B -beeldkwaliteitsplan-Wheermolen-Oost

GEZOND GEMENGD EN NOG GEZELLIGER

GEWOON WHEERMOLEN

BEELDKWALITEITSPLAN WHEERMOLEN-OOST

Colofon Dit document is opgesteld door Urhahn | stedenbouw & strategie, in opdracht van Gemeente Purmerend. 13 december 2022

2

3

INHOUDSOPGAVE

INHOUD Inleiding

7

1. Identiteit

8 10 12 14

Kleinstedelijke herbergzaamheid Van middelhoogbouw naar hoogbouw Een sobere wijk

2. Voortborduren op de identiteit

16 18 20 22

Een gezellig wijk Een gezonde wijk Een gemengde wijk

3. Buitenruimte

24 26 30 56 58

Raamwerkstructuur Gebruik Materialisering Specials

4. Bebouwing

60 62 64 72 86

Tussenschaal Massa Adressering & oriëntatie Materialisatie & detaillering

5

6

INLEIDING Wheermolen-Oost is een buurt waar in de komende tien jaar veel gaat gebeuren. Flats worden gerenoveerd of gesloopt en vervangen door nieuwbouw, riolering wordt vervangen en straten heringericht, er worden fietsstraten gemaakt en het Dwarsgouwgebied wordt omgevormd tot een stadspark. Mogelijk zal ook het wijkwinkelcentrum Makado in de toekomst vernieuwd worden. Het gaat om ca. 1000 nieuw te bouwen woningen en om ca 25% van alle openbare ruimte die vernieuwd wordt. Deze transformatie is zo omvangrijk dat conform de nota omgevingskwaliteit criteria voor de beeldkwaliteit van deze ontwikkelingen hier wenselijk zijn. Daarom hebben gemeente Purmerend en woningcorporatie Intermaris, als belangrijkste ontwikkelende partijen in dit gebied, opdracht gegeven aan stedenbouwkundig bureau Urhahn om dit beeldkwaliteitsplan te maken. Bij het maken van het beeldkwaliteitsplan voor WheermolenOost zijn, naast de ontwikkelende partijen, ook de inwoners van het gebied betrokken. De klankbordgroep van bewoners speelde hierbij een belangrijke rol. Zij gaven tijdens een excursie naar verschillende nieuwbouwprojecten in de regio aan welke kenmerken van gebouwen en openbare ruimte volgens hen goed zouden passen bij Wheermolen-Oost. In gesprek met de stedenbouwkundige van Urhahn ontstond zo een concept beeldkwaliteitsplan.

Vervolgens kregen alle bewoners van de buurt de mogelijkheid om hun voorkeuren aan te geven met behulp van een digitale enquête-vorm waarbij uit diverse beelden gekozen kon worden, de swipocratie. Hiervan maakten meer dan 300 bewoners gebruik. Op basis van de input uit deze swipocratie is het beeldkwaliteitsplan verder uitgewerkt en aangepast waarbij onder andere groene daken en groene gevels als gewenste elementen opgenomen zijn. Dit beeldkwaliteitsplan, dat op ….2022 door de Raad is vastgesteld, is een uitwerking van het toetsingskader zoals beschreven in de nota omgevingskwaliteit. Voor de begeleiding en beoordeling van de ruimtelijke aspecten van de bouwplannen wordt het kwaliteitsteam Wheermolen-Oost aangesteld. Het kwaliteitsteam bestaat uit vertegenwoordigers namens de gemeente, een gedelegeerde namens de welstandscommissie en een stedenbouwkundige van bureau Urhahn. Ontwikkelende partijen zullen hun plannen voorbereiden in overleg met het kwaliteitsteam waarbij dit beeldkwaliteitsplan als toetsingsinstrument gebruikt zal worden. Uiteindelijk zal de welstandscommissie op basis van een advies van het kwaliteitsteam de bouwplannen beoordelen. Bouwvelden met laagbouwmilieus De bouwvelden met laagbouwmilieus worden binnen dit BKP buiten beschouwing gelaten.

De Nota Omgevingskwaliteit 2020 biedt voldoende richtlijnen voor beoordeling van eventuele gebouwaanpassingen binnen deze gebieden. 7

Bij het ontwerp van de wijk is de oorspronkelijke waterweg behouden, en wordt het gebied begrenst door de Purmerringvaart, het spoor en de Churchillaan. De Churchillaan doorkruist het gebied en vormt de belangrijke toegangsader. Middelhoogbouw van vier lagen is gepland langs de randen van de buurten, en een sterke structuur van vier verschillende buurten ontstaat. Het wijkwinkelcentrum wordt in dit plan gemarkeerd door een aantal hoogteaccenten van zeven bouwlagen.

8

1 IDENTITEIT Tussen 1964 en 1971 wordt aan de oostzijde van Purmerend de wijk Wheermolen ontwikkeld. Naast Overwhere is Wheermolen de eerste grote naoorlogse uitbreiding van Purmerend. Om de grote woningvraag op te vangen wordt er een mix van eengezinswoningen en appartementen in middelhoogbouw en in hoogbouw gebouwd. Het gedachtegoed van het Nieuwe Bouwen vormde een belangrijk vertrekpunt: er werd gestreefd naar licht, ruimte en weidsheid in de stedelijke ruimte. Woningen werden georiënteerd op de zon en gepositioneerd als objecten in het groen. Repetitie in de architectuur gaf de mogelijkheid om te standaardiseren en het bouwproces sneller en goedkoper te maken.

9

Identiteit

Wijkwinkelcentrum Makado opende in 1972 zijn deuren, en was geïnspireerd op het overdekte, Amerikaanse shopping mall model.

10

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

KLEINSTEDELIJKE HERBERGZAAMHEID Er was een relatief grote verscheidenheid gepland in de wijk, met maar liefst acht variaties aan eengezinswoningen. Het oorspronkelijk plan van bureau Wieger Bruin Vink van der Kuylen poogt ‘stedelijke herbergzaamheid’ tot stand te brengen met geclusterde woningen, gesitueerd rondom hofjes en pleintjes. Dat heeft geresulteerd in een dorps karakter voor de laagbouw met een fijnmazig stratenpatroon, korte bloklengtes, voortuinen en achtertuinen. Naast privétuinen kenmerkt de wijk zich door brede, groene straatprofielen en semi-privaat groen, dit geeft de wijk een groen en landschappelijk karakter. Met kleine wandelpaden, trottoirs en de auto aan de voorzijde van de woning nodigt de structuur uit tot ontmoeting. De wens was dat met deze opzet een sterk gemeenschapsgevoel zou ontstaan binnen de wijk. De aanwezigheid van voorzieningen geclusterd in de buurt moest daar een bijdrage aan leveren. Makado vormde het wijkwinkelcentrum. Buurtvoorzieningen werden juist in de wijk gepland, langs de randen van de buurten of in de binnenruimtes van de woonhoven. Wijkwinkelcentrum Makado bestaat nog steeds, maar de buurtcentra en het wonen boven winkels zijn in de buurt nooit echt van de grond gekomen. Er was ophef over het ontbreken van een ontmoetingscentrum binnen de wijk, waarna buurtcentrum ’t Noot is gebouwd.

11

Identiteit

De gesloten plinten van de middelhoogbouw en hoogbouw geven een onveilig gevoel op straat.

12

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

VAN MIDDELHOOGBOUW NAAR HOOGBOUW Nog tijdens het proces werd het aantal woningen dat gebouwd moest worden verhoogd, wat heeft geresulteerd in het vervangen van delen van de middelhoogbouw langs de Purmerringvaart door hoogbouw. Waar dat in Wheermolen-West nog gepaard ging met een ruimere opzet om letterlijk meer ruimte te bieden aan de hogere flats, was dat langs de Purmerringvaart in WheermolenOost niet het geval. De verhoging van de middelhoogbouw naar hoogbouw in de planfase van Wheermolen betekende een sterke frictie met de bedoelingen en ontwerpprincipes van Vink. De rand van Wheermolen-Oost kreeg daarmee een ander karakter dan het oorspronkelijke ontwerp, en een grootstedelijk aanzicht. De overgang van middelhoogbouw naar hoogbouw is abrupt, en het contrast tussen de eengezinswoningen en de hoge flats langs de Wheredijk is groot. De schaal van de hoogbouw en de middelhoogbouw is groot, met schijven die langer zijn dan de stroken van de laagbouw. Daarmee domineren ze het straatbeeld. De hoogbouwflats zijn gebouwd in een tijd dat de auto aan populariteit won. Toegankelijkheid voor verkeer was belangrijker dan de aansluiting van het gebouw op maaiveld, wat heeft geresulteerd in garageboxen op de begane grond en gesloten plinten.

