B Masterplan Waterlandkwartier Purmerend totaal - zonder foto

Masterplan

WATERLANDKWARTIER PURMEREND 26 Mei 2021

BURA

2

Voorwoord U staat op het punt kennis te maken met een bijzonder gebied; echt en herkenbaar Purmerends, en toch vernieuwend. Groots, zonder het kleinschalige karakter van Purmerend te verliezen. Een gebied waar iedereen kan wonen ongeacht de grootte van de portemonnee, waar de kansen voor ondernemers voor het grijpen liggen en waar de openbare ruimte uitnodigt tot verblijf en ontmoeting. Bovendien een goed bereikbaar gebied dat verschillende soorten Openbaar Vervoer met elkaar verbindt, dat bereikbaar blijft voor de auto maar meer ruimte geeft aan de fiets en voetgangers. Een gebied dat van nature een aanvulling is op de historische binnenstad. Maak kennis, met Waterlandkwartier. In Waterlandkwartier komen vrijwel alle ambities van Purmerend samen. Iedereen in de stad en de regio voelt de woningnood; vooral onder jongeren en ouderen is de vraag naar woningen enorm. Om aan die vraag te kunnen voldoen en tegelijkertijd aantrekkelijk te blijven, wordt flink in de stad geïnvesteerd. De tijd dat Purmerend groeide door zich als een inktvlek uit te spreiden over het landschap is voorbij. We waarderen de open ruimte om ons heen en gebruiken de ruimte in de stad intensiever. Waterlandkwartier vertelt dat verhaal: een prachtige plek om te wonen, centraal in de stad, dichtbij voorzieningen en uitstekend bereikbaar met het OV.

We investeren in de openbare ruimte door groen daarin echt een plek te geven. Dit maakt het gebied niet alleen een fijner leefgebied, het is ook belangrijk bijvoorbeeld in het voorkomen van hittestress en voor een schone lucht. Voor ondernemers wordt een klimaat gecreëerd waarin het fijn ondernemen is: het gebied geeft ruimte aan creatief ondernemerschap. Waterlandkwartier is dé kantoorlocatie van Purmerend. De economische dynamiek in Purmerend krijgt hier in optima forma vorm, geheel in lijn met de economische visie. Het gebied is bovendien bijzonder goed bereikbaar. Met de aanwezigheid van een NS-station en de uitstekende busverbinding met Amsterdam, liggen er kansen om een volwaardig alternatief te gaan bieden voor veel van de autobewegingen in dit gebied. De transformatie van station Purmerend naar een volwaardig OV-knooppunt zet in dit Masterplan de volgende stap. Purmerend is daarmee meer verbonden met het netwerk van de regio. Met de ontwikkeling van veel extra volume aan wonen en economische activiteiten langs het spoort kan in een aantal stappen een tegenspits worden bewerkstelligd, waardoor de vervoerwaarde van het OV fors wordt vergroot. Dat OV-knooppunt is straks, samen met het Stadhuisplein boven de nieuwe parkeergarage, de verbindende factor tussen Waterlandkwartier en de historische binnenstad.

Hoewel zij een wezenlijk ander karakter hebben, lopen de beide gebieden als van nature in elkaar over. Als u straks in Waterlandkwartier de trein of de bus uitstapt maakt het niet uit of u naar links of naar rechts kijkt. U weet meteen: dit is Purmerend! Waterlandkwartier, met de Waterlandlaan als belangrijkste ader, herbergt op dit moment al veel voorzieningen als de bibliotheek, bioscoop en diverse zorgaanbieders. Die voorzieningen hebben ook in het nieuwe gebied een cruciale rol. Hetzelfde geldt voor zittende ondernemers en bewoners. We schuwen vernieuwing niet, maar bouwen wel voort op het mooie dat er al is. Dat doen we samen met de stad. Het gesprek met de stad over dit gebied zal de komende jaren voortdurend worden gevoerd, al is het maar omdat wij ons enthousiasme maar moeilijk kunnen bedwingen. De afgelopen tijd zijn waardevolle gesprekken gevoerd met partijen als de Provincie Noord-Holland, de Metropoolregio Amsterdam, de Vervoerregio Amsterdam, NS en Pro-Rail. Ook de inbreng van Heijmans als ontwikkelpartner was bijzonder waardevol. Wij zien uit naar de verdere samenwerking met al die partijen en hebben het volste vertrouwen dat dit Masterplan daarvoor een goede basis vormt. Thijs Kroese (Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling, wonen en Programma Purmerend 2040) Eveline Tijmstra (Wethouder Verkeer & Vervoer)

Wethouder Eveline Tijmstra

Wethouder Thijs Kroese

Masterplan Waterlandkwartier 3

4

Waterlandkwartier Purmerend kiest met het plan voor de herontwikkeling van het Waterlandkwartier voor een duidelijke koers van de stad. Purmerend wordt weer een knoop zoals zij vroeger ook was; een plek waar we elkaar ontmoeten, waar we wonen en werken en kunnen groeien. Het wordt ook een fysieke knoop; waar de oude en nieuwe stad bij elkaar komen, waar werken en wonen worden gemengd en waar trein, bus en fiets samenkomen om optimaal te worden verbonden met Amsterdam en de regio. Een blik vooruit Wanneer we de tijd vooruit spoelen, heeft het Waterlandkwartier een duidelijk positie in de MRA met een wervend woonmilieu en een onderscheidend werkmilieu. Het Waterlandkwartier is voor de bevolking zelf een herkenbare echt Purmerendse plek. De ontstaansgeschiedenis krijgt steeds meer karakter: van oude marktstad via uitbreidingsstad naar een volledige stad. In de nieuwe toekomst heerst een trots op hetgeen Purmerend te bieden heeft op economisch vlak met ICT/esports, zorg en dienstverlening en men prijst haar culturele en maatschappelijke voorzieningen. De inwoners van Purmerend zijn content met de woningen in dit gebied die niet alleen een aanvulling maar ook een tegenhanger zijn van de huidige overheersend grondgebonden woningvoorraad. De compacte woningen met veel voorzieningen in de directe omgeving geven antwoord op de behoeften van baby boomers en starters op de woningmarkt.

Toeristen en bezoekers landen in het Waterlandkwartier en verkennen van daaruit de bestaande stad, de Beemster en het ommeland. Het Waterlandkwartier biedt daarvoor ook de voorzieningen en ondernemers ontvangen hen met open armen. Op de nieuwe ansichtkaart van Purmerend staan straks de Melkwegbrug, de Koemarkt, werelderfgoed de Beemster en… dit Waterlandkwartier.

Masterplan Waterlandkwartier | 5

Inhoudsopgave

6

1. OPGAVE EN AMBITIE

9

1.1 Complete en compacte stad in het groen 1.2 Waterlandkwartier 1.3 Kansen en knelpunten

11 13 15

Historie Waterlandkwartier

17

2. DE ESSENTIE VAN HET WATERLANDKWARTIER

21

2.1 De essentie van het Waterlandkwartier

23

3. PURMERMIX

27

3.1 Gemengde stadswijk 3.2 Stedelijk leven 3.3 Pionierswijk voor innovatie en ondernemerschap 3.4 Stedelijk wonen 3.5 Cultuur en toerisme

29 31 33 35 37

4. ROBUUST RAAMWERK

41

4.1 Robuust raamwerk 4.2 Waterlandlaan als stadsboulevard 4.3 Stationplein 4.4 Wilhelminalaan als stedelijke route 4.5 Spaarbekken als stadswater 4.6 Cramwinckelplantsoen als stationssingel 4.7 Purmerweg als dijkpark 4.8 Binnenterreinen

43 47 49 52 54 56 58 61

5. NIEUWE MOBILITEIT

65

5.1 Mobiliteitsstrategie 5.2 Station aan de Waterlandlaan

67 71

Spoor op hoogte

74

5.3 Fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers 5.4 Bereikbaar maar auto te gast 5.5 Uitwerking mobiliteitsstrategie

77 79 81

6. GEZOND & DUURZAAM

85

6.1 Integrale duurzaamheid 6.2 Natuurinclusieve wijk 6.3 Gezond stedelijk leven 6.4 Klimaatbestendige wijk 6.5 Energie en circulariteit

