c-memo-college-evaluatie-notitie-rolduiding-gemeenteraad-en-college-tav-stadsverwarming-purmerend

MEMO Aan Van Registratienummer Datum Onderwerp

: Gemeenteraad : Wethouder A.O.C. Boer : 1606028 : 7 januari 2025 : Evaluatie notitie rolduiding gemeenteraad en college ten aanzien van SVP Holding BV d.d. 23 januari 2025

Begin 2023 is er met de commissie algemeen meningsvormend gesproken over de “Notitie rolduiding gemeenteraad en college ten aanzien van SVP Holding BV (1579407)” (hierna: de notitie) (bijlage 1). Deze notitie is opgesteld om de rollen en verantwoordelijkheden rondom SVP te verduidelijken. In de commissie is afgesproken dat er gehandeld wordt naar de notitie en dat er na een jaar een evaluatie plaats zou vinden. In de tussentijd hebben de ketelproblemen plaatsgevonden bij Stadsverwarming Purmerend (hierna: SVP) en daardoor is de evaluatie in overleg met de agendacommissie verplaatst naar 23 januari 2025 (1589807). Het doel van deze evaluatie is om met elkaar in gesprek te gaan over hoe de notitie in de praktijk is gebracht, in bijzonder de in hoofdstuk 6 voorgestelde handelswijze van ieder orgaan. Evaluatie Notitie Na het bespreken van de notitie hebben we bijna twee jaar ervaring met het in de praktijk brengen van de notitie. Het college besluit over de agendapunten; de gemachtigde wethouder vertegenwoordigt tijdens de AvA de gemeente en stemt namens de gemeente. Over de genomen besluiten informeert het college uw raad door middel van memo’s, bijvoorbeeld over de begroting, het besluit tot het niet verhogen van de tarieven of het verstrekken van een borgstelling.

De gemeenteraad kan aandachtspunten meegeven aan het college door middel van moties, wordt tweejaarlijks uitgenodigd om op bezoek te gaan bij SVP, kan (technische) vragen rechtstreeks stellen aan de directie van SVP en de jaarrekening van SVP wordt als onderdeel van de gemeentelijke jaarrekening in de auditcommissie behandeld. Lessen richting de toekomst Wat het college betreft biedt de notitie voldoende handvatten voor de werkwijze rondom SVP. Uit het handelen naar de notitie en de ervaring met de technische problemen (bijlage 2) valt lering te trekken die het college als aanvulling ziet op de in de notitie opgenomen werkwijze. Wat het college betreft zien wij een aanvulling voor ons op het gebied van de onderlinge informatievoorziening in het geval van calamiteiten, de rol van de raad bij een bijzondere tariefsbepaling zoals in 2023 en de aanpassing van een leningplafond naar een borgstellingsplafond. Op basis van de ervaringen in de afgelopen jaren stelt het college voor om de volgende punten toe te voegen aan de werkwijze van de notitie: •

•

Het vaststellen van de tarieven is een bevoegdheid van SVP, tenzij er sprake is van een afwijking van de reguliere methodiek voor de berekening van tarieven. Dan wordt er besloten door de AVA, zoals in 2023 is gebeurd. Zodra er een bijzondere tariefswijziging wordt voorgesteld, waar instemming van de AVA benodigd is, wordt ook de gemeenteraad in de gelegenheid gesteld haar mening te geven; Als toevoeging op hoofdstuk 4 wordt de gemeenteraad schriftelijk geïnformeerd in het geval van calamiteiten. Dat gebeurt zo snel mogelijk, in ieder geval wanneer omvang en mogelijke (financiële) gevolgen duidelijk zijn. De directie van SVP stuurt hiertoe een brief met meer informatie die het college doorstuurt naar de gemeenteraad. Dit gebeurt openbaar, tenzij het raakt aan de economische belangen van SVP en daarmee ook van de gemeente;

•

•

In paragraaf 4.2 is opgenomen dat indien de raad daar aanleiding toe ziet, zij de gemeente als aandeelhouder kan verzoeken SVP kwalitatief te laten toetsen via een externe audit. Het gaat hierbij nadrukkelijk om het meegeven van een wens aan de gemeente. Feitelijk richt de raad bovenstaand verzoek en wens tot het college. Dit omdat het college besluit tot de privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente, zoals het geven van de opdracht tot het uitvoeren van een externe audit; In paragraaf 4.3 en in hoofdstuk 6 wordt gesproken over een leningsplafond. Als gevolg van de aangenomen motie ‘’ wijzigen systematiek leningenplafond Stadsverwarming Purmerend ‘’ wordt er nu gesproken over een borgstellingsplafond in plaats van een leningplafond.

Ook de directie van SVP en de Raad van Commissarissen (RvC) van SVP zijn gevraagd hoe zij het in de praktijk brengen van de notitie het afgelopen jaar hebben ervaren. Zij hebben aangegeven dat wat hen betreft de notitie goed werkt waarbij de directie van SVP heeft aangegeven dat wat hen betreft het rechtstreeks stellen van vragen van gemeentefracties aan SVP en het hebben van twee keer per jaar een bijeenkomsten met raads- en commissieleden prima werkt. Evaluatie gemeenteraad Bovenstaande reflectie en toevoegingen zijn de evaluatie van het college en dienen als onderlegger voor de meningsvormende bespreking op 23 januari 2025. De commissie wordt gevraagd haar reflectie te geven over het in de praktijk brengen van de notitie. In het bijzonder is het college benieuwd hoe de commissie het rechtstreeks stellen van vragen aan SVP, de bijeenkomsten die twee keer per jaar plaatsvinden met de directie van SVP, het meegeven van aandachtspunten aan het college van B&W en het behandelen van de jaarrekening van SVP als onderdeel van de gemeentelijke jaarrekening in de auditcommissie ervaart. Het voornemen van het college is om eind 2026 opnieuw de werking van de notitie rolduiding te evalueren. Bijlagen: 1. Notitie rolduiding gemeenteraad en college ten aanzien van SVP Holding BV (1579407) 2. Raadsbrief “Uitkomsten onderzoek SVP” (1606713)

►

PUR

Concernstaf

MER END Gemeenteraad van Purmerend

Uw brief van

Uw kenmerk

Ons kenmerk

Datum

1579407

24 januari 2023

Onderwerp

Notitie rolduiding raad en college t.a.v. SVP Holding BV Geachte leden van de raad, Bijgaand ontvangt u ten behoeve van de bespreking in de commissie Algemeen de 'Notitie rolduiding raad en college t.a.v. SVP Holding BV'. Op 21 november 2022 heeft er een werkbijeenkomst inzake de rolverdeling ten aanzien van Stadsverwarming Purmerend plaatsgevonden. Tijdens deze werkbijeenkomst bent u in een korte presentatie meegenomen over ieders rol en verantwoordelijkheid ten aanzien van het aandeelhouderschap dat de gemeente Purmerend heeft in Stadsverwarming Purmerend en heeft u daarover het gesprek gevoerd. Een uitwerking van de presentatie, in de vorm van een procesvoorstel, is toegezegd door wethouder Rotgans en wordt in de nu voorliggend_e notitie aan u aangeboden. In de commissievergadering willen wij graag met u hierover nader van gedachten wisselen. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Purmerend, de secretaris de burgemeester,

Bezoekadres

Postadres

Telefoon & e-mail

Purmersteenweg 42 141 DM Purmerend

Postbus 15 1440 AA Purmerend

(0299) 452 452

info@purmerend.nl

purmerend.nl

Notitie rolduiding raad en college t.a.v. SVP Holding BV

Vastgesteld door college van B&W 24 januari 2023

1. Inleiding 1.1 Inleiding

Op 21 november 2022 heeft een werkbijeenkomst over de diverse rollen ten aanzien van Stadsverwarming Purmerend plaatsgevonden. In deze werkbijeenkomst heeft een externe partij (De heer Norder, Steenvlinder) de rolverdeling van zowel de raad, het college als de directie van de SVP Holding BV (hierna SVP) uiteengezet. In deze werkbijeenkomst heeft wethouder Rotgans de toezegging gedaan dat een notitie inzake de rol van de raad en college ten aanzien van SVP aangeboden wordt ter behandeling in de raadscommissie. Aanleiding tot het houden van de genoemde werkbijeenkomst was de onduidelijkheid bij diverse betrokkenen over de rolverdeling tussen de gemeenteraad, het college en de directie van SVP waar de gemeente enig aandeelhouder van is. Deze onduidelijkheid heeft in de afgelopen periode tot diverse vragen geleid. In deze notitie worden de rollen van raad, college en directie daarom nader geduid en in het bijzonder aangegeven waar de invloed en mogelijkheden van de gemeenteraad en het college liggen ten aanzien van SVP. In deze notitie wordt eerst de rol van het college uiteengezet. Daarna de rol van de gemeenteraad en vervolgens de rol van de directie van SVP. In deze notie wordt ook een procesvoorstel gedaan hoe ieder zijn rol het best kan invullen.