13

Identiteit

De samenhang binnen de buurt is groot door repeterende typologieën.

14

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

EEN SOBERE WIJK De wijk is een kind van zijn tijd. Bouwen was gericht op snelheid en standaardisatie wat heeft geresulteerd in een sobere architectuur met veel herhaling, waar het soms moeilijk oriënteren is. De hoogbouwflats de Rode Garrels, de Groene Citer en de Blauwe Gouwzee onderscheiden zich door een ander kleurgebruik. Door de repetitie van gebouwen vertoont de wijk wel veel samenhang.

15

16

2 VOORTBORDUREN OP DE IDENTITEIT Het bijzondere aan Wheermolen-Oost is het dorpse karakter naast de grootstedelijke bebouwing. Beiden bieden specifieke woonkwaliteit, maar het contrast tussen hoog en laag is groot. Door een nieuwe laag toe te voegen kan de identiteit van Wheermolen-Oost worden versterkt. De voordelen van het ‘dorpse’ en het ‘stedelijke’ kunnen worden gecombineerd: het dorpse gevoel van elkaar kennen binnen de wijk met voorzieningen en hoogwaardige openbare ruimte die bij een stedelijke leefruimte horen. In de ontwikkelvisie is die identiteit samengevat in drie kernwaarden: gezellig, gezond en gemengd.

17

Voortborduren op de Identiteit

De wijk is steeds heterogener geworden, en met de komst van de auto zijn buurt- en wijkfuncties minder belangrijk geworden. De basis is gelegd voor een wijk die uitnodigt tot ontmoeting. We moeten er nu voor zorgen dat we dat niet kwijtraken, maar die basis verstevigen.

18

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

EEN GEZELLIGE WIJK In Wheermolen-Oost wordt gewerkt aan het terugbrengen van de menselijke maat, met plekken voor ontmoeting. Buurtvoorzieningen zijn ondersteunend aan het dagelijkse leven, en zijn gemakkelijk met de fiets of te voet te bereiken. Ze zijn uitnodigend, herkenbaar en toegankelijk. Ze nodigen uit tot een ommetje en tot het ontmoeten van andere mensen. Wijkwinkelcentrum Makado kan hierin een sleutelrol vervullen, net als het hoogwaardig inrichten van de openbare ruimte.

Inmiddels heeft buurtkamer Triton de buurtfunctie overgenomen. Hoewel dit ontmoetingscentrum voor de hele wijk toegankelijk is, is het met name gericht op senioren en het ligt voor de buurt excentrisch. De basisschool Wheermolen is een belangrijke functie in het hart van de buurt. Elkaar op een laagdrempelige manier ontmoeten gebeurt in wijkwinkelcentrum Makado. Makado is een introvert en gesloten gebouw, wat weinig uitnodigend is. De ontmoetingsfunctie en de dagelijkse boodschap voor de buurt zijn essentieel, het meer openen en uitnodigender maken van Makado is van groot belang voor de leefbaarheid in de buurt. Het collectieve is nog steeds belangrijk voor een levendige en leefbare buurt. Naast basisfuncties zoals supermarkt en school vraagt dat om verblijfskwaliteit op straat. Openbare ruimte die uitnodigt tot een praatje en tot spelen en bewegen.

Gemeenschapsgevoel binnen de buurt en de wijk was een belangrijk uitgangspunt bij het ontwerp voor Wheermolen-Oost. De opkomst van de auto maakte de buurt als schaalniveau minder van belang. Daarnaast werd de buurt steeds heterogener van samenstelling, wat het gemeenschapsgevoel zoals beoogd bemoeilijkte. De collectieve voorzieningen binnen de buurt zijn nog maar in beperkte mate aanwezig.

PRINCIPES

Menselijke maat is het uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen Er wordt ontworpen aan interactie in de openbare ruimte met een goede aansluiting van bebouwing op de openbare ruimte. Plintfuncties zijn aantrekkelijk en transparant. Er wordt gewerkt aan een schaalverkleining van de bebouwing.

Bereikbare voorzieningen Basisvoorzieningen zijn in de wijk te vinden. Er is ruimte voor ontmoeting in de wijk door toevoegen én behoud van publieke en commerciële functies in de wijk. Voorzieningen zijn lopend en fietsend goed te bereiken via veilige routes. Sport- en speelplekken in de openbare ruimte zijn toegankelijk en nodigen uit. Schoolpleinen zijn toegankelijk buiten schooltijd.

19

Betere verbindingen met de openbare ruimte Er grenzen geen achterkanten aan de openbare ruimte. Waar mogelijk grenst semi-privaat groen aan voorkanten van bebouwing en is ingericht als gebruiksgroen. Er zijn rechtstreekse verbindingen naar de landschappelijke structuren in de wijk en zicht vanuit de buurt naar de Purmerringvaart.

Voortborduren op de Identiteit

De kwaliteiten van een eigen tuin en hoogwaardig publiek groen kunnen naast elkaar bestaan. Juist het publieke groen is van groot belang in een verdichtende buurt. De kwaliteit en de gebruiksvriendelijkheid hiervan moeten op orde zijn.

20

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

EEN GEZONDE WIJK In Wheermolen-Oost biedt de openbare ruimte tegenwicht aan de verdichting. De publieke ruimte draagt bij aan een klimaatadaptieve buurt waar water kan worden opgevangen en groen verkoeling biedt. De openbare ruimte nodigt uit tot beweging en ontmoeting.

kwaliteiten die de wijk te bieden heeft. Het Dwarsgouwpark, nu nog een verzameling groen en recreatieve functies, en de dijk langs de Ringvaart zijn plekken om te sporten en spelen. De verschillende straatprofielen geven ruimte voor specifieke inrichting per straat. De Doctor Albert Schweitzerlaan is de centrale groene straat die verbindt met het park en ruimte biedt voor spelen, de Vrouwenzandstraat en Hannie Schaftstraat hebben een belangrijke functie als doorgaande fietsroute. De profielen worden op dit gebruik ingericht om fietsen, wandelen en bewegen aan te moedigen.

Ten tijde van de bouw van Wheermolen-Oost werd de stad begrenst door de Purmerringvaart. Inmiddels is de stad verder uitgedijd. Waar voorheen de flats de rand van de stad waren, zijn ze nu nog ‘slechts’ de rand van de wijk aan een majesteuze polderstructuur. De Purmerringvaart biedt nog steeds uitzicht en woonkwaliteit: hoewel de hoogbouwflats niet meer direct uitkijken over de polder is er nog steeds het gevoel in een groene en uitgestrekte omgeving te wonen. Het is belangrijk deze kwaliteit te behouden, beter te verbinden met de buurt en beter bruikbaar te maken. De herontwikkeling biedt de kans de lange flats te doorbreken en vanuit de buurt zicht op de dijk te geven. Zichtlijnen naar zowel water als park kunnen het gevoel van nabijheid en de toegankelijkheid ervan vergroten en zorgen voor een betere verbinding met de landschappelijke

Waar achterkanten tegenover voorkanten zijn gesitueerd, met name grenzend aan semi-privaat groen, is privacy belangrijker geworden dan het dorpse gevoel. Door de positie van achtertuinen met hoge schuttingen die grenzen aan de semiprivate ruimte nodigen de publieke ruimtes niet uit tot gebruik door de directe omwonenden. Met een goede overgang van de bebouwing op de buitenruimte is de sociale veiligheid beter gewaarborgd.

PRINCIPES

Werken aan een robuuste groenstructuur

Meer ruimte voor de voetganger en de fietser

Langs de randen van de wijk wordt gewerkt aan een robuuste groenstructuur die toegankelijk is voor alle buurt-, wijk- en stadsbewoners. Het groen moet aantrekkelijk en uitnodigend worden vormgegeven en beter met elkaar verbonden, zodat de mogelijkheid tot het maken van een ommetje gaat ontstaan.

Er wordt gewerkt aan goede straatprofielen voor de trage weggebruiker. Er is een heldere hierarchie in straatprofielen met meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Doorgaande fietsstraten worden toegevoegd in de wijk die snelle verbindingen naar het (wijk)centrum vormen. 21

Een kindvriendelijke omgeving Er is speciale aandacht voor kinderen in de wijk. Speelplekken zijn schoon, interessant en groen ingericht en dagen kinderen uit. Speelplekken en voorzieningen voor kinderen, zoals de basisschool, zijn te bereiken via veilige, kindvriendelijke routes zodat kinderen al vroeg zelfstandig kunnen zijn.

