e.-behoefte-inventarisatie-maatschappelijke-voorzieningen-purmerend
Tekst van het document
Aan
Gemeente Purmerend Per e-mail:
Van
Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD Amersfoort Auteurs
Project
Visie maatschappelijke voorzieningen Purmerend Betreft
Eindrapport Ons kenmerk
240158/RR/CL Datum
22 oktober 2024
© 2024 Hospitality Group
Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.
2
Inhoud 1.
Inleiding
4
2.
De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend
6
2.1.
Inleiding
6
2.2.
De ontwikkeling tot 2040
6
2.3.
De behoefte in beeld
11
De opgave in Purmerend
14
3.1.
Inleiding
14
3.2.
De opgave verbijzonderd
14
3.3.
Kansenkaart
18
3.
Bijlage 1: Samenvatting beleidsdocumenten en ambities
25
Bijlage 2: Samenvatting gesprekken en interviews maatschappelijk partners 26 Bijlage 3: Uitgangspunten berekenen behoefte
27
Bijlage 4: De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend
31
Bijlage 5: Projectfases
54
3
1. Inleiding De groei van de gemeente Purmerend met 10.000 woningen vanaf 2017 zorgt voor een toename van het aantal inwoners. Van 94.000 inwoners groeit de gemeente door naar zo’n 110.000 inwoners. Deze groei en de verandering van de samenstelling van de mensen die er wonen of komen wonen, heeft gevolgen voor de leefomgeving, voor de maatschappelijke opgaven en daarmee de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Zowel de omvang van de behoefte aan voorzieningen als de aard van de behoefte gaat veranderen. Zo zien we bijvoorbeeld dat door het steeds ouder worden van inwoners, de vraag naar zorg groter wordt, ingezet wordt op sport in de wijken en ook de vraag naar ontmoetingsplekken groeit.
Het rapport Hospitality Group heeft de opdracht gekregen om gemeente Purmerend te adviseren bij de ontwikkeling van normenkaders voor Maatschappelijke voorzieningen 2040. Het voorliggende rapport geeft inzicht in de toekomstige aard en omvang van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen voor wat betreft: capaciteit (aantallen en hoeveelheden), het schaalniveau waarop voorzieningen nodig zijn en de mate van spreiding; de samenhang en clustering van voorzieningen en de multifunctionaliteit en flexibiliteit in ruimtes. Het gaat in dit rapport om normen (veelal vierkante meters) die nodig zijn om in een geraamde behoefte te voorzien in de toekomst. Om inzicht te krijgen in benodigde financiën is op basis van landelijk gehanteerde normbedragen per vierkante meter (vertaald naar de situatie in Purmerend) een raming opgesteld. Deze kan doorvertaling krijgen in de investeringsagenda van de gemeente. Als we het over voorzieningen hebben dan gaat het om de volgende soorten van voorzieningen:
Zorg, gezondheid en welzijn;
Onderwijs, kinderopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk;
Sport (binnen en buiten), spelen en bewegen;
Cultuur, kunst en ontmoeten;
Verzorgende ( wijk) economie.
Dit rapport bevat: 1.
Een beschrijving van de huidige en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk. Per wijk geeft de rapportage een beeld van:
De te verwachten groei van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen tot 2040;
De specifieke kenmerken van de vraag/ behoefte per wijk op het gebied van capaciteit, functionaliteit, spreiding en mate van samengesteldheid;
4
De opgave die de gemeente Purmerend de komende jaren heeft op het gebied van maatschappelijke voorzieningen;
Een kansenkaart voor dorpen en wijken. Dit is een overzicht van realistische aangrijpingspunten/ mogelijkheden om het voorzieningenaanbod te verbeteren.
2.
De rolneming, organisatievorm, takenpakket en instrumenten die nodig kunnen zijn om deze opgave tot een goed einde te brengen.
Er is nog meer nodig Dit rapport met daarin kansenkaarten per wijk, dorp en zelfs buurt geven uitgebreid inzicht; het zijn normenkaders én kansen. Dat is de start, maar is niet op zichzelf staand. Voor het maken van keuzes en de invulling is er nog meer nodig. Het vraagt om inzoomen, waar dit rapport een vertrekpunt kan zijn. Het vraagt om te kijken naar de samenhang met andere visies- en beleidskaders zoals: de woon(zorg)visie, commerciële voorzieningen, het integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen (IHP), mobiliteitsvisie, een parkenplan, groenplannen etc. en ook wet- en regelgeving speelt een rol. Het brede gehele verhaal moet op tafel liggen om juiste afwegingen te kunnen maken. Naast de harde kant, ook de zachte informatie door het verhaal van de wijk of een plek in woorden uitdrukken. Dit kan in een Maatschappelijke Effecten Analyse (MEA). Dit samen vormt de basis om te komen tot een programma van eisen voor een te realiseren voorziening.
De opgave vraagt ook een nieuwe manier van werken. Nieuw, omdat het nodig is bij iedere ontwikkeling te kijken of er ook nog andere ontwikkeling in hetzelfde gebied, dan wel in de directe nabijheid zijn die kansen bieden om via clustering van projecten tot ruimtebesparing, slimme oplossingen en daarmee (meer) toekomstbestendige en kosteneffectieve realisering van projecten te komen. Hierbij is van belang dat ook bestaand vastgoed iedere keer in de beoordeling wordt meegenomen. En een integrale aanpak van de organisatie, om breed en samen de opgave op te pakken. Om zo de fysieke leefomgeving helpend te laten zijn aan de maatschappelijke opgave en de maatschappelijk opgave in te bedden in de fysieke leefomgeving.
5
2. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend 2.1. Inleiding In dit hoofdstuk is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen voor de stad Purmerend weergegeven. Afgelopen maanden is de huidige en toekomstige behoefte uitgewerkt en is dat beeld wijkgericht ingekleurd. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschilt immers per wijk en is van vele factoren afhankelijk. De belangrijkste factoren zijn:
Het aantal inwoners, de samenstelling van de bevolking naar leeftijden, huishoudtypen, en dergelijke.
De sociale staat van de wijken en buurten.
De leefstijlen en waardeoriëntatie van de inwoners (wat vindt men belangrijk?).
De ambities en het inhoudelijke beleid van de gemeente en de maatschappelijke partners.
De maatschappelijke opgave die uit de vorige vier punten volgt.
De bovenstaande factoren hebben wij de afgelopen periode per wijk gedetailleerd in kaart gebracht. Op basis daarvan treft u in de volgende paragrafen de samengevatte beschrijving van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend tot aan 2040. De details en onderbouwing treft u aan in bijlage 4 van dit rapport.
2.2. De ontwikkeling tot 2040 De behoefte neemt toe In 2040 is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend groter dan die nu is. Dat is niet verwonderlijk. Door alle uitbreidingsplannen van de gemeente zal het aantal inwoners van Purmerend stevig toenemen. Meer inwoners betekent haast automatisch ook een stijgende behoefte aan voorzieningen. In de volgende figuur treft u de bevolkingsprognose van de gemeente Purmerend aan voor de jaren 2023 tot en met 2040, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Uit de figuur blijkt dat het aantal inwoners zal groeien van 94.000 op dit moment naar 110.000 in het jaar 2040.
6
De samenstelling van leefstijlen heeft gevolgen voor de behoefte aan voorzieningen, voor de samenhang en voor de bereikbaarheid. In figuur 5 samengevat weergegeven. Figuur 4: Enkele kenmerken van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen.
Bron: MFA Lab
In Purmerend zijn woningbouwprogramma’s gericht op herontwikkeling en nieuwbouw. Dat leidt ertoe dat de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen in de wijken waar veel woningbouw gaat plaatsvinden enigszins gaat veranderen. Samenstelling naar leefstijlen veranderd:
In de wijk Overwhere zal het percentage inwoners met een rode leefstijl toenemen door de nieuwbouw ontwikkelingen bij De Koog.
In de wijken Wheermolen en Gors zal het aandeel inwoners met een groene en gele leefstijl op zijn minst gelijk blijven en wellicht verder toenemen.