87 89 91 93 95

Eksperiment

98

7. GROEIKERN VAN DE TOEKOMST

101

7.1 Stedenbouwkundig concept 7.2 Principes bebouwing

102 104

8. ADAPTIEF PLAN

111

8.1 Adaptief plan 8.2 Proces

113 117

Masterplan Waterlandkwartier 7

1

OPGAVE EN AMBITIE

Ligging Waterlandkwartier in Purmerend en ten opzichte van andere gebiedsontwikkelingen 10

1.1 Complete en compacte stad in het groen Purmerend heeft zich vanaf de jaren vijftig in hoog tempo ontwikkeld tot een groene forensenstad waar prettig wordt gewoond en die is gericht op de voorzieningen en werkgelegenheid in Amsterdam. Maar anno 2020 en twee generaties verder is een groot deel van de Purmerenders in Purmerend geboren en getogen. Zij zien Purmerend als hún stad en zoeken hier hun huis, hun baan, hun vermaak: hún leven in Purmerend. Purmerend staat op de drempel van een volgende fase in de historische ontwikkeling van de stad. Er wordt momenteel een nieuwe ruimtelijke koers ingezet, waarbij de focus verschuift van stedelijke uitleglocaties naar binnenstedelijke verdichting. Daarmee wordt het landschap gespaard en wordt voortgeborduurd op de identiteit van een compacte stad in het groen. Hierbij kan de huidige woningbouwbehoefte en de vraag naar stedelijke woonmilieus aangewend worden om tot een stedelijke kwaliteitsimpuls te komen, die Purmerend tot een completere en compacte stad maakt. De opgave om in de komende twintig jaar minimaal 10.000 woningen toe te voegen, vraagt nadrukkelijk om een koppeling met ontwikkelingen in werkgelegenheid en voorzieningen voor de stad en regio om zo ook de leefbaarheid voor haar inwoners te garanderen. De sprong naar een meer duurzame mobiliteit is hierin een randvoorwaarde.

Mede daarom vinden de verdichtingsopgaven plaats nabij OVknooppunten. Vanuit die blik geeft de stationsomgeving aanleiding om hier strategisch in te zetten op een meer stedelijke identiteit, een aanvullend woon-werk milieu te ontwikkelen welke Purmerend nog niet heeft. Enerzijds ingegeven vanuit de vraag en anderzijds vanuit de schaarse ruimte die er is, wordt ingezet op een hoog stedelijke ontwikkeling in hoge dichtheden.

1.1.1 MASTERPLAN De reeds opgestelde en in 2020 vastgestelde gebiedsvisie Stationsgebied Purmerend en Waterlandlaan toont hier een eerste aanzet toe. Het voorliggende Masterplan bouwt hierop voort. Het heeft als doel om als adaptief raamwerk te dienen voor een meerjarige ontwikkeling, waarbij programma’s en ambities in de loop van de tijd nog kunnen bijstellen. Het plan laat zien wat de toegevoegde waarde is voor Purmerend, moet uitnodigend zijn voor investeerders, en gedragen worden door de Purmerendse samenleving en politiek. Het Masterplan legt, zowel privaatrechtelijk als publiekrechtelijk de leidraad voor de ontwikkeling van het Waterlandkwartier. Mede omdat er reeds verschillende initiatieven spelen en er geen uitgewerkt ruimtelijk kader is, is er behoefte aan een verdere uitwerking van de gebiedsvisie.

-./01.2./34

567089.79:6.;:6<5/8=>

Door de centrale ligging, vele voorzieningen en de nabijheid van openbaar vervoer is ervoor gekozen juist hier een woonmilieu toe te voegen dat Purmerend nog niet heeft. Het wordt een woonmilieu dat zich mengt met andere functies en in hoge dichtheden wordt gerealiseerd dat past bij de doelgroepen waar de woonvraag het grootst is: starters, senioren en eenpersoonshuishoudens uit verschillende inkomensgroepen. In het gebied is ruimte voor het toevoegen van 1800 woningen in een gemengd woonmilieu. Minimaal 30% van de woningen bestaat uit sociale huurwoningen en 30% uit middeldure huur/betaalbare koopwoningen. De diversiteit geeft veelzijdigheid, levendigheid, zorgt voor doorstroming en economische bloei. De combinatie met werken en voorzieningen en het openbaar vervoer maakt dat alles binnen handbereik is. Het zorgt ervoor dat de bewoners en bezoekers elkaar tegenkomen op straat, dat het werken en het wonen met elkaar vervlecht en dat het delen van de auto en de fiets vanzelfsprekend is.

0

$"$," $!",$,(&  ,) () * ,,( 123145689 5 3315455  356  6565

Visie Stationsgebied & Waterlandlaan Purmerend (Venhoeven, 2020)

Masterplan Waterlandkwartier 11

De ontwikkeling van het Waterlandkwartier als onderdeel van de binnenstedelijke ontwikkelingsopgave van Purmerend

12

1.2 Waterlandkwartier Het plangebied bevindt zich ten noorden en zuiden van de Waterlandlaan. Aan de noordzijde is het gebied begrensd door de Purmerweg en de Where, aan de oostzijde door de Gorslaan en aan de zuidzijde door de Boezemstraat, Kilstraat en het Beatrixplein. Het gebied kent nu al veel diversiteit. Er wordt gewoond, gewerkt en er zijn veel voorzieningen waar goed gebruik van wordt gemaakt. Het plangebied is circa 27 hectare groot. De ligging van het plangebied rondom station Purmerend en de historische binnenstad biedt potentie voor doorontwikkeling. In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) vormen OV-knooppunten dé sleutellocaties voor verstedelijking, die een belangrijke rol kunnen vervullen in de versterking van het polycentrische model. De nabijheid van Amsterdam en de schakelpositie van Purmerend als poort tussen de MRA en Noord-Holland Noord kan op lokaal niveau worden verzilverd, zodanig dat de regiofunctie tevens wordt versterkt. De nabijheid van de Beemster en de centrale ligging tussen toeristische trekpleisters als de Zaanse Schans, Unescogebieden en Volendam bieden perspectieven. De kracht van Purmerend is dat het een compacte en complete stad is in het groen en dat hierdoor de invloedsfeer van het Waterlandkwartier groot is.

is de verbinding met de binnenstad in gang gezet. De ontwikkelpotentie in de stationsomgeving is met name waardevol wanneer bij de transformatie van het gebied een goede aansluiting wordt gevonden met de bestaande context, de directe omgeving en de rest van Purmerend, zowel ruimtelijk, economisch als sociaal. De dynamiek van de stationsomgeving vergt daarom ook afstemming met andere gebieden en actuele ontwikkelingen in de stad, zoals het Wagenweggebied ten noorden van het centrum en de Koog. De ontwikkeling heeft niet alleen effect op de (nieuwe) bewoners van het betreffende stukje stad rond het station, maar voor de stad als geheel. Het gebied voegt iets toe aan de stad, ook op maatschappelijk gebied. Het wordt een plek waar het “thuis” gevoel voorop staat, waar ruimte is en voorzieningen zijn voor jong en oud, arm en rijk. De ontwikkeling van het Waterlandkwartier is een volgende stap in de intrinsieke verandering van het karakter, de kracht en kwaliteit van Purmerend. Daarbij gaat het om zaken als toekomstbestendigheid, weerbaarheid, sociaal maatschappelijk, profiel, metropolitane kracht en economie.