Voortborduren op de Identiteit

De wijk is gebouwd in een tijd dat standaardisatie en snelheid belangrijker was dan verscheidenheid. Dat is terug te zien in een sobere bouwstijl, met veel herhaling, die kenmerkend zijn voor de wijk. Nieuwe bebouwing zal daar aansluiting bij moeten vinden, maar mag ook een nieuwe, onderscheidende laag toevoegen. 22

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

EEN GEMENGDE WIJK In Wheermolen-Oost kun je wonen in een appartement of in een eengezinswoning. De laagbouw en de hoogbouw hebben ieder hun eigen kwaliteiten, samen vormen ze het karakter van Wheermolen-Oost. Bij de ontwikkellocaties is er oog voor de menselijke maat, een goede aansluiting op de openbare ruimte en worden de grote schaalverschillen tussen laag en hoog verkleind door het toevoegen van een nieuwe schaal.

Hoogbouw als markering De laatste decennia is het denken over hoogbouw veranderd: hoogbouw niet meer aan de rand als markering, maar juist op de plek waar de bereikbaarheid met openbaar vervoer goed is en waar voorzieningen zijn. Hoogbouw bij het station en langs de Churchilllaan in Wheermolen-Oost beantwoordt aan de vraag om knooppunten te versterken. Woonkwaliteit op orde Wonen in hoogbouw biedt mooie vergezichten en betaalbaar wonen. Woonkwaliteit staat voorop bij de hoogbouw: appartementen zijn verzekerd van een goed uitzicht en hebben een volwaardige eigen buitenruimte. Waar de hoogbouw nu (nog) wordt gekenmerkt door dichte plinten, zijn in de nieuwbouw en bij renovatie portieken en plinten veilig en transparant. Fietsen, scootmobielen en scooters moeten eenvoudig te bereiken en te parkeren zijn op de begane grond.

Een gemengde wijk met samenhang De positionering van de middelhoogbouw en hoogbouw markeert een onderverdeling van de wijk in verschillende woonbuurten. De middelhoge flats staan als objecten in de ruimte, en doen dienst als begrenzing van de laagbouwvelden. Hoewel de hoogbouw was bedoeld als onderdeel van de buurt zorgt juist die voor een sterke scheiding tussen laagbouw en hoogbouw. Met het werken aan de ontwikkellocaties wordt er een tussenlaag met een eigen karakter in volume en architectuur toegevoegd aan de wijk. Hierdoor worden laag- en hoogbouw dichter bij elkaar worden gebracht en wordt het woningaanbod diverser.

PRINCIPES

Introductie van een tussenschaal Met het toevoegen van nieuwe bebouwing worden de hoog- en laagbouw beter op elkaar afgestemd door het toevoegen van een tussenschaal. Ontwikkellocaties worden ingezet voor het toevoegen van nieuwe types en het aantrekken van diverse doelgroepen.

Hoogbouw bij voorzieningen en knooppunten

Appartementen bieden kwaliteit met eigen buitenruimte

Hoogbouw wordt niet meer toegevoegd langs de randen van de wijk maar om knooppunten en voorzieningen te markeren en levendigheid toe te voegen. In plaats van de wijk af te sluiten van zijn omgeving door hoogbouw moet hoogbouw de functie dienen om verbindingen aan te gaan, door middel van zichtassen bijvoorbeeld.

Nieuwe (hoogbouw)ontwikkelingen worden beter afgestemd op de openbare ruimte. Beleving vanuit hoogbouw is door goede zichtlijnen en groene omgeving gewaarborgd. Iedereen heeft een eigen buitenruimte, ook in appartementen.

23

24

3 BUITENRUIMTE Wheermolen-Oost is een groene wijk, met inmiddels volwassen groen. De wijk is ruim opgezet met groene straatprofielen, water en een park in de buurt. In Wheermolen-Oost komen de kwaliteiten van een eigen tuin én goede openbare ruimte samen. Een groen en robuust netwerk zorgt voor rustige plekken in de buurt, afstand tot de bestaande bebouwing en zorgt er ook voor dat de klimaatopgave het hoofd kan worden geboden. Voldoende divers en kwalitatief groen draagt bij aan een gezonde biodiversiteit in de wijk. De openbare ruimte is daarnaast een belangrijke ontmoetingsplek voor wijkbewoners. Om een praatje te kunnen maken voor de deur, elkaar tegen te komen terwijl de hond wordt uitgelaten of om in het park af te spreken met de kinderen. Werken aan een robuust en gezond groenblauw systeem is dan ook een belangrijk uitgangspunt in het toekomstbestendig maken van de wijk.

25

Buitenruimte

RAAMWERKSTRUCTUUR De openbare ruimte structuur en de vormgeving van WheermolenOost zijn in eerste instantie bepaald door het blauwe netwerk van waterwegen en de spoorlijn. De wijk is vervolgens opgebouwd en opgedeeld door een netwerk van ontsluitingswegen. Het groene netwerk is gekoppeld aan delen van het blauwe en het grijze netwerk. Tezamen vormen ze de raamwerkstructuur. Deze raamwerkstructuur verdeelt de openbare ruimte structuur van Wheermolen-Oost in drie niveaus: wijkstructuur, buurtstructuur, en woonstraten.

26

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

27

Buitenruimte

WIJKSTRUCTUUR De wijkstructuur is gericht op samenhang. Het is een herkenbare, goed vindbare en continue structuur. De wijkstructuur verbindt verschillende groene en blauwe structuren in de wijk en stimuleert het maken van een ommetje in de buurt. De wijkstructuur is niet alleen voor de wijkbewoners, maar ook een fijne plek voor mensen uit de omgeving. De wijkstructuur is verbonden met landschappelijke lijnen op stadsniveau. Recreatief gebruik van dit groen wordt gestimuleerd door het toevoegen van recreatieve wijkfuncties zoals een sportveldje op aangewezen plekken. Eventuele specials in de openbare ruimte zijn onderdeel van de wijkstructuur. De wijkstructuur bestaat uit het Dwarsgouwpark, de ringvaart, spoorzone, waterlichaam Achterom en de Churchillaan.

28

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

BUURTSTRUCTUUR De buurtstructuur kenmerkt zich door groenbeleving en openheid. Het zijn belangrijke zichtlijnen die gekoesterd worden. De groene invulling van deze structuur draagt bij aan de leesbaarheid van de buurt. Er is speciale aandacht voor fietsers en voetgangers. Buurtfuncties zoals speelplekken of hondenuitlaatplekken zijn gesitueerd aan deze buurtstructuur. De buurtstructuur bestaat uit de groene buurtstraten Doctor Albert Schweitzerlaan, Hannie Schaftstraat, Henri Dunantstraat, Vrouwenzandstraat en Anne Franklaan. De buurtstructuur zorgt ervoor dat de buurt goed verbonden is met de wijkstructuur en maakt water en park toegankelijk voor de buurt.

WOONSTRATEN De woonstraten zijn bedoeld voor direct omwonenden. Ze zijn minder gericht op openheid en groenbeleving, meer op rust en prettige straatprofielen. Gekoppeld aan de woonstraten zijn kleine, groene plekken te vinden. Ervoor zorgen dat deze groene plekken groen blijven met voldoende sociale controle is een belangrijke opgave.

29

Buitenruimte

GEBRUIK De wijkstructuur en de buurtstructuur kenmerken zich door ruime, brede profielen waar de hoogste dichtheid aan bebouwing te vinden is. Op die manier profiteren veel wijkbewoners van de nabijheid van groen. Levendigheid en reuring zijn met name aan deze structuren te vinden, op aangewezen plekken. Daarnaast dient de openbare ruimte andere doelen: een bijdrage leveren aan ecologie en biodiversiteit en zorgen voor een klimaatbestendige omgeving die hittestress voorkomt, een ruimte die in staat is om water te bergen en piekbuien op te vangen.

