B1 visie-programma-Binnenstad-Purmerend-(digitaal-toegankelijk)
Tekst van het document
Gemeente Purmerend
Programma Binnenstad: Visie
Gemeente Purmerend
Programma Binnenstad: Visie Opdrachtgever: Gemeente Purmerend (mede mogelijk gemaakt met behulp van de subsidie “Uitvoeringsregeling toekomstbestendige winkelgebieden” van Provincie Noord-Holland)
Projectteam DTNP
Projectnummer: 2256.0521 Datum: 17 november 2022
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Een Programma binnenstad voor Purmerend
1
Visie
22
1.0
Voorwoord
2
3.1
1.1
Waarom een Programma Binnenstad?
5
3.2 Stap 1: Het verhaal. Ontmoetingen in het hart van Purmerend
24
1.2
Waar staan we?
7
3.3
Stap 2: Historische (singel)structuur als drager
27
3.4
Stap 3: Het publieksgerichte circuit
35
3.5
De binnenstad als toneel van het stadsleven
41
Een duidelijke visie in 3 stappen
23
Analyse
9
2.1
Een historische binnenstad in een moderne stad
10
3.6
Wonen in de binnenstad van Purmerend
47
2.2
Ruimtelijke kenmerken en uitdagingen
12
3.7
Een prettige, complete en toekomstbestendige binnenstad
49
2.3
Het publieksgerichte circuit onder druk
14
2.4
Versnipperd door infrastructuur
16
Uitvoeringsprogramma & samenwerking
51
2.5
De binnenstad als verblijfsmilieu?
18
4.1
Samen uitvoering geven aan de visie
52
2.6
Werken aan een toekomstbestendige binnenstad
20
4.2
Uitvoeringsprogramma
53
Een Programma binnenstad voor Purmerend
1.0 Voorwoord Volop kansen voor de binnenstad
gesprekken die gevoerd zijn horen we dat bezoekers van de
Daarom zijn we gestart met het programma
Purmerend groeit als stad, mede door de fusie met
binnenstad op zoek zijn naar een totaal ervaring. Je gaat
Binnenstad. We hebben van 7.250 inwoners, bezoekers,
Beemster maar ook door de bouw van ruim 10.000
niet alleen voor een nieuwe broek naar de stad, maar je
ondernemers, jongeren, vastgoedeigenaren en
woningen. Deze groei heeft invloed op de binnenstad.
maakt er een uitje van. Of je zoekt een leuk café om een
culturele en maatschappelijke instellingen input
De behoefte van inwoners verandert door de jaren
paar uurtjes achter je laptop te werken. Men wil elkaar op
ontvangen om te komen tot een visie waar we naar toe
heen als gevolg van onder andere economische en
onderscheidende plekken ontmoeten, een terrasje pakken,
willen. Op basis daarvan is deze visie geschreven en
technologische ontwikkelingen. Zo merken we dat de
een evenement bezoeken, genieten van het “stadje”, van de
het bijbehorende uitvoeringsprogramma.
invloed van de corona-crisis groot is. Steeds meer
markt en van winkelaanbod dat net even anders is. Maar de
mensen werken tijd en plaats onafhankelijk, we merken
stad kan ook tegemoet komen aan de maatschappelijke
Groeien
dat jongeren plekken zoeken om elkaar te ontmoeten,
opgaven door bijv. ontmoetingsplekken te creëren voor
Uit alle gesprekken en enquêtes is duidelijk geworden
we zien steeds meer eenzaamheid onder ouderen en
jong en oud of wellicht speelplekken om beweging te
dat er kansen liggen voor de binnenstad om te groeien.
de behoefte aan verbinding etc.
stimuleren. Daarvoor is het belangrijk om anders te kijken
Niet alleen in het aantal inwoners maar ook in het
naar de leegstaande panden, de openbare ruimte en het
aanbod, het niveau van de voorzieningen en de
De maatschappij ontwikkelt zich continu en dat heeft
aanbod.Op welke manier willen we deze weer vullen en
samenwerking tussen de diverse partijen.
ook invloed op de binnensteden. In Purmerend is dat
gebruiken? Niet meer van hetzelfde maar vernieuwend en
duidelijk merkbaar. Mede als gevolg van online
onderscheidend. Daarbij rekening houdend met toeganke-
winkelen wordt een bezoek aan een fysieke winkel
lijkheid en duurzaamheid als belangrijke thema’s.
steeds minder noodzakelijk. Winkeliers krijgen minder bezoek en moeten hun deuren sluiten. Dat zorgt voor
We moeten anders gaan kijken naar de functie van de
leegstand en een steeds eenzijdiger winkelaanbod. De
binnenstad. Als we dat niet doen bestaat het risico op
stad wordt op die manier minder aantrekkelijk om te
achteruitgang. Dat begint in Purmerend al zichtbaar te
bezoeken voor een brede groep mensen.
worden door terugloop van aantal gebruikers, leegstand en verschraling van het aanbod. En dat willen we niet. We
Bij de aanpak van de binnenstad is het belangrijk te
vinden het namelijk belangrijk dat de binnenstad van
anticiperen op al dit soort ontwikkelingen. De functie
Purmerend voor iedereen een fijne plek is dat graag
van de binnenstad is aan verandering toe! Uit de
bezocht wordt.
2 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Het compacte gezellige centrum kunnen we door het
Samen zorgen de diverse sfeergebieden, ieder gebied met
Leeswijzer
toevoegen van meer culturele en maatschappelijke
zijn eigen uitstraling en aanbod voor een binnenstad waar
In dit Programma Binnenstad komt dit alles aan de orde.
voorzieningen nog beter benutten en onderscheid
je graag wilt verblijven en elkaar wilt ontmoeten.
In dit eerste hoofdstuk wordt geschetst waarom er een
maken ten opzichte van winkelgebieden in de regio.
Bijzondere evenementen en markten met lokale producten
Programma Binnenstad nodig is, en hoe het tot stand is
horen bij de binnenstad die we willen zijn.
gekomen. Hoofdstuk 2 is een analyse van de binnenstad van Purmerend. Hierin worden kansen en uitdagingen
Samenwerking Deze veranderingen vragen om een goede samenwer-
Aansluiting
benoemd, zowel op ruimtelijk als op sociaal vlak.
king tussen diverse partijen uit alle verschillende
De ontwikkelingen hebben tot doel om de binnenstad
Hoofdstuk 3 gaat in op de visie, en zet een duidelijke stip
hoeken; winkelen, horecabezoek, cultuur, maatschap-
aantrekkelijk te maken voor iedereen door de verblijfskwa-
op de horizon voor een toekomstbestendige binnenstad
pelijke voorzieningen, bewegen, werken en wonen. Zo
liteit, het ondernemerschap en de leefomgeving in de
van Purmerend. Hoofdstuk 4 gaat kort in op het uitvoe-
zijn we in staat om van de binnenstad de ‘huiskamer’
binnenstad te verbeteren. Daarbij zoeken we ook de
ringsprogramma. De verdere uitwerking van dit program-
van de gemeente Purmerend en de regio te maken.
aansluiting met het Waterlandkwartier als deel van het
ma is te vinden in een tweede document, gericht op
nieuwe centrum.
uitvoering van het Programma Binnenstad in de komende vijf jaar.
Visie In de visie lees je uitgebreid wat voor binnenstad we
Handen uit de mouwen
willen hebben en voor wie. “De binnenstad van
Al met al veel werk aan de winkel. Gelukkig zijn
Purmerend is een sfeervol, gastvrij en levendig
Purmerenders harde werkers met een handelsmentaliteit.
centrum waar je kunt winkelen, overnachten, onderne-
Zij staan open voor verbeteringen en zoeken elkaar op om
men, wonen, leren en de horeca, cultuur en evenemen-
dat tot een succes te maken. Het college heeft er dan ook
ten kunt bezoeken voor de Purmerender en de regio.
alle vertrouwen in dat we de komende jaren samen met de
De combinatie van ontmoeten, aantrekkelijk aanbod in
stad de visie en het uitvoeringsprogramma op een goede
een fijne groene, toegankelijke omgeving staan
manier vorm gaan geven en we bouwen aan een stad voor
centraal. De nabijheid van de werelderfgoederen, lokale
al onze inwoners en de regio.
ondernemers en de producten van de Beemster zorgen voor een onderscheidend aanbod.
