Bijlage-mra-agenda-2 0-2 geredigeerd
Tekst van het document
Metropoolregio Amsterdam Internationale topregio met hoge leefkwaliteit Agenda voor een toekomstbestendige en evenwichtige metropool 2020-2024
Verantwoording De MRA Agenda is opgesteld in opdracht van de Agendacommissie van de MRA en is in een interactief proces met bestuurders, raden en Staten tot stand gekomen. Na het startschot bij het MRA Congres van oktober 2018 zijn bij de bestuurlijke platforms en in de deelregio’s signalen opgehaald over de wensen en verwachtingen ten aanzien van de nieuwe agenda. Een belangrijke stap daarbij was de Discussienotitie: op weg naar de MRA Agenda 2.0, die in het voorjaar van 2019 uiteindelijk in totaal met zo’n driehonderd raads- en Statenleden en bestuurders is besproken. Ook door derden is op de discussienotitie gereageerd, zoals door de Amsterdam Economic Board en door ORAM, de koepelorganisatie van bedrijven- en ondernemersverenigingen in de regio Amsterdam. De rijke oogst die dit heeft opgeleverd, is vertaald naar een concept-agenda. In het najaar van 2019 is deze, na een ronde in de platforms, ter reactie voorgelegd aan de raden en Staten van de MRA-overheden. Ook in deze ronde zijn reacties van derden ontvangen, waaronder van de aangrenzende regio’s West-Friesland en de regio Alkmaar. Het resultaat van al deze betrokkenheid en inbreng is de MRA Agenda 2020-2024: een gezamenlijke agenda met vraagstukken en opdrachten die de MRA-samenwerking de komende periode inhoud geven.
MRA Agenda 2020-2024
2
Voorwoord
Vier jaar geleden is de eerste MRA-agenda gepresenteerd. Door de crises stonden huizen onder water, waren de budgetten geslonken en hadden mensen hun baan verloren. De eerste agenda richtte zich daarom op het versterken van de economische positie van de regio. We wilden bij de top vijf regio’s van Europa horen. Vier jaar later zien we dat de wereld is veranderd. De groei is harder gegaan dan verwacht. Traditionele parameters laten een ongekend succes zien. Het gemiddeld inkomen, het aantal toeristen en de bouwproductie zijn nog nooit zo hoog geweest. Aan de andere kant zijn we ons steeds meer bewust van de keerzijde van succes. Stijgende huizenprijzen zorgen ervoor dat wonen in de stad van je keuze geen automatisme meer is, het idyllische cafeetje aan de haven is inmiddels ook in het buitenland bekend en files en overvolle metrostellen zijn eerder regel dan uitzondering. Bovendien komen we er steeds meer achter dat de wijze van ons bestaan de planeet uitput en ons fragiele evenwicht met de natuur verstoort. Dit zorgt voor nieuwe uitdagingen. We zullen ons moeten wapenen tegen klimaatverandering. Een warme zomer is niet alleen iets om naar uit te zien, maar ook reden tot zorg. Waar we altijd land op
voorgangers bouwden ooit meer dan duizend molens in de Zaanstreek alleen, onze generatie zal hetzelfde moeten doen. Niet van hout, maar van metaal. Om deze, soms nieuwe, uitdagingen het hoofd te bieden, hebben we gezamenlijk een nieuwe strategische agenda voor de komende vier jaar geformuleerd. In de agenda wordt welvaart niet meer uitgedrukt in banen en inkomen alleen, maar ook in toekomstbestendigheid en kwaliteit van leven. We proberen de lastige onderwerpen beet te pakken, wetend dat we het hier niet direct over eens zijn. Maar een regio met zo veel bruggen, herbergt ook goede bruggenbouwers. We weten namelijk dat het succes van de ene gemeente ook het succes van de andere is. Inwoners houden zich immers niet aan grenzen. Bruggen alleen zijn niet genoeg. Nieuwe uitdagingen vragen nieuwe oplossingen. Deze nieuwe agenda 2020-2024 legt niet alleen de bestaande plannen vast, ze is ook de bezegeling van de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. Samen werken we aan een toekomstbestendige en evenwichtige metropoolregio. Femke Halsema Voorzitter van de Metropoolregio Amsterdam (MRA)
water wonnen, zullen we serieus moeten nadenken over hoe we land weer water kunnen laten zijn. Ook moeten we kijken naar het verkleinen van onze voetafdruk. Onze
MRA Agenda 2020-2024
februari 2020
3
Inhoudsopgave 1 2
De basis voor samenwerking •
De Metropoolregio Amsterdam
•
We staan voor urgente, grote en complexe opgaven
•
Samen bepalen we de toekomst
•
De MRA verbindt en versterkt
•
Ambitieuze samenwerking
•
Democratische legitimiteit
Werken aan de Metroppolregio Amsterdam •
5
10
Twee leidende principes: toekomstbestendige metropool en evenwichtige metropool
•
Vier bestuurlijke opdrachten
•
Opdracht 0: De samenwerking verder versterken
•
Opdracht 1: Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie
•
Opdracht 2: Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken
3 4
•
Opdracht 3: Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem
•
Overzicht opdrachten en uitvoeringslijnen
Werkwijze MRA Agenda
33
Interview: Commissarissen van de Koning in de MRA
36
Over de MRA en de 7 deelregio’s
38
Bijlage: De MRA en de Sustainable Development Goals
48
Colofon
49
MRA Agenda 2020-2024
4
1
De basis voor samenwerking
De Metropoolregio Amsterdam In het dagelijks leven houd je geen rekening met gemeentegrenzen. Je woont bijvoorbeeld in Amstelveen, werkt in de binnenstad van Amsterdam, fietst in het weekend langs de Amstel naar Uithoorn, voetbalt zondag uit tegen Almere City, gaat in de zomer naar Wijk aan Zee en bezoekt je familie in Purmerend. En als je in het buitenland met vakantie bent en mensen vragen waar je in Nederland woont, dan zal je al snel de naam Amsterdam gebruiken. Rondom Amsterdam ontwikkelt zich een metropool van
De MRA heeft een sterke band met de direct omliggen-
formaat, die zich uitstrekt van Zandvoort tot Lelystad,
de regio’s. Daar wonen mensen die in de MRA werken, er
van Heemskerk tot Hilversum en van Beemster tot Haar-
zijn bedrijven gevestigd die producten en diensten leveren
lemmermeer. Een regio met zowel grootstedelijke als su-
aan inwoners en bedrijven in de MRA en op het gebied
burbane en dorpse karakteristieken. Die een hoge leef-
van vrije tijd is er ook veel onderling verkeer. In econo-
kwaliteit biedt met een rijk palet aan woonmilieus, een
misch opzicht is de uitwisseling met de regio Utrecht, re-
aantrekkelijk stedelijk voorzieningenaanbod en volop re-
gio Eindhoven en de regio Rotterdam-Den Haag van groot
creatiemogelijkheden in het gevarieerde buitengebied dat
belang. Een regio die meedoet in de internationale top is
overal nabij is. Een stedelijke regio die functioneert als één
natuurlijk ook sterk verbonden met de rest van de wereld.
grote stad met 2,5 miljoen inwoners, 300.000 bedrijven en
Schiphol en de haven spelen daar een rol in, maar belang-
1,5 miljoen banen. Een regio die een van de economische
rijker nog zijn de inwoners van de MRA. Met een bevolking
groeimotoren en belangrijkste sociale knooppunten van
met meer dan 180 nationaliteiten en sterke internationale
Nederland is en die meedoet in de internationale top.
oriëntatie is de andere kant van de wereld nooit ver weg.