Openbare ruimte met accent op klimaat: In tegenstelling tot de ruimtes met accenten op verblijf zijn dit ruimtes die blauwgroene verbindingen vormen tussen grotere groene ruimtes. Het betreft met name functioneelen zichtgroen. Het zijn bijvoorbeeld beperkte ruimtes langs wegen, fiets- en wandelpaden. Deze ruimtes hebben een sterke klimaatadaptieve en waterbergende functie. Waar mogelijk worden deze ruimtes groen ingericht en blijven bomen zo veel mogelijk behouden of worden aangeplant. Veiligheid en overzicht is belangrijk in deze ruimtes en naast bomen wordt het beeld dan ook bepaald door lagere beplanting en zowel gemaaide als natuurlijke grasvelden. Waar voldoende ruimte is kunnen wadi’s en greppels worden ingezet als zichtbare klimaat adaptieve maatregelen.

Zo wordt er bijvoorbeeld extra aandacht besteed aan waterberging, zowel door uitbreiding van het oppervlaktewater als door een slimme inrichting van de openbare ruimte die water langer vast kan houden. Dit kan zowel door zichtbare als onzichtbare ingrepen. Ruimte wordt gezocht in verbreding van de oevers en natuurlijke inrichting daarvan. Naast oppervlaktewater zorgen bomen en ander groen voor schaduw en verkoeling op warme dagen.

Openbare ruimte met accent op ecologie (natuur): In deze zones bepaalt ecologisch beheer het beeld. Dit zijn hoofdzakelijk gebieden waar rust en enige mate van stilte te vinden is en waar de natuur zijn (vrije) gang kan gaan. Op een aantal plekken aan de randen van de wijk - waar verkeersruimte op afstand is en waar relatief weinig bezoekers komen - kan natuur meer ruimte krijgen. Ook midden in de wijk liggen relatief besloten ruimten die als stapstenen in een netwerk kunnen fungeren. Deze ruimtes vervullen de rol van verbindende schakels in de bestaande stedelijke ‘ecologische’ zones met als doel de biodiversiteit te verrijken. Maatregelen zoals het aanbrengen van reliëf en toepassen van een verscheidenheid aan inheemse boom- en plantsoorten trekken bijen, vlinders, vogels en andere dieren aan. Door bewust minder paden te realiseren blijven deze gebieden wel toegankelijk maar ook rustig. Honden blijven hier aangelijnd.

Om te zorgen voor een goede balans tussen de verschillende functies van de openbare ruimte in de wijk wordt de openbare ruimte onderverdeeld in drie categorieën: Openbare ruimte met accent op verblijf: Ontmoeting, activiteit, sport en spel staat centraal. Deze ruimtes bevinden zich in de nabijheid van een groot aantal gebruikers, zoals de ruim opgezette buurtstraten en de groene ruimtes van de wijkstructuur. De inrichting van deze ruimtes is kindvriendelijk met sport- en spelaanleidingen, (honden)ontmoetingsplekken en moestuinen. Het aanwezige groen is bruikbaar om te verblijven, te spelen of actief aan groen te werken. Daarnaast is het groen fijn om naar te kijken vanuit de omringende woningen. Het beeld wordt bepaald door open en overzichtelijke ruimtes met bomen in gemaaide grasvelden en een diversiteit aan sierbeplanting.

30

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

31

Buitenruimte

1. PARK Het Dwarsgouwgebied is een verzameling groene functies zoals volkstuinen, schooltuinen en een heemtuin waar al veel groen en grote bomen aanwezig zijn. Verblijfsrecreatie wordt hier een belangrijke functie. Hier kan gedacht worden aan speelplekken, ligweides, wandelroutes, e.d. Dit vormt een basis voor het omvormen van dit gebied tot een aantrekkelijk park voor de wijk. Het park krijgt herkenbare en zichtbare entrees. De voetganger en de fietser zijn hier hoofdgebruiker. Dit is terug te zien in de gebruikte verhardingsmaterialen. Het park biedt ruimte voor zowel mens als dier. Een zonering in rust en activiteit zorgt ervoor dat beiden hier hun plek kunnen vinden. Naast zoveel mogelijk behoud van de inmiddels volwassen beplanting is er bij de inrichting aandacht voor het verbeteren van de waterkwaliteit en verrijken van biodiversiteit door gebruik van inheems, gevarieerd en gelaagd groen. Daarnaast biedt het park kansen voor meer oppervlaktewater om de capaciteit van het watersysteem in peilgebied Overwhere te vergroten.

Doorontwikkelen van Park Dwarsgouw naar volwaardig park. Het park krijgt een zichtbare entree, met een logische en herkenbare toegang tot het park. Sport- en horecavoorzieningen kunnen een plek vinden in het park.

32

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Doorontwikkelen Dwarsgouwpark tot volwaardig park met speel- en sportgelegenheden

Toegang tot het park is herkenbaar

33

Buitenruimte

2. RINGVAART, SPOORZONE EN ACHTEROM Dit zijn lineaire groenblauwe landschapselementen die structurerend zijn voor de wijk. Ze verbinden grote groene ruimte met elkaar en zorgen voor samenhang en eenheid binnen de wijk. De Purmerdijk en de Wheredijk zijn belangrijke recreatieve routes en verbinden de wijk met de (stedelijke) parken Leeghwaterpark, Dwarsgouw en Kooimanpark. De dijk is een belangrijk landschapselement en dient leesbaar te blijven in het stedelijk landschap. Ook Stekeldijk (verlengde Doplaan) is van cultuurhistorische betekenis. De continuïteit van deze groenblauwe structuur biedt ruimte aan een inrichtingselement gericht op recreatie, zoals een hardlooprondje. Daarnaast is er ruimte voor andere functies als verblijf, natuur en ruimtebeleving. Er is veel potentieel om de biodiversiteit en waterkwaliteit in deze zone te verhogen. Inheemse soorten en een gevarieerde en gelaagde beplanting – zowel in soort als in hoogte worden toegepast. De gelaagdheid in beplanting is afgestemd op leesbaarheid van de landschapselementen. De sloot parallel aan de dijk heeft een belangrijke waterbergende functie voor heel Wheermolen-Oost.

Ruimte achter wijkwinkelcentrum Makado onderdeel van groene hoofdstructuur.

Koeltestructuren vlakbij oppervlaktewater, zoals bomen, zorgen voor schaduw op het warmste moment van de dag en dragen bij aan een verbeterde waterkwaliteit.

Wheredijk is onderdeel van een recreatieve route en ecologische verbindingszone. Bij de nieuwe inrichting wordt meer ruimte gegeven aan recreatief gebruik.

34

Toegankelijk maken van het water door het aanleggen van een recreatieve steiger.

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Purmerringvaart wordt ecologische en recreatieve zone

Hoofdstructuur is ingericht met oog voor biodiversiteit (maaibeleid, hoge grassen)

Waterkwaliteit is op orde

Wonen aan het water

35

Water is waar mogelijk toegankelijk

DOORSNEDE PURMERRINGVAART

Ogen op straat door appartementen op de begane grond

Het bouwblok wordt zo gepositioneerd t.o.v. de teensloot dat de leefbaarheid en de verblijfskwaliteit aan de waterzijde wordt verbeterd. Bebouwing is op een goede manier aangesloten op de buitenruimte en heeft een directe toegang naar deze zijde.

36

Purmerringvaart

Balkons met uitzicht op het water

Goede aansluiting van bebouwing op teensloot

Natuurlijke oever, ecologisch beheerd

37

Ooghoogte perspectief Purmerringvaart

38

39

Buitenruimte

3. WIJKONTSLUITINGSWEG CHURCHILLLAAN De Churchilllaan is een doorgaande verkeersader die functioneert op stadsniveau en verschillende wijken met elkaar verbindt. Wijkwinkelcentrum Makado en de ontwikkeling van Boeierstraat sluiten aan op deze stedelijke hoofdstructuur. De Churchilllaan wordt doorontwikkeld tot wijkstraat met een prettige invulling voor voetgangers en fietsers. Doorstroming van verkeer blijft een belangrijke functie. Het toevoegen van ogen op straat met adressen en open gevels zijn hier een belangrijk uitgangspunt bij de nieuwe ontwikkelingen. Groen en met name bomen geven kleur en schaduw en bieden kansen voor natuurlijke verbindingen met andere wijken en vervolgens naar het buitengebied. Het groen langs de Churchilllaan verbindt Wheermolen tevens visueel met de rest van de stad. Wijkwinkelcentrum Makado behoudt een belangrijke functie als wijkvoorzieningencentrum op de huidige positie in de wijk. Speciale aandacht gaat naar de verblijfsfunctie en de ruimte voor sociale interactie rondom het centrum. Bij de ontwikkeling van de Boeierstraat wordt rekening gehouden met eventueel een tunnel bij het spoor. Waar hoogte accenten worden toegevoegd in Boeierstraat is er aandacht voor voldoende vrije ruimtes rondom de gebouwen.