In Purmer-Noord zal er een toename zijn van inwoners met een blauwe, gele en groene leefstijl door de nieuwbouw ontwikkelingen van de Golfbaan. In Purmer-Zuid zal er een toename zijn van inwoners met een gele en blauwe leefstijl door de nieuwbouw ontwikkelingen PurmerZuidzuid.
De behoefte is en blijft sterk verschillend per wijk Op dit moment is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschillend per wijk. Het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden en naar leefstijlen verschillen onderling, wat is van invloed op de behoefte aan voorzieningen. Die behoefte is ook verschillend door ‘de sociale staat’ van de wijken. Purmerend kent wijken met een relatief sterke sociale structuur denk aan zelfredzame vitale inwoners. Dit geldt voor de wijken Purmer-Zuid en dorpskern Beemster. Purmerend kent ook wijken met relatief grote groepen kwetsbare inwoners. Dat zijn het Centrum, Wheermolen en Overwhere. De sociale staat van de wijken heeft grote invloed op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Bijvoorbeeld in wijken met relatief veel inwoners die in een kwetsbare positie
9
verkeren is de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsruimte en aan maatschappelijke informatie- en hulpverlening en zorg groter dan in andere wijken. Wij hebben de sociale staat en de maatschappelijke opgave in de wijken van Purmerend getypeerd. Die typering heeft plaatsgevonden op basis van een grote hoeveelheid data over de betreffende wijken en toetsing van de typering bij:
Medewerkers van de gemeente Purmerend vanuit de verschillende disciplines van het sociale domein.
Medewerkers van de maatschappelijke partners van de gemeente Purmerend.
Mede op basis van die typering is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ingekleurd. Onderstaand treft u een korte beschrijving aan van de vijf typeringen. Daarna treft u per wijk aan welke typeringen van toepassing zijn en welk effect dat heeft op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Faciliteren De maatschappelijke opgave in wijken die bovengemiddeld scoren, waar de inwoners zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren beperkt voorkomt. De opgave kenmerkt zich door het behouden van de goede uitgangspositie en faciliteren van de initiatieven van de inwoners. Samenhang en verbinden Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de wijk of buurt. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de buurten die direct grenzen aan de Binnenstad, waar samenhang tussen inwoners met een ‘grootstedelijke’ leefstijl en de ‘gevestigde’ inwoners een opgave is. De opgave kenmerkt zich door het tot stand brengen van samenhang en bevolkingsgroepen aan elkaar te (ver)binden.
Ondersteunen/modern leven Dit is de maatschappelijke opgave in wijken die over het algemeen bovengemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt zoals ouders die beide een drukke baan hebben. In die wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid Dit is de opgave in de wijken en buurten waar grote groepen kwetsbare senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, de vitaliteit van de inwoners, voorkomen van vereenzaming, preventie et cetera.
10
Activeren, investeren en participeren Dit is de opgave in de wijken, dorpen en buurten waar sprake is van grote groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende domeinen. In de volgende figuren treft u aan:
De typering van de maatschappelijke opgaves per wijk/buurt.
De effecten van de sociale staat/maatschappelijke opgave op de behoefte aan voorzieningen.
Figuur 5: Typering maatschappelijke opgave wijken Purmerend.
2.3. De behoefte in beeld
Op basis van het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden, leefstijlen en de sociale staat van de wijken, dorpen en buurten hebben wij een becijfering gemaakt van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend. In de volgende tabel treft u de behoefte voor het jaar 2023 en 2040. Per type maatschappelijke voorziening treft u het huidige aanbod, de behoefte in 2023 en de behoefte in 2040 aan. Ook is aangegeven of er sprake is van evenwicht tussen vraag en
11
aanbod ((zwart), een tekort (oranje of rood) of een overschot (lichtgroen of donkergroen). Vraag en aanbod zijn weergegeven in aantallen vierkante meters (x 1.000). Tabel 1: Behoefte en aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Purmerend in 2023 en 2040. Huidige Benodigd % Benodigd % Overschot aanbod Overschot aanbod aanbod 2023 2023 c.q. tekort 2040 c.q. tekort 2040 2023 Onderwijs & opvang Primair Onderwijs*
42,1
48,8
-14
Voortgezet Onderwijs*
28,7
28,5
1
Kinderopvang
9,8
9,3
5
10,8
-9
Buitenschoolse opvang
10,0
7,7
30
9,6
4
Zorg 1e lijnszorg**
17,7
19,3
GGZ
1,9
2,2
JGZ
2,1
5,4
-61
6,4
-67
Wijkcentra/ ontmoeting
7,3
11,0
-34
12,3
-41
Binnensport
21,8
33,7
-35
38,4
-43
Zwembad***
8,9
7,8
14
8,9
0
Buitensport
456,7
521,0
-12
593,7
-23
Sport
Recreatie****
206,8
293,9
Cultuur Bibliotheek
3,9
4,1
-5
4,8
-18
Actief
0,4
6,1
7,7
Passief (theater/museum)
11,8
14,0
-93 -16
-95 -27
16,1
*Het huidige aanbod en toekomstige aanbod voor primair onderwijs en voortgezet onderwijs is overgenomen vanuit het IHP (integraal huisvestingsplan onderwijs) dat nu ontwikkeld wordt. **Het huidige aanbod voor zorg is onvoldoende in beeld. In deze tabel wordt voor de zorg uitgegaan van berekening benodigde behoefte op basis van landelijke benchmarkgegevens.
12
*** Recent is het besluit genomen om het zwembad Leeghwaterbad uit te breiden. In deze tabel is het huidige aanbod inclusief uitbreiding meegenomen. ****We hebben wel overzicht van speelplekken (kernindicator beweegvriendelijke omgeving), maar geen inzicht in M2BVO van deze plekken. Om een compleet beeld te krijgen van de bestaande huidige situatie en ‘potentiële’ huidige ruimte of tekort aan ruimte is nader onderzoek nodig. Het gaat voornamelijk om de huidige situatie van de zorg (bijvoorbeeld huidige situatie fysiotherapie valt deels in sportscholen en onbekend om hoeveel oppervlakte dit gaat. Dit geldt ook voor andere zorg aanbieders die in multifunctionele verzamelgebouwen zijn gehuisvest en geven zo onvoldoende beeld). De tabel geeft voor de verschillende onderdelen aan wat (voor zover dat in beeld is) het huidige aanbod ( peiljaar 2023) is en wat het benodigde aanbod in 2023 zou zijn. Het overschot of tekort staat in kolom 3. Vervolgens geeft kolom 4 aan wat in 2040 nodig is aan voorzieningen. De laatste kolom geeft aan wat het overschot/ tekort is in 2040. Zoals onder de tabel is aangegeven zijn de gegevens voor onderwijs overgenomen uit het apart aan te bieden integraal huisvestingsplan onderwijs (nu in ontwikkeling). Enkele belangrijke conclusies uit de tabel: 1.
In de huidige situatie (2023) is sprake van een tekort in m2 voor jeugdgezondheidszorg (3.300 m2). Dit tekort zal in 2040 oplopen naar 4.300 m2. Een soortgelijke situatie van tekort is er voor voorzieningen op het gebied van wijkcentra en ontmoeting ( 3.700 m2 nu en 5.000 m2 in 2040).
2.
Op binnensport is anno 2023 een tekort van -11.900 m2. Dit neemt bij ongewijzigd beleid toe tot -16.600 m2 in 2040. In deze berekening is geen rekening gehouden met de twee te realiseren tijdelijke sporthallen.
3.
Buitensport kent in 2040 een tekort van -137.000 m2
4.
Het op het gebied van cultuur aanwezige tekort van -5.700 m2 groeit licht tot -7.300 m2 in 2040. Onder cultuur wordt verstaan (bibliotheek, amateurkunst, theater /poppodium, broedplaats, cultuureducatie, museum en evenementen locatie).
Per type voorziening en per wijk Als tweede is een gedetailleerde becijfering gemaakt van de te verwachten verandering van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen tussen nu en 2040. Die verandering is per wijk en per type voorziening becijferd. Zie uitgebreide uitwerking en tabel staan in bijlage 4. Hieruit blijkt dat vooral een grote groei mag worden verwacht in de wijken Overwhere, Gors, Purmer-Zuid en Purmer-Noord. In de overige wijken is de groei beperkter of is sprake van een min
13
of meer gelijkblijvende behoefte (Wheermolen, Beemster en Centrum). Een wijk waar een afname van behoefte zal zijn is in de wijk Weidevenne.