Op steenworp afstand van de historische kern van Purmerend, kan de stationsomgeving een belangrijke bijdrage vervullen in het verknopen van verschillende regionale en stedelijke ontwikkelingen. Het Waterlandkwartier en de binnenstad vormen straks één centrumgebied. Met diverse projecten langs de Purmersteenweg en de komst van de stadhuisgarage

Sleutelgebieden MRA Strategische notitie februari 2020

Het Waterlandkwartier als sleutelgebied binnen de Metropoolregio Amsterdam

Sleutelkaart met daarin de voornaamste strategische opgaven voor het Waterlandkwartier gezien van het perspectief van de Metropoolregio Masterplan Waterlandkwartier 13

BODEMDALING

GROEN

bestaand groen potentiële groene verbinding waardevolle bomenrijen

WATEROPGAVE

bodemdaling hoog risico op wateroverlast risico op wateroverlast

HITTE(STRESS)

gebied met hoog hitte-eilandeffect gebied met hitte-eilandeffect zone met veel asfalt

ROUTES VOOR FIETS EN VOETGANGERS

halte openbaar vervoer hoofd fietsstructuur hoofd voetgangersverbinding

PARKEREN

parkeren in openbare ruimte parkeren op eigen terrein gebouwd parkeren

OPENBARE RUIMTE

groene plekken in het Waterlandkwartier sport of spel schoolplein

14

1.3 Kansen en knelpunten De inzet voor het Waterlandkwartier is hoog. De intentie is dat het rommelige gebied de komende jaren wordt getransformeerd tot een levendige stedelijke stadswijk. Het gebied heeft op dit moment geen sterke, eigen identiteit. Dit geldt zowel voor de programmatische invulling als de ruimtelijke kwaliteit. Het huidige gebied wordt als gefragmenteerd ervaren, met veel parkeren op straat, achterkanten, een stenige openbare ruimte en een drukke Waterlandlaan. Bovendien wordt het gebied als onoverzichtelijk gezien qua ruimtelijke oriëntatie. Vanuit de ‘stad op ooghoogte’ is het geen prettig gebied om te verblijven en wordt het soms ook als sociaal onveilig bevonden. Qua programma zijn er enkele interessante functies in de nabijheid zoals het stadhuis, poppodium en het ziekenhuis. In het gebied zelf vinden we de bibliotheek, de bioscoop, een school voor speciaal onderwijs en werkfuncties, maar die zijn niet zo gesitueerd dat ze het gebied doordringen en daardoor geven deze functies geen kleur aan het gebied. Daarnaast is er te weinig dichtheid en zijn er te weinig ‘adressen’ om het gebied levendig te maken. De mogelijkheden die een station kan geven qua levendigheid worden onvoldoende benut, doordat het nog niet functioneert als een echte OV-knoop en niet ligt aan het stedelijk netwerk.

Dichtheid rondom het station ontbreekt en goede routes ernaartoe vanuit de omliggende buurten missen. Kortom, de vervoerswaarde van het station kan beter worden benut door het toevoegen van woningen en ander programma, het beter positioneren van het station in het stedelijk weefsel en het verknopen van vervoersystemen. Door daarnaast meer werk- en onderwijsprogramma in het gebied te ontwikkelen, kan ook een tegenspits (uit Amsterdam en

regio) worden gecreëerd. In combinatie met andere ontwikkelingen in de stad, waaronder ICT/esports geeft dit een enorme boost aan Purmerend en de waarde daarvan in de regio en de polycentrische MRA. Met de komst van een HOV-verbinding en aansluiting op de Noord/Zuid lijn en meer lokale bussen kan van het station een echte multimodale knoop gemaakt worden. Het verbeteren van het OV en het creëren van meer ruimte voor de fiets biedt de mogelijkheid om op een andere manier te kijken naar het toekomstig verkeerssysteem in het gebied en biedt kansen voor een duurzame inrichting van de openbare ruimte met meer ruimte voor groen, klimaatadaptatie etc. Zo kan een woon- en leefomgeving worden gecreëerd die toekomstbestendig is en een bijdrage levert aan de woonkwaliteit van stad en regio. In potentie is er al een sterke ruimtelijke opzet aanwezig. De centrale ligging en de langere lijnen kunnen daarbij de basis vormen: de Where, Waterlandlaan, Spaarbekken, Purmerweg en de verbinding Wilhelminalaan-Geulenstraat. Naast de bestaande opgaves kent het Waterlandkwartier enkele urgente opgaves waarop het plan kan inspelen, zoals klimaatadaptatie, verduurzaming van de bebouwing, biodiversiteit en het tegengaan van hittestress.

Foto’s Waterlandkwartier Masterplan Waterlandkwartier 15

N

fo

o

m

ru

g Struktuurplan Purmerend 1972 16

6

Historie Waterlandkwartier Op de locatie van het huidige Purmerend bevond zich al aan het eind van de twaalfde eeuw een oevermarktnederzetting. Dit kleine vissersdorp groeide met de drooglegging van de Beemster (1612), de Purmer (1622) en de Wormer (1626) uit tot het centrum voor de handel in akkerbouw-, tuinbouw- en veeteeltproducten in Waterland en werd daarmee de marktstad van de regio. Tot de negentiende eeuw vindt de groei van de stad plaats binnen de vestingmuren. De aanleg van een aantal grote infrastructurele ingrepen zoals het Noord-Hollands kanaal (1819-1824) en de spoorlijn (1884) zorgen voor de industriële ontwikkeling van Purmerend langs de Where. De spoorlijn Amsterdam-Zaanstad-Purmerend opent in 1884. Het station wordt bewust op afstand van de grachtengordel van Purmerend gebouwd, met het oog op een eventuele toekomstige stadsuitbreiding. Tien jaar later vertrekt vanaf het Tramplein voor de eerste keer een tram naar Amsterdam. Tot 1949 blijft deze lijn in stand. Purmerend groeit begin twintigste eeuw door buiten de veste. In 1912 krijgt de architect H.P. Berlage de opdracht een uitbreidingsplan te ontwerpen, dat de terreinen tussen de stad en het station bestrijkt. Dit plan wordt echter nooit uitgevoerd. In plaats daarvan krijgt de stedenbouwkundige Wieger Bruin de opdracht een plan voor de Zuiderpolder te maken.

De verkaveling van dit plan sluit aan op de bestaande richtingen en straten als de Vooruitstraat en de Korte Herengracht. Ook dit plan leidt niet tot een volledige ontwikkeling van het gebied tussen de grachtengordel en het station. LINEAIR CENTRUM Purmerend kent een lange geschiedenis en heeft ruim 600 jaar stadsrechten. Tot 1960 was Purmerend een kleine handelsstad met ongeveer 10.000 inwoners. In de periode daarna groeit Purmerend in een aantal stappen door naar een stad met momenteel bijna 82.000 inwoners, met de ambitie om de komende jaren door te groeien tot een stad van ongeveer 100.000 inwoners. Deze explosieve groei in de periode na de tweede wereldoorlog legt de basis voor het huidige Purmerend en legt de stedenbouwkundige onderlegger waarbinnen toekomstige ontwikkelingen zouden moeten plaatsvinden.

realisatie van het lineaire centrum geconsolideerd in het uitbreidingsplan van 1964 wederom van de hand van Wieger Bruin en Hubertus Vink. Het Waterlandkwartier is in dit plan voorbehouden aan bebouwing voor openbare en bijzondere doeleinden. Een nog spectaculairdere fase van stadsuitbreiding breekt aan in 1966, met de vaststelling van de Tweede Nota Ruimtelijke Ordening. Hierin wordt o.a. Purmerend aangewezen als ‘groeikern’. Het begrip ‘gebundelde deconcentratie’ staat hierin centraal: groei wordt gefaciliteerd buiten de grote steden (deconcentratie), maar wel op een beperkt aantal locaties (gebundeld). In hoog tempo worden nieuwe uitbreidingswijken in de Polders gerealiseerd, maar van de ambitie van de uitbouw van een lineair centrum en de ontwikkeling van het Waterlandkwartier komt niet veel terecht. Met de opmaak van het Struktuurplan Purmerend 1972 werd een groei voorgesteld van Purmerend tot een gemeente met circa 100.000 inwoners. Dit plan heeft lange tijd (tot ver in de jaren negentig) gefungeerd als de blauwdruk voor de ontwikkeling van Purmerend. Het gedachtegoed van het lineaire centrum vormt ook in dit plan de kern waar rondom nieuwe woonwijken ontwikkeld worden.

PROGRAMMA VAN EISEN EN STRUCTUURSCHETS GORS-NOORD In 1978 wordt het eerste en enige concrete plan gemaakt voor de inrichting van het huidige Waterlandkwartier. De structuurschets richt zich op de opgave om ‘uit het niets’ het begrip centrum vorm en inhoud te geven in Gors-Noord en is een concretisering van het Struktuurplan Purmerend 1972.