2

2. SVP Holding BV De geschiedenis van stadsverwarming in Purmerend is begonnen in 1981. In het begin was de Stadsverwarming alleen distributeur en leverancier van warmte die werd opgewekt in een warmtekrachtcentrale van derden. Inmiddels wordt in Purmerend warmte geleverd door inzet van een biowarmtecentrale en twee gasgestookte hulpwarmtecentrales voor circa 27.000 klanten. In 2006 is besloten de activiteiten niet meer binnen de gemeentelijke organisatie uit te voeren maar op afstand in een besloten vennootschap (BV). De reden hiervoor is dat de bedrijfsvoering van een stadsverwarmingsbedrijf van een andere aard is dan de overige activiteiten van de gemeente en om een eigen aansturing vraagt. Energiebedrijven staan in andere gemeentes op dat moment ook op afstand van de gemeentelijke organisaties, en een BV-structuur wordt op dat moment (en nog steeds) gezien als de meest passende manier van verzelfstandigen van de activiteiten van SVP. De gemeente Purmerend is 100% aandeelhouder van SVP Holding BV. Het aandeelhouderschap ligt bij het college. SVP Holding is belangrijk voor de financiële positie van de gemeente. Bij de verzelfstandiging in 2007 is circa € 56 miljoen ten laste van de algemene reserve gebracht. Doelstelling was op dat moment om die aanloopverliezen in 2019 te hebben terugverdiend.

Dat bleek echter al snel te ambitieus; ook na de verzelfstandiging bleef de stadsverwarming verlies maken. Vanaf 2019 wordt er structureel winst gemaakt op de operationele activiteiten en ook de meerjarenprognose geeft positieve vooruitzichten. Eind 2022 had de gemeente Purmerend naast de deelneming van € 38 miljoen een lening van € 8 miljoen uitstaan bij SVP en € 98 miljoen aan leningen gegarandeerd. Het totale belang van de gemeente in SVP is daarmee zo’n € 144 miljoen (38 miljoen eigen vermogen + 8 miljoen lening + 98 miljoen leningen gegarandeerd). Goede sturing op het bedrijf is daarmee belangrijk voor de financiële positie van de gemeente.

3

3. College en SVP De gemeente is 100% aandeelhouder van SVP Holding B.V. De rol van aandeelhouder wordt op basis van de verantwoordelijkheidsverdeling in de Gemeentewet, ingevuld door het college van burgemeester en wethouders. Uit het midden van het college wordt een wethouder aangewezen als vertegenwoordiger van de aandeelhouder. Het college is als aandeelhouder aanwezig bij elke Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA). Normaliter vindt er twee keer per jaar een AVA plaatst, indien nodig wordt er vaker een AVA gehouden (conform de van toepassing zijnde statuten dient dit minimaal één keer per jaar plaats te vinden). In deze vergaderingen zijn aanwezig: de wethouder van de gemeente (aandeelhouder) met ambtelijk adviseur(s), de directie van SVP met adviseurs en secretariële ondersteuning en de raad van commissarissen van SVP. Het college heeft als aandeelhouder een aantal bevoegdheden die volgen uit de statuten. Deze zijn: - Wijzigen van het kapitaal en statuten; het vaststellen van het aantal, benoemen, schorsen en ontslaan van bestuurders en commissarissen, en de bezoldiging van bestuurders en commissarissen; - Het vaststellen of wijzigen van het beleidsplan en de begroting. Op basis van deze besluitvorming stelt SVP het tarief voor het eerst volgende begrotingsjaar vast nadat de ACM zijn tarieven bekend heeft gemaakt.

Afwijking van de manier van tarief berekenen moet aan de AVA worden voorgelegd; - Borgtochten, bezwaren en vervreemden van rechten van industriële en intellectuele eigendom, - Besluiten over fusie, verkopen of opheffen van (onderdelen van) de onderneming en deelnemingen; - Het vaststellen van de jaarrekening, bestemmen van de winst en het uitkeren van dividend en besluiten over de accountant; - Het besluiten tot een juridische fusie, juridische splitsing, wijziging van de statuten of het ontbinden van de vennootschap. Samengevat: uitsluitend voorstellen met een grote impact op de begroting en de financiële positie worden dus aan de AVA voorgelegd (bijvoorbeeld de businesscase van de BioWarmteCentrale 2). De AVA geeft geen specifieke instructies hoe de directie van SVP moet besturen, en/of de RvC zijn controlerende en adviserende rol moet uitvoeren. Met de jaarlijkse vaststelling van het beleidsplan incl. begroting stelt de AVA wel de kaders van de bedrijfsvoering en het beleid vast. Belangrijke besluiten worden door de directie ter advisering aan de raad van commissarissen voorgelegd alvorens deze aan de AVA ter besluitvorming worden voorgelegd. De rol van het college wordt collectief ingevuld. Standpuntbepaling door de wethouder in de AVA is van tevoren in de vergadering van het college van B&W besloten. De aandeelhouder heeft ook de mogelijkheid zelf een AVA te agenderen.

Het college besluit ook tot borgstelling van nieuwe leningen door SVP. De raad heeft hierin een kaderstellende rol. Dit wordt in het volgende hoofdstuk onder 4.3 behandeld.

4

4. Gemeenteraad en SVP 4.1 Inleiding Doordat SVP als besloten vennootschap op afstand is gezet en het college de rol van aandeelhouder vervult, is er geen directe rol van de gemeenteraad richting SVP. De gemeenteraad heeft vanwege de maatschappelijke impact en de grote financiële belangen een controlerende rol die anders ingevuld wordt dan bijvoorbeeld via de reguliere planning & control cyclus van de gemeente. Die rol is hieronder in drie delen uiteengezet. 4.2 Algemene sturing college Zoals bij elke taak van de gemeente kan de gemeenteraad het college belangrijke aandachtspunten meegeven voor de uitvoering van hun taak. Dit geldt ook voor het aandeelhouderschap van SVP. Te denken valt in dat geval aan aandachtspunten met betrekking tot tariefsverhogingen en aanbevelingen op het gebied van de warmtetransitie. Het college kan deze aandachtspunten meenemen in zijn taak als aandeelhouder in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. De voorgenomen aandachtspunten kunnen door middel van moties of een raadsbesluit aan het college worden meegegeven. Het meest geëigende moment voor de raad om aan het college aandachtspunten t.a.v. SVP mee te geven, is bij de behandeling van de kaderstelling in de voorjaarsnota. Het college kan de aandachtspunten aan de directie van SVP overbrengen zodat de directeur hier bij het opstellen van de begroting rekening mee kan houden.