Eveline Tijmstra (Wethouder Stadsontwikkeling / Binnenstad) Mario Hegger (Wethouder Economie)
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
3 van 53
Belangrijke beleidsstukken als startpunt voor dit Programma Binnenstad... Purmerend 2040
Economische visie-uitvoeringsagenda
Met de Agenda Purmerend 2040 is in 2016 een nieuwe
Veel ontwikkelingen in de bestaande stad zijn in gang
De economische visie Beemster+Purmerend #dat-
weg ingeslagen om de stad in vele opzichten aantrek-
gezet. Maatschappelijke en economische opgaven
werkt is door de beide gemeenteraden in maart 2021
kelijker te maken en te laten aansluiten op de ontwik-
worden daarin meegenomen, en we willen dat de stad
vastgesteld. In een gezamenlijke beweging van
kelingen van deze tijd. Ontwikkelingen in de maat-
daarbij haar verzorgende functie voor de regio ver-
ondernemers, onderwijs en overheid is vervolgens de
schappij leiden immers tot een andere behoefte.
sterkt. Dat is de afgesproken doelstelling voor de
uitvoeringsagenda voor 2021 en 2022 opgesteld.
komende decennia. Met meer mogelijkheden voor alle doelgroepen, een
Met drie onderscheidende ambities die de stip op de
sterke sociale inclusiviteit, meer maatschappelijke en
Te midden van dit alles zetten wij in op een ‘Leefbare
horizon aangeven is focus aangebracht. De ambities
economische activiteiten, een betere OV- en fietsbe-
Stad’, waarbij niet alleen meer groen en goede lucht-
zijn zodanig gekozen dat daar tussen kruisbestuiving
reikbaarheid, meer groene recreatiemogelijkheden,
kwaliteit prioriteit hebben, maar ook urgente maat-
kan plaatsvinden. Daarmee wordt energie gebundeld
verduurzaming vanuit de basis, en een uitgebreid, goed
schappelijke kwesties die tegelijkertijd aangepakt
en kunnen we uitblinken op de gekozen thema’s.
bereikbaar en laagdrempelig voorzieningenaanbod is
worden. Cruciaal in al deze opgaven is ook de bereik-
het een bijna allesomvattende stedelijke benadering.
baarheid. Bij de binnenstedelijke opgaven zetten we in
Samen met ondernemers en onderwijs zijn de volgen-
De benadering vanuit het bredere, integrale perspectief
op meer ruimte voor het OV, de fiets en de voetganger
de thema’s gekozen, waarmee focus wordt aange-
kent breed draagvlak.
en minder voor de auto.
bracht voor de uitvoeringsagenda voor de aankomende twee jaar: •
Uitbouwen van de innovatieve voedselkamer en werelderfgoed
•
Tech stimuleren in samenhang met ontwikkeling esports
•
Centrumontwikkeling (binnenstad en waterlandkwartier)
4 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
1.1
Waarom een Programma Binnenstad?
Purmerend groeit en bloeit. De maatschappelijke context verandert. Hoe speelt een groeiende stad daar op in? In de historische binnenstad en omgeving komen veel van die keuzes samen. In dit Programma Binnenstad zetten we een gezamenlijke stip op de horizon, waar we met de binnenstad van Purme rend naartoe willen.
grens van 100.000 inwoners steeds dichterbij (nu meer
producten, de Esports-campus H20, initiatieven voor
dan 90.000 inwoners). Purmerend is een stad op
houtbouw, etc. De binnenstad is en blijft het hart van
zichzelf geworden, en niet meer alleen een groeikern
de stad en de omliggende regio, waarin zichtbaar mag
van Amsterdam. De nieuwe generaties Purmerenders
zijn wat er in de verdere gemeente te vinden is.
zijn steeds trotser aan het worden op wat zij liefkozend hun ‘stadje’ noemen.
Maatschappelijke trends vragen om vernieuwing... Tegelijkertijd is de maatschappij ook in beweging.
Dit betekent dat de context voor dit Programma
Mensen doen steeds meer online aankopen, waardoor
Binnenstad er een is van kansen. De groei van de stad
veel fysieke winkelgebieden in Nederland het lastig
Voor Purmerend is snelle groei niets nieuws. De afgelo-
en de fusie met Beemster zorgt voor nieuwe levendig-
hebben gehad en het aanbod verschraalt. De corona-
pen 70 jaar is de stad altijd in ontwikkeling geweest.
heid en interessante mogelijkheden. Maar de stad
pandemie heeft de centrumgebieden nog verder onder
Marktstad Purmerend, met haar historische binnenstad
groeit niet alleen, Purmerend bloeit ook steeds meer in
druk gezet. En hoewel de leegstand in Purmerend nu
als hart van handel en sociale interactie, heeft in deze
haar onderscheidende kwaliteiten en creatieve
relatief gezien nog meevalt, is die ontwikkeling ook
digitale post-corona-tijd weer volop de aandacht en
ambities: Werelderfgoedsite Beemster met haar lokale
zeker hier gaande (zie het vertrek van C&A).
Een levendige binnenstad, nu en in de toekomst
Purmerend als historische marktstad
bepaalt mede de identiteit van Purmerend. Een binnenstad die klaar is voor de toekomst is daarom ook een van de drie belangrijke speerpunten uit de ‘Economische Visie voor Purmerend en Beemster’. a
Groei van Purmerend biedt kansen Terwijl de historische binnenstad al een aantal eeuwen min of meer hetzelfde gebied beslaat, is de rest van de stad in de afgelopen decennia enorm gegroeid. Sinds de recente fusie van Purmerend en Beemster komt de a
Uitgave van Gemeenten Beemster + Purmerend, februari 2021
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
5 van 53
...en bieden de binnenstad een kans om zichzelf opnieuw uit te vinden Het groeiende online marktaandeel zien als een bedreiging die afgewend moet worden, is een te beperkte kijk. Wel betekent het dat binnensteden zichzelf (deels) opnieuw moeten uitvinden. Dit biedt kansen om veelzijdigere en leukere gebieden te creëren, waarin naast winkelen ook ontmoeten, verblijven en recreëren een grotere rol kunnen spelen. Zo kan de binnenstad van Purmerend doorgroeien tot een compleet gebied dat voor al haar inwoners en bezoekers wat te bieden heeft.
Bouwstenen voor een toekomstbestendige binnenstad Dit Programma Binnenstad is een nieuwe stip op de horizon, waarmee we gericht toewerken naar een binnenstad die toekomstbestendig is en aantrekkelijk blijft. Het is een visie met duidelijke ambities voor de langere termijn, die zowel over de sociale meerwaarde (het verhaal), het programma als de gewenste ruimtelijke structuur uitspraken doet. Om de visie daadwerkelijk te realiseren, wordt er ook een apart uitvoeringsprogramma geformuleerd, met concrete acties voor de komende 5 jaar. Tegelijkertijd werken we aan het opzetten en versterken van de samenwerking tussen betrokkenen.
6 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
6 van 53
1.2 Waar staan we? De binnenstad is een plek waar iedereen uit de stad en regio zich thuis moet voelen. Daarom willen we juist van alle verschillende doelgroepen zelf horen wat er voor hen toe doet. Dit Programma Binnenstad is dan ook niet alleen voor, maar zeker ook door de Purmerender gemaakt.
diverse verdiepende gesprekken per beleidsveld verder doorgepraat over bestaande uitdagingen en kansen voor dit Programma Binnenstad. Samen met een brede werkgroep van 50 mensen (ondernemers, eigenaren, ambtenaren, culturele en maatschappelijke partners e.a.) toetsen we met enige regelmaat de opgehaalde ideeën en de afwegingen die uit de visievorming naar voren komen.