Het Structuurplan uit 1957 (Wieger Bruin en Hubertus Vink) legt de basis voor deze ontwikkeling en schetst een forse uitbreiding van Purmerend tot een stad met 40.000 inwoners. In dit plan wordt voor het eerst gesproken over de realisatie van een lineair centrum voor Purmerend waarin het Waterlandkwartier, verbonden met het historisch centrum via de Purmersteenweg en Wilhelminalaan, samen met het historisch centrum het hart van de nieuwe stad gaat vormen. Nieuwe woonwijken worden rond dit nieuwe centrum in de polder getekend. Zeven jaar later wordt de ambitie voor de Kaft Programma van eisen en Structuurschets Gors-Noord Masterplan Waterlandkwartier | 17

Enkele beelden uit het Programma van eisen en Structuurschets Gors-Noord 18

De ‘stedelijke zone’ van deze Structuurschets, het huidige Waterlandkwartier, ging uit van een stedelijke verkaveling met een hoge(re) dichtheid en een horizontale en verticale menging van functies waarin wonen gecombineerd wordt met werken (kantoren) en (stedelijke) voorzieningen. Het centrum groeide door in dit gebied, maar het kernwinkelapparaat bleef in het historisch centrum. In dit gebied was ruimte voor bedrijvigheid en voorzieningen. Het was een vestigingsplek voor verschillende scholen en hier is ook het multifunctioneel centrum (bibliotheek, bioscoop, theater P3, muziekschool, creativiteitscentrum) gerealiseerd. In tegenstelling tot eerdere plannen werd ook een aanzienlijk woonprogramma voorgeschreven voor GorsNoord. Dit wonen ging niet ten koste van de ruimte voor werkgelegenheid en voorzieningen, maar werd daarbij opgeteld. Daardoor ging de dichtheid omhoog en dat vroeg om een ander benadering voor de invulling van het gebied, namelijk bouwen in gesloten bouwblokken en een andere parkeeroplossing (onderdeel van de verticale menging). De ‘stedelijke zone’ werd een centrum stedelijk woonmilieu met voornamelijk kleine gestapelde woningen voor alleenstaanden. De woningbouw in dit gebied is voor de lagere inkomens. Er werd destijds uitgegaan van een verdeling van het woningbouwprogramma waarbij 70% bestemd was voor Amsterdammers en 30% voor Purmerenders.

TOELICHTING STRUCTUURSCHETS In de Structuurschets werd de ontwikkeling van het lineaire centrum als uitgangspunt genomen. Bij de opzet van de ‘stedelijke zone’ werd voortgeborduurd op een aantal karakteristieken van het bestaande centrum zoals de parallel lopende hoofdroutes (de Gedempte WherePurmersteenweg) en haaks daarop staande verbindende routes van en naar de verschillende stadsdelen (de Hoornselaan en de Kooimanweg). De structuur van de ‘stedelijke zone’ werd in grote mate bepaald door de ligging en het gebruik van drie belangrijke hoofdroutes: de Waterlandlaan als verbinding tussen binnenstad en Purmer (voor verkeer); de Wilhelminalaan-Geulenstraat als de verbinding tussen de binnenstad en de Gors-Noord en als stedelijke route die de ontsluiting vormde voor fietsers en voetgangers, bedienend verkeer en in beperkte mate voor auto’s van bewoners, bezoekers en werkers. Het Stationsplein vervulde hierin een belangrijke rol als openbaar vervoersknooppunt voor trein- en busverkeer en werd direct gekoppeld aan deze stedelijke route; tot slot de Gorslaan die loodrecht op de ‘stedelijke zone’ stond. Aan deze route konden volgens het plan gebouwen van grote omvang worden gerealiseerd. Woonbebouwing

was hier minder op zijn plaats vanwege de geluidshinder en het karakter van de Gorslaan. Voor de kruising van de stedelijke route en de Gorslaan waren twee opties voorzien; een gelijkvloerse kruising of een ongelijkvloerse overbouwde kruising. In de ‘stedelijke zone’ werd in gesloten bouwblokken gebouwd die opgenomen waren in een stedelijk rooster (stratenpatroon) waarin ook waterpartijen en pleinen en de menging van de verschillende functies waren vastgelegd. Een uitgangspunt voor de bebouwing in de Gors-Noord moest meer zijn dan een optelsom van de gebouwen; er moest een eenheid ontstaan. Deze eenheid kon ontstaan door vorm-structuur en materiaalverwantschap van de gebouwen, maar vooral door de vormgeving en de inrichting van de buitenruimten. WATERLANDKWARTIER Een concretisering van de ambities, lineair centrum en de Structuurschets Gors-Noord heeft nooit volledig plaatsgevonden. Het Waterlandkwartier kwam pas laat tot ontwikkeling en in een periode waarin de slagkracht als gevolg van de crisis van de jaren tachtig beperkt was. Pas tussen 1983 en 1993 werd het Waterlandkwartier ingevuld. Dit gebeurde ad hoc en slechts gedeeltelijk op basis van de Structuurschets De Gors-Noord uit 1978.

Onderdelen van de ambities werden gerealiseerd (Waterlandlaan, Spaarbekken, functiemenging), maar de wens om van het gebied een aantrekkelijk, levendig, gemengd stedelijk gebied te maken dat werkt als onderdeel van het lineaire centrum is niet uitgekomen. Opvallend is de parallel tussen de ambities en uitgangspunten uit de plannen van de jaren zeventig en de opgave voor het Waterlandkwartier van vandaag. Veel opgaven, zoals het maken van een sterke goede verbinding, het mengen van functies, de creatie van een kwalitatieve openbare ruimte en de stationsknoop, zijn onderdeel van deze herijking van het Waterlandkwartier. Een groot verschil in de ambities is de wens om juist de Waterlandlaan als stedelijke route, met de stationsknoop, in te zetten in plaats van de Wilhelminalaan-Geulenstraat. De doorontwikkeling van het Waterlandkwartier heeft de potentie om onderdelen van het oude plan weer op te pakken en te vertalen naar de eenentwintigste eeuw. Daarnaast kunnen elementen uit het gedachtegoed van de groeikernen, zoals pionieren, ondernemerschap, menselijke maat, ‘eksperiment’, collectiviteit en ontmoeting, de basis vormen voor een sterke eigen identiteit van het gebied.

Masterplan Waterlandkwartier | 19

2

DE ESSENTIE VAN HET WATERLANDKWARTIER

PURMERMIX Het Waterlandkwartier wordt een wijk van en voor Purmerend. Het wordt een plek voor iedereen, een hoogstedelijk en levendig woon- en werkmilieu, waar wordt gewoond en gewerkt in hoge dichtheid. Nieuwe en bestaande kantoren worden ingepast in de wijk. Er komen woningen bij voor woningzoekenden uit Purmerend en de regio voor met name jong en oud. De aanzienlijke groei van het aantal inwoners biedt draagvlak voor voorzieningen, scholen, zorg en horeca in het Waterlandkwartier en in de omliggende

ROBUUST RUIMTELIJK RAAMWERK De ontwikkelvisie legt een sterk raamwerk vast voor het Waterlandkwartier. Dit raamwerk wordt uitgebouwd op basis van de uitgangspunten van het lineaire centrum en de identiteit dragende structuren in het gebied. Het raamwerk legt de basis voor en vormt het ruimtelijk kader waarbinnen ontwikkelingen in het gebied kunnen plaatsvinden.

NIEUWE MOBILITEIT Mobiliteit wordt in het Waterlandkwartier anders georganiseerd. Het gebied wordt optimaal ontsloten met openbaar vervoer (bus, trein en mogelijk in de toekomst HOV) en voor fietsers en voetgangers. Er wordt daarmee de basis gelegd voor een wijk waarin het autogebruik en bezit, door gebruik van deelmobiliteit, aanzienlijk afneemt. Doordat de auto minder ruimte inneemt, kan het openbaar gebied in het Waterlandkwartier groen worden ingericht met veel ruimte om te wandelen, te fietsen en te verblijven.

GEZOND EN DUURZAAM De transformatie biedt kansen voor een integrale verduurzaming van het Waterlandkwartier. De nieuwe woningen, kantoren en voorzieningen gaan voldoen aan de hoge eisen op het gebied van energieprestaties en worden aardgasvrij gerealiseerd. Het Waterlandkwartier wordt groen en duurzaam ingericht, met aandacht voor natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie. In de openbare ruimte wordt veel aandacht besteed aan groen. Daarnaast biedt de nieuwe wijk ruimte voor sport en spel en worden bij de transformatie de principes van circulariteit toegepast, zodat bouwmaterialen optimaal worden hergebruikt. GROEIKERN VAN DE TOEKOMST Het Waterlandkwartier wordt een stadswijk zoals Purmerend nu nog niet kent, met intensief gebruik van de ruimte en de menging van functies. De wijk zal een sterke eigen unieke beeldtaal krijgen op basis van een hedendaagse interpretatie van de architectuur van de groeikern waarbij de menselijke maat centraal staat. Gebouwen hebben een stevige basis, met een actieve levendige plint, die aansluit bij de bestaande bebouwing in Purmerend. Daarboven ontstaat een nieuwe eigentijdse skyline bestaande uit compacte hogere gebouw en opbouwen.