Het college gaat niet over de bedrijfsvoering van SVP (zie ook hoofdstuk 5). Raadsvragen daarover aan het college stelt het college voor een dilemma: beantwoorden omdat de informatie bekend is uit de AVA stukken óf navragen bij de directie als de informatie niet bekend is en beantwoorden of, niet beantwoorden. Het wel of niet beantwoorden van raadsvragen is een gevoelige kwestie, maar toch is er reden om hier een grens aan te geven. Het college kan worden aangesproken in de rol van aandeelhouder. Hierboven is aangegeven wat hiertoe het geëigende moment is. Overige vragen vanuit de raad betreffende SVP moeten worden gezien als vergelijkbaar met vragen over andere organisaties binnen de gemeente, zoals sportverenigingen, culturele organisaties, welzijnsstichtingen etc: deze zijn niet aan het college om te beantwoorden. Het college ziet zichzelf hierin niet als doorgeefluik. SVP is voorts graag bereid eventuele vragen ten aanzien van de bedrijfsvoering (voor zover dat geen vertrouwelijke bedrijfsinformatie betreft) te beantwoorden en is voornemens op geregelde momenten de gemeenteraadsleden uit te nodigen voor een bedrijfsbezoek op locatie om toelichting te geven over het bedrijf en de activiteiten die het uitvoert. Daarbij kunnen ook vragen gesteld worden. In de paragrafen 4.3 en 4.4.

worden de mogelijkheden benoemd die de raad heeft om zijn controlerende taak richting het college uit te oefenen. SVP heeft als BV te maken met voor hen van toepassing zijnde wet- en regelgeving en de van toepassing zijnde governance structuren. Te denken valt aan de controle door de ACM, bankinstellingen en de jaarlijkse accountantscontrole ten aanzien van de jaarrekening van SVP.

5

Verder houdt de door de aandeelhouder aangestelde Raad van Commissarissen toezicht op het door de directie gevoerde beleid. Mocht de raad daar aanleiding toe zien dan kan hij bijvoorbeeld overwegen het college te verzoeken de organisatie kwalitatief te laten toetsen door een externe audit. Een additionele externe audit bovenop de reguliere van toepassing zijnde governance structuren is een zwaar instrument om als raad in te zetten en zal beperkt moeten blijven tot uitzonderlijke momenten. 4.3 Borgstellingen SVP trekt leningen aan om investeringen te betalen. Deze leningen worden door de gemeente van borgstelling voorzien. Het college geeft deze borgstellingen af. In artikel 7 van de Financiële Verordening staat dat de raad over borgstelling wordt geïnformeerd en in de gelegenheid wordt gesteld wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Om te voorkomen dat het college voor iedere individuele lening deze gang maakt, vraagt het om de paar jaar aan SVP voor de komende jaren een berekening te maken van de benodigde financiering op basis van de investeringsplannen. Dit noemen we het leningplafond. Dit leningplafond wordt vervolgens aan de raad voorgelegd voor wensen en bedenkingen met uiteraard een toelichting van de plannen. De raad heeft daarmee een belangrijke stem in de financiering van de onderneming.

4.4 Jaarrekening SVP De jaarrekening van SVP wordt jaarlijks in de auditcommissie behandeld. Deze behandeling vindt plaats op het moment dat ook de gemeentelijke jaarrekening in de auditcommissie behandeld wordt. Bij het behandelen van de jaarrekening van SVP is het doel inzicht te krijgen en een goed beeld te kunnen vormen in de (ontwikkeling van de) financiën van SVP in relatie tot die van de gemeente. De aandacht gaat vooral uit naar ontwikkeling van de schuldpositie en het eigen vermogen en niet naar de reguliere bedrijfsvoering van SVP. De auditcommissie geeft de bevindingen ten aanzien van de jaarrekening mee aan het college en de raad.

6

5. Directie SVP De directie heeft de algehele leiding over SVP en dient daarmee de doelstellingen en het belang van de BV. De directie van SVP voert binnen de vastgestelde (meerjaren) begroting en de bronnenstrategie de bedrijfsvoering van SVP uit. Onder de bedrijfsvoering verstaan we zaken die verband houden met het produceren, distribueren en leveren van de warmte. Bijvoorbeeld het personeelsbeleid, de bedrijfsvoering van de productiemiddelen en het warmtedistributienet en het vaststellen van de tarieven binnen de wettelijke tariefstelling om de begroting te halen. De directie legt over dat gevoerde beleid verantwoording af aan, en wordt gedurende het dagelijks werk geadviseerd door de raad van commissarissen (RvC). De RvC ziet toe op het dagelijks bestuur door de directie van SVP. Dat gebeurt in RvC-vergaderingen die in ieder geval drie maal per jaar plaatsvinden. Informeel is er ook overleg door de voorzitter van de RvC met de directeur, zodat de RvC goed is aangesloten om de rol van toezicht en adviseur van de directie goed te kunnen vervullen, alsook om de aandeelhouder te vrijwaren van deze rol. Vanuit de oorspronkelijke doelstelling van het op afstand zetten van de bedrijfsvoering van SVP, gaan het college en de raad niet over de bedrijfsvoering van de vennootschap. Dat is bewust beleid.

7

6. Werking In de voorgaande hoofdstukken zijn de rollen van de raad, college en de directie van SVP nader geduid. De bedoeling is niet om te duiden ‘wat er wel en niet mag’, maar om gelet op de grote verantwoordelijkheid voor dit bedrijf samen zo goed mogelijk invulling te geven aan die verantwoordelijkheid. Het voorstel is daarom het voorgaande als volgt in de praktijk te brengen (procesvoorstel): -

-

-

-

Het college vervult de rol van aandeelhouder van SVP Holding BV en stuurt op grote investeringen/strategische koers, resultaat en financiële positie van het stadsverwarmingsbedrijf. De auditcommissie controleert deze rol van het college door jaarlijks de jaarrekening van SVP Holding te behandelen; De gemeenteraad kan (indien gewenst) jaarlijks bij de behandeling van de Kadernota aandachtspunten (inhoudelijk, maatschappelijk of politiek) aan het college als aandeelhouder meegeven door middel van moties of amendementen; Mocht de raad daar aanleiding toe zien, kan de raad ook overwegen het college te vragen om de organisatie (periodiek) kwalitatief te laten toetsen door middel van een additionele externe audit; Het leningplafond wordt per collegeperiode aan de gemeenteraad voorgelegd waarbij de raad in de gelegenheid wordt gesteld wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen; Vragen over de bedrijfsvoering van SVP stellen de raadsleden aan SVP. SVP is voorts graag bereid eventuele vragen ten aanzien van de bedrijfsvoering (voor zover dat geen vertrouwelijke bedrijfsinformatie betreft) te beantwoorden en is voornemens op geregelde momenten de gemeenteraadsleden uit te nodigen voor een bedrijfsbezoek op locatie om toelichting te geven over het bedrijf en de activiteiten die het uitvoert. Daarbij kunnen ook vragen gesteld worden.

8

Concernstaf

Gemeenteraad Purmerend Verzenddatum

7 januari 2025 Onderwerp

Registratienummer

Uitkomsten onderzoek SVP

1606713

Geachte gemeenteraadsleden, Het jaar 2023 heeft voor Stadsverwarming Purmerend (hierna: SVP) in het teken gestaan van het ontstaan van en het oplossen van de technische problemen in de BioWarmteCentrale (BWC). In de gemeenteraad van 2 november 2023 is door voormalig wethouder Rotgans een toezegging gedaan een voorstel te doen om een onderzoek in te stellen naar de gang van zaken. Op 21 maart 2024 heeft u de voorgenomen onderzoeksvragen in de commissie algemeen meningsvormend besproken (1595141). Op 18 april 2024 heeft wethouder Lageveen u geïnformeerd over de definitieve onderzoeksvragen (1597384). Op 26 juni 2024 heeft het college u geïnformeerd over het selecteren van onderzoeksbureau Ecorys voor het uitvoeren van het onderzoek (1599471). Zij hebben onderzoek gedaan naar het ontstaan van en het oplossen van de technische problemen door SVP en hebben op 19 december het onderzoek opgeleverd. Deze treft u als bijlage aan. Reflectie op de uitkomsten Het college heeft kennis genomen van de uitkomsten van het onderzoek. De eerste twee hoofdvragen rondom het ontstaan en oplossen van de technische problemen en de manier waarop het risicomanagement van SVP is georganiseerd zijn reconstructief van karakter en geven meer beeld over wat er in 2023 is gebeurd en over de manier waarop SVP heeft gehandeld.