MRA Agenda 2020-2024
5
De verbondenheid van de regio is niet nieuw
Wie rond 1650 de Zaanstreek bezocht, zag een landschap van honderden molens, ontstaan doordat steden als Amsterdam en Edam machinaal houtzagen tegenhielden. Een inwoner van het Gooi was al even bekend met Amsterdam: rijke regenten als Cornelis Tromp bouwden hier hun buitens en in het gebied verschenen overal vaarten als gevolg van de zandwinning voor de Amsterdamse stadsuitbreiding. Achterkleinkinderen van deze generatie zagen de verbindingen tussen de verschillende gemeenten letterlijk versterkt worden. In de 19e eeuw verbindt de eerste spoorlijn van Nederland Amsterdam en Haarlem. Ook hoeven schepen uit Amsterdam niet meer helemaal langs Den Helder. Zij varen nu langs Velsen en IJmuiden door het Noordzeekanaal. Naast nieuw water, werd overal in de regio nieuw land aangelegd om daarmee ruimte te bieden aan een groeiende bevolking en aan de groei van landbouw en industrie; eerst de Beemster, later de Haarlemmermeerpolder en meer recent de Flevopolder. Ook de regionale samenwerking kent een lange geschiedenis. Al zeker sinds de 17e eeuw werken de overheden in het gebied met elkaar samen aan vraagstukken die de gemeente- of provinciegrens overstijgen. Sinds de jaren '90 van de 20e eeuw gebeurt dat onder de vlag van de Metropoolregio Amsterdam.
We staan voor urgente, grote en complexe opgaven
zorgt toerisme voor overlast en verminderde leefbaarheid,
De metropoolregio omspant het daily urban system van
sociaaleconomische verschillen binnen de regio groeien.
Amsterdam, ruwweg het gebied waarbinnen het meeste
Daarbovenop komen nog de transitieopgaven, die net zo
dagelijkse woon-werkverkeer plaatsvindt. Binnen dit ge-
urgent, complex en omvangrijk zijn.
het mobiliteitssysteem heeft haar grenzen bereikt en de
bied zijn er op allerlei terreinen – bereikbaarheid, arbeidsmarkt, woningmarkt – onderlinge afhankelijkheden. Wat de
De bevolking van de MRA groeide de afgelopen jaren met
ene gemeente doet, heeft invloed op de andere.
20.000 tot 25.000 inwoners per jaar, waarbij het grootste deel voor rekening van Amsterdam kwam. De druk op de
Het internationale succes van de stad Amsterdam – die te-
Amsterdamse woningmarkt beïnvloedt de regionale wo-
genwoordig steevast hoog op de lijstjes van 'global cities'
ningmarkt en leidt tot verdringingseffecten die ook elders
prijkt – zorgt voor groei van werkgelegenheid waar de hele
in de regio voelbaar zijn. Er is een proces van uitsortering
regio van profiteert. Tegelijkertijd versterkt dit succes een
gaande, waarbij in sommige gebieden sprake is van een
aantal grote en complexe opgaven waar de metropoolregio
hoge concentratie van kwetsbare huishoudens en weinig
voor staat. De woningmarkt staat onder hoogspanning, de
verbinding met de regionale dynamiek. De groei van werk-
tekorten op de arbeidsmarkt lopen op, op diverse plekken
gelegenheid concentreert zich ook in Amsterdam en draagt
MRA Agenda 2020-2024
6
bij aan een groeiend aantal verkeersbewegingen van en naar Amsterdam. Zodanig, dat grote knelpunten in de regionale bereikbaarheid ontstaan. In diverse gebieden neemt de druk op stedelijk groen en waardevolle landschappen met bevolkingsgroei en woningbouw toe. En het fenomeen 'overtoerisme' wordt met 25 miljoen overnachtingen per jaar op steeds meer plekken in de regio voelbaar. De geschetste ontwikkelingen bedreigen de hoge leefkwaliteit van de regio en daarmee uiteindelijk ook de internationale concurrentiepositie. De ontwikkelingen vragen op meerdere facetten een soort schaalsprong, om meer spreiding van dynamiek en om meer integratie van de regio als geheel. Daarbij komt dat klimaatverandering, met het vaker voorkomen van extreem weer en de sneller dan voorspelde stijging van de zeespiegel, steeds tastbaarder wordt. De eerder geformuleerde ambitie van de MRA-samenwerking om te werken aan de Metropoolregio Amsterdam als duurzame hotspot waar nationale ambities worden geconcretiseerd, wordt steeds minder vrijblijvend. We moeten nu forse stappen zetten om de energietransitie, de circulaire economie
technologische innovaties een grote mate van onzekerheid met zich mee en vraagt dit wendbaarheid en flexibiliteit van overheidsbeleid. De Metropoolregio Amsterdam gedijt in een internationale dynamiek. De bevolkingsgroei wordt momenteel veroorzaakt door buitenlandse migratie. De economie draait op de internationale positie van de regio, die in belangrijke mate wordt bepaald door de mainports Schiphol, de haven en het digitale knooppunt AMS-IX. Hoe het met de regio gaat, is zodoende in grote mate afhankelijk van nationaal beleid ten aanzien van immigratie en buitenlandse handel. Daar kunnen we als regio nog enige invloed op uitoefenen. Niet beïnvloedbaar zijn (plotselinge) veranderingen in de geopolitieke context en economische conjunctuur. Gezien recente ontwikkelingen zijn dergelijke veranderingen een reëel scenario waar we rekening mee moeten houden.
Samen bepalen we de toekomst
Veel uitdagingen waar de Metropoolregio Amsterdam voor
en klimaatadaptatie waar te maken. Alleen dan is een kli-
staat, vragen om een regionale aanpak. Alleen samen kun-
maatneutraal en klimaatbestendig Nederland met een vol-
nen we ze het hoofd bieden. De complexiteit van de uitda-
ledig circulaire economie in 2050 een reëel perspectief.
gingen is groot en de reikwijdte van de uitdagingen is regionaal. Zo functioneren woning- en arbeidsmarkt regionaal.
Tot slot vormen technologische innovaties en digitalisering
Binnen de regio is sprake van onderlinge afhankelijkheid
een uitdaging. Om het economisch succes te bestendigen,
en verwevenheid. Onze geschiedenis leert dat het succes
moet de regio op dit vlak koploper zijn. Ondanks de goede
van de regio altijd een samenspel van meerdere kernen is
uitgangspositie van de regio, staat het succes onder druk.
geweest. Ook nu heeft het internationale succes van Am-
De regio zal werk moeten maken van een toekomstbesten-
sterdam haar weerslag op de regio en wordt de aantrek-
dige arbeidsmarkt, waarin werkenden snel nieuwe kennis en
kingskracht van Amsterdam voor een groot deel bepaald
vaardigheden kunnen ontwikkelen. Tegelijkertijd brengen
door een goed functionerend omliggend gebied. De MRA
MRA Agenda 2020-2024
7
is meer dan de som der delen. Het succes van de regio
en de waterschappen zijn onmisbare partners in het beha-
wordt bepaald door de functionele, culturele én institutio-
len van de doelstellingen voor de regio.
nele samenhang.
De MRA verbindt en versterkt
Zorgen voor een goed functionerende metropoolregio is
Met de MRA-samenwerking bundelen we de overheids-
zodoende een gedeelde verantwoordelijkheid. Een verant-
kracht binnen de regio en zijn we samenwerkingspartner
woordelijkheid die niet licht is, gezien de opgaven waar we
voor partijen op gemeentegrens-overstijgende onderwer-
voor staan en het grote nationale belang van de Metropool-
pen die raken aan de internationale concurrentiepositie en
regio Amsterdam. Het is een van de economische groeimo-
leefkwaliteit van de regio. Daarbij zijn economische ont-
toren en sociale knooppunten van Nederland. Hoe het de
wikkeling, ruimtelijke ordening en mobiliteit voor de hand
regio vergaat, is in grote mate bepalend voor de nationale
liggende onderwerpen, net als de met deze onderwerpen
welvaart.
verweven thema's als wonen, landschap, energietransitie, circulaire economie, klimaatadaptatie, toerisme, cultuur en
De MRA-samenwerking is de regionale samenwerking
voorzieningen.
tussen overheden, waar 32 gemeenten, de provincies Noord-Holland en Flevoland en de Vervoerregio Amster-
Op deze thema's hebben gemeenten, provincies en de
dam aan deelnemen. Als overheden kunnen we met regi-
Vervoerregio wettelijke taken en verantwoordelijkheden.
onale samenwerking het verschil maken, maar we hebben
In MRA-verband werken we samen om de slagkracht van
daar wel anderen bij nodig. Samen met het bedrijfsleven,
de afzonderlijke deelnemers te versterken. En waar diverse
maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, sociale
deelnemers specifieke expertise in huis hebben, benutten
ondernemers en inwoners van de Metropoolregio Amster-
we die voor het geheel. Onze regionale samenwerking kan
dam bepalen we de toekomst van onze regio. Ook het Rijk
verscheidene functies vervullen.