Start en ophaalfase (enquêtes, ateliers) Het laatste kwartaal van 2021 zijn we op verschillende
In gesprek over de eerste visiekeuzes
manieren in gesprek gegaan met iedereen voor wie de
Met dit intensieve participatieproces hebben we de
binnenstad een belangrijke plek kan zijn. We hebben
opgaven vanuit verschillende groepen (bewoners,
bijna 1.000 inwoners, bezoekers en ondernemers
bezoekers, ondernemers, eigenaren, etc.) scherp in
gesproken tijdens binnenstadsateliers, straatbijeen-
beeld gebracht. Hiermee is de dialoog nog niet com-
komsten, en 1-op-1-gesprekken. Daarnaast hebben we
pleet. Niet elke wens kan ingewilligd worden. Bepaalde
ruim 5.000 enquêtes uitgevoerd. Via een online tool
wensen zijn strijdig met elkaar, zeker in de schaarse
hebben meer dan 1.200 jongeren hun visie op de
ruimte van een historische binnenstad.
Samen tekenen aan de binnenstad in een binnenstadsatelier
binnenstad gegeven. De uitkomsten daarvan hebben we verdiept tijdens een binnenstadsatelier met de
Naast de constante toetsing met de brede werkgroep
‘Junior Analists Purmerend’, de jongerendenktank van
wilden we ook van de Purmerenders zelf horen of we
Purmerend (zie bijlage 1 voor enquêteresultaten).
hun mening op een goede manier een plek hebben gegeven. Tegelijkertijd willen we ook kunnen uitleggen
Consultatiefase
waarom bepaalde ideeën de uiteindelijke visie niet
Met de opbrengsten uit de ophaalfase is vervolgens
hebben gehaald. Met drie inloopbijeenkomsten voor
eind 2021 een analyse en een eerste aanzet tot een
bewoners, bezoekers en ondernemers van de binnen-
visie gemaakt. Aan de hand hiervan hebben we in
stad hebben we gesprekken gevoerd over de eerste
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
In gesprek met bewoners over de voorlopige visie
7 van 53
visierichting die we geformuleerd hebben. Deze terugkoppeling is verwerkt in dit Programma Binnenstad.
Van een eerste conceptvisie naar een eindversie Het voorliggende Programma Binnenstad bevat een duidelijke visie met keuzes en afwegingen, om een zo goed mogelijk (maar ook haalbaar) toekomstbeeld voor de binnenstad van Purmerend te schetsen. Op basis van de feedback op de conceptversie scherpten we de visie verder aan, om tot het definitieve Programma Binnenstad voor Purmerend te komen. Dit uitgebreide proces zorgt uiteindelijk voor een breedgedragen Programma Binnenstad waar iedereen vol energie en enthousiasme mee aan de slag wil. Ter ondersteuning en verdieping van dit Programma Binnenstad zijn tijdens het proces verschillende onderzoeken gedaan. Resultaten hiervan zijn integraal meegenomen in dit Programma. In de bijlage zijn de verschillende stukken ook nog opgenomen ter verdieping. Het betreft diverse enquêteresultaten, een onderzoek naar leefstijlen in de gemeente, een onderzoek naar passantenaantallen voor de binnenstad (alle uitgevoerd door DTNP), een verdieping op het publieksgericht programma (uitgevoerd door re:publiek) en parkeerbehoefteonderzoek (uitgevoerd door Goudappel).
8 van 53
Toewerken naar een breed gedragen Programma Binnenstad: een schematische weergave van het participatieproces
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Analyse
2.1 Een historische binnenstad in een moderne stad Purmerend is van oudsher een kleine marktstad, met een centrale rol in haar omgeving. Tegenwoordig is het een stad die op zichzelf kan staan. De wens om als binnenstad een centrale rol voor bewoner en regiobezoeker te blijven vervullen bestaat nog steeds.
het ommeland moest je door een poort, en over het water, om in Purmerend te komen. Die historische kwaliteiten zijn nog steeds herkenbaar in de binnenstad, met prachtige oude gebouwen en verschillende monumenten.
Van groeikern van Amsterdam tot ‘stadje’ voor Van oudsher marktstad
Purmerenders zelf
Purmerend is van oudsher een marktstad en het
Sinds 1960 is Purmerend enorm gegroeid. Als groei-
centrum van de drie omliggende droogmakerijen.
kern van de bloeiende stadsregio rondom Amsterdam
Purmerend had daarmee altijd een belangrijke functie
trokken steeds meer mensen naar Purmerend. Wijk
in de regio. Mensen uit het ommeland van Noord-
voor wijk werd de stad opgebouwd, en groeide het
Holland, waaronder uit Waterland, kwamen vanuit
inwonertal, o.a. door de fusie met de voormalige
verschillende windrichtingen met hun producten naar
gemeente Beemster, tot meer dan 90.000 in 2022. De
Purmerend om handel te drijven. De Koemarkt, de
verhouding tussen inwoners en bezoekers is daarmee
Schapenmarkt en de Kaasmarkt danken hun naam aan
flink veranderd. De binnenstad van Purmerend drijft
deze geschiedenis. Purmerend is nog steeds, net als
tegenwoordig in mindere mate op de omliggende regio,
vroeger, de plek waar mensen elkaar ontmoeten en
maar vooral ook op de eigen stadsbewoner. De stad
waar een groot aanbod aan functies is.
had vroeger, als ‘groeikern van Amsterdam’, moeite om
Purmerend en regio anno 1950 (bron: Topotijdreis.nl)
een eigen identiteit te ontwikkelen. Nu er in Purmerend
Een compacte en historische kern
een nieuwe generatie opstaat die er geboren en
Lange tijd was Purmerend niet groter dan het gebied
getogen is, worden de bewoners ook steeds trotser op
dat nu de binnenstad is. Tot 1950 trad Purmerend
hun eigen ‘stadje’.
vrijwel niet buiten de historische stadsstructuur, afgebakend door een aantal singels. Als bezoeker uit Purmerend en regio anno 2020 (bron: Topotijdreis.nl)
10 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Centrale rol voor eigen stad en regio, maar de binnenstad
De binnenstad is en blijft de huiskamer voor stad en
heeft identiteit (deels) verloren
regio
De binnenstad van Purmerend speelt nog steeds een
Wij zien de binnenstad van Purmerend nog steeds,
centrale rol voor bewoner en bezoeker. Maar de tijden veran-
zoals dit eigenlijk altijd is geweest, als de centrale
deren en daarmee ook de wensen van de binnenstadbezoe-
plek voor stad en regio. Het is een
ker. Het online winkelen neemt toe, het winkelaanbod in de
plek waar mensen elkaar ontmoeten,
stad neemt af. Ook ruimtelijk zijn er uitdagingen (zie
waar verschillende functies elkaar
paragraaf 2.3 en verder). Tegelijkertijd is Purmerend
versterken en waar de lokale
recentelijk gefuseerd met Beemster, en zorgen verschil-
identiteit en historie van stad en
lende grote woningbouwplannen (10.000 nieuwe woningen
regio duidelijk zichtbaar zijn. Zo
tot 2040) ervoor dat de grens van 100.000 inwoners de
kan de binnenstad haar rol als
komende jaren steeds dichterbij komt. Dit biedt kansen voor
‘huiskamer’ van Purmerend en
de binnenstad.
omliggende regio blijven vervullen en van waarde zijn
Een regiofunctie voor wie?
voor al haar gebruikers.
Als we kijken naar het type mensen dat woont in de gemeente Purmerend of in de omliggende gemeenten (op basis van Whize-leefstijlen, zie bijlage 2), dan heeft de Purmerender een profiel dat overeenkomt met Nederlandse gemiddeldes. In de omliggende gemeentes zijn de bewoners wat rijker en vergrijsder dan gemiddeld. Dit zijn de tevens de mensen die je als binnenstad naar je toe wilt trekken om de regiofunctie binnen regio Waterland te vergroten. De binnenstad van Purmerend vervult die regiofunctie op dit moment voornamelijk op de dinsdag (als de weekmarkt in de binnenstad staat) en op de zaterdag.
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
De binnenstad van Purmerend als hart van stad en regio 11 van 53
2.2 Ruimtelijke kenmerken en uitdagingen Purmerend heeft een binnenstad om trots op te zijn, maar die binnenstad heeft tegelijkertijd aan ruimtelijke kwaliteit verloren. De binnenstad van Purmerend heeft een aantal sterke ruimtelijke kwaliteiten. De historische identiteit is op bepaalde plekken nog steeds duidelijk zichtbaar, bijvoorbeeld op de Kaasmarkt. Daarnaast zorgen de
Groene gebieden rondom de binnenstad
compactheid van de binnenstad en de korrelgrootte van de bebouwing ervoor dat de binnenstad van Purmerend een aangenaam gebied is. Dit is bijvoor-
De Kaasmarkt als historisch hart
beeld voelbaar op de Padjedijk, een knus straatje met mooie panden en een leuk winkelaanbod.