3. De opgave in Purmerend 3.1. Inleiding In het vorige hoofdstuk is het beeld gegeven van de huidige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend en de behoefte in 2040, zowel in termen van capaciteit als kwaliteit. Dat hoofdstuk is geëindigd met een vergelijking tussen vraag en aanbod. Daaruit blijkt dat Purmerend een opgave heeft op het gebied van maatschappelijke voorzieningen. Sterk samengevat kenmerkt deze opgave zich door:
Groei/capaciteit: De groei van de stad vraagt om uitbreiding van de capaciteit van de meeste typen voorzieningen.
Samengestelde voorzieningen: Het huidige aanbod van voorzieningen zou de komende jaren een meer samengesteld karakter kunnen krijgen, vooral in de wijken en buurten waar deze het verschil kunnen maken en waar samenhang en ontmoeting centraal staan.
Schaalniveau: voor de wijken en buurten waar activatie en participatie een belangrijke opgave kennen is de nabijheid van voorzieningen van groot belang. De inwoners van deze buurten hechten aan voorzieningen in de directe nabijheid van de woning en vertrouwde gezichten. Dat geldt ook voor wijken en buurten waar veel senioren woonachtig zijn. Dit in verband met de verminderde mobiliteit van de doelgroep en de gehechtheid aan voorzieningen in de buurt.
Differentiatie: De gemeente Purmerend kent wijken en buurten met een relatief omvangrijke maatschappelijke opgave. In die gebieden is transformatie van het aanbod van voorzieningen van groot belang (van sectoraal naar integraal, van wijk naar buurt). Er zijn ook gebieden waar de maatschappelijke opgave beperkter is en waar de veranderingen van het voorzieningenaanbod minder ingrijpend complex zijn. De rol van de gemeente kan daarbij per gebied verschillend zijn.
Flexibiliteit: er dient rekening gehouden te worden met een flexibele invulling van maatschappelijke ruimte om mee te bewegen naar de vraag over de tijd heen. Waar eerst vergrijzing plaatsvindt zal naar tijd verjonging (inclusie jonge gezinnen) of andere samenstelling de boventoon kunnen voeren.
3.2. De opgave verbijzonderd De rol van de gemeente Purmerend bij realisatie en instandhouding van voorzieningen en accommodaties kan daarbij per type wijk verschillen. In deze paragraaf de typering van die verschillende rollen.
14
De rol in de kwetsbare wijken en buurten In de wijken Centrum, Overwhere en Wheermolen en in andere buurten van Purmerend, is sprake van een stevige maatschappelijke opgave. In die wijken zien we een opeenstapeling van problemen op het gebied van gezondheid, inkomen, participatie, regie/zelfredzaamheid, werk, et cetera. We zien in diezelfde wijken een groeiende groep kwetsbare senioren. In de volgende figuur schematisch de wijken/buurten die het betreft.
Juist in deze wijken is verandering van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen nodig. Er zijn meer voorzieningen nodig, veelal op een kleiner schaalniveau (buurt) en meer samengesteld (combinatie van bewegen, onderwijs, ontmoeten, sport, welzijn en zorg). Binnen dergelijke veranderingen zal de gemeente meer optreden als maatschappelijk projectontwikkelaar en binnen die rol:
De regie/leiding heeft bij planvorming en realisatie van deze samengestelde voorzieningen.
Investeert, subsidieert en, afhankelijk van nut en noodzaak, het ontwikkelrisico draagt.
Zich niet uitsluitend inzet voor voorzieningen die een wettelijke taak zijn of die binnen het gemeentelijke taakveld horen, maar zich ook inzet/sterk maakt voor voorzieningen die daarbuiten vallen (met name de 1e lijnszorg).
De interne en externe stakeholders verbindt, het draakvlak vindt en de interne en externe budgetten aan elkaar verbindt.
Het spreekt voor zich dat dit een complexe taak is die veel vraagt van de gemeente.
15
De rol in vergrijzende wijken/gebieden In wijken en gebieden waar de vergijzing stevig aanwezig is en gaat toenemen is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen in de nabijheid worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen aangeboden voor meer kwetsbare senioren, waar bewegen, ontmoeten, leefstijl, welzijn en zorg worden gecombineerd. Bij voorkeur worden in en rondom deze accommodaties arrangementen voor deze groep inwoners aangeboden. Dat zijn activiteiten die in samenhang en geclusterd een combinatie vormen van ontmoeten, bewegen, zorg, et cetera. Dit alles met als doel zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, tegengaan van vereenzaming, vitaal blijven en preventie. Achterliggende doelstelling is ook om het beroep op professionele zorg- en hulpverlening zo lang mogelijk uit te stellen. De rol van de gemeente in die gebieden is vooral die van adviseur en faciliterend, voor de voorzieningen waar zij zelf een onmisbaar een rol heeft. De gemeente adviseert over of investeert in de benodigde voorzieningen, waarbij de verschillende domeinen (bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg) vaak zelf aan zet zijn.
De rol in nieuwe wijken/gebieden De gemeente Purmerend ontwikkelt een aantal nieuwe wijken/gebieden. In deze gebieden zullen maatschappelijke voorzieningen moeten landen. Het karakter van deze voorzieningen zal echter wezenlijk anders zijn dan in de wijken met de kwetsbare inwoners. De inwoners in De Koog (Overwhere), Oostflank, Golfbaan (Purmer-Noord) en Purmer-Zuidzuid (Purmer-Zuid) zullen over het algemeen vitaal en zelfredzaam zijn en vooral gebruik gaan maken van commerciële voorzieningen, van centrumvoorzieningen, van de buitenruimte, aangevuld met maatschappelijke basisvoorzieningen. Doel van de voorzieningen is om – naast het aanbieden van basis dienstverlening – ook samenhang en ontmoeting te faciliteren. De rol van de gemeente in die gebieden is vooral die van adviseur. De gemeente adviseert over de benodigde voorzieningen en brengt dit voorzieningenprogramma in bij de ontwikkelaars. De gemeente investeert zelf in de voorzieningen die binnen de (wettelijke) gemeentelijke zorgplicht liggen.
De rol in de overige gebieden In de overige gebieden is de toekomstige rol van de gemeente Purmerend niet (veel) anders dan de huidige rol. Ook geldt dat de opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen in die gebieden veel minder groot is. Wat niet betekent dat het aanbieden voorzieningen niet belangrijk is, vanuit de woonzorgvisie is één van de ambities dat alle inwoners van Purmerend langer zelfstandig vitaal thuis wonen. Hiervoor zijn in iedere wijk (en voor ouderen en anderen met een mobiliteitsbeperking zelfs op buurt- of complexniveau) voorzieningen; dit hoeven geen buurthuizen
16
te zijn, een ontmoetingsruimte, een inloopruimte van organisatie maar ook een winkel (koffiehoek bij de supermarkt) of horecagelegenheid of sportschool kan dit bieden. Vraag en aanbod zullen in deze gebieden beter in evenwicht zijn en er zijn geen (grote) veranderingen nodig in het schaalniveau van voorzieningen. Ook is de noodzaak voor samengestelde voorzieningen (veel) minder groot. Samengestelde voorzieningen hebben weliswaar ook in deze wijken nut, maar zijn niet noodzakelijk. De rol van de gemeente is veel meer faciliterend, voor de voorzieningen/accommodaties waar zij zelf onmiskenbaar een rol voor heeft. De gemeente investeert in deze voorzieningen, waarbij de verschillende domeinen (bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg) vaak zelf aan zet zijn. Enkele voorbeelden:
Een mooi voorbeeld van een voorziening waarin samenhang en verbinding wordt aangeboden is het Leeghwaterpark in combinatie met het Leeghwaterbad. Het Leeghwaterpark is het stadspark van Purmerend en verbindt een aantal wijken aan elkaar. Het park biedt ruimte voor natuur, recreatie en evenementen. Het Leeghwaterbad wat gesitueerd is in het park heeft een grote aanbod aan sport, bewegen, recreëren en ontmoeten. Deze voorzieningen zijn voor een brede groep toegankelijk (0 -100 jaar).