Functie
Doel
Lobby
Beleid van andere partijen beïnvloeden
Analyse, visie en
•
strategiebepaling
Netwerken, kennisuitwisseling en afstemming
Via onderzoek en monitoring, nieuwe opgaven en oplossingsmogelijkheden in beeld brengen
•
Gezamenlijke koers als basis voor lokaal/provinciaal beleid
•
Afspraken maken met partners* op basis van gedeelde agenda's
•
Partijen bijeenbrengen en verbindingen leggen
•
Kennisuitwisseling om op basis van vrijwilligheid gelijke koers in te zetten
•
Kennisuitwisseling met partners* t.b.v. vergroten efficiëntie MRAsamenwerking en afzonderlijke deelnemers
Incubator
(financiering, investeringsfonds,
•
Gewenste ontwikkelingen aanjagen
•
Als afnemer van producten/diensten gewenste ontwikkelingen aanjagen
launching customer) Uitvoering en realisatie
•
Zorgen voor voldoende kennis en capaciteit voor ingewikkelde en bovenlokale opgaven
•
Met gezamenlijke marketing & acquisitie investeringen en/of specifieke doelgroepen aantrekken, mogelijkheid om brede palet van de MRA onder de aandacht te brengen
•
Aanpak ontwikkelen als basis voor lokaal beleid/uitvoering
* partners zijn andere overheden – zoals het Rijk, waterschappen of andere stedelijke regio's – bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, etc.
MRA Agenda 2020-2024
8
Ambitieuze samenwerking
MRA ondernemen in veel gevallen samenwerkingen met
belang in van ambitieuze regionale samenwerking, een
de MRA opdrachtgever zijn of participeert de MRA in een
Als deelnemers van de MRA-samenwerking zien we het samenwerking die meer is dan een optelsom van lokale belangen. De huidige uitdagingen vragen op diverse onderwerpen een heldere gezamenlijke koers. Tegelijkertijd gaan de vraagstukken waar de MRA voor staat niet alleen over ruimteclaims en geld, maar ook over waarden. Over de invulling en vertaling van deze waarden naar de regionale en lokale praktijk zal er altijd sprake zijn van verschillende (politieke) inzichten. Iets wat in een regio met grote en kleinere gemeenten en verschillende lokale uitgangssituaties niet vreemd is. Gemeenten zullen hier speelruimte willen houden. De MRA Agenda biedt de basis om ook de moeilijke gesprekken met elkaar te voeren. Bij tegengestelde belangen benutten we de MRA-samenwerking als platform om met elkaar in gesprek te gaan. Een gesprek waarbij oog is voor elkaars positie en ruimte voor verschillende belangen. Met bestuurlijk lef en samenspel zullen we moeten komen met gedragen oplossingen voor onze opgaven. Soms kan er sprake zijn van enkele deelnemers die op een bepaald onderwerp het initiatief nemen, waarbij andere niet meedoen of later aansluiten. Dat zal dan wel
partners zijn. Zo kan een activiteit een coproductie zijn, kan brede coalitie. De Amsterdam Economic Board speelt hierbij, als verbinder tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden, een belangrijke rol. Veel van de opgaven waar de regio voor staat zijn niet alleen van toepassing op de Metropoolregio Amsterdam, maar ook op andere stedelijke regio's. Bovendien is de MRA geen eiland en staan we in verbinding met de ons omringende regio's. Ontwikkelingen die daar spelen, kunnen ook effect hebben op onze regio en andersom. Daarom kan samenwerking met de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH), Brainport en Metropoolregio Eindhoven, U10 (regio Utrecht) en zelfs internationale uitwisseling tussen de MRA en andere stedelijke regio's relevant zijn.
Democratische legitimiteit
De MRA-samenwerking is een bestuurlijke samenwerking. Dat betekent dat gezamenlijke inspanning plaatsvindt op basis van bestuurlijke instemming van de afzonderlijke
uitkomst zijn van een gezamenlijk gesprek.
deelnemers. Deze bestuurders krijgen kaders mee van en
Ook in de samenwerking met partners als het Rijk, water-
vinciale Staten. Uitwerking van MRA-afspraken naar ge-
schappen, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschap-
meentelijk en provinciaal beleid is een eigen verantwoor-
pelijke organisaties willen we een stap voorwaarts zetten.
delijkheid, waarbij raden en Staten hun eigen afweging
Met de agenda wordt ingezet op gezamenlijk optrekken
maken. Op deze manier wordt de democratische legitimi-
met partners waar mogelijk, aangezien dit de slagkracht
teit van de samenwerking geborgd.
leggen verantwoording af aan hun gemeenteraad of Pro-
vergroot. Dit uit zich erin dat activiteiten die de we als
MRA Agenda 2020-2024
9
2
Werken aan de Metropoolregio Amsterdam
Met deze agenda werken we als overheden aan het versterken van de Metropoolregio Amsterdam als een internationale economische topregio met hoge leefkwaliteit. Dat doen we door te investeren in een toekomstbestendige en evenwichtige metropool. Twee leidende principes
en reikwijdte van de opgaven maken een regionale aanpak
Net als in de eerste MRA Agenda richt onze samenwerking
daarbij noodzakelijk. Zodoende speelt de MRA-samenwer-
zich op het versterken van de internationale positie van
king een cruciale rol.
de MRA als economische topregio met hoge leefkwaliteit. De MRA staat echter voor urgente, grote en complexe
Met de inzet van de MRA-samenwerking dragen we bij aan
opgaven waardoor deze positie en de leefkwaliteit onder
de omschakeling naar een circulaire economie, de ener-
druk komen te staan, en daarmee het welvaarts- en wel-
gietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit. In de activi-
zijnsniveau van de mensen die hier wonen en werken. Om
teiten van de MRA zal dit betekenen dat we een omslag
de opgaven met het oog op de langere termijn van een
maken van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam
passend antwoord te voorzien, hanteren we twee leidende
doen, dat we inzetten op innovatie en de juiste randvoor-
principes: de toekomstbestendige metropool en de even-
waarden om de genoemde transities te versnellen – zowel
wichtige metropool.
in de ruimtelijke ordening als op het gebied van mobiliteit en economie – en dat we werken aan een arbeidsmarkt die
Toekomstbestendige metropool
Een regionale economie die op de langere termijn internationaal succesvol is, is een schone economie. Daarnaast vraagt het waarborgen van een veilige leefomgeving met hoge leefkwaliteit dat we ons wapenen tegen klimaatverandering en dat we het gebruik en de inrichting van onze leef-
in staat is de transitieopgaven te verwezenlijken. Bovendien zorgen we ervoor dat we tijdig en krachtig kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Toekomstbestendig zijn verlangt immers ook wendbaarheid en flexibiliteit. Evenwichtige metropool
omgeving verduurzamen. De nationale ambitie is om in 30
Een evenwichtige metropool is een regio zonder grote so-
jaar klimaatneutraal, volledig circulair en klimaatbestendig
ciaaleconomische verschillen tussen gebieden, waar sprake
te zijn. Op het lokale schaalniveau moeten deze ambities
is van kansengelijkheid en hoge leefkwaliteit. De relatieve
geconcretiseerd en gerealiseerd worden. De complexiteit
sociaaleconomische gelijkheid en hoge leefkwaliteit zijn
MRA Agenda 2020-2024
10
belangrijke kwaliteiten van de Metropoolregio Amsterdam. Kwaliteiten waar het economisch succes van de regio bij gebaat is, maar ook kwaliteiten die onder druk staan.