22

++

2.1 De essentie van het Waterlandkwartier De essentie van de transformatie van het Waterlandkwartier is de creatie van een gemengd stedelijk gebied waar wonen en werken wordt gecombineerd met aantrekkelijke recreatiemogelijkheden voor iedereen. Het Waterlandkwartier vormt samen met de historische binnenstad het lineaire centrum van Purmerend en wordt goed verbonden met de directe omgeving en de omliggende wijken, de Beemster en de polders, maar krijgt tegelijkertijd een sterk eigen zeer stedelijk groen karakter. In het Waterlandkwartier wordt gebouwd met de vernieuwingsdrift die zo typerend was voor de jaren zeventig. Het Waterlandkwartier wordt een vernieuwende, duurzame ‘pionierswijk’ waar inwoners, werknemers en bezoekers graag komen, en functioneert als visitekaartje van de stad. Er ontstaat in het Waterlandkwartier een aantrekkelijk leefklimaat door het verhogen van de verblijfkwaliteit van de openbare ruimte, de creatie van levendige plinten en de realisatie van goede en betaalbare woningen voor starters, jongeren, ouderen en gezinnen met interesse in stedelijk wonen.

Plankaart Masterplan Waterlandkwartier Purmerend

In het Waterlandkwartier werkt Purmerend aan de gezonde stad van de toekomst. Bij de ontwikkeling wordt ingezet op een zo duurzaam mogelijke ontwikkeling. Dit gebeurt op alle aspecten: energie, mobiliteit, natuur, inclusiviteit en circulariteit. Kennis die opgedaan wordt bij de transformatie van het Waterlandkwartier kan de stad direct inzetten bij de ontwikkeling van volgende projecten in de stad. Door de uitbouw van het lineaire centrum komt het station centraal in de stad te liggen. Daarmee wordt het een belangrijke entree naar de stad en is zij tegelijkertijd een belangrijke pijler onder de ontwikkeling van het hele plangebied. Het station wordt ontwikkeld tot een multimodale vervoersknoop waar de verschillende vervoerssoorten samenkomen. Mogelijk kan hier in de toekomst een halte van de HOV-lijn worden gerealiseerd. Het plan houdt rekening met het op termijn vernieuwen van het station richting de Waterlandlaan door de perrons te verlengen, dan wel te verknopen en een (extra) entree in combinatie met een bus voorziening te realiseren aan de Waterlandlaan. Dit Masterplan is te vatten in vijf thema’s: • Purmermix • Robuust ruimtelijk raamwerk • Nieuwe mobiliteit • Gezond en duurzaam • Groeikern van de toekomst

Masterplan Waterlandkwartier 23

De Waterlandlaan als stadsboulevard

24

Masterplan Waterlandkwartier 25

3

PURMERMIX

Legenda Ruimtelijke tyopologie drukke

pleinen

Geanimeerde plint, veel entrees en veel bezoekers

stadsboulevard buurtpleinen

Levendige plint, regelmatig entrees en bezoekers

parken

Actieve plint, voldoende entrees en bezoekers

parallelle routes groene waterkanten rustige

28

Programma

woonstraten

3.1 Gemengde stadswijk Het Waterlandkwartier wordt een gemengd woonwerkgebied. Enerzijds als uitbreiding van het bestaande centrum in de ooit ingezette gedachte van een lineaire centrumontwikkeling, anderzijds als duidelijke tegenhanger van het eenzijdige grondgebonden woonmilieu van de omliggende woonwijken. De komende jaren wordt nieuw programma toegevoegd. Er worden tenminste 1800 woningen toegevoegd aan het Waterlandkwartier (30% sociale huur en 30% doorstroom woningen betaalbare koop en middeldure huur) en een flink aantal kantoormeters. In het gebied wonen en werken nu al mensen. In de toekomst komen er nog meer mensen bij die het gebied als hun thuis gaan beschouwen. Dit vraagt ook om ruimte voor (maatschappelijke) voorzieningen die bijdragen aan het dagelijkse leven zoals voorzieningen waar activiteiten worden georganiseerd, waar ruimte is voor ontmoeten, waar zorg verleend kan worden, waar kinderopvang plaatsvindt en waar je kunt chillen. Voorzieningen voor alle leeftijden en voor een brede doelgroep. Het Masterplan voor het Waterlandkwartier gaat uit van het behoud, de versterking en vernieuwing van bestaande voorzieningen in het Waterlandkwartier zoals de bibliotheek, zorg en opvang. De bibliotheek biedt kansen als ontmoetingsplek. Maar ook in de gebouwen zelf moet ruimte worden gereserveerd voor collectiviteit.

In combinatie met ICT/esports kan een voorziening worden gevonden voor jongeren. Er wordt verkend of de school voor speciaal onderwijs verplaatst kan worden naar buiten het gebied. Deze school heeft veel leerlingen uit de regio en het is voor haar bereikbaarheid interessant om aan de rand van Purmerend te liggen. Daarnaast is er in het Masterplan Waterlandkwartier ruimte voor circa 15.000m2 aan flexibel programma, nog nader te programmeren (als maatschappelijke voorzieningen, kleinschalige detailhandel en horeca), dat bijdraagt aan het gebied en complementair is aan de binnenstad. Tenminste één grote culturele, regionale trekker en icoon wordt toegevoegd aan het gebied. Hiervoor bieden zowel het ICT/esports profiel als de fusie met Unesco erfgoed de Beemster aanknopingspunten. (Cono werkt aan een Beemster Experience; er wordt gewerkt aan het ontwerp van een toeristische attractie; fietsen, bootje varen, stelling van Amsterdam, Mansholt). De bestaande en nieuwe voorzieningen zijn complementair aan elkaar en versterken de bestaande voorzieningen, als het poppodium en muziekschool, het ziekenhuis en de historische binnenstad. Gezien de verdichting rondom het centrum is op lange termijn uitbreiding van basisonderwijs nodig. Mogelijk komt er een nieuwe basisschool in het Waterlandkwartier.

5% flexibel programma 50% wonen

45% werken

Het Waterlandkwartier als gemengd stedelijk gebied

Er ontstaat in het Waterlandkwartier een rijk en levendig stedelijk gebied waar wonen, werken en recreëren samenvallen. We noemen dat de Purmermix. Er is sprake van een gemengd en zeer gevarieerd stedelijk gebied, maar de menging zal niet overal hetzelfde zijn. Op kruispunten van routes en structuren ontstaan logischerwijs drukkere plekken. Er is in het Waterlandkwartier een goede balans tussen rust, ruis en reuring. Reuring vindt voornamelijk plaats rondom de stedelijke aantrekkingspolen. Het Stadhuisplein, het station, delen van de Stadsboulevard en de stedelijke zijn plekken waar mensen uit de hele stad langs- en samenkomen en waar programma op stedelijk niveau wordt gepositioneerd. De Geulenstraat met haar pocketparks, de Stationssingel en delen van de Stadsboulevard fungeren op wijkniveau voor bewoner, scholieren en werknemers als ontmoetingsplekken. Naast drukke en levendige plekken zijn er ook plekken, pocketparks, het Cramwinckelplantsoen de woonstraten en binnentuinen, waar rust kan worden gevonden. Stad op ooghoogte In het Waterlandkwartier is er extra aandacht voor de stad op ooghoogte en voor de overgang van gebouw naar openbare ruimte. De kwaliteit van de publieke ruimte is de basis van een duurzame stad. In het Waterlandkwartier zetten we in op de realisatie van goede levendige plinten en goede overgangen tussen gebouw en openbare ruimte.

De plinten, begane grond, van de gebouwen in het Waterlandkwartier worden zo veel mogelijk geactiveerd met publieke en commerciële functies, met gebouwentrees en woon(werk)ruimten en dus niet alleen met slaapkamers. Een levendige en actieve plint vergroot niet alleen de levendigheid, maar ook de sociale controle. In de plinten is ruimte voor programma wat het dagelijks leven en wonen van de appartementen bewoners in dit deel van de stad actief ondersteunt zoals een espressobar, maar ook shared offices en andere faciliteiten, specifiek gericht op de oudere en jongere doelgroepen, inclusief kinderen.