Het Kinderparadijs is een ontmoetingsplek voor jeugd tot 12 jaar, waar ook buitenschoolse opvang, scholen gebruik van maken. Onder toezicht van vrijwilligers kunnen kinderen spelen en ontdekken.
Wijkplein Where is een wijkcentrum die heel diverse activiteiten aanbiedt die worden georganiseerd en uitgevoerd door (buurt)bewoners.
De centrumvoorzieningen met een (boven)regionale functie De gemeente Purmerend beschikt over voorzieningen die een functie vervullen die de gemeente zelf overstijgt. Het gaat daarbij vooral om culturele voorzieningen zoals theater De Purmaryn, en Purmerends museum. De functie van dergelijke voorzieningen is van een andere orde. Zij hebben niet alleen een maatschappelijke functie, maar ook een functie voor het vestigingsklimaat, voor de toeristische ontwikkeling en voor de economische ontwikkeling van de gemeente Purmerend.
Samenvattend
De gemeentelijke rol verschilt sterk per type gebied en voorziening. Er zijn verschillen in:
De reikwijdte: uitsluitend gemeentelijke voorzieningen of ook voorzieningen die buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid liggen (bijvoorbeeld 1e lijnszorg)?
Is de rol vooral faciliterend/adviserend of juist ontwikkelend en leidend?
Is de gemeente risicodrager of niet?
Zijn de domeinen binnen samenleving leidend of is integrale afstemming noodzakelijk?
17
3.3. Kansenkaart De voorgaande hoofdstukken hebben inzicht gegeven in de bestaande en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen voor de gemeente Purmerend. Op basis van al deze opgehaalde informatie hebben we een kansenkaart per wijk en dorpskern opgesteld. De kansenkaart laat per gebied/ wijken zien welke ontwikkelingen -denk hierbij aan woningbouw, winkelcentra (commerciële voorzieningen), mobiliteit, parkenplan, gebiedsontwikkelingen, samengestelde voorzieningen et cetera - er spelen en welke kansen dat biedt voor versterking van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen. Belangrijk is om nog een scherper beeld te krijgen van het reeds bestaande aanbod om goede afwegingen te kunnen maken, denk aan zorg aanbod wat onvoldoende in beeld is nu. Deze kansenkaarten zijn vooral bedoeld als ondersteuning om gebiedsgericht opgaves en ontwikkelingen te kunnen verbinden. De kanskaart bestaat uit de volgende elementen:
Huidige aantal inwoners per wijk op basis van de bevolkingsprognose 2023.
Toekomstige inwoners (2040) per wijk op basis van de bevolkingsprognose 2023.
Welke leeftijdsklassen meeste toenemen of afnemen.
Woningbouwopgave per wijk en voor welke doelgroepen deze woningen worden gebouwd.
Welke maatschappelijke opgave deze wijk kent.
Overzicht van de leefstijlen in de wijk.
Welke kenmerken de leefstijlen en maatschappelijke opgave kent.
Groei aan welk type maatschappelijke voorzieningen in 2040.
Top 3 van grootste groeiers per wijk in kaart.
Welke kansen er in de wijk spelen die een koppeling kunnen vormen met andere opgave.
Adviesrichting waar de wijk op zou kunnen inzetten.
18
19
20
21
22
Financiële gevolgen
De opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen in Purmerend heeft vanzelfsprekend financiële gevolgen. Om vraag en aanbod in de toekomst in evenwicht te brengen zijn stevige investeringen nodig voor uitbreiding/vernieuwing van maatschappelijke voorzieningen. Op basis van de kansenkaarten, hebben we een top 10 van te verwachten investeringen uitgewerkt. De top 10 is ontwikkeld op basis van: de procentuele groei van de behoefte tot 2040. de maatschappelijke opgave in de wijk. het aantal m2 er benodigd is om te voorzien in de behoefte. Vervolgens is de te verwachten investering becijferd, gebaseerd op kosten kengetallen. Daarbij moeten de volgende opmerkingen worden gemaakt: De investeringen voor uitbreiding van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen komen niet altijd voor rekening van de gemeente. Twee belangrijke typen voorzieningen bijvoorbeeld komen voor rekening van private aanbieders (kinderopvang) of zorgaanbieders, bekostigd via de verzekeraars. Voor onderwijshuisvesting geldt wel dat dit een wettelijke verplichting is voor de gemeente. Per type voorziening is afzonderlijk een vergelijking gemaakt tussen vraag en aanbod. In de tabel is nog geen rekening gehouden met de samengesteldheid van voorzieningen.
Bij samengestelde voorzieningen worden verschillende typen voorzieningen onder één dak gehuisvest en zal sprake zijn van multifunctioneel/dubbel ruimtegebruik. Daardoor kan worden bespaard op de hoeveelheid te bouwen vierkante meters. Bijvoorbeeld: is om cultuur aanbod toe te voegen aan bestaande accommodaties zoals (ontmoeting)functies in de wijken, welzijnsvoorzieningen, ouderenplekken, et cetera. De opgave in Purmerend betreft niet alleen het toevoegen van vierkante meters, maar ook het vervangen van verouderd aanbod. Of efficiënter en flexibel inzetten van bestaand aanbod. Bijvoorbeeld: de kerkgebouwen inzetten als wijk en ontmoetingscentra, IKC ontwikkelingen, oude gebouwen herbestemmen voor nieuwe maatschappelijke voorzieningen, et cetera. In de volgende tabel treft u de top 10 aan maatschappelijke voorzieningen waar de grootste groei plaats wordt verwacht en de indicatie aan van de te verwachten investeringen in maatschappelijke voorzieningen tot 2040 (in miljoenen Euro’s). Hierbij is het verschil in aantal vierkante meters dat benodigd is in 2040 ten opzichte van 2023 als uitgangspunt gehanteerd. De investering voor onderwijs zijn niet meegenomen in de tabel het IHP (integraal huisvestingplan onderwijs) reeds in ontwikkeling is hierin leidend.
23
In de onderstaande tabel treft u een prioriteiten matrix top 20 aan maatschappelijke voorzieningen. Op de verticale as staat de maatschappelijke opgave van licht naar zwaar (van de opgave faciliteren (licht) tot en met activeren & participeren (zwaar)). Op de horizontale as staat de groei toename naar 2040 van laag naar hoog. In de matrix staat beschreven om welke wijk het gaat, het type maatschappelijke voorziening, het percentage toename en de maatschappelijke opgave (A&P = activeren & participeren, O&V = ontmoeten & vitaliteit, S&V = samenhang & verbinding en F = faciliteren). In de prioriteit is in deze matrix gekozen om toe te voegen aan de zwaarste maatschappelijke opgave die in die wijk plaatsvindt. De licht grijze vakken zijn voorzieningen aangeboden door gemeente, donker grijze vlakken door derden. Voorbeeld: in de wijk Overwhere, groeit de behoefte aan kinderdagopvang met 62%, de maatschappelijke opgave in de wijk Overwhere is het zwaar activeren & participeren maar ook ontmoeten & vitaliteit en samenhang en verbinding. Noot: de recente bevolkingspercentages voor Purmer-Noord zal behoefte aan voorzieningen toenemen, deze ontwikkeling zit niet in deze top 20.
24
Bijlage 1: Samenvatting beleidsdocumenten en ambities
Bijlage 2: Samenvatting gesprekken en interviews maatschappelijk partners
Bijlage 2: Uitgangspunten berekenen behoefte In deze bijlage treft u – per type voorziening – een toelichting aan op de uitgangspunten die wij hebben gehanteerd bij de berekening van de behoefte. De landelijke kengetallen zijn voor Purmerend ook vergeleken met een benchmark aan vergelijkbare grote steden dit zijn o.a. Zwolle, Den Bosch, Zaanstad, Delft, Zoetermeer, Rotterdam, Almere en Haarlemmermeer.
Onderwijs Volledig gebaseerd op de meest recente leerlingenprognoses en IHP (integraal huisvestingsplan onderwijs).