Metropoolregio Amsterdam Internationale topregio met een hoge leefkwaliteit
Vermogenden en hoogopgeleiden bewegen zich makkelijk in de samenleving, terwijl
Principe 1
Principe 2
het voor mensen met lage (midden)inko-
Toekomstbestendig
Evenwichtig
Energietransitie, circulaire
Kansengelijkheid, tegengaan
economie, klimaatadaptatie,
ruimtelijke uitsortering
mens en praktisch geschoolden moeilijker is geworden om werk en woning te vinden en in hun bestaan te voorzien. Aan de on-
biodiversiteit
derkant van de arbeidsmarkt is er voor veel mensen bovendien sprake van een onzeker toekomstperspectief. En dat terwijl we met
Opdracht 0: De samenwerking verder versterken
de tekorten op de arbeidsmarkt iedereen nodig hebben. In de woningmarkt zijn verdringingseffecten te zien, op de arbeidsmarkt is sprake van concentratie van groei van werkgelegenheid. Met deze dynamiek worden de sociale en economische verschillen tussen gebieden binnen de MRA scherper en dreigt dit de kracht van regionale diversiteit te ondermijnen. Met inzet op het gebied van ruimtelijke ordening, economie en mobiliteit kan de MRA bijdragen aan een evenwichtige me-
Opdracht 1: Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone economie Opdracht 2: Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken Opdracht 3: Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem
tropoolregio. Door met oog voor de kwaliteiten en eigenheid van de verschillende gebieden te zorgen voor nabijheid van werk en voorzieningen, een goede mix van mensen (woningsegmenten) in de regio en binnen de deelregio’s en beschikbaarheid van mobiliteit.
Vier bestuurlijke opdrachten
Binnen elke opdracht is op basis van specifieke uitdagin-
De overkoepelende ambitie van de MRA – werken aan
gen een ambitie geformuleerd en aangegeven wat daar-
een internationale economische topregio met hoge leef-
van het beoogd effect is. De ambitie is vervolgens uitge-
kwaliteit door te investeren in een toekomstbestendi-
werkt naar een beperkt aantal uitvoeringslijnen waarvan
ge en evenwichtige metropool – geeft richting aan de
de doelen zijn omschreven. In de jaarlijkse werkplannen
MRA-samenwerking en is vertaald naar vier bestuurlijke
van de MRA worden de uitvoeringslijnen uitgewerkt in
opdrachten. Met deze bestuurlijke opdrachten werken
concrete acties, resultaten, (meerjaren)planning, organisa-
we aan de opgaven waar de regio voor staat. De op-
tie en benodigde middelen. Daarbij wordt ook beschreven
drachten sturen de activiteiten van de MRA-samenwer-
met welke specifieke samenwerkingspartners aan die ac-
king en zorgen voor samenhang. Zo bewaken opdrach-
ties wordt gewerkt.
ten 1, 2 en 3 de samenhang binnen respectievelijk de thema’s economie, ruimte en mobiliteit. De samenhang
De bestuurlijke opdrachten geven een helder kader voor
tussen deze thema’s wordt bewaakt met opdracht 0 De
de gezamenlijke inzet en bieden tegelijkertijd ruimte om
samenwerking verder versterken.
jaarlijks bij te sturen.
MRA Agenda 2020-2024
11
Opdracht 0 De samenwerking verder versterken Zorg – met een samenbindende visie op de regio – voor versterking van de samenwerking, op het vlak van de ‘interne samenwerking’ (MRA-deelnemers onderling), de samenwerking met niet-overheden (bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, etc.) en de samenwerking met ‘Den Haag en Brussel’ (lobby, bekostiging van investeringen, etc.).
MRA Agenda 2020-2024
12
Karakteristiek
geldt zowel voor aangrenzende regio’s als voor de andere
samenwerken – en de rol van het maatschappelijk midden-
wisseling kunnen we leren van oplossingen elders en de
De manier waarop we regionaal volgens het poldermodel veld daarin – is internationaal bezien een kernkwaliteit. Dankzij de polycentrische opzet van de metropoolregio en onderlinge afhankelijkheden kent de samenwerking een lange geschiedenis. De basis voor de huidige samenwerking is in 2016 gelegd. De MRA beslaat een gebied van 32 gemeenten en de deelnemers zijn die gemeenten plus de twee betreffende provincies en de Vervoerregio Amsterdam. We werken samen op basis van de MRA Agenda en in de uitvoering werken we steeds vaker samen met het Rijk, de waterschappen en niet-overheidspartners in de regio. De samenwerking is uitgegroeid tot een waardevol regionaal netwerk, van waaruit tevens verbindingen worden gelegd met andere stedelijke regio’s.
grootstedelijke regio’s van ons land. Via internationale uitinternationale positie van onze regio versterken. Als vierde bestuurslaag is de EU een belangrijke partner. Europees beleid raakt stedelijke regio’s als de MRA en biedt kansen voor cofinanciering van innovatieve projecten op regionale schaal. Cruciale rol niet-overheden: De ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam is vooral het resultaat van de in-
zet van een veelheid aan partijen van buiten de overheid. Het succesvol identificeren en adresseren van strategische opgaven vraagt daarom ook betrokkenheid en inzet van belanghebbenden als bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners. In de werkzaamheden van de MRA zullen op zowel strategisch als uitvoerend
Wat is er aan de hand?
Toenemend belang de krachten te bundelen: Het afgelopen decennium kenmerkt zich door een brede beweging
van decentralisatie van verantwoordelijkheden van het Rijk naar provincies en gemeenten. Van taken op het gebied van economie en ruimtelijke ordening tot decentralisaties in het sociaal domein. De verantwoordelijkheid voor de opgaven van de energietransitie, klimaatadaptatie en de omschakeling naar een circulaire economie ligt nu ook in belangrijke mate bij gemeenten en provincies. Deze opgaven overstijgen echter voor een groot deel gemeente- en provinciegrenzen. Bovendien vragen de transitieopgaven nieuwe expertise, waarbij met name kleinere organisaties moeite hebben de benodigde expertise op te bouwen. Rijk-regiosamenwerking noodzakelijk: Het Rijk draagt
mede de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van
niveau dan ook meer verbindingen met niet-overheidspartners moeten worden gelegd. Belang van visie en adaptief bestuur: Overheidsbeleid kan een succesfactor van regionale ontwikkeling zijn. Voor-
waarde is een alerte overheid die tijdig kansen signaleert, een visie heeft hoe daar slim op in te spelen, partijen uitdaagt en meebeweegt met de omstandigheden. Dergelijk adaptief bestuur vraagt om behendigheid, wendbaarheid en het vermogen draagvlak te creëren. Het vraagt ook een verbindende overheid met overtuigingskracht. Om regionale partners te mobiliseren, maar ook om te zorgen voor lokaal draagvlak als er scherpe keuzes moeten worden gemaakt. Netwerksamenwerking: In de afgelopen jaren zijn meer-
dere onderzoeken en adviezen verschenen over hoe het best regionaal samen te werken.1 Lichte en open vormen
de regio. Zij richt zich op nationale belangen als verster-
van samenwerking worden daarbij aangeprezen. Vormen
king van de economie, een goed functionerende woning-
die het mogelijk maken om per opgave, op het juiste
markt, de hoofdnetwerken van wegen, spoor en vaarwe-
schaalniveau een gelegenheidscoalitie te smeden en waar-
gen, de energie-infrastructuur, waterveiligheid en kwaliteit
bij ook op een later moment nieuwe partners kunnen aan-
van water, bodem en lucht. Het Rijk is zodoende een be-
sluiten. Partners kunnen tevens niet-overheden zijn, denk
langrijke partner in de MRA-opgaven. Dit komt tot uiting
aan bedrijven en onderwijspartijen. Een regionaal platform
in programma’s, overleggen en subsidies. Belangrijke
dat dient als netwerk waarin uitwisseling plaatsvindt en
Rijk-regio-trajecten zijn Programma Samen Bouwen aan
van waaruit samenwerkingen kunnen ontstaan is daarbij
Bereikbaarheid, de Verstedelijkingstrategie MRA en de
cruciaal. Met dat netwerk kan de MRA – in samenwerking
Woondeal.