Churchilllaan is belangrijke, stedelijke verbindingsstraat en biedt ruimte voor wijkfuncties. Voorkant wijkwinkelcentrum Makado ligt aan Churchilllaan. Makado blijft een belangrijke positie behouden als wijkvoorzieningencentrum. Commerciële voorzieningen en horeca zijn hier denkbaar.

De churchilllaan is een belangrijke verbindingsweg naar het centrum en is prettig ingericht voor voetgangers en fietsers. Dat vraagt om adressen aan de straat en een goede aansluiting op maaiveld.

40

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Hoge plint met ruime openbare ruimte voor terrassen rondom wijkwinkelcentrum Makado

Gevels zijn open aan de straat en nodigen bezoekers uit naar binnen te gaan

Wonen boven voorzieningen zorgt voor sociale veiligheid

41

DOORSNEDE CHURCHILLAAN

Voldoende ruimte om te lopen en te zitten

Toevoegen verblijfsfunctie met Ruimte voor terrasen

Ogen op straat door toevoeging bebouwing aan de straat

Mogelijke locatie voor fietsenstalling voor bezoekers

Doorsnede - Churchillaan ter hoogte van wijkwinkelcentrum Makado De Churchillaan is onderdeel van de stedelijke hoofdinfrastructuur en heeft een belangrijke functie in de doorstroming. Nieuwe bebouwing langs de straat biedt de mogelijkheid om bebouwing op een andere manier te adresseren en ervoor te zorgen dat er ogen op straat zijn. Het brede profiel van de straat biedt ruimte aan een verblijfsfunctie.

42

Churchillaan

43

Buitenruimte

4. GROENE BUURTSTRATEN De groene buurtstraten zijn belangrijke dragers van de ruimtelijke en functionele hoofdstructuur van de buurt en hebben de stedenbouwkundige functie om de wijk in kleinere buurten te geleden. Ze verbinden de buurt met de robuuste groene randstructuur en kenmerken zich door een breed profiel en een groene uitstraling die de hoge dichtheid aan bebouwing compenseert. Dit grijze en groene netwerk biedt snelle en veilige verbindingen tussen de voorzieningen in de buurt zoals het wijkwinkelcentrum Makado, het park, de ringvaart en de ontmoetingsplekken zoals speelplekken en honden uitlaatzones. De buurtstraten bieden ruimte voor alle verkeersgebruikers, maar er is speciale aandacht voor de langzame weggebruiker - de fietser en de voetganger. De straatinrichting biedt ruimte voor beleving en interactie zodat men uitgenodigd wordt om op een beweegvriendelijke manier de buurt te gebruiken. Groene voortuinen zijn een belangrijk element langs de buurtstraten in de wijk.

Albert Schweitzerstraat biedt een veilige route naar de basisschool en andere speelplekken. Eventueel met speelaanleidingen.

Vrouwenzandstraat wordt ingericht als fietsstraat met veel ruimte voor groen en de wandelaar.

Busroute

Een brug legt de verbinding met het Leeghwaterpark. Hannie Schaftstraat wordt ingericht met veel ruimte voor groen en wandelaar. De fietser krijgt ruim baan met vrijliggende fietspaden en een fietsstraat.

44

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Speelplekjes en speelaanleidingen in de buurt. Speelplekken zijn groen ingericht. Schoolplein is toegankelijk na schooltijd.

Oversteek naar Leeghwaterpark

Goede adressering aan de straat

Veel ruimte voor voetgangers en fietsers

45

Buitenruimte

DOORSNEDE DOCTOR ALBERT SCHWEITZERLAAN

Groene inrichting met aandacht voor klimaatadaptatie

Groene ruimte bestemd voor het uitlaten van de honden

Ruimte voor voetgangers

Doorsnede - Doctor Albert Schweitzerlaan De Doctor Albert Schweitzerlaan is een brede laan met veel groen. Op sommige stukken rijdt de bus over de laan, hier wordt in de inrichting rekening mee gehouden. Veiligheid van andere weggebruikers wordt daarbij gegarandeerd. Met een nieuwe inrichting van de straat wordt er meer ruimte gemaakt voor fietsers en voetgangers. Een groene inrichting van de straat draagt tevens bij aan een klimaatadaptieve inrichting. Zo wordt de straat aantrekkelijk en nodigt hij uit voor een ommetje in de buurt. Via de andere buurtstraten is de Doctor Albert Schweitzerlaan verbonden met het groene raamwerk.

46

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Dr Albert Schweitzerlaan

Bij eventuele nieuwe ontwikkelingen in de toekomst wordt rekening gehouden met zichtrelatie tussen groene ruimte en de woning

47

Buitenruimte

DOORSNEDEN VROUWENZANDSTRAAT & HENRI DUNANTSTRAAT

Goede aansluiting op de straat

Fietsstraat

met ogen op straat en met woningen op de begane grond

Doorsnede - Vrouwenzandstraat De vrouwenzandstraat transformeert naar een fietsstraat. De auto blijft welkom, maar de fiets krijgt meer ruimte. Nieuwe bebouwing aan de Vrouwenzandstraat heeft goede adressen aan de straat en er wordt gewoond op de begane grond. Zo blijft de sociale veiligheid geborgd.

Meer ruimte voor voetgangers

Doorsnede - Henri Dunantstraat Nieuwe bebouwing aan de Henri Dunantstraat is goed aangesloten op de straat. Er zijn entrees op de begane grond en woningen hebben een klein terrasje. Er wordt meer ruimte gemaakt voor voetgangers.

48

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Vrouwenzandstraat

Henri Dunantstraat

Goede aansluiting op de straat met ogen op straat en met woningen op de begane grond

49

Buitenruimte

Ooghoogte perspectief Henri Dunantstraat

50

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

51

Buitenruimte

5. GROENE ONTMOETINGSPLEKKEN Woonstraten

plek. Zowel recreatie als natuur en klimaat krijgen de ruimte. Meer verborgen plekken kunnen een rol krijgen als ecologische stapstenen in het ecologische systeem van de buurt. Participatie kan een belangrijke rol spelen bij de verdere uitwerking van deze plekken.

In de woonstraten is door de parkeerdruk weinig ruimte over voor groen. Klimaatadaptatie wordt zowel zichtbaar als onzichtbaar toegepast door bijvoorbeeld waterberging onder lichtgekleurde verharding en eventueel groene parkeerplaatsen. Hier wordt het project ‘bomen in voortuinen’ ingezet om zoveel mogelijk een groen straatbeeld te realiseren.

Groene ontmoetingsplekken

De bestaande groene ontmoetingsplekken zijn niet altijd op een goede manier aangesloten op de bebouwing, met achterkanten naar het groen en beperkte sociale controle.

Verspreid over de wijk zijn vele plekken en pleinen die zich goed lenen voor allerlei functies zoals spelen, sporten, relaxen of honden uitlaten. Deze ruimtes variëren in schaal en maat. De functie en inrichting moet passen bij het schaalniveau en de positie in de buurt. Plekken gekoppeld aan de wijkstructuur lenen zich voor meer reuring en een functie op wijkniveau. Kleine verborgen ruimtes binnen de woonbuurten staan vooral ter beschikking aan de direct omwonenden. Het accent in de inrichting kan verschillen bij ieder

Waar nieuwe ontwikkelingen voorzien in groene ontmoetingsplekken zijn deze ruimtes publiek toegankelijk en groen ingericht. Deze ruimtes dragen bij aan een klimaatbestendige buitenruimte. Vanuit de woningen op de begane grond is er een directe toegang tot de groene ruimte, om gebruik van de ruimte te stimuleren en om veiligheid op straat te garanderen. Bij appartementen op hogere verdiepingen geldt dat er een visuele relatie is.

Gedeelde tuinen zijn groen en publiek toegankelijk, ook binnentuinen. Vanuit de woning is er een directe toegang tot de semi-openbare ruimte, om gebruik van de ruimte te stimuleren.

Er wordt ook bij parkeren ondergronds rekening gehouden met een groene inrichting op het dak.

Woonstraten worden zoveel mogelijk klimaatadaptief door inzet van waterberging onder de straten. Bebouwing grenst met hun voorzijde aan de groene ruimtes, zodat er een goede sociale controle is op de buitenruimte.

Voortuinbomen verlevendigen het straatbeeld. 52

Schoolplein wordt vergroend en is ook na schooltijd toegankelijk.