De binnenstad als één groter geheel Vaak wordt de binnenstad van Purmerend gezien als het gebied waar alle winkels en horeca zich bevinden. Hierbij is de Koemarkt, die de afgelopen jaren sterk verbeterd is als horecaplein, een enorm gewaardeerd
De Koemarkt als gewaardeerd horecaplein
Karakteristieke gezellige straatjes als de Padjedijk
in het hart van de bezoekers van de binnenstad. Het is
Op dit moment wordt de potentie van de singels
Daarnaast is ook de historische kwaliteit op een aantal
echter belangrijk om niet te vergeten dat ook de
rondom de binnenstad onvoldoende benut. De verbin-
plaatsen verloren gegaan. Het Eggert Winkelcentrum
historische singels en het Plantsoengrachtpark deel
dingen tussen het voetgangersgebied en deze ruimtes
functioneert goed als winkelcentrum en wordt gevon-
uitmaken van de binnenstad. Juist dit groenblauwe
zijn schaars, en een aantal grote verkeersaders zorgen
den door de bezoekers. De schaal en verschijning
netwerk rond de binnenstad heeft in potentie een
ervoor dat het voor de bezoeker van de binnenstad niet
ervan staan echter in groot contrast met de historische
enorme ruimtelijke kwaliteit.
eenvoudig is om er te komen.
panden en de kwaliteit in de rest van de binnenstad.
stukje binnenstad, dat een plek heeft kunnen veroveren
12 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
In potentie kan de binnenstad, met haar menselijke maat en historische bebouwing, een huiskamersfeer oproepen. Dit is een kwaliteit voor bewoners uit de modernere stadswijken rondom de binnenstad en voor de bezoeker uit de regio.
De binnenstad als identiteitsdrager van Purmerend Het verschil tussen binnen en buiten benadrukt de onderscheidende rol van de binnenstad als historisch centrum van de stad. Daar voel je de ontstaansgeschiedenis van de stad, en is het tegelijkertijd prettig om te verblijven vanwege
Contrast tussen ‘binnen’ en ‘buiten’
de menselijke maat.
Het contrast tussen de binnenstad en de omliggende wijken is op weinig plekken in Nederland zo sterk
Hier ligt potentie om het gevoel te versterken
aanwezig als hier in Purmerend. Eerder is al genoemd
dat de binnenstad, net als vroeger, de ‘huiska-
dat de stad Purmerend en het gebied dat nu de
mer’ kan zijn voor de Purmerender en de
binnenstad is heel lang hetzelfde waren. Door de
bezoeker uit de regio. De binnenstad is zo de
enorme planmatige groeispurt vanaf de jaren ‘60 is het
identiteitsdrager van Purmerend, en het gebied
verschil in verschijningsvorm heel groot. De historisch
dat ervoor kan zorgen dat mensen trots zijn op
gegroeide binnenstad roept een gevoel van kleinscha-
hun eigen ‘stadje’. Zo kan het niet alleen
ligheid en gelaagdheid op. De omliggende wijken
functioneel en geografisch, maar ook gevoels-
hebben een moderne en ‘hardere’ verschijningsvorm,
matig het hart van de stad en de regio zijn.
met grotere blokken (zie de tekeningen rechts).
Iedereen is hier welkom!
Het contrast in sfeer en korrel tussen de binnenstad (‘binnen’) en de moderne stadswijk (‘buiten’), gezien vanaf de Melkwegbrug
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
13 van 53
2.3 Het publieksgerichte circuit onder druk De aantrekkingskracht van publieksgerichte functies is belangrijk voor een levendige binnenstad. Ondanks de compacte binnenstad ligt hier voor Purmerend een belangrijke transitieopgave, vanwege een afname in winkels en het ontbreken van een duidelijk ‘winkelrondje’.
Voor een aantrekkelijke en levendige binnenstad zijn
Dit, in combinatie met een gebrek aan ruimtelijke
winkels en andere publieksgerichte functies enorm
kwaliteit (weinig groen en/of andere uniforme aankle-
belangrijk. Zo’n publieksgericht gebied trekt immers
ding), zorgt ervoor dat de Breedstraat en de Dubbele
bezoekers.
Buurt op dit moment onvoldoende gebruikt worden. Er ligt dus duidelijk een opgave om het winkelrondje in de binnenstad van Purmerend beter neer te zetten.
Werken aan een duidelijk winkelrondje Een belangrijk aspect in de binnenstad is een duidelijk
Binnensteden zijn dynamisch, en altijd in ontwikkeling. Zo
winkelrondje, zodat bezoekers ook daadwerkelijk in
had het centrum van de stad vroeger een belangrijke
contact komen met de winkels aldaar. Op bepaalde
positie voor het uitwisselen van ideeën. De afgelopen
plekken in Purmerend gaat dit niet goed, wat (deels) een
decennia ontwikkelden binnensteden in Nederland zich als
verklaring is voor de problematiek in de Breedstraat. Uit
een ‘place to buy’, waarbij de winkelfunctie dominant was.
de looproutes van de bezoekers (zie enquêteresultaten
Door een toename in online winkelen beweegt de binnen-
in de bijlage 1) blijkt dat de passantenstromen zich
stad (ook die van Purmerend) zich weer terug naar een
verdelen tussen de Breedstraat/Dubbele Buurt en de
‘place to be’. Dit betekent een breder functieprofiel: een
Weeshuissteeg/Schoolsteeg, terwijl in laatstgenoemde
mix van winkelen, verblijven, werken en wonen.
straten veel minder winkels gevestigd zijn.
Om ervoor te zorgen dat een binnenstad aantrekkelijk blijft
Leegstand in de Breedstraat
Ontwikkeling aantal verkooppunten binnenstad Purmerend (bron: Locatus, 2021)
voor haar bezoekers zijn scherpe keuzes noodzakelijk. Vanwege de compacte omvang van de binnenstad van Purmerend is een grote toename in leegstand voorlopig uitgebleven. Toch zijn signalen hiervan zichtbaar, met leegstand in de Breedstraat, een belangrijke winkelstraat in Purmerend, en een afname van bepaalde publieksfuncties (bijv. zo’n 25% minder modewinkels in 10 jaar tijd).
14 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Branchering binnenstad Purmerend
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
15 van 53
2.4 Versnipperd door infrastructuur De historische binnenstad is versnipperd door infrastructuur. De dominantie van een aantal doorgaandverkeerroutes zorgt ervoor dat de potentie van de singels rondom niet benut wordt en de binnenstad als geheel aan verblijfskwaliteit verliest.
Vroeger was de binnenstad zichtbaar één geheel,
De sterke aanwezigheid van de auto betekent dat er
waarbij de ruimtelijke structuur afgebakend werd door
relatief weinig ruimte is voor fietsers en voetgangers om
het water en een aantal toegangspoorten. Tegen
de binnenstad op een prettige manier te bereiken.
woordig is deze structuur onherkenbaar. Dit wordt
Deze grotere verkeersstructuren zijn nu tevens het eerste
veroorzaakt door een aantal doorgaande verkeers-
wat de bezoeker ziet als die de binnenstad van Purmerend
aders die de binnenstad doorsnijden. De barrièrewer-
binnenkomt. De historische ruimtelijke structuur, waarbij
king hiervan zorgt ervoor dat bezoekers van de
de bezoeker het water oversteekt en daarmee de binnen-
Wanneer gesproken wordt over de binnenstad van
binnenstad de verbinding met het water en het groen
stad betreedt, is minder herkenbaar geworden. Zo werd
Purmerend gaat het meestal over het gebied tussen de
kwijt zijn. Dit gaat ten koste van de verblijfskwaliteit.
tijdens de binnenstadsateliers opgemerkt dat je nu recht
Gedempte Where, de Gedempte Singelgracht, de
Vooral de Gedempte Where, met meerdere rijbanen en
door de binnenstad kan rijden, zonder te merken dat je in
Westerstraat en de Nieuwstraat. In dit gedeelte van de
een aantal ventwegen, zorgt voor deze versnippering.
het historische hart van Purmerend bent.
binnenstad, het voetgangersgebied, ligt wat winkels en
De mogelijkheid om op veel plekken in de binnenstad
horeca betreft het zwaartepunt. In feite is de binnen-
(bijv. de Achterdijk, Kanaalkade, Schapenmarkt) op
stad een groter gebied, waar ook de oevers langs het
maaiveld te parkeren, zet de kwaliteit van de openbare
water en het Plantsoengrachtpark deel van uitmaken.
ruimte verder onder druk.