met de Amsterdam Economic Board – ook een rol spelen als verbinder van overheden, bedrijven, kennisinstellingen,
Kansen samenwerking met andere regio’s en EU: De op-
maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners.
gemene delers, waardoor uitwisseling en gezamenlijk op-
Bekostiging: De opgaven waar de MRA voor staat, vra-
gaven en belangen van de stedelijke regio’s kennen veel trekken met andere stedelijke regio’s zeer relevant is. Dat
MRA Agenda 2020-2024
gen forse investeringen. Of het nu gaat over investeringen
13
in mobiliteit, de energietransitie, landschap of cultuur. De mogelijkheden voor de overheid om de investeringen te
Verantwoording en transparantie: Cruciaal voor de regionale samenwerking is draagvlak voor de doelen en agenda
bekostigen zijn tanende, mede als gevolg van de politieke
van de MRA bij inwoners, bedrijven en ondernemers van de
keuzes van het afgelopen decennium. Diverse structurele
regio. Dit draagvlak begint bij volksvertegenwoordigers en
financieringsmogelijkheden hebben plaatsgemaakt voor
vraagt transparantie en goede verantwoording. In 2017 zijn
tijdelijke regelingen met bijkomende onzekerheid en ad-
door de ondertekening van het MRA Convenant afspraken
ministratieve lasten. De weg weten in diverse mogelijke
gemaakt over de invulling van de verantwoording naar ge-
financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk of de EU is in-
meenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur
middels een discipline op zich. In deze context gaat ook
van de Vervoerregio Amsterdam. Hoewel continu wordt ge-
steeds meer aandacht uit naar alternatieve en innovatie-
werkt aan verbetering van de kwaliteit van de verantwoor-
ve bekostigingsmogelijkheden waarbij uitdrukkelijk ook
ding, is structurele verbetering wenselijk.
wordt gekeken naar de rol van de markt.
Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel Waar zetten we op in?
• We hebben een aansprekende visie op de regio en de samenwerking, die uitnodigt om met de MRA sa-
Beoogd effect
• Goede bekendheid van de Metropoolregio Amsterdam en de MRA-samenwerking bij raads- en Statenle-
men te werken. In deze visie komen de lange termijn ambities op het vlak van economie, verstedelijking en mobiliteit samen • We bewaken de samenhang tussen de verschillende activiteiten van de MRA • We coördineren onze samenwerking met het Rijk en de EU en ook lobby- en fondsenwervingsactiviteiten • We hebben actueel inzicht in de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam • We versterken de netwerkvorming met bijeenkomsten en goede communicatie • We stellen concrete en meetbare doelen vast en zorgen ervoor dat deze worden gehaald • We zorgen voor helder overzicht in de activiteiten in de MRA en goede verantwoording en transparantie
den en (potentiële) partners van de MRA • Samenhang tussen de verschillende activiteiten van de MRA • Goede samenwerkingsrelatie met het Rijk, de EU en partners in de regio • Agenda’s van het Rijk en de MRA zijn op elkaar af gestemd •
Succesvolle fondsenwerving
• Actueel inzicht in de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam •
Overzichtelijk MRA-netwerk
• Toegankelijke website waarop de ontwikkelde kennis in MRA-activiteiten wordt ontsloten •
Overzichtelijke verantwoording MRA-activiteiten
Studiegroep Openbaar Bestuur, Maak Verschil, krachtig inspelen op regionaal-economische opgaven, 2016; Hospers, G.J., Regiodynamica: adaptief bestuur en regionale ontwikkeling, in Adaptief bestuur, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2018; Oosterwaal, L., Stam, E. & Toren, van der J., Openbaar Bestuur in Regionale Ecosystemen voor Ondernemerschap, 2017.
1
MRA Agenda 2020-2024
14
Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Samenbindende visie op de regio en de samenwerking Doel: Een integrale gezamenlijke visie op de regio en de MRA-samenwerking, die richting geeft aan het handelen van de MRA en die partners enthousiast maakt om met de MRA samen te werken. •
Inhoud geven aan de samenbindende visie op de regio, samen met partners
•
Bewaken van de samenhang tussen de MRA-activiteiten en hun bijdrage aan de visie
•
Uitdragen van de visie (promotie)
•
Actualiseren van de strategische agenda in 2024, of eerder als daartoe aanleiding is
2. Samenwerking Rijk en EU Doel: Goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en de EU. • Coördineren van contacten en samenwerkingen met het Rijk en de EU gerelateerd aan de MRA-opgaven • Voeren van een gezamenlijke (internationale) lobbyagenda en daarbij coalities binnen de regio ontwikkelen waar kennisinstellingen en bedrijfsleven onderdeel van kunnen zijn • Zorgen voor de randvoorwaarden binnen de MRA, zoals een juridische basis, expertise, capaciteit en procesafspraken, waarmee de kansen op het verkrijgen van fondsen van het Rijk en Europa voor MRA-opgaven wordt vergroot 3. De MRA als netwerkorganisatie Doel: De kracht van het MRA-netwerk vergroten en beter benutten, en sterkere verbindingen tussen het MRA-netwerk en partners (andere overheden zoals het Rijk en de waterschappen, Amsterdam Economic Board en ook breder het bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, etc.). • Verder ontwikkelen van de MRA als netwerkorganisatie door overzichtelijke communicatie over activiteiten, contactpersonen per onderwerp, netwerkactiviteiten als congressen en/of thematische bijeenkomsten •
Vanuit de MRA-activiteiten netwerken opbouwen in en tussen de deelregio’s
• Gericht ontwikkelen van relaties met andere stedelijke regio’s op basis van gedeelde opgaven enbelangen 4. KennisHuis MRA Doel: Inzicht bieden in relevante ontwikkelingen in de Metropoolregio Amsterdam en ontsluiten van binnen de MRA beschikbare kennis en expertise. • Zorgen voor duiding van ontwikkelingen binnen de MRA, waarbij jaarlijks belangrijke ontwikkelingen en trends met het netwerk worden gedeeld, in samenwerking met regionale en nationale kennisinstellingen • Zorgen voor goede ontsluiting van de binnen de MRA beschikbare kennis en expertise, uitgevoerde onderzoeken en ontwikkelde handreikingen 5. Verantwoording Doel: Degelijke verantwoording van de MRA-activiteiten en transparantie. • Zorgen voor heldere en overzichtelijke verantwoording van de activiteiten van de MRA aan gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van de Vervoerregio Amsterdam. •
Zorgen dat de verantwoording tijdig plaatsvindt en dat informatie online goed vindbaar is
MRA Agenda 2020-2024
15
Opdracht 1 Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie Versterk de internationale concurrentiepositie van de Metropoolregio Amsterdam door werk te maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone economie in de MRA. Zorg voor economische versterking van de verschillende deelregio’s buiten de kernstad Amsterdam, geef richting aan de transitie van de arbeidsmarkt en jaag innovatie aan op het gebied van circulaire economie en energietransitie.
MRA Agenda 2020-2024
16
Karakteristiek
Om de druk op ruimte te verlichten, wordt gestreefd naar
ven die goed zijn voor 1,5 miljoen banen. Met een sterke
gebruikte gebieden. Ook de regio kan een rol spelen in
De Metropoolregio Amsterdam huisvest 300.000 bedrijmix van grote, middelgrote en kleine bedrijven, start-ups, scale-ups en multinationals is de MRA een van de Europese economische topregio’s. Internationaal blinkt de regio uit in een hoogwaardige diensteneconomie en aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en de regio kenmerkt zich door een sterke specialisatie in creatieve industrie, financiële en zakelijke dienstverlening, tech, life sciences & health en hoogwaardige logistiek. De positie van Amsterdam als internationale datahub, Schiphol en de haven spelen hierbij een cruciale rol. De MRA is internationaal de meest concurrerende regio van het land en kent al jaren een bovengemiddelde economische groei ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Daarmee is de MRA een belangrijke economische motor van Nederland.
efficiënter ruimtegebruik en transformatie van extensief het verlichten van de druk. De vraag is hoe de druk op Amsterdam kan worden gebruikt om de andere gebieden in de MRA structureel economisch te versterken en de bereikbaarheid van werk te vergroten. Innovatieve, klimaatbestendige en schone economie: Een toekomstbestendige economie is een innovatieve, klimaatbestendige en schone economie. De MRA heeft wat betreft dat laatste een grote opgave met de haven die gespecialiseerd is in overslag van fossiele grondstoffen en zware industrie en met de sterk ontwikkelde luchtvaart. Bovendien betekent de omschakeling naar een circulaire economie extra groei in de behoefte aan bedrijventerreinen. Daarnaast vraagt het sluiten van kringlopen van grondstof- en voedselstromen een andere relatie tussen
Wat is er aan de hand?