Kinderopvang en buitenschoolse opvang Op basis van landelijke kengetallen. M2 BVO per inwoner Kinderopvang
0,08
Buitenschoolse opvang
0,08
Correcties Purmerend
Berekening deelnamepercentage Purmerend o.b.v. inkomensgegevens per buurt.
Hogere deelname kinderen vanuit rode, gele en blauwe leefstijl, lagere deelname groene leefstijl, conform indeling leefstijlen, per buurt.
Zorg Op basis van landelijke normen. M2 BVO per inwoner Huisarts
0,05
Fysiotherapie
0,04
Tandarts
0,05
Apotheek
0,03
27
Verloskunde
0,05
Wijkcentra /ontmoeting Op basis van landelijke kengetallen. M2 BVO per inwoner Wijk en buurtcentrum
0,08
Jongerencentra
0,01
Cultuurhuizen
0,01
Correcties Purmerend
De inkomensgegevens per buurt (behoefte wijkcentra /ontmoeting hoger naarmate inkomen lager, cultuur omgekeerd).
De leefstijlen:
Behoefte ontmoeting hoger binnen groene leefstijlen, lager binnen blauwe en rode leefstijlen.
Behoefte cultuur hoger binnen rode leefstijlen.
Leeftijdsklassen (behoefte wijkcentra /ontmoeting hoger binnen jeugd en jongeren en fors hoger binnen groep senioren).
Binnensport en buitensport Op basis van landelijke kengetallen M2 BVO per inwoner Binnensport
0,36
Zwembad
0,08
Buitensport
5,64
Correcties Purmerend
Toekomstige behoefte aan de hand van bevolkingsprognoses, met correcties naar:
28
Bewegingsonderwijs is volledig gebaseerd op de meest recente leerlingenprognoses, omgerekend naar de behoefte aan klokuren bewegingsonderwijs.
Ledenontwikkeling van de afgelopen jaren voor de meest populaire binnen- en buitensporten.
Leeftijdsgroepen (jeugd relatief vaker lid dan andere leeftijdsgroepen).
Leefstijlen (sportdeelname hoger onder gele, blauwe en rode leefstijlen).
Zwembad is volledig gebaseerd op nieuwbouw Leeghwaterbad.
Recreatie Op basis van landelijke kengetallen. M2 BVO per inwoner Kinderboerderij
0,24
Volkstuin
1,60
Scouting
0,13
Speeltuinen
0,23
Correcties Purmerend Vertrekpunt landelijke cijfers bewegen in de buitenruimte (kernindicator beweegvriendelijke omgeving). ▪ Toekomstige behoefte aan de hand van bevolkingsprognoses, met correcties naar: ▪ Leeftijdsgroepen. ▪ Leefstijlen (sportdeelname hoger onder gele, blauwe en rode leefstijlen).
Cultuur Op basis van landelijke kengetallen. M2 BVO per inwoner Bibliotheek
0,05
Amateurkunst
0,02
29
Theater /poppodium
0,08
Broedplaats
0,01
Centrum voor de kunsten /cultuureducatie
0,04
Museum
0,08
Evenementenlocatie
0,25
Correcties Purmerend
De inkomensgegevens per buurt (behoefte cultuur hoger naarmate inkomen hoger).
De leefstijlen:
Behoefte cultuur hoger binnen gele, blauwe en rode leefstijlen, lager binnen groene leefstijlen.
Leeftijdsklassen (behoefte cultuur hoger fors hoger binnen groep senioren).
30
Bijlage 4: De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend 3.4. Inleiding In dit hoofdstuk is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen voor de stad Purmerend in kaart gebracht. Afgelopen maanden is de huidige en toekomstige behoefte uitgewerkt en is dat beeld wijkgericht ingekleurd. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschilt immers per wijk en is van vele factoren afhankelijk. De belangrijkste factoren zijn:
Het aantal inwoners, de samenstelling van de bevolking naar leeftijden, huishoudtypen, en dergelijke.
De sociale staat van de wijken en buurten.
De leefstijlen en waardeoriëntatie van de inwoners (wat vindt men belangrijk?).
De ambities en het inhoudelijke beleid van de gemeente en de maatschappelijke partners.
De maatschappelijke opgave die uit de vorige vier punten volgt.
De bovenstaande factoren hebben is de afgelopen periode per wijk gedetailleerd in kaart gebracht. Op basis daarvan treft u in de volgende paragrafen de samengevatte beschrijving van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend tot aan 2040. De details en onderbouwing treft u aan in bijlage 4 van dit rapport.
3.5. De ontwikkeling tot 2040 De behoefte neemt toe In 2040 is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend groter dan die nu is. Dat is niet verwonderlijk. Door alle uitbreidingsplannen van de gemeente zal het aantal inwoners van Purmerend stevig toenemen. Meer inwoners betekent haast automatisch ook een stijgende behoefte aan voorzieningen. In de volgende figuur treft u de bevolkingsprognose van de gemeente Purmerend aan voor de jaren 2023 tot en met 2040, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Uit de figuur blijkt dat het aantal inwoners zal groeien van 94.000 op dit moment naar 110.000 in het jaar 2040.
31
Figuur 4: Samenstelling bevolking Purmerend naar leefstijlen.
Bron: Leefstijlvinder.nl.
Figuur 5: Enkele kenmerken van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen.
Bron: MFA Lab
Enkele belangrijke verschillen in behoefte aan voorzieningen naar leefstijlen zijn:
Kinderopvang/buitenschoolse opvang: De deelname van kinderen aan kinderopvang en buitenschoolse opvang is het grootst bij inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl.
De behoefte aan wijkcentra, buurthuizen en ontmoetingsruimte is het grootst onder inwoners met een groene leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. Bij inwoners met een blauwe en rode leefstijl is de behoefte aan wijkcentra, buurthuizen en ontmoetingsruimten zeer beperkt.
34
De sport- en beweegdeelname is het hoogst onder de inwoners met rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele. De behoefte aan sportaccommodaties is binnen die leefstijlen dan ook het hoogst.
Actieve en passieve cultuurdeelname is het hoogst onder de inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de groene.
Door de woningbouwprogramma’s zullen woonmilieus in Purmerend gaan veranderen. De woningbouw in Purmerend zijn woningbouwprogramma’s gericht op herontwikkeling en nieuwbouw in reeds bestaande wijken. En zijn er programma’s waar alleen nieuwbouw zal plaatsvinden in nieuw te ontwikkelen wijken of buurten. Dat leidt ertoe dat de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen in de wijken waar veel woningbouw gaat plaatsvinden enigszins gaat veranderen. We geven later in dit hoofdstuk een tweetal scenario’s waarbij de toekomstige samenstelling van de bevolking ook een andere behoefte naar voorzieningen laat zien. Samenstelling naar leefstijlen veranderd:
In de wijk Overwhere zal het percentage inwoners met een rode leefstijl toenemen door de nieuwbouw ontwikkelingen bij De Koog.
In de wijken Wheermolen en Gors zal het aandeel inwoners met een groene en gele leefstijl op zijn minst gelijk blijven en wellicht verder toenemen.
In Purmer-Noord zal er een toename zijn van inwoners met een blauwe, gele en groene leefstijl door de nieuwbouw ontwikkelingen van de Golfbaan. In Purmer-Zuid zal er een toename zijn van inwoners met een gele en blauwe leefstijl door de nieuwbouw ontwikkelingen PurmerZuidzuid.
De behoefte is en blijft sterk verschillend per wijk Op dit moment is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschillend per wijk. Het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden en naar leefstijlen verschillen onderling, wat is van invloed op de behoefte aan voorzieningen. Die behoefte is ook verschillend door ‘de sociale staat’ van de wijken. Purmerend kent wijken met een relatief sterke sociale structuur. Dit geldt voor de wijken Purmer-Zuid, Weidevenne en dorpskern Beemster. Purmerend kent ook wijken met relatief grote groepen kwetsbare inwoners. Dat zijn het Centrum, Wheermolen en Overwhere. De sociale staat van de wijken heeft grote invloed op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Bijvoorbeeld in wijken met relatief veel inwoners die in een kwetsbare positie verkeren is de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsruimte en aan maatschappelijke informatie- en hulpverlening en zorg groter dan in andere wijken.