We zien daarin bevestiging dat de technische problemen van 2023 niet op voorhand te voorzien waren. De directie en de Raad van Commissarissen (RvC) hebben na het ontstaan van de problemen veel in het werk gesteld om de leveringszekerheid te garanderen, de oorzaak te ontdekken en het risico op herhaling te voorkomen. We zijn blij met de conclusie dat er professioneel en transparant is gehandeld door de directie. Het college constateert dat het risicomanagementsysteem past bij de rolverdeling maar onderschrijft de aanbeveling om hier vaker over in gesprek te blijven via de kwartaalbijeenkomsten (leerpunt 1). Informatievoorziening en handelen richting de gemeenteraad Het college van B&W heeft gedurende de technische problemen op verschillende momenten bij SVP aangedrongen op communicatie richting de gemeenteraad. Het college heeft u op het moment dat er meer duidelijkheid was over de omvang en complexiteit van de technische problemen geïnformeerd met een brief (1584106). Omdat er sprake was van een bijzondere tariefwijziging in afwijking van de begroting heeft het college als vertegenwoordiger van de aandeelhouder een doorslaggevende stem in het wel of niet tussentijds verhogen van de tarieven gehad.

Omdat het college meende dat er een gedeelde wens is in de raad om bij belangrijke ontwikkelingen rondom SVP in de gelegenheid te zijn een zienswijze te geven, heeft het college de tariefsverhoging met een voorkeursscenario meningsvormend voorgelegd in de commissie algemeen/ruimte op 15 juni 2023 (1585724).

Bezoekadres

Postadres

Telefoon & e-mail

Purmersteenweg 42 1441 DM Purmerend

Postbus 15 1440 AA Purmerend

0299 – 452 452 info@purmerend.nl

purmerend.nl

Tijdens het verdere verloop van het oplossen van de technische problemen door de directie van SVP heeft het college u per brief geïnformeerd. Rond het instellen van het onderzoek heeft de vertegenwoordiger van de aandeelhouder de door het college van B&W voorgenomen vragen meningsvormend aan uw commissie voorgelegd. Het college deelt samen met u het maatschappelijke en financiële belang van dit belangrijke bedrijf binnen onze gemeente. Voor calamiteiten zoals die in 2023 heeft plaatsgevonden ligt er geen draaiboek klaar. Het college hecht er een continu belang aan dat u tijdig geïnformeerd wordt over de belangrijke ontwikkelingen binnen SVP en het college legt verantwoording aan u af over de keuzes die zij maakt. Vervolg Op 14 januari aanstaande zijn onderzoekers van Ecorys aanwezig om uw vragen over het rapport te beantwoorden. Op 23 januari is de meningsvormende behandeling van de evaluatie van de “notitie rolduiding raad en college t.a.v. SVP Holding B.V.”. De uitkomsten van het onderzoek kunnen door de raad gebruikt worden bij de evaluatie van de notitie rolduiding. Burgemeester en wethouders van Purmerend, de secretaris, de burgemeester,

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

Onderzoek naar ontstaan van en de reactie op de technische problemen van de BWC in 2023 Gemeente Purmerend Rotterdam, december 2024

ELD/IW 1006028rap

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ...................................................................................................3 Samenvatting......................................................................................................4 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding ...................................................................................................6 Aanleiding van het onderzoek ........................................................................... 6 Onderzoeksvragen ............................................................................................ 6 Leeswijzer.......................................................................................................... 7

2 2.1 2.2

Methodiek ................................................................................................8 Onderzoek aanpak ............................................................................................ 8 Onderzoeksinstrumenten .................................................................................. 8

3

Betrokken actoren ................................................................................10

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Reconstructie verloop technische problemen ....................................11 Globale tijdlijn .................................................................................................. 11 Ontstaan van de lekkages............................................................................... 12 Handelswijze SVP als reactie op de lekkages ................................................ 13 Het constateren en oplossen van de technische problemen .......................... 16 Signalen voor de technische problemen ......................................................... 17

5 5.1 5.2 5.3

Risicomanagement SVP .......................................................................19 Risicomanagementsysteem en risicobeheersing ........................................... 19 Operationele risico’s ........................................................................................ 20 Financiële risico’s ............................................................................................ 20

6 6.1 6.2

Onderlinge informatievoorziening .......................................................22 Onderlinge informatievoorziening ................................................................... 22 Betrokkenheid aandeelhouder bij operationele risico’s SVP .......................... 25

7 7.1 7.2 7.3 7.4

Wat is er geleerd? .................................................................................26 Leerpunten organisatie SVP ........................................................................... 26 Aanpassingen om herhaling te voorkomen .................................................... 27 Grip op toekomstige risico’s ............................................................................ 28 Governance-structuur...................................................................................... 28

8

Conclusies.............................................................................................30

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

Samenvatting

In februari 2023 heeft Stadsverwarming Purmerend (SVP) lekkages aan de ketels van de BWC gehad. Onderzoek heeft uitgewezen dat de stook van te droge houtsnippers de waarschijnlijke bronoorzaak van de lekkages is geweest. De gevolgen van de lekkages hebben geleid tot een grote financiële tegenvaller voor SVP. Door het verlies is er geen dividend uitgekeerd, hetgeen voor de gemeente een financiële tegenvaller was. In opdracht van het college van B&W worden de technische problemen en de reactie van SVP daarop in dit onderzoek onderzocht. Hiervoor zijn openbare en interne documenten van SVP en de gemeente Purmerend onderzocht. Ook zijn betrokken medewerkers van SVP, de gemeente en de Raad van Commissarissen geïnterviewd. Met deze betrokkenen is tot slot een leersessie georganiseerd, waarbij de bevindingen en leerpunten uit dit onderzoek zijn voorgelegd. Constateren en oplossen van de technische problemen Uit het uitgevoerde onderzoek blijkt dat SVP in de eerste reactie op de lekkages en in het uitvoeren van de herstelwerkzaamheden langs drie doelen heeft gewerkt. Deze werden in samenhang bekeken: (i) het creëren van een veilige werkomgeving, (ii) het continu leveren van warmte en (iii) het minimaliseren van financiële gevolgen.

Hierdoor zijn de acties van de directie en RvC van SVP in reactie op de lekkages en in het uitvoeren van de herstelwerkzaamheden logisch, rationeel en navolgbaar. De acties streven het behalen van deze doelen na. Waar nodig heeft SVP externe kennis en expertise ingeschakeld. Daarnaast zijn meer dan twintig verbeteringen doorgevoerd om de kans op herhaling van de technische problemen te voorkomen. We hebben geen signalen aangetroffen dat de technische problemen eerder voorzien hadden kunnen worden. Met de beschikbare kennis van dat moment was er geen aanleiding om een versnelde corrosie te verwachten. Risicomanagement van SVP Het risicomanagement binnen SVP wordt met verschillende instrumenten uitgevoerd om de risico’s op operationeel en strategisch niveau te beheersen. In het systeem zitten prikkels ingebouwd die zorgen voor een regelmatige risico-evaluatie. Indien nodig worden mitigerende maatregelen genomen om de risico’s te beheersen. We concluderen dan ook dat het risicomanagementsysteem gedegen is. De gemeente wordt op passende wijze voor de rolverdeling geïnformeerd over de risico’s bij SVP. De gemeente is op de hoogte van de strategische en belangrijkste operationele risico’s. Deze worden tijdens de halfjaarlijkse AVA’s besproken. Handelswijze We concluderen dat de directie SVP, de RvC en de aandeelhouder hebben gehandeld in lijn met de afgesproken governance-structuur.