Conjunctuur en veerkracht: De Metropoolregio Amster-
dam is een belangrijke motor van de Nederlandse economie en tijdens de economische crisis is de MRA ook de meest schokbestendige regio gebleken. Tegelijkertijd zijn er binnen de regio grote verschillen in de conjunctuurgevoeligheid en economische veerkracht. Sommige gebieden hebben specialisaties die conjunctuurgevoeliger zijn dan andere, denk aan industrie, bouw en uitzendbranche. In die gebieden gingen tijdens de crisis veel banen verloren, terwijl Amsterdam goed bleef presteren. Kijken we naar de toekomst, dan vraagt de toekomstbestendigheid van diverse specialisaties binnen de regio om aandacht. Zo verandert de financiële sector snel door automatisering, heeft internet veel invloed op ontwikkelingen in de mediasector en zullen de transitie naar een circulaire economie en de energietransitie van grote betekenis zijn voor de huidige activiteiten in het Noordzeekanaalgebied. Ruimte voor werken: De agglomeratievoordelen die de regio worden toegedicht, komen vooral tot uiting in Amsterdam. Daar concentreren zich de activiteiten die het meeste baat hebben bij de voordelen van nabijheid (kennisintensieve en consumptiegerichte sectoren). Bij het huidige, gunstige economische tij neemt de druk op de kernstad momenteel echter zodanig toe, dat de voordelen dreigen om te slaan in nadelen: ruimtegebrek voor wonen en werken en hoge vastgoedprijzen.
Dure kantoren, winkels en bedrijfspanden en het feit dat het voor sommige groepen te duur wordt om dicht bij werk te wonen, kunnen Amsterdam en regio minder aantrekkelijk maken.
MRA Agenda 2020-2024
productie en consumptie en daarmee ook tussen stad en land. Agrarische bedrijven staan daarbij met kringlooplandbouw voor een forse transitie. Tot slot zijn er vitale infrastructuren en risicovolle bedrijven die momenteel kwetsbaar zijn voor extreme weersomstandigheden. Tegelijkertijd zijn er ook kansen. Met de schaalgrootte van de MRA kunnen regionale grondstof- en voedselstromen worden aangepakt en kunnen gemeenten door gezamenlijk in te kopen massa maken om de circulaire economie aan te jagen. De regio biedt op diverse plekken, zoals met Flevokust Haven, ruimte voor de transitie naar een circulaire productie-economie. En als het gaat om innovatie heeft de regio met haar strek ontwikkelde kenniseconomie en positie als een van de Europese digitale hubs een troef in handen om als innovatieve regio voorop te blijven lopen. Digitalisering vraagt echter ook verdere groei van de digitale infrastructuur (datacenters en digitale netwerken als 5G en glasvezel) en dat betekent tevens een groeiende energiebehoefte. Het huidige elektriciteitsnet is daar niet op berekend, bovendien ligt er al een grote opgave in het voorzien in duurzame energie voor de huidige behoefte. Daarnaast hebben de aanleg van 5G en datacenters een grote ruimtelijke impact. Transitie van de arbeidsmarkt: Met digitalisering, tech-
nologische innovatie en de transitieopgaven verandert de vraag naar arbeid. Er zijn andere vaardigheden (skills) nodig en in vakgebieden als de energiesector en IT groeit de behoefte aan arbeidskrachten. Deze ontwikkelingen maken dat blijvend inzetten op de ontwikkeling van kennis en competenties van de beroepsbevolking een belangrijk aandachtspunt is. Digitalisering en flexibilisering zorgen er
17
verder voor dat de arbeidsmarkt polariseert. Waar door automatisering banen in het middensegment verdwijnen, groeit de werkgelegenheid aan de bovenkant en onderkant van de arbeidsmarkt. Aan de bovenkant van de arbeidsmarkt zijn tekorten, waardoor de lonen stijgen. Aan de onderkant is juist een overschot, waarbij middelbaar opgeleiden laagopgeleiden verdringen. Door dit overschot en flexibilisering van de arbeidsmarkt (flexwerk) komen de lonen hier nog meer onder druk. Krapte op de arbeidsmarkt: De recordkrapte op de ar-
beidsmarkt remt de economische groei en is daarnaast ongunstig voor (publieke) sectoren als onderwijs en zorg. De mismatch op de arbeidsmarkt is een van de oorzaken van de krapte. Vraag en aanbod sluiten niet op elkaar aan, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Waar de ene sector te maken heeft met overschotten, kampt de andere met tekorten. Tekorten in sectoren als techniek, zorg en onderwijs zullen de komende jaren met vergrijzing verder oplopen. In antwoord op de tekorten wordt ingezet op bijscholing en omscholing, het aantrekken van buitenlandse werknemers en verdere automatisering. Stagnatie onderkant arbeidsmarkt: Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is sprake van een hardnekkige dub-
bele mismatch, tussen vraag en aanbod én tussen be-
MRA Agenda 2020-2024
schikbaarheid en bereikbaarheid van werk. De doelgroep woont vaak in de periferie met matige openbaar vervoerverbindingen en de kosten om naar het werk te komen zijn voor hen relatief hoog (vervoersarmoede). Daarbij komt dat banen die nu nog bestaan, aan het verdwijnen of sterk aan het veranderen zijn en het werk dat er is, is veelal van tijdelijke aard (onzekerheid). Regionaal zijn er verschillen in bevolkingssamenstelling en het opleidingsniveau van de beroepsbevolking. De dreigende stagnatie aan de onderkant van de arbeidsmarkt verscherpt zodoende ook de regionale disbalans op de arbeidsmarkt. Internationalisering: De Metropoolregio Amsterdam is internationaal de meest concurrerende regio van Neder-
land. Dat uit zich in een groeiend aantal multinationals en buitenlandse werknemers in de regio. Met de werving van buitenlandse werknemers worden moeilijk te vullen vacatures gevuld. Internationalisering vraagt een toegankelijke woningmarkt en goede voorzieningen voor buitenlandse werknemers, zoals meertaligheid in het openbaar vervoer en internationaal onderwijs. Tegelijkertijd is het een uitdaging om nadelige effecten van internationalisering het hoofd te bieden. Met internationalisering neemt, tot slot, de afhankelijkheid van geopolitieke ontwikkelingen toe, net als die van nationaal beleid ten aanzien van immigratie en buitenlandse handel.
18
Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel verstedelijking, toename van datacenters en klimaatver-
Waar zetten we op in?