35
Wij hebben de sociale staat en de maatschappelijke opgave in de wijken van Purmerend getypeerd. Die typering heeft plaatsgevonden op basis van een grote hoeveelheid data over de betreffende wijken en toetsing van de typering bij:
Medewerkers van de gemeente Purmerend vanuit de verschillende disciplines van het sociale domein.
Medewerkers van de maatschappelijke partners van de gemeente Purmerend.
Mede op basis van die typering is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ingekleurd. Onderstaand treft u een korte beschrijving aan van de vijf typeringen. Daarna treft u per wijk aan welke typeringen van toepassing zijn en welk effect dat heeft op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Faciliteren De maatschappelijke opgave in wijken die bovengemiddeld scoren, waar de inwoners zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren beperkt voorkomt. De opgave kenmerkt zich door het behouden van de goede uitgangspositie en faciliteren van de initiatieven van de inwoners. Samenhang en verbinden Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de wijk of buurt. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de buurten die direct grenzen aan de Binnenstad, waar samenhang tussen inwoners met een ‘grootstedelijke’ leefstijl en de ‘gevestigde’ inwoners een opgave is. De opgave kenmerkt zich door het tot stand brengen van samenhang en bevolkingsgroepen aan elkaar te (ver)binden.
Ondersteunen/modern leven Dit is de maatschappelijke opgave in wijken die over het algemeen bovengemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt zoals ouders die beide een drukke baan hebben. In die wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid Dit is de opgave in de wijken en buurten waar grote groepen kwetsbare senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, de vitaliteit van de inwoners, voorkomen van vereenzaming, preventie et cetera. Activeren, investeren en participeren Dit is de opgave in de wijken, dorpen en buurten waar sprake is van grote groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende domeinen.
36
In de volgende figuren treft u aan:
De typering van de maatschappelijke opgaves per wijk/buurt.
De effecten van de sociale staat/maatschappelijke opgave op de behoefte aan voorzieningen.
Figuur 5: Typering maatschappelijke opgave wijken Purmerend.
Purmerend heeft ambities Er zijn interviews gehouden met medewerkers van de gemeente Purmerend en de maatschappelijke partners vanuit alle sectoren. Hierbij zijn we ingegaan op oordelen over voorzieningenaanbod en welke ambities, uitdagingen, knelpunten, et cetera er zijn. Hieronder de bevindingen per thema:
37
Zorg, gezondheid en welzijn
Voorzieningen toegankelijk, laagdrempelig en veilig.
Bestaande samenwerkingsverbanden versterken.
Openbaar en multifunctioneel gebruik voorzieningen.
Inwoners betrekken en mee laten participeren.
Gebruik maken van hubs om tijdelijk flexibel aanbod te realiseren.
Inzetten op sport, bewegen, ontmoeten en buitenruimte.
Onderwijs, kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
Combinatie met sport en bewegen (beweegvriendelijke buitenruimte).
Flexibele voorzieningen aanbod om op en af te schalen.
Uitdaging is de beperkte ruimte.
Sport (binnen en buiten), spelen en bewegen
Buitenruimte gebruiken voor ontmoeten en verbinding.
Sport en bewegen rondom scholen.
Voorzieningen openbaar en multifunctioneel.
Nieuwe campus De Koog aandacht voor talentontwikkeling en topsport.
Cultuur, kunst en ontmoeting
Voorzieningen aanbod vergroten voor 12 -18 jaar.
Uitdaging juiste spreiding door de stad.
Inzetten op buitenruimte en multifunctionele ruimte.
Gebruik maken van hubs om tijdelijk aanbod te realiseren.
Openbare ruimte en ontmoeten
Mobiliteit en voorzieningen combineren.
Recreatieplekken rondom water uitbreiden.
Multifunctioneel en toegankelijk.
Verzorgende (wijk) economie
Wijkwinkelcentra (als hart van de wijk).
Tijdens de vele gesprekken zijn kansen en mogelijkheden benoemd. Hieronder de bevindingen:
Wijkcentra als kloppen hart van de wijk.
Veel gebieden in ontwikkeling, uitbreiding bestaande wijken en realiseren van nieuwbouwwijken.
Verschil in aanbod en in afstand tot aanbod, mobiliteitsplan om over de grens heen te kijken (bijvoorbeeld ook sportinfrastructuur gebruiken en cultuur).
38
Onderwijs IHP (Integraal huisvestingsplan) wordt meer in samenhang met maatschappelijk opgave in de wijk ontwikkeld; denk aan IKC’s (Integraal kind centra), meer sport en bewegen, kinderopvang, groene speelpleinen.
Samenhang voor zorg en dagbesteding meer thuis in de wijk ontmoeten en zorg verlenen.
Tijdelijke flexibele accommodaties (hubs) om aanbod op te schalen of af te bouwen. Denk bijvoorbeeld aan jongerenontmoetingsplekken.
Inzet op buitenruimte en vergroten van recreatieplekken spreiding in plaats van centraliseren. Buitenruimte zorgt voor ontmoeting tussen verschillende doelgroepen, denk hierbij aan weefplekken (verder toelichting van weefplekken zie pagina 50) et cetera.
Leegstand kerken gebruiken om in compacte kernen aanbod multifunctioneel in te zetten.
Wijkcentra een belangrijke centrale functie in de wijk, zeker in combinatie met dagbesteding en zorgtoename.
Cultuur spreiden en vindbaar voor inwoners gemeente.
Weidevenne onvoldoende aanbod voor jeugd.
Speelplekken voor peuters en goede overgang naar plekken voor jeugd. Speelplekken inzetten voor ontmoeten en verbinding.
Wijkvoorzieningen laagdrempelig voor inwoners, zeker voor wijken waar participeren en activeren, vitaliteit en ontmoeten centraal staan.
Open en multifunctionele sportparken en voorzieningen.
Naast de interviews hebben we ook een veelheid aan beleidsdocumenten geanalyseerd. Een samenvatting van de vele beleidsdocumenten van de gemeente Purmerend en gesprekken en interviews met maatschappelijke partners zijn weergegeven in bijlage 1.
De omvang van de behoefte in 2040 Op basis van bevolkingsprognoses, samenstelling naar leeftijden en leefstijlen en de maatschappelijke opgave in de wijken hebben wij de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in het jaar 2040 becijferd.
3.6. De behoefte in beeld
Op basis van het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden, leefstijlen en de sociale staat van de wijken, dorpen en buurten hebben wij een becijfering gemaakt van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Purmerend. In de volgende tabel treft u de behoefte voor het jaar 2023 en 2040. Per type maatschappelijke voorziening treft u het huidige aanbod, de behoefte in 2023 en de behoefte in 2040 aan. Ook is aangegeven of er sprake is van evenwicht tussen vraag en aanbod ((zwart), een tekort (oranje of rood) of een overschot (lichtgroen of donkergroen). Vraag en aanbod zijn weergegeven in aantallen vierkante meters (x 1.000).
39
Tabel 1: Behoefte en aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Purmerend in 2023 en 2040. Huidige Benodigd % Benodigd % Overschot aanbod Overschot aanbod aanbod 2023 2023 c.q. tekort 2040 c.q. tekort 2023 2040 Onderwijs & opvang Primair Onderwijs*
42,1
48,8
-14
Voortgezet Onderwijs*
28,7
28,5
1
Kinderopvang
9,8
9,3
5
10,8
-9
Buitenschoolse opvang
10,0
7,7
30
9,6
4
Zorg 1e lijnszorg**
17,7
19,3
GGZ
1,9
2,2
JGZ
2,1
5,4
-61
6,4
-67
Wijkcentra/ ontmoeting
7,3
11,0
-34
12,3
-41
Binnensport
21,8
33,7
-35
38,4
-43
Zwembad***
8,9
7,8
14
8,9
0
Buitensport
456,7
521,0
-12
593,7
-23
Sport
Recreatie****
206,8
293,9
Cultuur Bibliotheek
3,9
4,1
Actief
0,4
6,1
Passief (theater/museum)
11,8
14,0
-5
4,8
-18
-93 -16
7,7
-95 -27
16,1
*Het huidige aanbod en toekomstige aanbod voor primair onderwijs en voortgezet onderwijs is overgenomen vanuit het IHP (integraal huisvestingsplan onderwijs) dat nu ontwikkeld wordt. **Het huidige aanbod voor zorg is onvoldoende in beeld. In deze tabel wordt voor de zorg uitgegaan van berekening benodigde behoefte op basis van landelijke benchmarkgegevens. *** Recent is het besluit genomen om het zwembad Leeghwaterbad uit te breiden. In deze tabel is het huidige aanbod inclusief uitbreiding meegenomen.