Welkom in de binnenstad van Purmerend
De weg als barrière tussen de binnenstad en de singels
16 van 53
Belangrijke (en drukke) verkeersaders doorsnijden de binnenstad
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Beemster
De binnenstad in een groeiend Purmerend In het gebied rondom de binnenstad neemt het aantal bewoners de komende jaren flink toe. Met het Waterlandkwartier en het Wagenweggebied worden, op een steenworp afstand van de binnen-
Wagenweggebied
stad, moderne stadswijken gerealiseerd voor vele (deels nieuwe) Purmerenders. Een goede bereikbaarheid van de binnenstad met verschillende vervoersmiddelen is een belangrijke uitdaging. Tegelijkertijd biedt de ontwikkeling van deze nieuwe stadswijken de binnenstad kansen. Kansen voor nieuwe groene verbindingen, bijvoorbeeld met de parken in de rest van de stad. En kansen voor nieuwe bezoekers, die straks te voet of op de fiets de binnenstad kunnen bezoeken. Over het parkeren zijn bezoekers overwegend negatief. Groei van de stad (extra lokaal bezoek) en een sterkere regiofunctie vragen om meer parkeerplaatsen. Met een aantal parkeergarages op strategische locaties aan de randen van de binnenstad kunnen bewoners en bezoekers alsnog op korte loopafstand hun auto kwijt (zie verdere
Wa te
r la
nd
kw
ar t
ie r
uitwerking in het volgende hoofdstuk). De binnenstad en omliggende ontwikkelingen binnen de grotere stedelijke groenstructuur en met huidige parkeermogelijkheden rondom de binnenstad
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
17 van 53
2.5 De binnenstad als verblijfsmilieu? Er is weinig groen in de binnenstad van Purmerend. Deze verstening zorgt voor hittestress en maakt verblijven minder aantrekkelijk. Daarnaast wordt ontmoeting niet overal gestimuleerd door een gebrek aan diverse soorten verblijfsplekken.
de verschillende binnenstadsateliers bleek hoezeer de
van de binnenstad hebben veelal een kleinere woning
Purmerender trots is op de Koemarkt. In vrijwel elk
en niet of nauwelijks buitenruimte. Ook maken ver-
atelier werd het horecaplein bovenaan de lijst van beste
blijfsplekken de binnenstad toegankelijker voor
Fijne verblijfsplekken zijn belangrijk...
...en in Purmerend is er ruimte voor verbetering
Het functieprofiel van binnensteden in Nederland
Verder zijn er in de binnenstad weinig mogelijkheden om
verbreedt. De afname van de winkelfunctie zorgt ervoor
in de openbare ruimte op een prettige manier te verblij-
dat de binnenstad van een plek om te kopen weer
ven. Het is belangrijk om ook publieke verblijfsplekken
terugbeweegt naar een plek om te zijn. Om de binnen-
te maken, waar bezoekers kunnen zitten en elkaar
stad van Purmerend te laten functioneren als het hart
kunnen ontmoeten zonder verplicht te zijn om een
van de stad en de omliggende regio is het van groot
drankje te bestellen. Op die manier ontstaat er meer
belang dat er genoeg prettige plekken zijn waar
leven in de stad en wordt er ruimte geboden voor
mensen kunnen verblijven en elkaar kunnen ontmoe-
verschillende groepen bezoekers.
plekken van de stad geplaatst. De Koemarkt is daarmee voor jong en oud een van de identiteitsbepalende plekken voor de binnenstad van Purmerend geworden.
Gebrek aan groen in de Breedstraat
ten. Dit gaat niet alleen over de hoeveelheid plekken waar bezoekers kunnen verblijven, maar juist om de
Er zijn in het hart van de binnenstad bijna geen plekken
kwaliteit en de diversiteit van verblijfsmilieus in de
om even kort te zitten. Zo is de Kaasmarkt een prachtige
binnenstad.
centrale locatie, maar daar staan maar een zeer beperkt aantal bankjes. Ook is er weinig groen in de binnenstad.
De Koemarkt is op dit moment de belangrijkste (en
Publieke groene verblijfsplekken, waar je bijvoorbeeld in
tevens meest gewaardeerde) verblijfsplek in de
de schaduw van een boom kan zitten, zijn een verrijking
binnenstad. Dit plein is in de afgelopen 15 jaar omgeto-
voor de binnenstad als verblijfsmilieu. Dit geldt voor
verd van parkeerplein tot bruisend horecaplein. Tijdens
bezoekers maar zeker ook voor bewoners. Bewoners Potentieel voor nieuwe verblijfskwaliteit, mits goed ingericht
18 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
De belangrijkste wensen voor de binnnenstad (genoemd tijdens de binnenstadsateliers) bijvoorbeeld ouderen en mensen met een beperking,
Een toekomstbestendige binnenstad is een groene
die af en toe even willen rusten tijdens het wandelen.
binnenstad
Deze uitdagingen komen ook sterk terug uit diverse
Vergroening is ook in het kader van klimaatadaptatie
enquêtes. 75% van de bewoners is niet tevreden over
een belangrijke uitdaging, bijvoorbeeld om hittestress
het groen in de binnenstad. Ondernemers beoordelen
tegen te gaan (iets waar de binnenstad van Purmerend
het aanwezige groen slechts met een 5,3.
op dit moment zeer kwetsbaar voor is). Meer groen (bijvoorbeeld bomen, maar denk ook aan gevelgroen of
In potentie kunnen de groene gebieden aan het water
daktuinen bij panden met relatief weinig monumentale
de bezoeker van de warme en versteende binnenstad
kwaliteit) zorgt voor betere bescherming tegen de
verlichting bieden. Het gebrek aan verbinding tussen
gevolgen van extremer weer door klimaatverandering.
het voetgangersgebied en de groene parkruimtes aan
Tegelijkertijd maakt het van de binnenstad een fijnere
de singels zorgt er nu echter voor dat bezoekers van de
plek om te zijn. Zo gaat vergroening met aandacht voor
binnenstad deze gebieden moeilijk kunnen vinden.
de ecologische waarde van groen hand in hand met de ambitie om een toekomstbestendige binnenstad te zijn.
Het Stadsgrachtpark aan de rand van de binnenstad
Vergroening van de binnenstad: gevelgroen bij de Eggert?
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
19 van 53
2.6 Werken aan een toekomstbestendige binnenstad De ambitie is om te werken aan een binnenstad die klaar is voor de toekomst. Duurzaam heid speelt hierbij een essentiële rol en wordt in deze visie zo integraal mogelijk meegenomen. Aan de hand van de ‘Sustainable Development Goals’ zorgen we ervoor dat de binnenstad van Purmerend klaar is voor de grote uitdagingen van deze tijd.
Verbeteringen voor de binnenstad van Purmerend Vanuit dit perspectief komen er ook kansen en uitdagingen naar voren voor de binnenstad van Purmerend (zie ook het schema met de meest relevante doelen op de pagina hiernaast). Sommige verbeterpunten zijn duidelijk zichtbaar. Zo is de binnenstad versteend, en daarmee gevoelig voor hittestress. Vergroening helpt tegen hittestress, en draagt op die manier bij aan de gezondheid van bezoekers en bewoners van de binnenstad (zie doel
Met dit Programma Binnenstad schetsen we een toe-
3). Verminderen van afvalstromen en focus op gezonde
komstbeeld voor de binnenstad van Purmerend. De
voeding zijn relevante opgaven die de binnenstad
vastgestelde visie Leefbare stad (Purmerend 2040) vormt
aangaat. Ook zijn er op dit moment bijvoorbeeld weinig
hiervoor de basis en is vertaald naar de binnenstad. De
drinkwaterpunten in de binnenstad. Dit is relatief eenvou-
ambitie is om een aantrekkelijke en levendige binnenstad
dig te verbeteren en draagt bij aan de beschikbaarheid
te worden, en ook te blijven voor toekomstige generaties.
van schoon water (zie doel 6). Maar ook minder zichtbare
Hiervoor moet rekening gehouden worden met de grote
dingen, zoals het verbeteren van geleidelijnen voor
uitdagingen van deze tijd, zoals de klimaatcrisis, duur-
blinden en slechtzienden in de binnenstad, dragen bij aan
zaam bouwen en de veranderende rol van fysieke plekken
het verminderen van ongelijkheid en daarmee aan een
ten opzichte van de online wereld.
duurzame binnenstad (zie doel 10).