De onderlinge informatievoorziening is in de regel goed geweest.

/4

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

De reguliere governance-structuur voorziet in reguliere situaties in een adequate informatieuitwisseling. Ten tijde van de (nasleep van de) lekkages is de informatievoorziening binnen de bestaande mogelijkheden opgeschaald, passend voor de noodzaak voor het tijdig uitwisselen van informatie tijdens calamiteiten. Leerpunten We hebben geen leerpunten aangetroffen die een proces zouden moeten corrigeren. De bestaande processen en bedrijfsvoering werken in reactie op- en bij het herstellen van de lekkages dan ook naar behoren. In dit onderzoek hebben we drie leerpunten aangetroffen die bestaande processen kunnen verbeteren. • Maak een vast agendapunt van de operationele risico’s en de mogelijke (financiële) effecten voor de aandeelhouder op de kwartaalbijeenkomsten. • Betrek periodiek externe experts bij de bestaande data-analyses van SVP. • Breid, binnen de mogelijkheden van de bedrijfsvoering, de data-analyses uit met testen waarbij het geïsoleerde effect van individuele variabelen wordt onderzocht.

/5

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

1

Inleiding

1.1 Aanleiding van het onderzoek Stadsverwarming Purmerend (SVP) is een warmtebedrijf dat bijna 29.300 huishoudens in Purmerend voorziet van duurzame warmte, koude en warm water. Van alle gebouwen in Purmerend is bijna driekwart aangesloten op het warmtenet van SVP. Het warmtebedrijf maakt gebruik van een BioWarmteCentrale (hierna BWC) gestookt op houtsnippers van taken tophout dat bij het onderhoud van Nederlands bos- en natuurgebied vrijkomt. De BWC wordt aangevuld met twee gasgestookte HulpWarmteCentrales (hierna HWC’s). De gemeente Purmerend is de enige aandeelhouder van SVP. In januari en februari 2023 heeft Stadsverwarming Purmerend (SVP) verschillende lekkages aan de ketels van de BWC ervaren. Als reactie op een grote lekkage op 17 februari 2023 zijn uit veiligheidsoverwegingen twee van de vier ketels van de BWC preventief uitgezet. Om te blijven voorzien in warmte en warm water heeft SVP de HWC’s ingezet om de missende productie van de BWC op te vangen. De reparaties van de ketels en de gedwongen extra inkoop van aardgas tegen hoge prijzen tijdens de energiecrisis van 2023 hebben geleid tot een grote financiële tegenvaller voor SVP in datzelfde jaar. Door het verlies is er geen dividend uitgekeerd, hetgeen voor de gemeente een financiële tegenvaller was.

Vanuit het publieke belang wil de gemeente Purmerend inzicht in de gang van zaken rond de lekkages bij de BWC en hoe het herstelproces en communicatie is verlopen in 2023. Met dit onderzoek wordt het handelen van de organisatie van SVP als reactie op de ontstane problemen én de governance tussen de aandeelhouder en SVP onderzocht. Daarbij wordt bezien welke mogelijke leerpunten, aanbevelingen en concrete acties er voor SVP zijn.

1.2 Onderzoeksvragen Het onderzoek naar SVP bestaat uit vier onderdelen: een overzicht van het verloop van de technische problemen, de risico-inventarisatie en de informatievoorziening daarover, hoe de organisatie van SVP heeft gehandeld in reactie op de problemen en welke lessen of verbeterpunten er zijn ten aanzien van de organisatie of het management. Deze onderdelen zijn vertaald naar de volgende vier onderzoeksvragen met deelvragen.

/6

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

1. Hoe heeft het proces rondom het constateren en oplossen van de technische problemen in het jaar 2023 eruit gezien? a. Hoe zijn de technische problemen in het jaar 2023 ontstaan? b. Hoe heeft het oplossen van de technische problemen er in het jaar 2023 uitgezien? c. Zijn er signalen geweest op basis waarvan de technische problemen eerder te voorzien waren? d. Hoe is de manier waarop SVP heeft gehandeld in reactie op de uitval geweest en welke lessen zijn er daarover te leren? 2. Hoe is het risicomanagement van SVP georganiseerd? a. Welke belangrijkste operationele risico’s zijn denkbaar in de technische installatie1 van SVP en hoe worden deze verminderd? b. Wat zijn de belangrijkste financiële risico's en hoe worden deze verminderd? 3. Hoe is richting de aandeelhouder gehandeld in reactie op de technische problemen? a. Hoe is de onderlinge informatievoorziening geweest tussen de directie, de raad van commissarissen en de (vertegenwoordiger van de) aandeelhouder? b. Hoe zijn of worden de (operationele) risico’s voor de gemeente als aandeelhouder onder de aandacht gebracht? 4. Welke leerpunten, aanbevelingen en concrete acties zijn er voor SVP? a. Welke aanpassingen zijn er naar aanleiding van dit voorval doorgevoerd om herhaling te voorkomen? b. Welke leerpunten zijn er voor de organisatie van SVP (o.a. directie, RvC) naar aanleiding van de technische problemen? c.

Op welke onderdelen zijn de bestaande controleprocessen aangescherpt of nieuwe opgetuigd om meer grip te krijgen op toekomstige operationele risico’s? d. Zijn de bestaande governance-structuren toereikend genoeg voor een goede informatievoorziening richting de aandeelhouder?

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 lichten we de gevolgde methodiek toe. Hoofdstuk 3 gaat dieper in op de betrokken partijen bij de lekkages. In hoofdstuk 4 wordt een feitelijke reconstructie van de gebeurtenissen weergegeven. In hoofdstuk 5 worden vervolgens de grootste risico’s en het risicomanagementsysteem beschreven. Hoofdstuk 6 beschrijft de handelswijze van SVP en de gemeente als reactie op de lekkages. In hoofdstuk 7 omschrijven we de lessen die geleerd kunnen worden én geleerd zijn door de betrokken partijen. Hoofdstuk 8 sluit af met de beantwoording van de vier hoofdonderzoeksvragen en aanbevelingen.

1

Met technische installatie is bedoeld de BioWarmteCentrale (BWC) waar de technische problemen in 2023 zijn ontstaan.

/7

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

2

Methodiek

In dit hoofdstuk zijn de gevolgde aanpak en gehanteerde onderzoeksinstrumenten beschreven.

2.1 Onderzoek aanpak Om antwoord te geven op de onderzoeksvragen zetten we de handelswijze van de betrokken actoren af tegen de governance-structuur, om daar vervolgens leerpunten uit te halen. Ten eerste maken we een reconstructie van de gebeurtenissen en handelingen van de betrokken actoren. Hierbij is het relevant om te weten: • Wat er gebeurd is (op technisch vlak). • Welke acties ondernomen zijn. • Door wie deze acties ondernomen zijn. • Welke informatie beschikbaar was. • Wat gecommuniceerd is. De vervolgstap is om de handelwijze van de actoren naast de bestaande governancestructuur te leggen. In de governance-structuur is formeel vastgelegd hoe de actoren met elkaar om zouden moeten gaan. Door de handelwijze naast de governance-structuur te leggen, analyseren we waar deze gevolgd zijn of ervan afgeweken is. De laatste stap bestaat uit het identificeren van leerpunten op basis van de handelswijze en governance. Hierbij ligt de focus niet alleen op het verbeteren van de handelswijze waar deze mogelijk afwijkt van de governance-structuur, maar ook op het borgen van elementen in de handelswijze die wel goed werken én op het mogelijk verbeteren van de governance-structuur waar deze ontoereikend is gebleken.