40
****We hebben wel overzicht van speelplekken (kernindicator beweegvriendelijke omgeving), maar geen inzicht in M2BVO van deze plekken. Om een compleet beeld te krijgen van de bestaande huidige situatie en ‘potentiële’ huidige ruimte of tekort aan ruimte is nader onderzoek nodig. Het gaat voornamelijk om de huidige situatie van de zorg (bijvoorbeeld huidige situatie fysiotherapie valt deels in sportscholen en onbekend om hoeveel oppervlakte dit gaat. Dit geldt ook voor andere zorg aanbieders die in multifunctionele verzamelgebouwen zijn gehuisvest en geven zo onvoldoende beeld). De tabel geeft voor de verschillende onderdelen aan wat (voor zover dat in beeld is) het huidige aanbod ( peiljaar 2023) is en wat het benodigde aanbod in 2023 zou zijn. Het overschot of tekort staat in kolom 3. Vervolgens geeft kolom 4 aan wat in 2040 nodig is aan voorzieningen. De laatste kolom geeft aan wat het overschot/ tekort is in 2040. Zoals onder de tabel is aangegeven zijn de gegevens voor onderwijs overgenomen uit het apart aan te bieden integraal huisvestingsplan onderwijs (nu in ontwikkeling). Enkele belangrijke conclusies uit de tabel: 1.
In de huidige situatie (2023) is sprake van een tekort in m2 voor jeugdgezondheidszorg (3.300 m2). Dit tekort zal in 2040 oplopen naar 4.300 m2. Een soortgelijke situatie van tekort is er voor voorzieningen op het gebied van wijkcentra en ontmoeting ( 3.700 m2 nu en 5.000 m2 in 2040).
2.
Op binnensport is anno 2023 een tekort van -11.900 m2. Dit neemt bij ongewijzigd beleid toe tot -16.600 m2 in 2040. In deze berekening is geen rekening gehouden met de twee te realiseren tijdelijke sporthallen.
3.
Buitensport kent in 2040 een tekort van -137.000 m2
4.
Het op het gebied van cultuur aanwezige tekort van -5.700 m2 groeit licht tot -7.300 m2 in 2040. Onder cultuur wordt verstaan (bibliotheek, amateurkunst, theater /poppodium, broedplaats, cultuureducatie, museum en evenementen locatie).
Per type voorziening en per wijk Als tweede is een gedetailleerde becijfering gemaakt van de te verwachten verandering van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen tussen nu en 2040. Die verandering hebben wij per wijk en per type voorziening becijferd. In de volgende tabel is de verandering van de behoefte van 2023 naar 2040 per wijk, per type voorziening weergegeven. Voor de overzichtelijkheid is die verandering weergegeven door middel van een indexgetal. De vraag/behoefte aan voorzieningen in het jaar 2023 is gesteld op het indexgetal 100. In de tabel treft u het indexgetal aan voor het jaar 2040. Ter illustratie: als in de tabel
41
bijvoorbeeld het indexgetal 153 staat, dan is de behoefte aan dat type voorziening in die wijk in 2040 met 53% gestegen ten opzichte van 2023. Door middel van een kleur is de relatieve omvang van de verandering nog eens benadrukt (oranje = krimp, zwart = blijft min of meer gelijk, licht groen = groei tot 50%, donkergroen = sterke groei > 50%). Uit de tabel blijkt dat vooral grote groei mag worden verwacht in de wijken Overwhere, Gors, Purmer-Zuid en Purmer-Noord. In de overige wijken is de groei beperkter of is sprake van een min of meer gelijkblijvende behoefte (Wheermolen, Beemster en Centrum). Een wijk waar een afname van behoefte zal zijn is in de wijk Weidevenne. Bij deze tabel moet direct worden opgemerkt dat uitsluitend de veranderingen in de omvang van de vraag/behoefte zijn opgenomen. De tabel zegt nog niets over de kwalitatieve aspecten.
42
Tabel 2: Verandering vraag/behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk, per type voorziening 2023 – 2040 (index 2023 = 100). Centrum
Overwhere
Wheermolen
Gors
Purmer -Noord
Purmer -Zuid
Weidevenne
Beemster
Totaal
146 112 96 145
129 135 162 153
113 97 111 122
102 140 135 144
109 121 119 137
142 138 124 145
94 81 96 97
109 109 98 108
113 99 116 124
111
152
109
129
114
118
93
110
116
JGZ
111 96
151 162
109 111
129 135
114 119
118 124
93 96
111 98
116 119
Wijkcentra/ontmoeting
111
150
109
129
116
120
93
111
117
Sport Binnensport Zwembad Buitensport
110 110
151 151
108 108
128 128
114 114
117 117
92 92
109 109
114 114
110
151
108
128
114
117
92
109
114
Recreatie
111
151
109
129
114
118
93
111
116
Cultuur Bibliotheek Actief Passief theater/museum)
113 113 113
150 150 150
109 109 109
132 132 132
117 117 117
118 118 118
92 92 92
110 110 110
115 115 115
Onderwijs & opvang Primair Onderwijs Voortgezet Onderwijs Kinderopvang Buitenschoolse opvang Zorg 1e lijnszorg GGZ
De verschillen tussen de wijken Uit de vorige tabel blijkt dat er flinke verschillen zijn in de ontwikkeling van de vraag/behoefte aan voorzieningen. Die verschillen worden veroorzaakt door verschillen in de groei van het aantal inwoners, maar ook door de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen en leeftijden. Ook de sociale staat verschilt per wijk. In de volgende tabel is de absolute behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in het jaar 2040 per wijk becijferd. Per type voorziening treffen jullie -per wijk- het benodigde aantal vierkante meters voorzieningen aan.
43
Tabel 3: Behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in 2040 in vierkante meters (x 1.000). Voor de leesbaarheid is de behoefte aan de verschillende voorzieningen verdicht weergegeven (voorzieningen samengevoegd). Centrum
Overwhere
Wheermolen
Gors
Purmer Noord
Purmer Zuid
Weidevenne
2,1
6,5
2,5
4,5
6,2
8,6
10,7
Beem ster
Totaal
Onderwijs & opvang Primair Onderwijs
6,7
Voortgezet Onderwijs*
47,8 -0,2
Kinderopvang
0,3
1,6
0,7
1,4
1,7
1,5
2,0
1,6
10,8
Buitenschoolse opvang
0,3
1,3
0,6
1,1
1,4
1,5
2,0
1,5
9,6
1e lijnszorg
1,0
3,7
1,5
2,2
2,9
2,5
3,3
2,2
19,3
GGZ
0,1
0,4
0,2
0,3
0,3
0,3
0,4
0,3
2,2
JGZ
0,2
1,1
0,7
0,8
1,3
0,7
0,9
0,7
6,4
Wijkcentra/ontmoeting
0,6
2,5
1,2
1,4
2,1
1,5
1,8
1,2
12,3
Binnensport
1,8
6,6
2,4
4,4
5,2
5,4
7,5
5,1
38,4
Zwembad
0,4
1,5
0,6
1,0
1,2
1,2
1,7
1,2
8,9
Buitensport
28,2
101,3
37,1
68,1
80,8
83,5
116,3
78,4
593,7
Recreatie
11,9
45,3
18,9
27,6
36,5
31,6
40,4
27,6
239,9
Bibliotheek
0,2
0,8
0,3
0,5
0,6
0,7
0,9
0,6
4,8
Actief
0,4
1,3
0,5
0,9
1,0
1,1
1,5
1,0
7,7
Passief (theater/museum)
0,8
2,8
1,0
1,8
2,2
2,2
3,2
2,1
16,1
Zorg
Sport
Cultuur
*Voorgezet onderwijs is gemeente brede voorziening en is niet per wijk berekend.