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Door voorkanten aan de semi-private groene ruimtes te posititioneren is de sociale veiligheid beter gewaarborgd.

Binnentuinen zijn groen, ook bij ondergronds parkeren.

Er is een visuele relatie tussen de appartementen op de verdieping en de openbare ruimte.

53

Buitenruimte

DOORSNEDE BOEIERSTRAAT

Boeierstraat

Bij appartementen op hogere verdiepingen geldt dat er een visuele relatie is, met bijvoorbeeld een ruime galerij en een gemeenschappelijke toegang die direct op het binnenterrein uitkomt.

Begane grond appartementen hebben een eigen terras

Semi-openbare tuin

Doorsnede - Boeierstraat Een gezamenlijke parkeeroplossing aan de Boeierstraat zorgt ervoor dat er ruimte overblijft voor verblijfsplekken. Deze plekken zijn groen ingericht en zijn zoveel mogelijk publiek toegankelijk. Groene ruimtes binnen de bouwblokken zijn semi-openbaar. Met voordeuren en terrassen aan deze groene ruimtes is de bebouwing goed aangesloten op de openbare ruimte. De groene ruimtes zorgen voor lucht en licht tussen de hogere bebouwing.

54

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Autovrij, openbaar groen met ruimte voor spelen

Het dak van de parkeergarage heeft voldoende dekking voor groene beplanting en is semi-openbaar

Eventuele verhoging door (half )verdiept parkeren wordt gebruikt als terrasruimte

55

Buitenruimte

MATERIALISERING KLIMAATBESTENDIGE EN NATUURINCLUSIEVE INRICHTING VAN DE OPENBARE RUIMTE

Het huidige bodem- en watersysteem wordt ingezet als sturend voor de inrichtingsprincipes. Dat betekent: • Ruimte bieden voor (regen)water door aanpassing van oeverstructuren gekoppeld met natuurlijke beschoeiingen, aanleg nieuwe gescheiden rioolstelsel en drainage systeem, waterberging onder de nieuwe parkeervakken en de weg met aangepaste bestratingsmaterialen. Ook mogelijk verwijderen van de onnodige verharding waar dat zich voordoet. • In de grotere groene ruimten wadi’s maken waar bij hevige regenval het water tijdelijk naar toe kan stromen. Wadi’s worden aangelegd met een goede bodem voor infiltratie en drainagesysteem. Een aangepast groenbeheersysteem zorgt voor beter functioneren van wadi en vergroten ecologische waarde. (Stepping-stones voor insecten) • Verbeteren waterkwaliteit door toevoegen beschutting, verbreden en natuurlijke inrichting van oevers, verbeteren doorstroming oppervlaktewater (verbreden bestaande duikers) om opwarming van water te beperken en toepassen van geschikt oeverbeheer. • Zo veel mogelijk gezonde volwassen bomen met toekomstwaarde behouden om o.a. hittestress te beperken en zorg te dragen voor goede regenwater infiltratie. Een inventarisatie van de huidige bomen en de kwaliteit daarvan wordt gebruikt om de te behouden bomen te bepalen. • Diverse soorten aan nieuwe bomen planten met voldoende groeiruimte voor gezonde groei.

De variatie in soorten zorgt ervoor dat eventuele ziekten zich minder makkelijk verspreiden. • Aanbieden van een kleine boom voor aanplant in de voortuinen van eengezinswoningen aan straten waar te weinig ruimte is voor straatbomen. • Met de bewoners van de eengezinswoningen in gesprek gaan over minder verharding in de privétuinen zodat ook hier het water in de grond kan trekken. • Verharding in lichte kleuren, waar mogelijk halfverharding en inzet van groene parkeerplaatsen dragen bij aan het tegengaan van hittestress en het sneller afvoeren van water bij piekbuien.

Intensivering van zowel de woningaantallen als gebruik van de ruimte gaat gepaard met een duurzaamheidsopgave en de wens voor een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte. Voor Wheermolen-Oost is de ambitie vastgelegd om een Greenlabel A te behalen voor de nieuw in te richten openbare ruimte en de nieuwe woongebouwen en de te renoveren flats. Dat betekent een breed palet aan aandachtspunten zoals gebruik van duurzame materialen die hergebruikt kunnen worden, aankoop van biologisch gekweekte bomen en struiken, energiezuinige verlichting etc. Maar ook het betrekken van de bewoners hierbij en het werken aan een leefbare en gezonde wijk. De teloorgang van biodiversiteit in groen moet aangepakt worden. De ruime opgezette groenstructuur in de wijk biedt voldoende aanknopingspunten om de verschillende doelstellingen te bereiken. De kwaliteit van de inrichting wordt verbeterd, er worden soorten toegevoegd en er wordt gewerkt aan aangepast beheer om de robuustheid en biodiversiteit te versterken. De nieuwe inrichting houdt rekening met de klimaatverandering. Dit betekent tegengaan van hittestress en opvangen van water tijdens hevige regenbuien. Bomen en ander groen zorgen voor schaduw en verkoeling, terwijl rekening wordt gehouden met zonnepanelen op daken. Om duurzaamheid en innovatie een plek te geven is ruimte voor een aantal ontwikkelingen.

Toekomst van de mobiliteit vraagt om nieuwe elementen in de openbare ruimte zoals laadvoorzieningen. Er wordt ingezet om bijvoorbeeld de laadmogelijkheden te koppelen met huidige lichtmasten. Dit bespaart op veel ‘vervuiling’ in de openbare ruimte door de hoeveelheid geplaatste objecten.

56

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Wadi’s zorgen voor waterberging

Verharding in een lichte kleur voorkomt opwarming

Oevers hebben natuurlijke beschoeiing en worden ecologisch beheerd

Variatie in plantensoorten

57

Buitenruimte

SPECIALS Wheermolen-Oost is een van de woonwijken van Purmerend. De gemeente gaat voor deze woonwijken uit van een gemiddelde kwaliteit inrichting zoals beschreven in de Handboek Inrichting Openbare ruimte versie 2021. Doordat een groot deel van de inrichting in heel Purmerend met dezelfde materialen gemaakt wordt is het onderhoud en waar nodig vervangen eenvoudiger en goedkoper. Met de herinrichting van Wheermolen-Oost sluiten wij aan bij de kwaliteiten en de materialen van de openbare ruimte in Wheermolen-West om eenheid in de wijk uitstraling te behouden.

inrichting van de specials hebben onderling een verband en worden in samenhang uitgewerkt met dezelfde vormentaal die specifiek is voor Wheermolen-Oost. De omgeving van Makado als centrale ontmoetingsplek van de wijk, de omgeving van Boeierstraat en stationsomgeving, een nieuwe fiets-voetgangersbrug van de Hannie Schaftstraat over de Wheredijk naar het Leeghwaterpark, omgeving OBS Wheermolen inclusief basketbalveldje, kruispunt van Hannie Schaftstraat en Henri Dunantstraat met de Doctor Albert Schweitzerlaan, de aansluiting park en buurt en de entreegebieden rondom de bestaande en nieuw te bouwen woonflats zijn mogelijkheden om specials toe te passen . Op deze plekken kan afgeweken worden van de standaard materialen en inrichtingselementen zoals bankje, picknicktafels, bestrating of een kunstwerk.

Om de buurt een herkenbare identiteit te geven wijkt het materiaalgebruik op een aantal plekken af van de standaard inrichting. Het gaat hier om plekken met een bijzondere positie in de buurt of een bijzondere functie: specials. De

Boerstraat en stationsomgeving

Wijkwinkelcentrum Makado en omgeving

Park en omgeving

Entreegebied park

Entreegebieden rondom bestaande en nieuwe flats

Nieuwe brug naar Leeghwaterpark Kruispunt Hannie Schaftstraat, Henri Dunantstraat en Albert Scheitzerlaan 58

OBS Wheermolen en omgeving

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

59

60

4 BEBOUWING De combinatie van hoge galerijflats en eengezinswoningen zorgt voor een te grote schaalsprong tussen de laagbouw en hoogbouw. Dat fysieke verschil zorgt ook voor sociale afstand. Met de introductie van de tussenschaal wordt gewerkt aan meer samenhang en het verzachten van de overgang tussen hoog- en laagbouw. In de tussenschaal staat de menselijke maat centraal: contact met de straat vanaf je balkon, goede aansluiting van het gebouw op de straat, heldere openbare ruimtes tussen de middelhoogbouw en de laagbouw.