2.2 Onderzoeksinstrumenten Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van drie instrumenten: een documentstudie, interviews en een leersessie. In de documentstudie zijn openbare en interne documenten opgevraagd bij SVP en de gemeente Purmerend. Deze documenten hebben betrekking op de lekkages, de handelingen en communicatie als gevolg van de lekkages. De documentstudie vormt de basis voor de reconstructie van de gebeurtenissen, de beschrijving van de governance-structuur en hoe gehandeld zou moeten zijn volgens deze structuren. Het tweede instrument zijn interviews. Er zijn in totaal negen interviews afgenomen met de voormalig en huidig vertegenwoordiger van de aandeelhouder vanuit de gemeente (2), betrokken ambtenaren van de gemeente (3), de directie en het management van SVP (3) en de RvC (1). Met de interviews is de handelswijze van de betrokken partijen onderzocht.

/8

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

Tot slot is er een leersessie georganiseerd waarbij de gemeente en SVP (directie, managementteam, RvC) betrokken waren. In de leersessie zijn de gevonden bevindingen en leerpunten voorgelegd. Gezamenlijk is vastgesteld wat er is geleerd, hoe de leerpunten geborgd kunnen worden en wat de leerpunten betekenen voor beide organisaties.

/9

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

3

Betrokken actoren

Het speelveld van dit onderzoek bestaat uit drie actoren: de directie en het management van SVP, de RvC van SVP en de gemeente Purmerend in de rol als aandeelhouder. Hieronder worden de actoren beschreven. (Directie) Stadsverwarming Purmerend Stadsverwarming Purmerend (SVP) is een lokaal en duurzaam warmtebedrijf actief binnen de gemeente Purmerend. SVP heeft tot doel bewoners en bedrijven uit Purmerend en omstreken te voorzien van warmte. Van belang voor SVP is dat bij warmtelevering wordt voldaan aan de publieke waarden betrouwbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid2. De directie van SVP bestaat uit drie leden, één directeur-bestuurder en twee directieleden, en is belast met het besturen van de vennootschap3. De directie van SVP voert binnen de vastgestelde (meerjaren)begroting de bedrijfsvoering uit. Dit betreffen alle zaken die verband houden met het produceren, distribueren en leveren van de warmte (bijv. ook personeelsbeleid). Bij de vervulling van de taken handelt de directie in het belang van de vennootschap. De directie legt verantwoording af over het gevoerde beleid aan de RvC. Raad van Commissarissen SVP De RvC van SVP bestaat uit drie leden: één voorzitter en twee leden. De RvC heeft tot taak toezicht te houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in de vennootschap4. De RvC staat het bestuur met raadgeving bij.

Bij het vervullen van de taken handelen de commissarissen in het belang van de vennootschap en de voor de onderneming relevante maatschappelijke aspecten. Gemeente Purmerend (college B&W als aandeelhouder) Gemeente Purmerend is 100% aandeelhouder van SVP Holding B.V. De rol van aandeelhouder wordt ingevuld op basis van de verantwoordelijkheidsverdeling in de Gemeentewet5. De gemeente heeft er belang bij dat de SVP een gezonde financiële bedrijfsvoering heeft en dat er een solide investering- en exploitatiebeleid is. De gemeente heeft er daarom baat bij dat de warmtelevering door SVP technisch betrouwbaar is. Daarnaast is het belangrijk dat de gemeente en SVP hun duurzaamheidsdoelstellingen afstemmen in het kader van de energietransitie. De rol van aandeelhouder wordt ingevuld door het college van burgemeester en wethouders, waarbij één wethouder uit het college de vertegenwoordiger is. Het college heeft als aandeelhouder een aantal bevoegdheden zoals onder andere het wijzigen van het kapitaal, de statuten en het vaststellen of wijzigen van het beleidsplan en de begroting. Op basis van dit laatste stelt SVP het tarief voor warmtelevering voor het eerstvolgende begrotingsjaar vast, binnen de kaders gesteld door de ACM.

2 3 4 5

Jaarverslag SVP (2023) Jaarverslag SVP (2023) Statuten SVP Holding B.V (2023) Notitie rolduiding raad en college t.a.v. SVP Holding BV (2023)

/ 10

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

4

Reconstructie verloop technische problemen

Dit hoofdstuk gaat in op het ontstaan van de technische problemen in de BWC. In paragraaf 4.1 geven we een globale tijdlijn van het ontstaan, het verloop en het oplossen van de problemen bij de BWC. In paragraaf 4.2 gaan we vervolgens dieper in op het ontstaan van de problematiek. Paragraaf 4.3 gaat in op de handelswijze van SVP direct opvolgend op de lekkages. Paragraaf 4.4 duidt de wijze waarop SVP-onderzoek heeft gedaan naar de oorzaak van de lekkages en hoe deze verholpen zijn. Als laatst (4.5) worden mogelijke signalen op basis waarvan de lekkages eerder voorzien hadden kunnen worden behandeld. In dit hoofdstuk wordt de volgende onderzoeksvraag beantwoord. 1. Hoe heeft het proces rondom het constateren en oplossen van de technische problemen in het jaar 2023 eruit gezien? a. Hoe zijn de technische problemen in het jaar 2023 ontstaan? b. Hoe heeft het oplossen van de technische problemen er in het jaar 2023 uitgezien? c. Zijn er signalen geweest op basis waarvan de technische problemen eerder te voorzien waren? d. Hoe is de manier waarop SVP heeft gehandeld in reactie op de uitval geweest en welke lessen zijn er daarover te leren?

4.1 Globale tijdlijn Onderstaande tijdlijn geeft een globale weergave van het ontstaan, het verloop en het oplossen van de technische problemen bij de BWC. Hiervoor hebben we ons gebaseerd op documentatie aangeleverd door SVP en de gemeente, en gesprekken met de betrokken partijen. Paragrafen 4.2, 4.3 en 4.4 detailleren deze tijdlijn. • •

•

• •

Januari: Verschillende kleine lekkages aan buizen van de economiser (ECO-buizen). De lekkende buizen zijn afgedopt. 17 Februari: Grote lekkage aan de ECO-buizen van ketel 23. Ketels 23 en 24 uitgeschakeld. In de opvolgende week heeft SVP een aannemer en projectleider voor de reparaties in de hand genomen. Maart: - SVP heeft verschillende werkbezoeken gehad aan vergelijkbare BWC’s voor een bronanalyse. - Daarnaast heeft SVP in deze maand verschillende interne onderzoeken uitgevoerd en zijn de vervangings- en reparatiewerkzaamheden bij ketels 23 en 24 gestart. April: SVP heeft Bilfinger Tebodin ingeschakeld om een Root Cause Analysis (RCA) uit te voeren. Mei: - Start van de RCA. - In de loop van deze maand zijn de vervangings- en reparatiewerkzaamheden aan ketels 23 en 24 afgerond. Tijdens de opstartprocedure van ketel 23 bleek de ketelwand te lekken. In mei is ook de eerste versie van de RCA opgeleverd.

/ 11

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

•

•

•

•

Juni: - SVP heeft de ketelwanden verder geïnspecteerd. - Daarnaast is SVP begonnen met het vinden van een partij die de ketelwanden kan repareren. Uiteindelijk is Danstoker in de hand genomen. - SVP is in juni ook gestart met de reparatie van de ECO-buizen van ketels 11 en 12. Juli: - Het definitieve rapport van RCA 1.0 wordt opgeleverd door Billfinger Tebodin. - Begin juli is ketel 12 weer opgestart. September: - De herstelwerkzaamheden van de ketelwanden gaan van start. De werkzaamheden lopen tot uiteindelijk eind november. - Begin september is ketel 11 weer opgestart. November: - De herstelwerkzaamheden van de ketelwanden worden afgerond. - Een vervolg op de RCA wordt gestart door Kaisec (RCA 2.0). Deze is in de loop van 2024 opgeleverd. - Midden november is ketel 23 weer opgestart. Eind november is ketel 24 opgestart.