44
De volgende tabel geeft het overzicht van de relatieve verschillen in de behoefte aan voorzieningen. Dat overzicht is als volgt opgesteld:
Per wijk en voor de gemeente als totaal hebben wij de behoefte aan voorzieningen per 1.000 inwoners inzichtelijk gemaakt. Daaruit komen grote verschillen naar voren tussen de verschillende wijken.
Daarna hebben wij berekend wat de afwijking per voorziening per wijk is van het gemiddelde van Purmerend. Die afwijking is in de tabel uitgedrukt in een percentage.
Ter illustratie: als in de tabel – 19% staat, dan is de behoefte per 1.000 inwoners aan de betreffende voorziening in die wijk 19% lager dan het gemiddelde per 1.000 inwoners in Purmerend. De relatieve verschillen zijn ook nog benadrukt door kleurgebruik: rood = behoefte is fors minder dan het gemiddelde in Purmerend, oranje = minder dan het gemiddelde in Purmerend, zwart = min of meer gelijk aan gemiddelde in Purmerend, licht groen = meer dan het gemiddelde in Purmerend, donkergroen = fors meer dan het gemiddelde in Purmerend. Ook voor deze tabel geldt dat die zich beperkt tot omvang van de vraag/behoefte. Tabel 4: Relatieve omvang van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ten opzichte van het gemiddelde in Purmerend. Centrum
Overwhere
Wheermolen
Onderwijs & opvang Primair Onderwijs Voortgezet Onderwijs Kinderopvang Buitenschoolse opvang
-13% -41% -40% -42%
-28% -22% -20% -27%
32% -5% -16% -23%
Zorg 1e lijnszorg GGZ
0% 0%
0% 0%
JGZ
-37%
Wijkcentra/ontmoeting
Gors
Purmer -Noord
Purmer -Zuid
Weidevenne
Beemster
18% 2% 10% 0%
15% 10% 2% -6%
37% 10% 7% 16%
33% 15% 8% 22%
22% 9% 29% 36%
0% 0%
0% 0%
0% 0%
-1% 0%
0% 0%
0% 0%
-6%
41%
12%
30%
-12%
-21%
-8%
-2%
6%
25%
-1%
12%
-7%
-15%
-13%
Sport Binnensport Zwembad Buitensport
-4% -4% -4%
-10% -10% -10%
-21% -21% -21%
0% 0% 0%
-11% -11% -11%
7% 7% 7%
16% 16% 16%
15% 15% 15%
Recreatie
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
Cultuur Bibliotheek Actief Passief theater/museum)
-1% -1% -1%
-9% -9% -9%
-20% -20% -20%
0% 0% 0%
-12% -12% -12%
5% 5% 5%
16% 16% 16%
14% 14% 14%
45
Samenvattend Uit de analyse naar de toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen komt duidelijk naar voren welke tekorten of overcapaciteit aan voorzieningen in Purmerend er zullen ontstaan. Over het algemeen kan gesteld worden dat vooral de voorzieningen die bijdragen aan het aantrekkelijker maken van de stad een tekort kennen als ook de voorzieningen die bijdragen aan meer samenhang en verbinding. Dit zijn maatschappelijke voorzieningen die gaan over wijkcentra en ontmoeten, binnen -en buitensport en cultuur. Op het gebied van primair onderwijs is een tekort, en zal verder toenemen naar de toekomst. Er is wel voldoende aanbod aan voortgezet onderwijs. En jeugdgezondheidszorg (JGZ) heeft ook een tekort.
De kenmerken van de behoefte in 2040 Niet alleen de omvang van de behoefte hebben wij in kaart gebracht. Ook zijn we dieper ingegaan op de volgende kwalitatieve aspecten:
Spreiding/schaal: moeten voorzieningen vooral op buurtniveau worden aangeboden, of is een groter schaalniveau (wijk, stad of zelfs regio) geboden?
(Multi)-functionaliteit en samengesteldheid: moeten meerdere voorzieningen bij elkaar/onder één dak worden aangeboden of juist niet?
Activeren, investeren en participeren We starten met de weergave van de kwalitatieve aspecten voor de wijken/buurten waar Activeren, investeren en participeren de maatschappelijke opgave is. Samengesteldheid In deze gebieden is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen gecombineerd op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. De samengesteldheid heeft vooral tot doel om de inhoudelijke samenwerking tussen instellingen te bevorderen/vergemakkelijken om op die manier effectiever te zijn bij talentontwikkeling, voorkomen van achterstanden en preventie. Voor kinderen is het van belang dat opvang en onderwijs worden gecombineerd met beweegstimulering, ontwikkeling van leesvaardigheid/leesplezier, (jeugd)zorg, en vormen van maatschappelijke dienstverlening. Voor volwassenen worden bewegen, cultuur, ontmoeting, informatieverstrekking, hulp- en dienstverlening en zorg bij voorkeur gecombineerd. Dit vanuit het oogpunt van participeren, preventie en versterken van de sociale samenhang. Voor senioren is verderop in deze paragraaf het wenselijke voorzieningenaanbod weergegeven.
46
Ontmoeten en vitaliteit Samengesteldheid Ook in de buurten waar Ontmoeten en vitaliteit de maatschappelijke opgave is, is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen aangeboden voor de meer kwetsbare senioren, waar bewegen, ontmoeten, leefstijl, welzijn en zorg worden gecombineerd. Bij voorkeur worden in en rondom deze accommodaties arrangementen voor deze groep inwoners aangeboden. Dat zijn activiteiten die in samenhang een combinatie vormen van ontmoeten, bewegen, zorg, et cetera. Dit alles met als doel tegengaan van vereenzaming, zo lang mogelijk vitaal blijven en preventie. Achterliggende doelstelling is ook om het beroep op professionele zorg- en hulpverlening zo lang mogelijk uit te stellen. Schaalniveau Ook voor deze voorzieningen is het schaalniveau de buurt, de directe woonomgeving van deze senioren. Dit in verband met de verminderde mobiliteit van de doelgroep en de gehechtheid aan voorzieningen in de buurt. Tabel 5: bevolkingsprognose 65 jaar e.o. per wijk weergegeven in absolute aantallen als percentueel. 65 jaar e.o. Centrum Overwhere Wheermolen Gors Purmer-Noord Purmer-Zuid Weidevenne Beemster Totaal
Absoluut 2023 1.481 3.601 1.919 2.137 2.801 2.545 3.024 2.217 19.725
2025 1.589 3.752 1.960 2.239 2.988 2.729 3.232 2.303 20.792
2030 1.784 4.467 2.175 2.596 3.315 3.293 3.681 2.592 23.903
2035 1.867 5.360 2.374 2.805 3.551 3.611 3.971 2.867 26.406
2040 1.889 6.005 2.433 2.966 3.664 3.802 4.118 3.049 27.926
Als % van de bevolking 2023 2025 30,3% 30,4% 26,5% 26,3% 24,3% 24,6% 21,9% 22,5% 19,2% 20,5% 20,9% 22,6% 15,3% 16,4% 19,5% 19,7% 21,0% 21,8%
2030 32,2% 27,1% 26,1% 22,7% 21,7% 25,6% 19,3% 22,2% 23,7%
2035 34,2% 28,2% 27,4% 23,4% 21,8% 25,8% 21,4% 23,4% 24,8%
2040 35,0% 29,1% 28,3% 23,6% 22,1% 26,5% 22,4% 24,3% 25,6%
Figuur 8: De wijken waar ontmoeten en vitaliteit de maatschappelijke opgave is.
48
Samenhang en verbinden Als derde zijn de kwalitatieve aspecten voor de opgave Samenhang en verbinden weergegeven. Deze opgave geldt vrijwel voor Purmerend in zijn geheel. Enkele voorbeelden:
In Overwhere, Wheermolen, Zuidoost -Beemster en Gors is deze opgave relevant om de traditionele inwoners van deze wijk en de nieuwe inwoners te verbinden.