De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn zeventien
Door in dit Programma Binnenstad expliciet aandacht te
doelen om van de wereld een betere plek te maken in
geven aan de SDG’s en de relevante doelen op een
2030. Deze doelen dienen als kompas om aan een
integrale manier mee te nemen, zorgen we ervoor dat de
duurzame en betere toekomst te werken.
visie ook waarde heeft voor toekomstige generaties
Centrumgebieden zijn bij uitstek gebieden waar veel
Purmerenders. Zo wordt de binnenstad van Purmerend
verschillende thema’s samenkomen.
met dit Programma nog toekomstbestendiger.
20 van 53
Zitmogelijkheden en groen op de Kaasmarkt
Ruimte voor de fiets? Niet op de Gedempte Singelgracht
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Een toekomstbestendige binnenstad? De huidige binnenstad van Purmerend bezien vanuit de Sustainable Development Goals
Belangrijkste conclusies van hoofdstuk 2 op een rij: •
De binnenstad van Purmerend is haar rol als centrale plek voor stad en regio enigszins verloren, terwijl de historische kwaliteiten wel de potentie bieden om als ‘huiskamer’ te functioneren.
•
De binnenstad beweegt naar een breder functiepalet dan alleen een winkelmilieu
•
De binnenstad is op dit moment versnipperd door auto-infrastructuur en afgesneden van het omliggende water.
•
De Breedstraat en Dubbele Buurt hebben een belangrijke rol in het circuit, maar bieden te weinig uitstraling.
•
Vergroening en het gebrek aan zitmogelijkheden zijn belangrijke verbeterpunten voor de binnenstad als verblijfsmilieu en voor meer ontmoeting.
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
21 van 53
Visie
3.1 Een duidelijke visie in 3 stappen De visie voor de binnenstad van Purmerend bestaat uit drie delen: een duidelijk en aansprekend verhaal over de binnenstad, een aantal ambities om aan verblijfskwaliteit te winnen en als laatste duidelijke keuzes om een goed functionerend publieksgericht circuit te realiseren.
identiteitsdrager van stad en regio moeten zijn. Mensen uit de stad en de regio moeten zich kunnen herkennen in de binnenstad. Het startpunt van deze visie is het uitdragen van een aansprekend verhaal over wat de binnenstad van Purmerend te bieden heeft voor verschillende doelgroepen. Een verhaal bovendien, dat overal in de binnenstad zichtbaar is en laat zien wat de binnenstad van Purmerend uniek maakt en onderscheidt van
Dit Programma Binnenstad schetst een nieuw toe-
andere steden in de omliggende regio.
komstperspectief voor de binnenstad van Purmerend. Hoe grijpen we de kansen die ontstaan in een context
Stap 2: De historische (singel)structuur als drager van
van stedelijke groei? En op welke manier gaan we om
ruimtelijke kwaliteit
met landelijke trends die dwingen tot verandering? Het
Om als binnenstad toekomstbestendig te zijn en als
is een stip op de horizon die nadrukkelijk gaat over de
aantrekkelijk en bereikbaar verblijfsmilieu te functione-
binnenstad als geheel en daarmee op een integrale
ren voor de verschillende doelgroepen zal er een aantal
manier naar het gebied kijkt. Hierin is ruimte voor
ingrepen gedaan moeten worden. Het herstellen en
met een diversiteit aan publieksgerichte functies
programmatische vernieuwing en het versterken van
versterken van de historische (singel)structuur is de
essentieel? Hoe zorgen we voor een duidelijk winkel-
de sociale meerwaarde, het maken van verbeteringen
drager om van de binnenstad weer één geheel te maken.
rondje met lokale helden op de juiste plek? En hoe kun je, met een aantal onderscheidende sfeergebieden,
en een juiste afweging tussen alles wat speelt in de
Stap 3: Een levendig publieksgericht circuit
ervoor zorgen dat de binnenstad voor iedereen als een
De ambitie is om de binnenstad als levendig interactie-
thuis voelt? En hieruit volgend, in welke gebieden
Stap 1: Een aansprekend verhaal over de identiteit van
milieu sterk te houden. De ingrepen uit de voorgaande
liggen kansen voor transformatie naar bijvoorbeeld een
de binnenstad
stap creëren een raamwerk waarbinnen voorzien kan
gemengd woon-werkmilieu? Door het maken van de
De binnenstad van Purmerend is het hart van een
worden in een divers en compleet aanbod plus activitei-
juiste keuzes houden we de binnenstad levendig en
groeiende stad, en zou daarmee de belangrijkste
ten. In welke delen van de binnenstad is de levendigheid
aantrekkelijk, nu en in de toekomst.
binnenstad.
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
23 van 53
3.2 Stap 1: Het verhaal. Ontmoetingen in het hart van Purmerend De binnenstad van Purmerend is de huiskamer van Purmerend en de omliggende regio. In deze moderne stad met historische kwaliteiten worden verhalen van lokale helden verteld, zijn producten uit de streek zichtbaar en ontmoeten alle Purmerenders elkaar! Purmerend is meer dan alleen een grote woonwijk in de polder. Maar wat is de lokale identiteit van de binnenstad, en wat maakt het speciaal? Om de binnenstad van deze groeiende stad bestaansrecht te geven, moet de stadse dynamiek opnieuw neergezet worden. Niet door voorbeelden uit andere steden te kopiëren of dingen uit het verleden te herhalen. Juist het vinden van een modern verhaal, geworteld in de lokale identiteit, helpt om de behoeftes van de komende decennia te vervullen. Alles start met het creëren van Purmerendse OntmoetingsPlekken. Ontmoeting staat, door het maken van leuke plekken, die uitstralen dat je in Purmerend bent, centraal in de binnenstad. De kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte (met een menselijke maat) zet Purmerend weer op de kaart. Deze ontmoetingsplekken vormen het cement voor de samenleving van Purmerend, en zorgen voor verbinding. Een collage van beelden om het verhaal van de binnenstad te vangen: een huiskamer vol met Purmerendse Ontmoetingsplekken (aangeleverd door bureau I.M.A.)
24 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Een binnenstad met sociale en maatschappelijke meerwaarde De binnenstad van Purmerend wordt een plek vol ontmoeting. Er is ruimte voor sport, toerisme, evenementen, de markt en er wordt een veilige omgeving gecreëerd. Zo merken de Purmerender en de regiobezoeker overal om zich heen de sociale en maatschappelijke meerwaarde van de binnenstad.
maatschappelijke en economische ambities voor de
lende doelgroepen wat te bieden en draagt integratie
binnenstad hand in hand.
van sporten in de buitenruimte in en om de binnenstad bij aan de kwaliteit en waardering van de binnenstad.
Gezonde en beweegvriendelijke omgeving - een goed voorbeeld van meerwaarde creëren Een groene leefomgeving die uitnodigt om je in te bewegen straalt positief af op bewoners en recreatieve bezoekers. Om sporten, spelen en bewegen te stimule-
Sociale meerwaarde genereren en benutten
ren is een aantal randvoorwaarden belangrijk. Door
Een goede binnenstad leidt tot gelukkige bewoners en
zichtbare en multifunctionele plekken te maken (bijv.
bezoekers. Een goede binnenstad biedt diverse aanlei-
sporttoestellen, maar ook bankjes), kunnen mensen
dingen om te komen en is aangenaam om te zijn. Daar
bijpraten, maar ook juist in beweging zijn. Zo worden
waar veel mensen bij elkaar komen ontstaan sociale
sport- en speelplekken ook sociale plekken. Interactie
interacties. In de binnenstad van Purmerend worden
(sporters, niet-sporters, kinderen die spelen, etc.) zorgt
ontmoetingen gestimuleerd door zowel de bezoekmotie-
ervoor dat sport bijdraagt aan goede stedelijke plekken
ven te verruimen als door de verblijfskwaliteit te vergro-
met veel sociale waarde.