4.2 Ontstaan van de lekkages Reguliere corrosie De lekkages aan de ECO-buizen, en de ketelwanden later in het jaar, zijn ontstaan door corrosie. Corrosie heeft de ECO-buizen en ketelwanden aangetast, waardoor deze zijn verzwakt. In het geval van ketel 23 zijn de ECO-buizen dusdanig dun geworden op sommige plekken dat ze water zijn gaan lekken. Corrosie is een gebruikelijk fenomeen in BWC’s. Door het verbranden van de houtsnippers komen verschillende stoffen in gasvorm vrij. Onder specifieke omstandigheden, zoals bij een bepaalde temperatuur en luchtvochtigheid, hechten sommige van deze stoffen zich aan metalen onderdelen. Hier gaan ze langzaam chemische reacties aan met het metaal en veroorzaken ze zwakke plekken. SVP heeft bij dit type installatie altijd te maken gehad met corrosie en kon deze redelijk accuraat voorspellen. De corrosie is langjarig zeer constant geweest. Elk jaar nam de dikte van de wanden af met ongeveer 10%. Daardoor heeft SVP altijd redelijk accuraat kunnen voorspellen welke buizen vervangen moesten worden. In de reguliere onderhoudsstop in de zomer worden de verzwakte buizen vervangen door nieuwe buizen. Dit gebeurt op basis van de voorspelling van SVP op basis van ervaringsgegevens en door het opmeten van de wanddiktes. Dit laatste wordt door een gespecialiseerd bedrijf gedaan. Op deze manier is de corrosie te beheersen in de reguliere onderhoudsrondes.

Versnelde corrosie Ergens tussen de reguliere onderhoudsstop in de zomer van 2022 en de lekkages in februari 2023 is het corrosieproces sterk versneld. De exacte periode is onbekend en niet te

/ 12

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

achterhalen. Tijdens de onderhoudsstop in 2022 waren er geen signalen dat de corrosie van de ECO-buizen anders was dan gebruikelijk. In de loop van 2023 heeft SVP Bilfinger Tebodin ingehuurd. Bilfinger Tebodin is een adviesen ingenieursbureau gespecialiseerd in technische installaties, hoofdzakelijk in de duurzame energie. Bilfinger Tebodin heeft een Root Cause Analysis (RCA)6 uitgevoerd om de oorzaak van de versnelde corrosie te achterhalen. Later in het jaar is de RCA gevalideerd en uitgediept door Kaisec, een ander advies- en ingenieursbureau. Bilfinger Tebodin concludeert in de RCA dat te droge houtsnippers gedurende een lange periode de meest waarschijnlijke bronoorzaak is voor de versnelde corrosie. Doordat er minder vocht via de houtsnippers in de installatie werd gebracht, was de algehele luchtvochtigheid in de installaties vermoedelijk lager. Deze drogere omstandigheden zouden het gebruikelijke corrosieproces sterk versneld hebben.

4.3 Handelswijze SVP als reactie op de lekkages Uit gesprekken met SVP blijkt dat SVP heeft gewerkt en gehandeld langs drie doelen die in samenhang worden bekeken. De doelen van SVP zijn: 1. Een veilige werkomgeving. 2. Continue levering van warmte aan de klanten van SVP. 3. Minimaliseren van financiële gevolgen. Waar conflicterende belangen waren tussen onderliggende en bovenliggende doelen, is het bovenliggende doel altijd geprioriteerd door SVP. Beslissingen ten gunste van een hoger geprioriteerd doel kunnen echter (negatieve) impact hebben op een lagergelegen doel. Dit is ook gebeurd gedurende het jaar van de lekkages. Een voorbeeld is dat SVP preventief een ketel vanuit veiligheidsoverwegingen heeft uitgeschakeld. Dit had een impact op de leveringszekerheid, omdat er minder vermogen hiermee beschikbaar was, en zorgde voor financiële consequenties zoals een toename in het gebruik van (duur) aardgas. Hieronder gaan we dieper in op de wijze waarop SVP elk doel gerealiseerd heeft. Een veilige werkomgeving In de nacht van vrijdag 17 februari 2023 vindt de grote lekkage plaats aan de ECO-buizen van ketel 23. De ketel heeft zichzelf direct daarna uitgeschakeld, in overeenstemming met het veiligheidsprotocol dat in het systeem is ingebouwd. De operator van dienst heeft direct hierna het calamiteitenplan in werking laten treden.

In geval van calamiteiten, zoals bij grootschalige leveringsonderbrekingen, heeft SVP een calamiteitenplan en calamiteitenorganisatie met calamiteitenmanagers om doelgericht te kunnen handelen. In het calamiteitenplan wordt beschreven bij welke soort incidenten de calamiteitenorganisatie actief wordt, wanneer en hoe wordt opgeschaald en wie geïnformeerd wordt.

6

Een Root Cause Analysis (RCA) is een systematische methode om de onderliggende oorzaken van problemen of fouten te identificeren. Het doel is om de kern van een probleem te vinden en op te lossen, zodat het niet opnieuw optreedt. RCA wordt vaak gebruikt in kwaliteitsmanagement, productie, gezondheidszorg, en IT om processen te verbeteren en problemen duurzaam op te lossen.

/ 13

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

Het calamiteitenplan kent twee opvolgende escalaties richting de directie. In eerste instantie wordt geëscaleerd naar de calamiteitenmanager. Als de calamiteit van grote orde is, wordt geëscaleerd naar de algemeen directeur.7 Het was direct duidelijk dat de gevolgen van de calamiteit in het ketelhuis zeer groot waren. In overeenstemming met het calamiteitenplan is via de calamiteitenmanager direct geëscaleerd naar de algemeen directeur. De calamiteitenmanager, de productiemanager, de algemeen directeur en diverse specialisten (waaronder de Quality, Health, Safety and Environment coördinator) hebben de ontstane situatie beoordeeld bij aankomst bij het ketelhuis. De eerste prioriteit daarbij was het creëren van een veilige werkomgeving voor het personeel. Aangezien de oorzaak van de lekkage van ketel 23 niet bekend was, is uit voorzorg besloten om ketel 24 in hetzelfde ketelhuis ook af te schakelen. Op die manier was de veiligheid van de medewerkers gegarandeerd terwijl in de opvolgende dagen en weken opruim-, onderzoeks- en herstelwerkzaamheden uitgevoerd werden. Continue levering van warmte Na het creëren van een veilige werkomgeving, was de tweede prioriteit het garanderen van de levering van warmte aan de klanten van SVP. Naast ketels 23 en 24, die buiten dienst waren op dat moment, beschikt SVP over nog twee identieke ketels (nummer 11 en 12) in een aangrenzend ketelhuis.

Bovendien beschikt SVP over twee aardgasgestookte HWC’s elders in de gemeente Purmerend. SVP is na het afschakelen van ketels 23 en 24 nagegaan wat de weersverwachting was voor de komende tijd. SVP concludeerde snel dat er voldoende capaciteit8 was met de overgebleven ketels in de BWC en in de HWC’s. In de weken daarna is continu de weersontwikkeling en het gevraagde en beschikbare vermogen gemonitord. Minimaliseren van financiële gevolgen In de loop van 2023 heeft SVP verschillende maatregelen getroffen om de financiële gevolgen van de lekkages te minimaliseren. Hierbij heeft SVP acties ondernomen om de operationele kosten te verlagen, financiële risico’s proactief te voorkomen en om de inkomsten te vergroten. Zo heeft SVP bijvoorbeeld in onderhandeling met haar gasleverancier het leveringscontract opgebroken, gunstigere voorwaarden bedongen in een variabel contract en hiermee de kosten aanzienlijk verlaagd.9 Daarnaast heeft een subsidiemeevaller ook bijgedragen aan het beperken van de financiële gevolgen. In november 2023 heeft de Rijksoverheid de tijdelijke HEHW-subsidie10 ingesteld voor ondernemers die getroffen zijn door het wegvallen van de SDE-subsidie11 door de oorlog in Oekraïne. SVP heeft deze subsidie met succes aangevraagd, wat een financiële meevaller van € 2,0 mln. betekende.12