• Met een gezamenlijke economische strategie zorgen
andering
we voor spreiding van economische dynamiek en eco-
• We zetten stevig in op samenwerking met partners zo-
nomische versterking van de deelregio's buiten de
als het Rijk, bedrijfsleven en kennisinstellingen (via de
kernstad Amsterdam. De strategie gaat specifiek in
Amsterdam Economic Board) ten bate van de regiona-
opde opgave van transformatie van werklocaties in de
le economische strategie en uitvoering
regio en geeft richting aan: • Lokaal beleid op het gebied van werkmilieus en de kantoren- en bedrijvenmarkt •
Beoogd effect
• Versterking van het economisch profiel van de afzonderlijke deelregio's en de MRA als geheel
Activiteiten op het gebied van marketing en acquisitie
• We zetten in op (internationale) marketing en acquisitie voor de gehele MRA
•
Groei werkgelegenheid in de afzonderlijke deelregio's
• Verlichten druk op de kantoren- en bedrijvenmarkt in
• We bepalen gezamenlijk de speerpunten voor het re-
deelregio Amsterdam en tegengaan leegstand com-
gionale onderwijs-arbeidsmarktbeleid met oog op de
mercieel vastgoed in de deelregio's buiten Amsterdam
transitie van en de mismatch op de arbeidsmarkt en de
• Transformatie van voor transformatie aangemerkte
transitieopgaven • Met een gezamenlijk investeringsfonds jagen we innovatie ten behoeve van de transitieopgaven aan • We willen, met partners, werken aan een duidelijk en duurzaam toekomstperspectief voor Schiphol, Lelystad Airport en de haven/het Noordzeekanaalgebied • We zorgen voor een gezamenlijke visie op het toekomstperspectief van datahub AMS-IX en voor zorgvuldige en verantwoorde ontwikkeling van de data-infrastructuur in de regio • We werken aan een toekomstbestendige regionale ener-
werklocaties • Tegengaan tekorten en mismatch op de arbeidsmarkt en mobiliseren onbenut arbeidspotentieel • Groei arbeidsaanbod ten behoeve van de transitie op gaven • Voorkomen van knelpunten in de energievoorziening en in de data-infrastructuur • Groei initiatieven die bijdragen aan circulaire economie, energietransitie en klimaatbestendigheid • Goed functionerende triple-helix-samenwerking voor het werken aan de regionale economie
gie-infrastructuur, met het oog op de energietransitie,
Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Regionale economische strategie Doel: Een gezamenlijke koers voor de inzet van de MRA en afzonderlijke deelnemers op economische ontwikkeling in de regio (inclusief onderwijs-arbeidsmarkt en innovatiebeleid), algemene promotie in lijn met deze strategie. • Inhoud geven aan de regionale economische strategie voor de Metropoolregio Amsterdam, in nauwe samenhang met de verstedelijkingsstrategie en de lange termijn strategie voor het mobiliteitssysteem •
(Inter)nationale promotie van de economische kracht van de regio en deelregio's
•
Monitoren van de regionale economische strategie voor de MRA
2. Werkmilieus (Plabeka) Doel: Ontwikkeling van werkmilieus in de MRA in lijn met de regionale economische strategie en bijdragen aan de verduurzaming van bedrijventerreinen, profilering en acquisitie in lijn met de regionale economische strategie en goede begeleiding van bedrijfsverhuizingen binnen de regio ten behoeve van transformatie van werklocaties.
MRA Agenda 2020-2024
19
• Regie voeren op de ontwikkeling van werkmilieus op basis van de regionale economische strategie en de verstedelijkingsstrategie (opgave 2), met bijzondere aandacht voor verduurzaming van bedrijventerreinen • Gezamenlijke profilering en marketing van de werkmilieus en gezamenlijke acquisitie in lijn met de regionale economische strategie • Uitwerken van een 'overloopstrategie', met onder meer een bedrijvenloket voor centrale coördinatie van bedrijfsverhuizingen bij de transformatie van werklocaties 3. Human Capital Doel: Regie op de regionale arbeidsmarkt (in samenwerking met de arbeidsmarktregio's) en op regionaal onderwijs-arbeidsmarktbeleid, uitvoering van relevante onderwijs-arbeidsmarktprogramma's en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationaal talent met inzet op de toegankelijkheid van de arbeidsmarkt en basisvoorzieningen als wonen en onderwijs.
• Opzetten en uitrollen van Human Capital Agenda’s voor cruciale sectoren en met oog voor de bestaande mismatch op de arbeidsmarkt, een voorbeeld is de Human Capital Agenda Energietransitie • Coördineren van en participeren in publiek-private samenwerkingen gericht op de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt en 'leven lang ontwikkelen' in het licht van de transitie van de arbeidsmarkt, voorbeelden zijn House of Skills en TechConnect • Activiteiten die bijdragen aan de toegankelijkheid van de arbeidsmarkt, de woningmarkt en onderwijs voor internationaal talent en hun gezinnen 4. Aanjagen marktinitiatieven voor de transitieopgaven Doel: Aanjagen van initiatieven van marktpartijen die bijdragen aan de transitieopgaven zoals de omschakeling naar een circulaire economie (sluiten grondstof- en voedselkringlopen), energietransitie en klimaatbestendigheid.
• Organiseren publiek-private financieringsmogelijkheden om een bijdrage te leveren aan de versnelling van de regionale transitieopgaven, waarbij verbinding wordt gelegd met Invest-NL • Innovatie ten behoeve van de transitieopgaven aanjagen met pilots, optreden als launching customer (bijvoorbeeld door circulaire inkoop) en het verbinden van het regionale bedrijfsleven aan (internationale) investeerders • Wegnemen belemmeringen in wet- en regelgeving bij initiatieven op het gebied van circulaire economie, energietransitie en klimaatbestendigheid 5. Energie-infrastructuur en data-infrastructuur Doel: In aanvulling op de trajecten van de regionale energiestrategieën (RES'en) werken aan een toekomstbestendige energie-infrastructuur en zorgvuldige verdere ontwikkeling van de data-infrastructuur in de regio. • Regionale afstemming over en inzet op een toekomstbestendige energie-infrastructuur, met specifieke aandacht voor de rol van het Noordzeekanaalgebied daarin. Om de energietransitie te laten slagen en de ambities van de MRA op andere terreinen te kunnen realiseren, is een toekomstbestendige energie-infrastructuur cruciaal.
Dit vraagt om samenwerking en afstemming tussen regionale overheden, Rijk en netbeheerders en om een brede integrale aanpak • Ontwikkeling en ontsluiting van kennis op het terrein van energietransitie, voorbeelden zijn het warmtekoudeprogramma en smart energy systems • Regionale afstemming bij de ontwikkeling van datacenters met een MRA-brede datacenter-strategie, met aandacht voor energievoorziening en optimale benutting van restwarmte •
Regionale afstemming bij de uitrol van 5G in de regio
MRA Agenda 2020-2024
20
Opdracht 2 Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken Versterk het functioneren en de leefkwaliteit van de Metropoolregio Amsterdam door te zorgen voor evenwichtige groei van de regio. Houd de woningbouwproductie op peil en maak werk van een gebalanceerde spreiding van wonen, werken, voorzieningen en toerisme, gefaciliteerd door een goed functionerend metropolitaan mobiliteitssysteem en ingebed in een robuust landschappelijk raamwerk. Zorg ervoor dat de groei van de regio bijdraagt aan een metropool die mensen samenbrengt, waar ook mensen met een laag of middeninkomen een woning kunnen betalen en waar alle inwoners profiteren van banen, onderwijs en (stads)cultuur. En zorg ervoor dat ruimtelijke ontwikkeling bijdraagt aan het waarborgen en realiseren van een veilige (klimaatadaptieve), gezonde en duurzame leefomgeving.