Winkelend publiek en marktbezoekers brengen levendigheid
ten. Hierbij wordt ingezet op versterking van een kwalitatief goed aanbod (zie pagina 40), activiteiten en
Tegelijkertijd hebben sporters ruimte nodig. Er is een
gave plekken, passend bij het verhaal van de binnenstad.
verschil tussen verblijf in de binnenstad (en bijpassende
Speciale aandacht is er voor doelgroepen waarvoor het
inrichting, zoals voor spelende kinderen) en de buiten-
aanbod nog beperkt is, zoals jongeren. Het verbinden
ring van de binnenstad, waar meer ruimte is om bijvoor-
van onderwijs (H20-campus) met de binnenstad kan
beeld hard te lopen en routes te verbinden met omlig-
bijvoorbeeld kansen opleveren. Dit is de positieve spiraal
gende parken. De binnenstad van Purmerend wordt zo
waarbij een completere en aangenamere binnenstad
ingericht dat sport en spel op de juiste plek voldoende
ook leidt tot meer tevreden bezoekers. Zo gaan sociaal-
ruimte krijgt. Zo heeft de openbare ruimte voor verschilVerblijven en ontmoeten op de Kaasmarkt
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
25 van 53
Breder aanbod voor breder publiek
Iedereen die de binnenstad bezoekt, moet zich veilig
Dynamisch werkmilieu met veel werkgelegenheid
De binnenstad is een centrale ontmoetingsplek voor
voelen en het prettig vinden om anderen te ontmoeten.
De binnenstad genereert door het uitgebreide voorzie-
iedereen in Purmerend, Beemster en de regio. Gemeente
Daarbij gaat het om kleinere dingen zoals goede
ningenaanbod veel werkgelegenheid. Denk aan perso-
Purmerend ziet het niet alleen als kans, maar ook als een
straatverlichting, maar ook om grotere ingrepen zoals
neel in de detailhandel, horeca en culturele sector. Maar
opdracht om een completer en voor diverse doelgroepen
de aanpak van overlast door jongeren en een betere,
ook is en blijft het een vestigingsmilieu voor diverse
interessant aanbod te bieden. Denk hierbij aan concrete
veiligere fietsinfrastructuur. In het uitvoeringsprogram-
andere kleinere bedrijven en instellingen voor die zich
voorzieningen, zoals een ontmoetingsplek voor jongeren
ma wordt dit verder uitgewerkt.
graag op deze centrale levendige plek vestigen en is het
of een winkel met streekproducten. Maar ook aan dingen
een broedplaats voor nieuw ondernemerschap.
om te doen, zoals spelen bij de Koemarkt als de ouders op het terras zitten. Uitbreiding van het aanbod gaat gepaard met het ‘inkleuren’ van het verhaal. Evenementen en culturele activiteiten (binnen en buiten) kunnen het moderne verhaal, gecombineerd met de lokale identiteit, vertellen en voor extra aantrekkingskracht zorgen.
Een veilige binnenstad Veiligheid is een belangrijk aspect om het verhaal (het maken van al die prachtige Purmerendse ontmoetingsplekken) daadwerkelijk te laten opbloeien tot realiteit. Alleen een veilige binnenstad kan sociale en maatschappelijke meerwaarde bieden. Veiligheid vereist continu aandacht. De gemeente blijft in samenwerking met handhaving, ondernemers, eigenaren en politie actief aan de slag om de binnenstad nog veiliger te maken en veilig te houden.
26 van 53
Een binnenstad voor iedereen! Winkelend publiek, spelende kinderen en mensen die in het centrum willen verblijven
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
3.3 Stap 2: Historische (singel)structuur als drager De binnenstad van Purmerend moet weer als één samenhangend geheel gaan functioneren. Hierdoor wordt de binnenstad binnen haar historische structuur een nog fijnere plek om te wonen, werken en genieten.
Nu: Een versnipperde en minder herkenbare binnenstad
Toekomst: terug naar een herkenbare binnenstad
Zoals eerder geconstateerd, is deze historische structuur
Om de compacte historische binnenstad weer één kwalita-
enigszins verloren gegaan en versnipperd geraakt door
tief en samenhangend geheel te laten zijn, herstellen we de
een aantal grotere verkeersaders (Gedempte Where,
historische structuur. De verkeersaders door de binnenstad
Gedempte Singelgracht, Westerstraat en Nieuwstraat).
worden opgewaardeerd tot groene stadsboulevards, met
Door de barrièrewerking van deze wegen wordt het
meer ruimte voor voetgangers en fietsers en minder
Vroeger: de binnenstad als duidelijk afgebakend gebied
functionele deel van de binnenstad omsloten door auto’s
parkeren op straat. Kort parkeren eventueel kan in garages.
Een belangrijke kwaliteit van de binnenstad van
in plaats van door water en groen.
Hierdoor wordt de verbinding met het water hersteld.
stad die de afgelopen decennia in een korte periode
Dit gaat ten koste van de herkenbaarheid en kwaliteit van
Niet het asfalt, maar de natuurlijke grens van het water en
hard gegroeid is. In het verleden was deze historische
de binnenstad. Immers, voor bezoekers van de binnenstad
het groen markeert de grens van de binnenstad. De
structuur duidelijk herkenbaar, vanwege de natuurlijke
wordt de verbinding tussen het groene gebied aan het
binnenstad begint daar waar je via een van de bruggen het
grenzen van het water en het groen (in deze tijd was
water en het voetgangersgebied bemoeilijkt. Daarnaast
water oversteekt, of daar waar je een (teruggebrachte)
ook de Gedempte Where nog een rivier!). Een aantal
fungeert de autoweg in plaats van de singelstructuur nu
stadspoort passeert. Hiermee is de binnenstad als geheel
bruggen en stadspoorten markeerden op een heldere
als harde grens, terwijl deze singels historisch gezien
weer herkenbaar en bereikbaar, en wordt er een warm
manier de entrees van Purmerend.
bepalend waren voor de identiteit van het gebied.
welkom voor alle bezoekers geboden.
Vroeger: een herkenbare historische structuur, afgebakend door grachten en poorten
Nu: een versnipperde structuur, waarin de binnenstad afgesneden is van het water
Toekomst: de binnenstad als één samenhangend geheel binnen de historische structuur
Purmerend is het historische karakter, zeker in een
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
27 van 53
Een herkenbare binnenstad, functionerend als één geheel binnen de historische singels 28 van 53
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Mobiliteitskeuzes voor een bereikbare binnenstad Fietsafstand vanaf de binnenstad in minuten, gemeten vanaf de Kaasmarkt Purmerend: op weg naar fietsstad Een belangrijke omslag die in Purmerend gemaakt gaat worden, is een verandering in het verplaatsingsgedrag. In de binnenstad van Purmerend is de auto nog dominant aanwezig, zowel rijdend als geparkeerd. De kaart hiernaast laat zien dat alle stadsbewoners van Purmerend met gemak binnen 15 minuten op de fiets de binnenstad kunnen bereiken. Steeds meer mensen hebben een elektrische fiets. Dan ben je er nog sneller. Het stimuleren van fietsen en lopen als alternatief voor de auto is een belangrijke (en dus ook haalbare) ambitie, vanuit het Mobiliteitsplan en vanuit dit Programma Binnenstad. Ook moet de bevoorradingslogistiek passend zijn. Zwaar transport hoort niet thuis in de binnenstad (zie ook project 17 in het uitvoeringsprogramma). Dit alles zorgt voor een gezondere stad, een beter bereikbare stad en het maakt de binnenstad een fijnere plek om te verblijven. Kortom, een toekomstbestendige binnenstad.
Parkeren van binnen naar buiten Om een mobiliteitstransitie te realiseren wordt het STOMP-principe vaak als basis gebruikt. Dit betekent dat voetgangers (‘Stappers) prioriteit krijgen bij het inrichten van de stad. Daarna volgen ‘Trappers’ en het Openbaar Vervoer. Als laatste zijn (deel)auto’s aan de beurt (‘Mobility as a Service’ en dus Personenauto). Op deze manier worden actieve verplaatsingen gestimuleerd. Ook voor de binnenstad is dit principe leidend.