7 8 9

10 11 12

De directeur-bestuurder Op basis van de toen voorliggende weervoorspellingen. Gemeenteraad Purmerend (2023). Jaarbericht SVP 2023. Verkregen via: https://purmerend.raadsinformatie.nl/document/14159028/1#search=%22document141590281searchjaarbericht%22 Tijdelijke subsidieregeling hernieuwbare warmteprojecten Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie Gemeenteraad Purmerend (2023). Jaarbericht SVP 2023. Verkregen via: https://purmerend.raadsinformatie.nl/document/14159028/1#search=%22document141590281searchjaarbericht%22

/ 14

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

Ook heeft SVP in mei 2023 voorgesteld om de warmtetarieven tussentijds te verhogen om de financiële verliezen te beperken. De aandeelhouder heeft volgens de statuten instemmingsrecht op tussentijdse tariefwijzigingen. In het voorstel zijn enkele tariefscenario’s en de verwachtte financiële gevolgen uitgewerkt. Zowel SVP als de RvC hebben de aandeelhouder geadviseerd om voor het scenario met de tariefverhoging te kiezen (scenario ‘verliesbeperking’). De rijksoverheid had op dat moment een prijsplafond ingesteld als gevolg van de energiecrisis. Een positieve bijkomstigheid als gevolg van het prijsplafond zou geweest zijn klanten met een verbruik tot 37 GJ niets zou merken van de tussentijdse tariefverhoging in 2023. Dit komt neer op 89% van de klanten van SVP. Voor de overige klanten zou de tussentijdse tariefverhoging wel gevolgen gehad hebben.13 SVP heeft voorafgaand aan dit voorstel advies ingewonnen bij de ACM, die toezicht houdt op de warmtetarieven. Uit deze gesprekken met de ACM bleek dat SVP de mogelijkheid had om de tarieven tussentijds te verhogen, mits aan de voorwaarden werd voldaan zoals gesteld in de Warmtewet, bijbehorende regelgeving en de leveringsvoorwaarden van SVP. De aandeelhouder heeft het voorstel van SVP in een collegevergadering besproken.

Het college heeft het voorstel ter meningsvorming aan de commissie voorgelegd op 15 juni 2023 vanwege de niet overzienbare gevolgen voor de klanten boven het prijsplafond. Het college sprak de voorkeur uit voor het scenario zonder tussentijdse tariefverhoging, in de wetenschap dat dit een grote financiële tegenvaller voor de gemeente als gevolg zou hebben. Na de bespreking met de commissie op 15 juni heeft het college besloten voor dit scenario. Rationele en navolgbare handelswijze SVP heeft in de eerste periode na de lekkages gedurende het jaar gehandeld volgens de gestelde doelstellingen. De acties van SVP zijn daarmee rationeel en te volgen. Ondanks de gevaarlijke situatie als gevolg van de lekkages in het ketelhuis is niemand gewond geraakt. SVP heeft met haar reactie op de lekkages een veilige omgeving gecreëerd waarin vervolgstappen gezet konden worden. Er is besloten om ketel 24 af te schakelen in de wetenschap dat daarmee de helft van de opwekcapaciteit van de BWC buiten dienst was en dat het significante financiële gevolgen zou hebben. Hoewel de lekkages in het stookseizoen ontstaan zijn, heeft SVP ruim voldoende capaciteit gehad om in de warmtevraag te (blijven) voorzien. De leveringszekerheid is niet in het geding geweest.

SVP heeft de gasgestookte HWC’s ingezet om voldoende warmte te kunnen leveren in de wetenschap dat het significante financiële gevolgen zou hebben. De gasprijs was op dat moment namelijk zeer hoog als gevolg van de energiecrisis. Als laatste heeft SVP de financiële gevolgen van de lekkages gedurende het jaar weten te verminderen. Waar de prognose in oktober 2023 nog uitging van een verlies van meer dan acht miljoen euro, is het verlies over 2023 uiteindelijk uitgekomen op ongeveer anderhalf miljoen euro. Dit is het gevolg van actief sturen, financiële meevallers in het herstelproces en maatregelen die SVP heeft getroffen.

13

De gevolgen voor deze klanten waren circa 12,73 euro tot 106,92 euro per maand.

/ 15

Kwaliteits- en bedrijfsonderzoek Stadsverwarming Purmerend

De operationele kosten van SVP zijn iets gestegen als gevolg van verschillende preventieve maatregelen die zijn doorgevoerd, zoals een verhoogde meetfrequentie van de wanddiktes van de ECO-buizen en extra controles van het vochtpercentage van de houtsnippers. Op lange(re) termijn helpen deze maatregelen bij het voorkomen van nieuwe (kostbare) lekkages.

4.4 Het constateren en oplossen van de technische problemen Uit de documenten en interviews blijkt dat kort na de lekkages SVP de omvang van de schade is gaan onderzoeken. Snel bleek dat er grote schade aan de installaties had plaatsgevonden. Het was direct duidelijk dat de lekkage bij de ECO-buizen had plaatsgevonden. Een aantal dagen na de lekkages heeft SVP een externe projectleider ingehuurd om het herstelproces te begeleiden. Ook heeft SVP aannemerspartijen gecontracteerd voor de herstelwerkzaamheden, deze konden begin april starten. De herstelwerkzaamheden bestonden onder andere uit het grootschalig vervangen van de ECO-buizen van ketels 23 en 24 en het vervangen van filters met waterschade. Parallel aan het contracteren van een aannemerspartij en de herstelwerkzaamheden, is SVP de installatie gaan inspecteren en de oorzaak van de lekkages gaan onderzoeken. Zo heeft SVP bijvoorbeeld intern verschillende technische aanleidingen onderzocht. Ook heeft SVP begin maart enkele werkbezoeken aan vergelijkbare BWC’s afgelegd en gesprekken gevoerd met Weiss/Danstoker en Vattenfall over soortgelijke incidenten en hun ervaringen daarmee. Deze onderzoeken en gesprekken hebben niet tot het vaststellen van een definitieve oorzaak geleid. Begin april 2023 heeft SVP drie partijen benaderd voor het uitvoeren een Root Cause Analysis (RCA).

Uiteindelijk heeft SVP gekozen voor Bilfinger Tebodin. Deze partij is begin mei 2023 van start gegaan met het onderzoek. Daarnaast heeft SVP WEPROS gevraagd om de uitkomsten van de RCA te valideren. In de loop van mei zijn ook de herstelwerkzaamheden aan de ECO-buizen van ketel 23 en 24 voltooid. Bij het op druk zetten van de ketels bleken er ook lekkages in de wanden van ketel 23 te zitten. Na inspectie bleek dat ook in de ketelwanden corrosie had plaatsgevonden. Ketels 23 en 24 konden niet in gebruik worden genomen. Tegenvaller in de ketelwanden Kort na de constatering van de lekkages is SVP is in juni 2023 op zoek gegaan naar een partij die de ketelwanden kon repareren, zowel in Nederland als in het buitenland. Dit bleek niet eenvoudig te zijn vanwege de tijd van het jaar. Het repareren van de ketelwanden is specialistisch werk wat door een beperkt aantal gespecialiseerde partijen uitgevoerd kan worden. De zomerperiode is de gebruikelijke onderhoudsperiode voor warmte-installaties, waardoor geen van de gespecialiseerde partijen beschikbaar waren. Uiteindelijk heeft SVP het Deense Danstoker ingehuurd. Zij zijn in september 2023 van start gegaan met de herstelwerkzaamheden aan de ketelwanden. In juni 2023 zijn de ECO-buizen van ketels 11 en 12 grootschalig vervangen. Ook deze toonden tekenen van versnelde corrosie, alhoewel niet in dezelfde mate als de ketels 23 en 24.