voldoet grotendeels. Inwoners geven aan dat de inkomensondersteunende maatregelen en schuldhulpverlening zorgen voor financiële stabiliteit. Hierdoor kunnen zij beter rondkomen.
De gemeente monitort het doelbereik.
De beoogde doelen en resultaten worden gerealiseerd.
De raad wordt minimaal jaarlijks geïnformeerd over het bereik en het effect van het armoedebeleid en schuldhulpverlening.
De raad kan met de geboden informatie over het bereik en het effect van het armoedebeleid en schuldhulpverlening de controlerende en kaderstellende rol vervullen.
45
Voldoet beperkt. Monitoring van het doelbereik vindt nog niet plaats. Er zijn alleen evaluaties elk jaar en kwartaal- en halfjaarrapportages. Voldoet beperkt. Het beoogde doel ‘het vergroten van de bestaanszekerheid’ wordt bereikt voor de inwoners die ondersteuning krijgen. Het oplossen van de structurele problematiek van inwoners, wat de grondslag is van het gemeentelijk beleid, wordt (nog) niet gerealiseerd. Voldoet grotendeels. De raad wordt geïnformeerd via de planning- en controlcyclus en informatieavonden, maar deze informatie bevat slechts highlights en nagenoeg geen details over armoede en schulden. Voldoet beperkt. De raad heeft met de informatie uit de planningscyclus tot nu toe nog niet genoeg gedetailleerde gegevens om echt iets te zeggen over de effectiviteit van het beleid.
Bijlage Bijlage
46
8.
Bijlage 1: Overzicht van ingezette regelingen per gemeente
Tabel 11. Ingezette ondersteuning per gemeente Regeling Elburg Bijzondere bijstand ▪ Bijdrage voor bijzondere en noodzakelijke kosten ▪
Individuele inkomenstoeslag
47
Inkomen < bijstandsnorm
▪
Toeslag naast laag inkomen
▪
Inkomen was afgelopen 3 jaar op bijstandsniveau
Hattem ▪ Noodzakelijke, eenmalige uitgaven, zoals bewindvoering of rechtsbijstand. Ook voor medische kosten. ▪
Inkomen: tot 120% van de bijstandsnorm
▪
Leeftijd: ouder dan 18 jaar
▪
O.a. voor medische kosten
▪
Onverwachte uitgaven, zoals vervanging van een kapotte wasmachine
▪
Inkomen: tot 120% van de bijstandsnorm Leeftijd: ouder dan 21 jaar. De aanvrager heeft: geen perspectief op inkomensverbetering; al het mogelijke gedaan om een hoger inkomen te krijgen; afgelopen jaar niet eerder inkomenstoeslag ontvangen (tussen twee
Nunspeet ▪ Bijdrage voor bijzondere en noodzakelijke kosten ▪ Inwoners met onvoldoende draagkracht om bijzondere noodzakelijke kosten zelf te betalen. Afhankelijk van de situatie kunnen ook inwoners met een inkomen boven 120% van de bijstandsnorm in aanmerking komen. ▪ Toeslag naast laag inkomen ▪
Inkomen was afgelopen 3 maanden lager dan 120% en geen zicht op hoger inkomen
Oldebroek ▪ Bijdrage voor bijzondere en noodzakelijke kosten
Putten ▪ Bijdrage voor bijzondere en noodzakelijke kosten ▪
De inwoner kan de kosten niet betalen van zijn of haar inkomen of spaargeld en er is geen andere regeling die de kosten kan vergoeden
Toeslag naast laag inkomen
▪
Toeslag naast laag inkomen
Inkomen was afgelopen 3 jaar lager dan 120% en geen zicht op hoger inkomen
▪
Inkomen was afgelopen 3 jaar lager dan 110% en weinig vermogen
▪
Inkomen: tot 120% van de bijstandsnorm
▪
▪
Woonkostentoeslag
▪
Tijdelijke bijdrage bij inkomensdaling
▪ ▪
Incidentele vergoeding
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
48
X
toekenningen moet minimaal één jaar zitten) Tijdelijke bijdrage bij inkomensdaling Gaat via Bijzondere Bijstand
X
▪
▪
Tijdelijke bijdrage bij inkomensdaling Gaat via Bijzondere Bijstand
X
▪ ▪
Tijdelijke bijdrage bij inkomensdaling Vertrekken woonkostentoeslag gaat via Bijzondere Bijstand
X
X
▪
Eenmalige bijdrage tot €350 voor maatschappelijke activiteiten
▪
Inkomen is < 130% dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
▪
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
▪
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
▪
Bijdrage gemeentelijke belastingen
▪
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
▪
▪
Toekenning wordt bepaald op basis van kostendelers-norm
▪
Op of rond bijstands- of AOW niveau. Er wordt rekening gehouden met kostendelers
▪
Inwoner heeft een inkomen dat afgelopen 3 maanden lager was dan 120% van de bijstandsnorm
▪
Toekenning wordt bepaald op basis van kostendelersnorm
▪
De inwoner krijgt geen kwijtschelding als er voldoende betalingscapaciteit en/of vermogen is. Onder vermogen verstaat de gemeente onder andere: o De overwaarde van een eigen woning. o Banksaldi. o Eén voertuig met een waarde van meer van € 3.350,00. Tenzij deze echt onmisbaar is in verband met beroep of invaliditeit.