61

Bebouwing

TUSSENSCHAAL MASSA

De schaalsprongen in de wijk zijn enorm. De eengezinswoning met kapje naast een enorm flatgebouw voelt uit verhouding. De hoge flatgebouwen zijn een gegeven, en zullen in elk geval voorlopig blijven staan. De middelhoge gebouwen maken plaats voor nieuwe ontwikkelingen, en bieden de mogelijkheid om een nieuwe schaal te introduceren: de tussenschaal. De tussenschaal is niet lager dan de huidige middelhoogbouw, maar heeft een kleinere blokmaat. Daarmee brengt de tussenschaal laagen hoogbouw dichterbij elkaar. Het terugbrengen van een menselijke maat is het uitgangspunt; in massa; in adressering en oriëntatie; en in materialisatie en detaillering.

De tussenschaal kenmerkt zich door een bouwhoogte van vier tot zes lagen en verkleining van de blokmaat. Daarmee ontstaat meer openheid en een betere verbinding met de omgeving en de landschappelijke structuren om de wijk heen. Er wordt gezocht naar eenheid binnen de bebouwing door te werken met ensembles. Wanneer een strook of een (open) bouwblok wordt vervangen door meerdere gebouwen spreken we van een ensemble. Binnen een ensemble is sprake van dezelfde architectuurtaal. De nieuwe bebouwing wordt getypeerd door meer variatie in hoogte en breedte. Zo ontstaat een afwisselend ensemble met variatie in woningtypes.

De nieuwe ontwikkelingen zijn verspreid over de wijk. Door het introduceren van beeldkwaliteitsregels voor alle nieuwe ontwikkelingen wordt samenhang binnen de verschillende ontwikkelingen gewaarborgd. Op die manier wordt een nieuwe, herkenbare laag geïntroduceerd en wordt er tevens gewerkt aan samenhang op het niveau van de wijk.

Massa | Blokmaat

62

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

ADRESSERING & ORIËNTATIE

ARCHITECTUURTAAL

Op dit moment is de aansluiting van de gebouwen op de begane grond niet goed vormgegeven. Door bergingen en garageboxen op de begane grond zijn er op veel doodse plekken. Er zijn geen ‘ogen op straat’ en daarmee staat de sociale veiligheid en leefbaarheid onder druk.

De huidige architectuur van Wheermolen-Oost is ingetogen en bescheiden. De wijk kenmerkt zich door eenvoudige baksteenarchitectuur met veel herhaling en sobere detaillering. De geleding is horizontaal, met brede balkons en raampartijen die breder zijn dan hoog.

De stedenbouwkundige positie van de huidige en de nieuwe flatgebouwen – objecten in het groen - vraagt juist om een alzijdige oriëntatie van de bebouwing. Daarmee wordt er gezorgd voor voldoende sociale controle. Bij de nieuwe ontwikkelingen is dit een belangrijk uitgangspunt. Er wordt gewerkt aan een goede aansluiting op maaiveld met buitenruimtes, galerijen en voordeuren aan de straat. Nieuwe ontwikkelingen hebben geen achterkanten, en galerijen zijn zo ontworpen dat ze niet voelen als de achterzijde van het gebouw. Zijgevels worden mee ontworpen om blinde zijgevels te voorkomen.

De nieuwe bebouwing is in zijn geheel herkenbaar als een nieuwe tijdslaag in de wijk. Deze nieuwe laag zorgt voor variatie en afwisseling in de wijk. Er is sprake van aansluiting bij de architectuurtaal van de wijk door materiaalgebruik en detaillering die sober en zorgvuldig is.

Adressering & oriëntatie | Goede aansluiting op maaiveld met buitenruimtes, galerijen en voordeuren aan de straat

Architectuurtaal | Herkenbare architectuurtaal

63

Bebouwing

64

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

MASSA

65

Bebouwing

BOUWHOOGTES

De bouwhoogtes sluiten aan op de context en de aangrenzende bebouwing. De menselijke maat staat centraal, waarbij de tussenschaal wordt geïntroduceerd die een goede overgang vormt tussen de bestaande laag- en hoogbouw.

•

Basishoogte: middelhoogbouw in 4-6 lagen

•

Hoogteaccenten: 6-8 lagen op strategische plekken in de wijk

•

Toren: 8-15 lagen bij het station of wijkwinkelcentrum, in lijn met de hoogbouwvisie van Purmerend

66

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

ENSEMBLE Wanneer een strook of een (open) bouwblok wordt vervangen door meerdere gebouwen spreken we van een ensemble. Samenhang en eenheid binnen het ensemble is het uitgangspunt. Een ensemble heeft een sterke herkenbare identiteit en is als een geheel ontworpen. Binnen het ensemble wordt één architectuurtaal gehanteerd. Eventuele grondgebonden woningen zijn ook onderdeel van het ensemble. De gebouwen binnen het ensemble kunnen in kleur, in detaillering en in specifieke elementen van elkaar verschillen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van andere functies op de begane grond.

Ensemble

Hoger volume

Basisvolume

•

Een ensemble is als een samenhangend geheel

•

ontworpen en heeft dezelfde architectuurtaal. •

Hoogteaccenten zijn vormgegeven als deel van het volume met dezelfde architectuurtaal.

Binnen het ensemble is er variatie in hoogte wat zorgt

•

voor diversiteit.

Variatie in gebouwdiepte zorgt voor een interessant gevelbeeld en menselijke maat aan de straat.

Verschillende gebouwen zijn samen als één ensemble ontworpen. Ze zijn herkenbaar als ensemble door massa en architectuurtaal.

67

Bebouwing

VOLUME De wijk typeert zich door strokenbouw: geen individuele woningen, maar rijen in laagbouw, middelhoogbouw en hoogbouw. Nieuwe bebouwing aan de wijk zoekt aansluiting bij deze typologie. Gebouwen zijn heldere volumes: langer dan hoog. De stroken worden bij nieuwbouw opgeknipt. Hierdoor ontstaan doorzichten naar de ringvaart en het park en meer variëteit en afwisseling, zowel in gebouwlengte als in bouwhoogte. Gebouw zijn uit één stuk, ook als er sprake is van hoogteverschillen.

De hoogte van het basisvolume is afhankelijk van de context maar uitgangspunt is zoeken naar een menselijke maat en een schaal die past bij de omgeving. Verspringingen in de gevellijn zijn toegestaan, maar zijn ondergeschikt aan het basisvolume van het gebouw. Een extra laag kan bijvoorbeeld worden vormgegeven als een setback.

Basisvolume

•

Gebouwen zijn heldere volumes uit één stuk.

•

De lengte van volumes wordt beperkt tot 70 meter

•

Een ensemble is samengesteld uit meerdere stroken, waarbij geen gesloten blok ontstaat.

•

h

Verspringingen in de gevellijn zijn gewenst, zowel horizontaal als verticaal. De verspringingen zijn ondergeschikt aan het bouwvolume.

l

De basisvolumes zijn leesbaar als stroken.

Een gebouw is leesbaar als een aaneenschakeling van stroken.

68

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

VARIATIE IN HOOGTE Variatie in hoogte zorgt voor variatie in het horizontale beeld van de blokken. Er kan hoger gebouwd worden op specifieke plekken waar ruimte en uitzicht is. Een hoogteaccent staat op de grond en kan verspringen ten opzichte van het basisvolume. Hoogteaccenten zijn gepositioneerd op de hoeken en reageren daarmee op de context. Hoogteaccenten zijn slank om de strokenbouw te accentueren.

•

b

Hogere gebouwdelen zijn compositorisch onderdeel van het gebouw.

d

•

Hogere gebouwdelen staan op de hoeken en hebben een te onderscheiden volume dat op de grond staat.

•

Tussen 6 en 8 lagen is de footprint van het hoge deel maximaal 1/3 van de totale footprint.

•

Boven 8 lagen is de footprint maximaal 600 m2 en breder dan diep.

•

Hoogteaccenten vormen een opzichzelfstaand gebouwdeel.

Hoogteaccenten zijn alzijdig.

Hoogteaccenten staan op de grond en zijn compositorisch onderdeel van het gebouw.

69

Bebouwing

VERSPRINGINGEN Verspringingen in de gevellijn, zowel horizontaal als verticaal, verlevendigen het gevelbeeld. Het draagt bij aan de leesbaarheid van het gebouw. Met de verspringingen worden interessante ruimtes gevormd met meer intimiteit en beschutting – wat raakt aan de oorspronkelijke ontwerpprincipes van Bruin en Vink die hechtten aan kleinstedelijke herbergzaamheid.