Masterplan Waterlandkwartier | 29

30

3.2 Stedelijk leven Het Waterlandkwartier en de directe omgeving ademen het stedelijk leven uit. Veel voorzieningen zijn binnen handbereik en er is altijd reuring en dynamiek. Werken, wonen en voorzieningen in het gebied gaan altijd uit van samenwerking en integratie met de functies die al in het Waterlandkwartier aanwezig zijn en die we ook willen behouden. Daar voegen we met de ontwikkeling van het Waterlandkwartier nieuwe voorzieningen aan toe. Gedeelde voorzieningen vormen een natuurlijke aanleiding voor loopbewegingen binnen het gebied, levendigheid en ontmoetingen. De voorzieningen zijn de maatschappelijke motor van het gebied en bepalen voor het grootste deel het ‘thuis’ gevoel. Zo geldt voor de bewoners zowel oud als jong, dat ze in hun dagelijks leven naast hun woning ook veel gebruik zullen maken van voorzieningen in de directe nabijheid. Dit zijn grote voorzieningen, maar ook kleinschalige, die net even die extra glans geven op het leven en thuis gevoel van het gebied. Koffiedrinken en werken in een espressobar is heel gebruikelijk, bij mooi weer zit je vaak buiten aan de rand van het water of in een parkje. Hiermee wordt het gebied aantrekkelijk voor jonge startende huishoudens, maar ook, met specifiek op hun gerichte voorzieningen, voor oudere doelgroepen die nu nog grondgebonden in de omliggende wijken wonen.

De nabijheid van veel voorzieningen, nieuwe collectieve woonconcepten en de combinatie met zorgvoorzieningen geven de oudere doelgroepen net dat extra zetje om te verhuizen naar dit gebied. In het gebied is ook ruimte voor evenementen en activiteiten in lijn met de lineaire centrum gedachte. Placemaking wordt ingezet als eerste activiteit om de gebiedsontwikkeling aan te jagen en het gebied bekend te maken en erkenning te geven.

bezoek aan de horeca, een verblijf in de zon langs de waterkant, een wandeling door de historische binnenstad, of een uurtje werken in een shared office. De stationsknoop geldt als beginpunt en vertrekpunt op het MRA-niveau. Het is meer dan alleen een halte. Het wordt een ontmoetingsplek. Bezoekers aan dit gebied krijgen hun eerste positieve indruk van Purmerend doordat zij hier, bij het uitstappen, direct ervaren wat Purmerend en de Beemster te bieden hebben. Met name voor toeristen zijn er duidelijke voorzieningen zoals fietsverhuur, een infopunt, en horeca. De uitstraling van het gebied is hoogwaardig. Dit uit zich in de openbare ruimte en in de vormgeving en architectuur. Het ademt de sfeer uit van wat Purmerend en Beemster zijn.

Voor de nieuw toe te voegen werkfuncties geldt ook dat de ondersteunende voorzieningen, zoals vergader- en lunchfaciliteiten, niet in het gebouw zitten maar in de plinten in de omgeving. Daarmee ontstaat een milieu waarin kruisbestuiving tussen kleine en grote bedrijven, startende ondernemers en gevestigde orde bedrijven mogelijk wordt. Een incubator programma, bijvoorbeeld rond ICT/ esports, kan dit verder ondersteunen. Op een aantal plekken is de menging in iets mindere mate mogelijk en ligt de focus meer op werken of wonen. Ook voor onderwijs is er voldoende ruimte. Naast een basisschool wordt ook ruimte gereserveerd voor Hoger Beroepsonderwijs. Met name om het gebied van ICT/esports zijn er kansen. Een HBO functie draagt niet alleen bij aan de kennis en innovatiekracht, maar ook aan de levendigheid van zowel het Waterlandkwartier als de binnenstad. Met het culturele, maatschappelijke en toeristische programma trekt dit gebied ook publiek van de omliggende woonwijken. Een doelgericht bezoek aan een van de voorzieningen wordt verlengd door bijvoorbeeld een

Masterplan Waterlandkwartier | 31

32

3.3 Pionierswijk voor innovatie en ondernemerschap Het Waterlandkwartier heeft de potentie om het innovatiedistrict te worden van de regio, met de focus op IT, startups en grownups, onderwijs, bedrijfsverzamelgebouwen en zorg. Het Waterlandkwartier sluit aan bij de huidige vraag van kantoorhoudende bedrijven: centrale gemengde locaties, goed bereikbaar per openbaar vervoer en met een historische binnenstad op loopafstand. Ruim 60% van de huidige Purmerendse zelfstandige kantoorruimte is gelegen in het Waterlandkwartier en de leegstand is er laag. De voorraad is echter verouderd en een substantieel metrage is hier getransformeerd. Het vestigingsklimaat voor werkgelegenheid is goed. Hoewel het gebied nog steeds goed bereikbaar is met de auto zitten hier vooral de werkgevers die minder gericht zijn op de autobereikbaarheid. Enkele grote werkgevers als Bose en de Rabobank zijn in het gebied te vinden en in de directe nabijheid liggen het ziekenhuis en het stadhuis. Het is dé plek en dé kans om te voorzien in kantoorruimte die voldoet aan de nieuwe eisen die ook corona aan onze samenleving stelt: innovatieve, goed geoutilleerde, gemengde/gedeelde kantoren met voldoende ruimte en veiligheid; een trend die met de groei van het thuiswerken een vlucht zal nemen. Door de brede profilering benadrukken we de centrumfunctie.

Hier versterken Purmerendse bedrijven en nieuwkomers uit uiteenlopende sectoren elkaar. Een plek waar iedereen welkom is, waar dynamiek heerst en men zich mengt. Er is een duidelijke relatie met een de Koog. Het maken en pionieren zit in het bloed en komt in beide gebieden tot uiting. Samen (en met Baanstee Noord) vormen ze een ijzersterk werkcluster voor zowel Purmerend, de directe regio als voor de gehele metropoolregio Amsterdam. Mogelijk programma: • Circa 23.500m2 werkprogramma bovenop bestaand kantoorprogramma. • IT/ICT (Purmer Valley); nadrukkelijk de verbinding zoeken met de ontwikkeling van esports op de Koog zodat er synergie ontstaat tussen beide gebieden. • Ruimte voor HBO onderwijs passend in de profielen van Purmerend. • Een vestigingsplaats voor de zakelijke en financiële dienstverlening, informatie & communicatie, advies & onderzoek, zorg, kleine tot middelgrote regiokantoren, flexibele kantoren en zzp-werkplekken. • Het Waterlandkwartier biedt ruimte aan een veranderde vraag naar kantoren met kleinere oppervlakten met gedeelde voorzieningen, waarbinnen een krachtig samenwerkend zakelijk milieu ontstaat. • Innovatieve, goed geoutilleerde en veilige werkplekken

Focus op werken

Multimodaal knooppunt

Focus op wonen

Kansen voor bijzonder programma

Stationsknoop Sfeergebieden

•

• •

• •

•

•

en gedeelde voorzieningen voor gevestigde bedrijven, nieuwkomers en startups. Een nieuwe generatie kantoren: innovatief/high-end, gedeelde faciliteiten, transparant, zzp-werkplekken, coworking plekken. Faciliteiten thuiswerkplekken, informele werklocaties in plinten woongebouwen. Faciliteren mengfuncties in het gebied door ruimtereserveringen op de begane grond, ook voor maatschappelijk aanbod zoals een kledingbank, het welzijnswerk en collectieve ruimten. Hervestiging van Purmerendse bedrijven en nieuwkomers in de stad. Ontwikkelen van enkele broedplaatsen/incubator plekken waar Purmerendse ondernemers kunnen doorgroeien. Diversiteit aanbieden in type werkruimtes (van betaalbaar tot commercieel, van kleinschalig tot grootschalig, van denkplekken tot maakplekken). Het gebied trekt en behoudt bezoekers: naast voorzieningen is er ruimte voor ondersteunende horeca, detailhandel en uitgaansgelegenheden die nog niet aanwezig zijn in Purmerend (zoals een goede club). Ook moet er ruimte komen voor een stedelijke hotelaccommodatie.