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
29 van 53
Op dit moment komen er relatief weinig regionale
hun fiets parkeren. Met een aantal aantrekkelijke
Om de binnenstad leefbaar te houden met een kwalita-
bezoekers naar de binnenstad. Het streven is om deze
collectieve fietsparkeergarages aan de rand van het
tief sterke openbare ruimte is in het Mobiliteitsplan
bezoekersstroom te versterken naar in totaal zo’n
voetgangersgebied (zie project 6 in het uitvoeringspro-
gekozen voor een goed bereikbare en autoluwe
100.000 regionale en eigen bezoekers gemiddeld per
gramma) zullen fietsers de binnenstad op een prettige
binnenstad met zo min mogelijk parkeren op straat.
week. Het gevolg hiervan is een toename van het
manier kunnen bereiken, zonder de voetganger tot last
Wat dit betekent voor bewoners in dat gebied wordt via
aantal verkeersbewegingenrichting naar de binnenstad
te zijn. Genoemde maatregelen worden opgepakt bij de
het Mobiliteitsplan verder uitgewerkt. Alternatieven
en daarmee het aantal mensen die hun auto of fiets
uitwerking van het Mobiliteitsplan.
voor het straat parkeren zijn de huidige parkeergarages
willen parkeren.
Claxonate, de Eggert-garage en de toekomstige
Autoparkeren in garages aan de randen
Stadhuisgarage. Daarnaast worden er aan de randen
Fietsparkeren aan rand voetgangersgebied
De binnenstad van Purmerend moet, als huiskamer van
van de binnenstad een aantal strategische nieuwe
Om voetgangers en fietsers daadwerkelijk meer
Purmerend én de regio, toegankelijk zijn voor iedereen.
garages gerealiseerd (zie ook project 5 in het uitvoe-
prioriteit te geven, moeten ze gefaciliteerd worden.
Voor doelgroepen zoals de regiobezoeker (waarbij een
ringsprogramma). Regio-bezoekers kunnen in zo’n
Behoud van het bestaande voetgangersgebied is hierin
verdubbeling in aantallen de ambitie is) is de auto nog
garage de auto kwijt, en via een aantrekkelijke loop-
belangrijk (dit is de meest eenvoudige manier om
steeds belangrijk en zijn veel extra parkeerplaatsen
route toch snel in de binnenstad komen.
voetgangers in het hart van de binnenstad centraal te
nodig.
stellen). Voor bezoekers van de binnenstad worden stimuleringsmaatregelen ingezet om te fiets (of met het openbaar vervoer) naar de binnenstad te komen. Verkeersveilige, logische en aantrekkelijke fiets- en looproutes naar de binnenstad zonder barrières zijn van groot belang. De fietser krijgt meer ruimte op de wegen in en nabij het centrum. Tegelijkertijd willen we voorkomen dat fietsers door dit voetgangersgebied heen fietsen en in de winkelstraten
30 van 53
https://nunc.nl/project/fietsenpakhuis/
https://www.zecc.nl/nl/project/2030/Parkeergebouw-Berlijnplein
Aantrekkelijke fietsparkeergarages (Fietsenpakhuis, Zaanstad).
Een modern parkeergebouw (Leidscherijn, Utrecht).
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
Project: een opgewaardeerde stadsboulevard in de binnenstad Om bezoekers van de binnenstad een warm welkom te geven worden een aantal straten opgewaardeerd tot groene stadsboulevards. Er komt meer ruimte voor voetgangers en fietsers, en minder voor doorgaand autoverkeer.
De ruimte die gecreëerd wordt, wordt gebruikt om goede fietsverbindingen en groene wandelroutes aan te leggen. Zo blijft de binnenstad bereikbaar voor alle vervoersmiddelen, en wordt fietsen en wandelen gestimuleerd. Extra aandacht wordt gegeven aan een goede oversteekbaarheid, zodat de verbinding tussen het voetgangersgebied
De Gedempte Where, Gedempte Singelgracht en
en de historische singels (en parkeergarages aan de
Westerstraat zijn op dit moment drukke verkeersaders die
randen) weer hersteld wordt. Zo transformeren de wegen
de binnenstad doorsnijden en een barrière opwerpen om
rondom het voetgangersgebied van een zee van asfalt
vanuit het voetgangersgebied naar de singels te komen.
naar een oase van groen.
Herinrichting van deze straten is nodig om de verbinding met het water te herstellen, en de binnenstad weer als één
Een warm welkom voor de bezoekers
geheel te laten functioneren. De ambities uit het Mobiliteits-
Het is niet vanzelfsprekend om, zoals in Purmerend, op
plan , om doorgaand verkeer niet meer door de binnenstad
hoge snelheid door een historische binnenstad te rijden.
te laten rijden en fietsers meer ruimte te geven zorgt voor
In de toekomst rijden automobilisten, als ze de binnen-
een grote kans om een nieuw profiel te realiseren.
stad betreden, over ‘vriendelijke‘ straten met klinkers.
a
https://www.west8.com/projects/revitalization_of_the_coolsingel/
Referentie: Heringerichte Coolsingel Rotterdam
Door de herinrichting van de wegen rondom het voetgan-
Van asfalt en blik op straat naar een groene boulevard
gersgebied en door de afname van de verkeersintensiteit
De binnenstad van Purmerend wordt ingericht voor de
wordt het weer duidelijker zichtbaar voor de bezoeker dat
mensen, en niet voor de auto. Parkeren door nieuwe
die zich in de binnenstad bevindt. Door binnenstadslogis-
bewoners en (regio)bezoekers zal grotendeels niet op straat
tiek en afvalinzameling efficiënter te organiseren kan de
gebeuren, maar in garages op strategische plekken rondom
verblijfskwaliteit verder verhoogd worden. Het betreden
de binnenstad. De asfaltwegen door de binnenstad worden
van de binnenstad wordt door de bestaande bruggen en
heringericht tot smallere wegen (bijv. met klinkers) voor
het terugbrengen van een aantal stadspoorten geaccentu-
bestemmingsverkeer.
eerd. Zo wordt de bezoeker op een warme manier welkom
a
Nog vast te stellen mobiliteitsplan voor de gemeente Purmerend
geheten in de herkenbare binnenstad.
2256.0521 Programma Binnenstad Purmerend_DEFIINITIEF 03-11-2022 - 17 november 2022
https://indebuurt.nl/zwolle
Referentie: Herinrichting stationsstraat Zwolle
31 van 53
32
van 53
Project: Een verbonden Singelpark Om de potentie van de historische singels te benutten wordt een verbonden Singelpark gerealiseerd. Vergroening en verbinding van de gebieden aan de singels zorgen voor nieuwe verblijfskwaliteit en voor een wandelrondje langs het water en door het groen.
binnenstad heen. Met loopbruggetjes of bewandelbare stadspoorten (zoals de luchtsingel in Rotterdam), en door het verwijderen van een aantal parkeerplekken en het toevoegen van groen is in Leiden een heel nieuw aantrekkelijk verblijfsmilieu ontstaan voor mensen uit heel de stad. Ook op andere plaatsen in Nederland wordt de kwaliteit van het water herontdekt, zoals in Zwolle, waar stadsstrand in de
De aanwezigheid van water rondom de binnenstad van
binnenstad is gerealiseerd. https://stadsstrand-zwolle.nl/
Purmerend is, in potentie, een enorme kwaliteit. Deze potentie wordt nu maar ten dele benut. Er zijn aanleg-
Het Purmerendse Singelpark
steigers voor passanten per bootje, er is een jachtha-
Het maken van een verbonden Singelpark geeft de binnen-
ven en in straten als het Whereplantsoen kun je fijn
stad van Purmerend als verblijfsmilieu een sterke impuls.
langs het water wandelen. Toch kunnen deze singels
Mensen kunnen een wandelrondje rondom de binnenstad
nog meer waarde bieden aan de binnenstad. Op dit
maken, of het park meenemen in hun hardlooprondje door
moment zijn de verschillende gebieden aan het water
Purmerend: langs het kanaal en de steigers bij de
niet met elkaar verbonden, en wordt een wandelrondje