Horizontale verspringen in het volledige gevelvlak zijn mogelijk tussen verschillende gebouwvolumes. Horizontale verspringingen zoals setbacks en loggia’s zijn mogelijk binnen het gebouwvolume. Verticale verspringingen zijn alleen mogelijk bij een hoogteaccent of een toren.

•

Horizontale en verticale verspringingen zijn gewenst.

•

Horizontale verspringingen zijn mogelijk binnen het gebouwvolume in de vorm van setbacks of loggia’s.

•

Horizontale verspringingen in het volledige gevelvlak zijn mogelijk bij hoogteaccenten.

•

Verspringingen kunnen per gebouwdeel verschillen.

•

Verticale verspringingen zijn alleen mogelijk bij een hoogteaccent of een toren.

Horizontale verspringingen in het volledige gevelvlak zijn mogelijk tussen gebouwdelen.

Horizontale verspringingen zoals setbacks en loggia’s zijn mogelijk binnen het gevelvlak.

70

Verticale verspringingen zijn een hoogteaccent of een toren.

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

Ooghoogte perspectief Boeierstraat vanaf kruising Meteorenweg - Churchilllaan

71

Bebouwing

72

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

ADRESSERING & ORIËNTATIE

73

Bebouwing

BINNENZIJDE & BUITENZIJDE Stroken sluiten aan op zijkanten van laagbouw, of hebben een dubbel adres door de ligging tussen straat en ringvaart of tussen straat en park. Dat vraagt om een alzijdige oriëntatie van gebouwen. Er wordt daarom gesproken over een buitenzijde en een binnenzijde. De buitenzijde ligt aan de straat, de binnenzijde grenst aan (semi-) openbaar groen of aan een gedeelde binnentuin. Beiden voelen als een voorkant, maar er gelden op sommige gebieden andere spelregels. Zo is er aan de binnenzijde bijvoorbeeld meer mogelijk op het gebied van balkons, (beperkte) privé-tuinen en terrassen.

•

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de buitenzijde en binnenzijde van de ontwikkeling.

•

De buitenzijde grenst aan de straat

•

De binnenzijde grenst aan (semi-)openbaar groen of aan een gedeelde binnentuin.

De binnenzijde grenst aan (semi-) openbaar groen

De binnenzijde grenst aan gedeelde binnentuinen

De buitenzijde grenst aan de straat

74

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

ADRESSERING De aansluiting op maaiveld laat in de bestaande situatie op veel plekken te wensen over, met dichte plinten op begane grondniveau. De renovatie van de hoogbouwflats en de herontwikkeling van de middelhoge flats biedt ruimte voor een open plint in menselijke maat. In de nieuwe situatie zijn woningen op een goede manier aangesloten op maaiveld, zodat er voldoende sociale controle is op straat.

De gezamenlijke entrees van de gebouwen liggen aan de buitenzijde. Er zijn daarnaast zoveel mogelijk woningen gepositioneerd op de begane grond, deze woningen hebben hun eigen entree aan de straat. Eventuele entrees voor auto- of fietsparkeergarages liggen ook aan de buitenzijde.

•

Gezamenlijke entrees liggen aan de buitenzijde.

•

Entrees voor parkeergarages en voor inpandig fietsparkeren liggen aan de buitenzijde.

•

De begane grond wordt zoveel als mogelijk geprogrammeerd met woningen of andere actieve functies.

•

Blinde gevels worden beperkt.

•

Woningen op de begane grond hebben een eigen (voor)deur: primair aan de straat, secundair aan een binnentuin.

Entrees liggen aan de buitenzijde van het ensemble. De begane grond heeft zoveel mogelijk woningen. Woningen grenzend aan de binnenzijde hebben een eigen toegang tot de binnentuin / semi-openbaar groen.

75

Bebouwing

ORIËNTATIE Uitgezonderd de eengezinswoningen hebben de nieuwe bouwblokken altijd een dubbele oriëntatie. Er is nergens meer sprake van een achterkant of een dode gevel, met name op de begane grond. Galerijen zijn zo ontworpen dat ze niet voelen als een achterkant. Zijgevels zijn mee ontworpen met raampartijen en slimme hoekoplossingen.

•

Bebouwing is alzijdig, ook de torens.

•

Galerijen zijn niet als een achterzijde ontworpen.

•

De galerij is in principe aan de binnenzijde van het ensemble gepositioneerd, tenzij de zonoriëntatie om een andere invulling vraagt.

•

Galerijen en corridors zijn zo gepositioneerd dat gebouwhoeken geen blinde gevels opleveren.

•

Zijgevels zijn mee ontworpen om blinde gevels te voorkomen.

Galerijen en corridors zijn zo gepositioneerd dat gebouwhoeken altijd woningen zijn, en geen logistieke ruimte.

Galerijen zijn zo ontworpen dat ze niet voelen als een achterzijde en meeontworpen met het gebouw.

76

Beeldkwaliteitsplan Wheermolen Oost

NIET-WOON PROGRAMMA Wijkwinkelcentrum Makado maakt deel uit van het BKP. De regels voor dit deel zijn met name gericht op een eventuele toekomstige transformatie van het wijkwinkelcentrum. Daarbij is de essentie dat het wijkwinkelcentrum een gezicht naar buiten krijgt en geen naar binnen gekeerde doos is.

functies zijn herkenbaar als niet-woonfuncties door verdiepingshoogte en gevelbeeld. Het is belangrijk dat de plint zich niet losmaakt van het gebouw. De ritmiek van de gevel loopt daarom door in de plint. Eventuele logistieke functies, zoals laden, lossen of bevoorrading zijn inpandig geregeld. Deze inpandige laad- en losplekken zijn mee-ontworpen met het gebouw, en een vanzelfsprekend onderdeel van de gevel.

Voorzieningen zijn gepositioneerd op de begane grond van gebouwen, en toegankelijk en transparant. De functies hebben hun entree aan de buitenzijde van het blok - aan de straat. De

•

Bij voorzieningen heeft de begane grond een bruto verdiepingshoogte van tenminste 4 meter.

4m

•

Voorzieningen hebben een eigen entree aan de straat, aan de buitenzijde van het ensemble

•

Gevels waar niet-woon functies zijn ondergebracht zijn zoveel mogelijk open en transparant.

•

De plint maakt zich niet los van de architectuur van de bovenbouw.

•

Niet-woon functies zijn direct vanaf maaiveld te betreden zonder hoogteverschil.

•

Logistieke functies zijn inpandig en mee-ontworpen met het gebouw.

Reclame uitingen •

Gevelreclame is ondergeschikt aan de architectuur en evenwijdig aan de gevel.

•

Niet-woonfuncties zijn herkenbaar in de plint. Ramen en entrees lopen door tot de grond.

Reclame-uitingen zijn beperkt tot de begane grond.

Gevelreclame is toegestaan evenwijdig aan de gevel.

77

Bebouwing

ENTREES Een hoogwaardige entreepartij draagt bij aan de kwaliteit van het gevelbeeld. Goede entrees zorgen voor een goede leesbaarheid van het gebouw en een levendig en interessant beeld op ooghoogte.

aangename ontvangst. Brievenbussen en intercom zijn mee ontworpen en vormen een integraal onderdeel van de entreepartij. Binnen het gebouw worden trappen gelijkwaardig naast liften en goed zichtbaar vanuit de entree gepositioneerd om beweging te bevorderen.

Woningentrees De liften en trappenhuizen van de ensembles zijn onderdeel van de architectuur en aan de buitenzijde niet specifiek afleesbaar. De centrale entrees op maaiveld zijn gepositioneerd aan de straat/buitenzijde van het gebouw op een goed vindbare en herkenbare plek. Bij hoogteverschillen wordt rekening gehouden met een goede toegang voor mindervaliden. Entrees zijn transparant en onderscheiden zich in architectuurtaal, ze zijn een verbijzondering in de gevel. Gezamenlijke entrees hebben een minimale hoogte van de volledige plinthoogte, en zijn liefst nog hoger voor een

•

De woningen op de begane grond hebben hun eigen voordeur aan de straat. Woningen die op de binnenzijde georiënteerd zijn hebben - als het niet anders kan - een voordeur aan de binnenzijde. Wanneer er sprake is van gedeelde binnenterreinen is er aan de binnenzijde een gemeenschappelijke toegang die direct op het binnenterrein uitkomt voor appartementen op hoger gelegen verdiepingen.