Masterplan Waterlandkwartier | 33

34

3.4 Stedelijk wonen Het uitgangspunt is om 1800 woningen te bouwen door het gebied te herontwikkelen. De nieuw te bouwen woningen en de omgeving voegen iets toe aan de stad en regio, door het realiseren van een divers aanbod in hoogstedelijk gemengd gebied. De woningen zijn kwalitatief hoogwaardig en aantrekkelijk en bevinden zich in een woonmilieu dat Purmerend (nog) niet heeft. De vraag naar een centrumstedelijk woonmilieu is groot. In het Waterlandkwartier is plek voor een mix van mensen die houden van het stedelijk woonmilieu. Daarbij gaat het om een combinatie van ouderen en jongeren, met een smalle beurs en met een grote beurs. De doelgroepen die we in het Waterlandkwartier zien zijn:

30% sociale huur 40% vrije sector

30% betaalbare koop en middeldure huur

• de starters • de emtpy nesters • eenpersoonshuishoudens

Bij woningbouw is 30|30|40 de norm om diversiteit en doorstroming te bevorderen

Dat betekent niet dat er geen ruimte is voor bijvoorbeeld gezinnen. Integendeel; gezinnen met kinderen in het gebied zijn belangrijk voor het sociale weefsel van het gebied. In een verdicht gebied vraagt dit om ingenieuze woonconcepten en inrichting van de openbare ruimte. We streven in het gebied naar een woonplek voor verschillende beurzen. Ook willen we dat de doorstroming in de stad, maar ook in het gebied zelf, op gang blijft. Daarvoor wordt bij iedere ontwikkeling het uitgangspunt 30|30|40 gehanteerd met een diversiteit in woontypologieën op gebieds- blok en gebouwniveau. Zo veel mogelijk woningen in het Waterlandkwartier zijn voor iedereen toegankelijk, ook als van een rolstoel gebruik wordt gemaakt. Dit geldt ook voor de kleinere woningen.

van het wonen in de buurt in de plinten: koffie in de tuin wordt koffie in de espressobar. Werken in kantoor aan huis wordt werken in shared office/Starbucks. Privétuin wordt verblijfskwaliteit in de buitenruimte.

Er is in het Waterlandkwartier ruimte voor nieuwe, aanvullende woonvormen, zoals maisonnettes, bebo’s, stadswoningen en woongerelateerde functies. Zorgvoorzieningen worden gecombineerd met woningen, waarmee de relatie tussen de sterk vertegenwoordigde zorgsector in het Waterlandkwartier en het stedelijk wonen wordt versterkt. De aanwezigheid van deze zorgverleners en voorzieningen maakt het gebied een aantrekkelijke woonomgeving voor ouderen. De ontwikkelingen kunnen aanleiding geven voor het realiseren van woonconcepten zoals bijvoorbeeld een stedelijk Knarrenhof. De tegenhanger daarvan voor jonge startende doelgroepen past ook goed in het Waterlandkwartier, zoals het friends-concept, waarin bewoners voorzieningen als een wasruimte, een dakterras, tuin of leefruimte delen.

Bijzonder programma Het gebied wordt een thuis voor meerdere doelgroepen. Ook doelgroepen die een zorgvraag hebben wonen straks in het Waterlandkwartier. Er komen plekken voor zorg en opvang zoals gehandicaptenzorg, maar ook dagopvang. Dergelijke voorzieningen houden we graag in het gebied omdat ze een belangrijke maatschappelijke functie hebben. Het maatschappelijk programma aan de Zeevangstraat blijft behouden en wordt waar mogelijk uitgebreid en gecombineerd met andere functies.

Maar het Waterlandkwartier lijkt tevens geschikt voor appartementen met een hoog servicelevel in de directe omgeving. Denk aan voorzieningen ter ondersteuning

Masterplan Waterlandkwartier | 35

36

3.5 Cultuur en toerisme Het Waterlandkwartier is en wordt een belangrijke plek voor de inwoners. Placemaking, cultuur en evenementen zijn aanjagers voor levendigheid, creativiteit en ontplooiing. De bibliotheek, de bioscoop, het poppodium en de muziekschool zijn zomaar een aantal stedelijke en regionale voorzieningen die een plek hebben in het gebied. Het gebied wordt in de toekomst nog meer een culturele hotspot. In combinatie met het poppodium en de bibliotheek is er ruimte voor groei naar een stedelijk en regionaal cultureel cluster waar de voorzieningen elkaar versterken. Welke culturele functies nog meer een plek kunnen krijgen wordt de komende periode verkendv bijvoorbeeld cultuurhuis Wherelant. Ook een dependance van het museum in combinatie met een bezoekerscentrum/ experience behoort tot de mogelijkheden. In het plan wordt ruimte gereserveerd. Het Waterlandkwartier heeft ook een belangrijke functie als toeristisch knooppunt: vanaf het nieuw te ontwikkelen station Purmerend kunnen bezoekers de stad en regio verkennen. De historische binnenstad en het werelderfgoed Beemster liggen op steenworp afstand. Vanaf het Waterlandkwartier moet je beide gebieden goed kunnen bereiken. Daarvoor zijn niet alleen goede fysieke verbindingen van belang, maar ook goed openbaar vervoer en de mogelijkheid om een vervoermiddel te huren.

Ook moet de nabijheid gevoeld worden rondom het station door bijvoorbeeld een VVV, verwijzingen in de architectuur en aanwijzingen in de openbare ruimte. De verbinding met esports op de Koog kan hier letterlijk en figuurlijk worden gemaakt. IT en esports zijn onderdeel van de pijlers in de economische visie. Een dependance van de campus zou prima passen op deze locatie. Ook kan dan meteen een link gemaakt worden met Unesco en ander (interactief) cultureel programma en evenementen in samenhang met de binnenstad. Het station is een icoon en de gedeelde etalage van ondernemers en inwoners. Elke dag zou er een ander evenement of tentoonstelling kunnen zijn, geprogrammeerd door ondernemers, onderwijsinstellingen, organisaties en inwoners van de gemeente. Vlakbij het station vind je studenten, creatievelingen en nieuwe bewoners. Je wandelt zo naar de oude binnenstad. Daar kun je winkelen, wonen, overnachten of genieten op het terras. Het Waterlandkwartier is goed verbonden met de Koog - met OV of met de fiets. Daar vind je de IT-campus, met onderwijs op locatie, broedplaatsen voor creatieve ondernemers, ambachten en je kunt er (e)sporten en wonen.

Masterplan Waterlandkwartier | 37

Bebouwing langs spoor onderdeel van stationssingel en Cramwinckelplantsoen

38

Masterplan Waterlandkwartier | 39

4

ROBUUST RAAMWERK

Plankaart Masterplan Waterlandkwartier Purmerend

DISCLAIMER

De plankaart maakt duidelijk waar de bouwblokken/gebouwen komen en waar de openbare ruimte komt. De individuele gebouwen binnen het bouwblok zijn weergegeven als voorbeeldverkaveling. De uitwerking van de blokken kan daardoor afwijken van deze plankaart.

42

4.1 Robuust raamwerk Met de ontwikkeling van het Waterlandkwartier maakt Purmerend een volgende stap in haar groei tot een complete stad. Het Waterlandkwartier wordt samen met het historisch centrum het bruisend hart van het Purmerend van de toekomst. Daarmee wordt een vervolg gegeven aan de ambities van het verleden waarin toegewerkt werkt naar het ‘lineaire centrum’ van Purmerend. In het Masterplan wordt nadrukkelijk ingezet op de connectie tussen historische binnenstad en het Waterlandkwartier waarbij de twee lange parallelle lijnen, de route Wilhelminalaan-Geulenstraat en Waterlandlaan-Purmersteenweg transformeren tot volwaardige, levendige en attractieve schakels. Met de komst van de parkeergarage en het stadhuisplein is een eerste stapsteen tussen de twee gebieden gelegd. Samen met een derde route en onderdoorgang Populierenstraat-Wielingenstraat slechten zij de barrière die het spoortalud is en zorgen zij voor een sterke connectie tussen het Waterlandkwartier en het historisch centrum. Van deze drie hoofdroutes loopt alleen de Waterlandlaan door over de Gorslaan en de IJsselmeerlaan. Zij verbindt als ‘stedelijke rug’ het oostelijk deel van Purmerend met het centrum. Parallel aan deze hoofdroutes liggen de Weteringstraat en de Purmerweg. Beide wegen zijn onderdeel van hoofdfietsroutes in Purmerend en de regio.