o o
o
o
Energiecontract via de gemeente (via partner)
Witgoedregeling of omruilregeling
▪
Advies op maat voor het besparen op energiekosten
▪
Geen specifieke doelgroep beschreven
X
BS&F via www.gezondverzekerd.nl/hatt em
▪
▪
Studietoeslag
49
▪
Een toeslag tijdens studie
▪
Scholieren of studenten met een medische beperking waardoor inwoner
Via Jouwbespaarhulp, één stuk verouderd witgoed per adres vervangen voor een duurzaam apparaat. Inkomen tot 130%
▪ Een toeslag tijdens studie De aanvrager: ▪ Ontvangt studiefinanciering of tegemoetkoming scholieren;
Inwoners kunnen hiervan gebruik maken via www.gezondverze kerd.nl
▪
Advies op maat voor het besparen op uw energiekosten
▪
▪
Vervangen van oude en kapotte apparaten door nieuwe, duurzame witgoedapparaten voor inwoners die het niet kunnen betalen
▪
Geen specifieke doelgroep beschreven Er kan één verouderd of kapot witgoedapparaat worden omgeruild voor een nieuw energiezuinig apparaat
▪
Inkomen is < 130% dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm Een toeslag tijdens studie Scholieren of studenten met een medische beperking waardoor inwoner
▪
▪ ▪
2 voertuigen of meer. Een caravan, camper, boot, motor, waardevolle inboedel, verzamelingen of (kunst)collecties. Een stuk grond en/of een tweede woning. Effecten, spaarbrieven, levensverzekeringe n
X
X
▪
Inkomen was afgelopen 3 maanden lager dan 150%
▪
Een toeslag tijdens studie
▪
Een toeslag tijdens studie
▪
15 jaar of ouder met een medische beperking waardoor
▪
15 jaar of ouder met een medische beperking waardoor
niet kan werken naast studie
▪ ▪
Activiteitenbijdrage
▪
Elburg heeft een activiteitenbijdrage. Dit is het Kind- en volwassenenpakket.
▪ ▪ ▪ ▪
Collectieve zorgverzekering
Compensatie eigen risico
▪
Collectieve zorgverzekering
▪
▪
Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm Een financiële tegemoetkoming voor eigen risico
▪
▪
Ontvangt geen Wajonguitkering; Kan niet door een structurele medische beperking werken naast studie (onafhankelijke medische advies mogelijk vereist voor beoordeling) Activiteiten, zoals sport, bibliotheek of internet Inkomen: tot 120% van de bijstandsnorm Leeftijd: ouder dan 18 jaar Het is daarnaast mogelijk om voor kinderen die opgroeien in minimagezinnen ondersteuning aan te vragen. Collectieve zorgverzekering Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm
X
niet kan werken naast studie
Dit is gelijk aan Bijdrage Sport en Cultuur Inkomen: tot 120% van de bijstandsnormen was afgelopen 3 maanden lager dan 120%.
▪
Bijdrage om activiteiten te ondernemen
▪
Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm
▪
Collectieve zorgverzekering
▪
Collectieve zorgverzekering
▪
Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm Een financiële tegemoetkoming voor eigen risico Vanaf 1 januari 2026
▪
Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm Een financiële tegemoetkoming voor eigen risico
▪
▪
▪
▪ ▪
Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
X
Inwoners met een laag inkomen
▪ ▪ ▪
50
Tegemoetkoming zorgkosten Inkomen: tot 130% van de bijstandsnorm Leeftijd: ouder dan 18 jaar
inwoner niet kan werken naast studie
X
▪
▪
X
inwoner niet kan werken naast studie
X
X
X
Inkomen is < dan 120% dan de geldende bijstandsnorm ▪
Een financiële tegemoetkoming voor hoge zorgkosten
▪ ▪
▪
Leefgeld Oekraïners
▪
Inwoners uit Oekraïne hebben in bepaalde omstandigheden recht op leefgeld vanuit de gemeente
▪
Sociaal Medische Indicatie (SMI)
▪
Wanneer kinderopvang noodzakelijk is vanwege lichamelijke, psychische of sociale problemen en er geen recht is op kinderopvang-toeslag via de belastingdienst, kan een gemeentelijke vergoeding worden aangevraagd op basis van een SMI
▪
▪
Voor kinderen tussen de 0 en 13 jaar
Tegemoetkoming kinderopvang
51
▪
Extra kinderopvangtoeslag via de gemeente aanvragen,
Chronisch ziek of gehandicapt; Maakt geen gebruik van de collectieve ziektekostenverzekering; Verplichte eigen risico voor de zorgverzekering helemaal gebruikt Inwoners uit Oekraïne hebben in bepaalde omstandigheden recht op leefgeld vanuit de gemeente
Wanneer kinderopvang noodzakelijk is vanwege lichamelijke, psychische of sociale problemen en er geen recht is op kinderopvang-toeslag via de belastingdienst, kan een gemeentelijke vergoeding worden aangevraagd op basis van een SMI