MRA Agenda 2020-2024
21
Karakteristiek
en daarmee voor ruimtebehoefte voor wonen, werken en
De Metropoolregio Amsterdam onderscheidt zich interna-
verblijven. Betaalbare ruimte voor woningzoekers, startende
tionaal met een hoge leefkwaliteit. De polycentrische ste-
bedrijven en kunstenaars wordt steeds schaarser. De ruim-
delijke regio biedt een fijnmazig stedelijk landschap en on-
tevraag is ongelijkmatig verdeeld over de regio. De druk is
derscheidende kernen met elk hun eigen culturele identiteit
het hoogst in Amsterdam, maar spreidt zich geleidelijk over
op korte afstand van elkaar. Binnen de MRA vind je dorpse,
de regio uit. De regionale bouwopgave is groot. Volgens de
suburbane en hoogstedelijke omgevingen, historische bin-
laatste prognoses groeit de woningbehoefte tot 2040 met
nensteden en nieuwe stedelijkheid. Dit alles ingebed in een
minimaal 250.000 woningen. Om het waardevolle landschap
gevarieerd landschap: duinen, eeuwenoude veenweidege-
te behouden, is het uitgangspunt is zo veel mogelijk bin-
bieden, landschap getekend door het industriële verleden
nenstedelijk te bouwen, maar dat is een complexe opgave.
en heden, heide en bos, moderne polders, wilde natuur en
De toenemende verdichting stuit op steeds meer weerstand
de plassen en binnenmeren. De Metropoolregio Amster-
bij inwoners. Binnen de ruimtevraag lijken wonen en werken
dam biedt een menselijke maat, een rijk palet aan woonmi-
bovendien concurrenten van elkaar te worden. Waar veel
lieus, een aantrekkelijk stedelijk voorzieningenaanbod met
soorten werk goed gemengd kunnen worden met wonen, is
veel culturele voorzieningen en volop recreatiemogelijkhe-
er ook bedrijvigheid die omwille van een veilige en gezonde
den. Ook is er een redelijk gelijke verdeling van welvaart,
leefomgeving niet met wonen kan worden gecombineerd.
waarbij er binnen de regio wel verschillen zijn tussen gebie-
Veel woningzoekenden geven daarnaast de voorkeur aan
den, maar geen harde scheidslijnen.
rustig wonen. Groei betekent ook toenemende mobiliteitsbehoefte en drukte en verkeeropstoppingen binnen de regio en op de verbindingen naar buiten. De vraag is zodoen-
Wat is er aan de hand?
Urgente woonopgave: De Metropoolregio Amsterdam
kampt met een fors woningtekort en de komende decennia wordt een sterke verdere groei van de bevolking verwacht. Bovendien staat de betaalbaarheid van de woningen in veel delen van de regio ernstig onder druk. Om te voorkomen dat het tekort oploopt in plaats van kleiner wordt, zal de bouwproductie komende jaren hoog gehouden moeten worden. Met het Rijk hebben we als regio afgesproken tot 2025 gemiddeld 15.000 woningen per jaar te bouwen. Een forse opgave die grotendeels via complexe binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen moet worden ingevuld. Bovendien moet de bouw van nieuwe woningen ook bijdragen aan een toekomstbestendige en betaalbare woningvoorraad. De grootste uitdaging bij die twee opgaven zit echter bij de bestaande voorraad. De woonopgave vraagt er dan ook om dat we gezamenlijk keihard werken aan het oplossen van knelpunten en het verbeteren van het functioneren van de woningmarkt als geheel.
de wat voor de groei een verstandige strategie is. Sociaalmaatschappelijke effecten van ruimtelijke ontwikkelingen: Ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke thema’s
raken elkaar als het gaat om wonen, werk, voorzieningen en bereikbaarheid. Bij wonen gaat het over de toegankelijkheid van de woningmarkt voor lage en middeninkomens, die op steeds meer plekken in de metropoolregio onder druk staat. Een opgave is het voorkomen van uitsortering van inkomensgroepen en concentraties van mensen met een sociaaleconomische achterstand. De veerkracht van gemeenten en de leefbaarheid van buurten kan daarmee onder druk komen te staan. Ook werkt dit tekorten aan arbeidskrachten zoals leraren, politieagenten en zorgverleners in de hand. Aan de andere kant is er toenemende concentratie van werk en stedelijke voorzieningen (onderwijs, zorg, cultuur) op bepaalde plekken in de regio. Dit leidt tot langere reisafstanden, hogere reiskosten en drukte op de weg en in het openbaar vervoer. In sommige gebieden in de MRA is bo-
Druk op de ruimte: In de regio is al decennialang sprake
van druk op de ruimte en verschillend gebruik dat niet altijd even goed samengaat. Het negatieve effect van Schiphol op de omringende gebieden is daarvan een goed voorbeeld.
2
De druk op de ruimte wordt echter steeds groter en ook meer voelbaar. De (internationale) aantrekkingskracht van de MRA zorgt voor groei van inwoners en werkgelegenheid
vendien sprake van vervoersarmoede: beperkt aanbod van openbaar vervoer. Slechte bereikbaarheid van werk en voorzieningen en lange reisafstanden hebben negatieve gevolgen voor ontwikkelingsmogelijkheden, baankansen en het algemene welzijn. Opgaven zijn zodoende het zorgen voor een goede mix van mensen (woningsegmenten) in de regio en binnen de deelregio’s, nabijheid van wonen, werken en voorzieningen en goede en betaalbare mobiliteit.
Ten aanzien van de ontwikkeling van Schiphol zijn voor de MRA de afspraken van en via het samenwerkingsverband Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) leidend.
2
MRA Agenda 2020-2024
22
Landschappelijke opgaven: De gevarieerde landschappen
noemde kwaliteiten onder druk komen te staan. ‘Overtoe-
bijdrage aan een gezonde leefomgeving en zijn in grote
van het voorzieningenaanbod en vakantieverhuur verstoort
in de Metropoolregio Amsterdam leveren een belangrijke mate bepalend voor een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Het metropolitane landschap wordt echter geconfronteerd met grote en complexe opgaven. De biodiversiteit neemt af. Er is meer ruimte nodig voor de opwekking van duurzame energie dan binnenstedelijk kan worden opgelost. Klimaatadaptatie stelt nog hogere eisen aan waterbeheer en vraagt meer ruimte voor waterberging. In de veenweidegebieden is sprake van problematische bodemdaling. Veenoxidatie leidt daar tot een gemiddelde daling van een centimeter per jaar en uitstoot van broeikasgassen CO2 en methaan. Ook de agrarische sector is sterk in beweging, zoals de transitie naar kringlooplandbouw. Door de toename van woningen, bedrijvigheid en toerisme in de regio groeit tegelijkertijd de behoefte aan groen en open landelijk gebied om in te ontspannen en recreëren. Al met al leidt dit tot een toenemende druk en veranderingen van het landschap. Het antwoord geven op deze opgaven en kansen vraagt het slim verbinden van opgaven en financieringsmogelijkheden. Dat is echter gecompliceerd doordat de verantwoordelijkheid voor beheer en ontwikkeling van het landschap is versnipperd. Balans in toerisme: De huidige kwaliteiten van de leefom-
geving zoals ons landschap, rijke cultuurhistorie, voorzieningen, het cultuuraanbod en de horizontaal georganiseerde samenleving, zorgen voor aantrekkingskracht, niet alleen op nieuwe inwoners, maar ook op bezoekers uit binnen- en buitenland. Het succes zorgt er op steeds meer plekken – ook buiten Amsterdam en de Zaanse Schans – voor dat ge-
MRA Agenda 2020-2024
risme’ leidt op diverse plekken tot overlast en verschraling de woningmarkt en sociale samenhang in buurten. Tegelijkertijd zijn er kansen om toerisme en recreatie in de regio meer te spreiden en zijn er delen van de regio waar groei van toerisme en recreatie juist kan bijdragen aan versterking van de lokale economie. Grote verduurzamingsopgave leefomgeving: De gevolgen van klimaatverandering worden met extreem weer en sterke afname van biodiversiteit steeds tastbaarder en het bewustzijn over de mogelijk desastreuze gevolgen van zeespiegelstijging op lange termijn groeit. Een andere omgang met onze leefomgeving is noodzakelijk. De opgaven daarbij zijn: minder energiegebruik en effectiever materiaalgebruik in de gebouwde omgeving, verminderen van de stikstofdepositie, het inpassen van duurzame energieopwekking, het accommoderen van lokale kringlopen van circulaire productie en consumptie, minder afval, het verduurzamen van ons mobiliteitssysteem, het versterken van de biodiversiteit en aanpassing van de leefomgeving aan veranderende en meer extreme weersomstandigheden en overstromingsrisico’s. Groei en de daarmee gepaarde verstedelijking compliceert deze opgaven, maar biedt ook kansen om de opgaven van antwoorden te voorzien. De landelijke ambitie is een klimaatneutraal, klimaatadaptief Nederland met een volledig circulaire economie in 2050.