De Weteringstraat is daarnaast onderdeel van het busnetwerk van Purmerend. Bussen rijden vanaf de Gorslaan over de Weteringstraat via het Beatrixplein en de Wielingenstraat door het gebied. Haaks op deze parallelle routes die het historisch centrum met het Waterlandkwartier en het Waterlandkwartier met het oostelijk deel van Purmerend verbinden, worden bestaande routes opgewaardeerd en nieuwe routes toegevoegd die het lineaire centrum verbinden met de omliggende stadsdelen en het landschap. Bestaande structuren, als het Spaarbekken en het Cramwinckelplantsoen worden samen met de Waterlandlaan en de Wilhelminalaan-Geulenstraat ingezet als groene, aantrekkelijke identiteitsdragers in het gebied. Elk van deze routes kent haar eigen specifieke karakter, gebruik en opgave. Voor elk van deze routes is in dit deel van het Masterplan een uitwerking toegevoegd. Samen vormen deze routes het ruimtelijk kader, het raamwerk voor de nieuwe stedelijke ontwikkelingen in het plangebied. Binnen dit raamwerk zijn op strategische plekken pleinen en pocketparks toegevoegd om extra ruimte te maken voor groen, recreatie en verblijf. Bij de opbouw van dit raamwerk is de bestaande eigendomsstructuur als vertrekpunt genomen. Op specifieke plekken wordt van de bestaande structuur

Parallelle routes lineair centrum Ondersteunende routes lineair centrum Verbindingen omliggende wijken Het raamwerk wordt gevormd door het netwerk van parallele routes en verbindingen.

afgeweken met als doel meer openbare ruimte te kunnen realiseren. De afwijkingen van de rooilijnen worden in overleg met de betrokken eigenaren in het vervolgproces verder onderzocht. Er kunnen daarbij verschuivingen in het raamwerk plaatsvinden, waarbij de hoofdopzet onaangetast blijft. Binnen het raamwerk wordt gebouwd met de typologie van het gesloten samengestelde bouwblok. Elk blok bestaat daarbij uit bestaande en nieuwe panden, veelal schouder aan schouder, maar niet altijd volledig gesloten. Elk bouwblok krijgt een toegankelijke groene binnentuin die verbonden is met de openbare ruimte. 4.1.1 LEVENDIGE EN GROENE WIJK Het Waterlandkwartier wordt een aantrekkelijke, levendige en groene wijk waarin de voetganger en fietser centraal staan. De auto is welkom, maar is te gast in deze wijk. Het wordt een wijk waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, waar gewerkt wordt en kinderen veilig op straat kunnen spelen in een ontspannen en groene openbare ruimte. De hoge dichtheid maakt dat elk stuk openbare ruimte waardevol is en voor meerdere functies (recreatie, klimaatadaptatie, groen) wordt gebruikt.

Masterplan Waterlandkwartier | 43

8

5

3

7

8

1

2

4

Voornaamste structuren in het Waterlandkwartier

LEGENDA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

44

Waterlandlaan als stadsboulevard Wilhelminalaan-Geulenstraat als stedelijke route Purmerweg als historische dijkstructuur Het Spaarbekken als beleefbaar stadswater Het Cramwinckelplantsoen als Stationssingel Gorslaan als invalsweg Het stationsplein Stedelijke waterkanten aan de Where

6

Voor de openbare ruimte en de binnenterreinen geldt dat zij zo groen mogelijk wordt ingericht. Daarnaast biedt dit ruimte voor integrale oplossingen voor klimaatadaptatie en circulariteit. Een groene openbare ruimte draagt bij aan de mitigatie van hittestress en biedt ruimte voor hemelwaterinfiltratie en opvang. Bij de inrichting van de wijk wordt een watersysteem opgebouwd dat erop gericht is om een stevige bui op te vangen en te verwerken, zowel binnen de blokken als in de openbare ruimte. Om de wijk zo groen mogelijk in te kunnen richten zijn ingrepen nodig om ruimte te maken voor groen. De voornaamste ingreep is de inperking van het oppervlakte verharde ruimte. Dit gebeurt door het parkeren zo veel mogelijk uit de openbare ruimte te halen en verharding in straten tot een minimum te beperken. Daarnaast wordt de openbare ruimte zo veel mogelijk gevrijwaard van zaken die ook in de bouwblokken kunnen worden opgelost. Er is beperkt ruimte voor fietsparkeren in de openbare ruimte en containers, hellingbanen, opstelruimte en trafo’s worden zo veel mogelijk inpandig in de blokken opgenomen.

Opwaarderen Purmerweg tot een kwalitatieve groenstructuur die functioneert als verblijfsplek en stedelijke route voor de fietser

Versterken relatie met De Where door creëren verblijfsplekken

Opwaarderen lineaire waterstructuren Cramwinckel en Spaarbekken tot verblijfsplekken en activeren waterkanten

Stadsboulevard Waterlandlaan als ruggengraat lineair centrum

Het omvormen van Geulenstraat van informele route tot kwalitatieve groenstructuur Masterplan Waterlandkwartier | 45

1. 2.

3.

4. 5.

6.

7.

De Waterlandlaan als verbindende schakel in het lineaire centrum

LEGENDA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

46

Slotplein Kaasmarkt Koemarkt Looiersplein Stadhuisplein en parkeergarage Stationsplein Waterlandplein

4.2 Waterlandlaan als stadsboulevard De Waterlandlaan is de stedelijke ruggengraat van Purmerend en verbindt het historisch centrum met het Waterlandkwartier en het oostelijk deel (Dijklander ziekenhuis en stadspark) van de stad. Het station krijgt hierin een centrale positie. Langs de Waterlandlaan komt meer ruimte voor de fiets en de voetganger, en minder ruimte voor de auto. Bij binnenkomst van het gebied ervaar je dat de auto te gast is. De fiets en looproutes van en naar de Waterlandlaan zijn aantrekkelijk en comfortabel. Ook is er aandacht op de oversteekplekken. Naast de verbinding met de binnenstad is ook de verbinding met het Ziekenhuis en het Leeghwaterpark van belang. Vanuit de gedachte van het lineaire centrum loopt deze tot de Purmer. De oversteekbaarheid van de Gorslaan speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de aantrekkelijkheid van de route die volgt. De verblijfskwaliteit op de Waterlandlaan is hoog. De Waterlandlaan krijgt de uitstraling van een stadsboulevard met een parkachtige groenstructuur gevuld met interessante beplanting en een sterke boomstructuur van volwassen bomen. Deze fungeert als kapstok voor de nieuwe boomstructuur en voorziet de stadsboulevard van voldoende schaduw en een volwassen karakter. Het vele groen functioneert tevens als infiltratiestructuur voor het hemelwater.

De verblijfskwaliteit wordt nog eens versterkt door een serie pocketpleinen geschakeld aan de stadsboulevard. Deze pocketpleinen bieden ruimte aan stedelijk programma en activiteiten. De plinten langs de Waterlandlaan zijn gevuld met levendige functies. De voorzieningen en kantoren worden aan de Waterlandlaan gecombineerd met wonen. Wonen aan deze laan is wonen in een centrumstedelijk woonmilieu.

aantrekkelijke publieke ruimte

Referentie Passeig de Sant Joan, Barcelona

Referentie groenstructuur

veilige fietsverbinding

Schets herinrichting Waterlandlaan Masterplan Waterlandkwartier | 47

4.2.1 HERINRICHTING WATERLANDLAAN De Waterlandlaan is een mengelmoes van wegen, afritten en ventwegstructuren. De laan heeft een asymmetrisch wegprofiel met aan de zuidkant ventwegen en aan de noordkant de hoofdinfrastructuur. De herinrichting van de Waterlandlaan is een complexe opgave die vraagt om ingrepen op stedelijk niveau om de verkeersintensiteit op de Waterlandlaan en Purmersteenweg omlaag te brengen. Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de weggebruikers op de Waterlandlaan zich binnen Purmerend verplaatst, van en naar de voorzieningen in het Wagenweggebied met supermarkten. Dit is op korte termijn niet op te lossen. Een transformatie is een stapsgewijs project van de lange adem. Een gefaseerde ontwikkeling is mogelijk, met twee geschakelde ambitieniveaus. 1. Op korte termijn kunnen de ventwegen weggehaald worden en kan de zuidzijde van de Waterlandlaan omgevormd worden tot stadsboulevard met veel ruimte voor groen, voetganger en fietser. In deze fase blijven de verkeerslichten en afslagstroken noodzakelijk voor de doorstroming van het verkeer.