Rapport Onderzoek jeugdhulp - delen I en II

Feitenrapport gezamenlijk rekenkameronderzoek Jeugdzorg H10

1

8 juli 2021

Inhoud Inleiding

5

1.1 Aanleiding

5

1.2 Doel, probleemstelling en onderzoeksvragen

6

1.3 Aanpak en leeswijzer

6

Kostenontwikkeling ingekochte jeugdzorg

8

2.1 Inleiding

8

2.2 Het algemene beeld

9

2.2.1 Ontwikkeling van het aantal jeugdigen dat zorg ontvangt

9

2.2.2 Ontwikkeling van de kosten van jeugdzorg

16

2.2.3 Structuur van de categorieën en producten

18

2.3 Op zoek naar verklaringen: kostenontwikkeling in kengetallen

20

2.3.1 Kengetallen H10

20

2.3.2 Kostenontwikkeling naar zorgvorm

23

2.3.3 Jeugdhulp ambulant

25

2.3.4 Jeugd GGZ

31

2.3.5 Dagbehandeling

38

2.3.6 Jeugdhulp met verblijf (inclusief behandeling)

45

2.4 Belangrijkste oorzaken op een rij

53

2.5 Mogelijke verklaringen: verschuiving tussen producten

55

2.5.1 Algemeen

55

2.5.2 Dagbehandeling en dagbesteding

58

2.5.3 GGZ

60

2.5.4 Dyslexie

60

2.5.5 Overige verschuivingen

60

2.6 Verwijzers (CBS-data)

61 2

Kostenontwikkeling PGB-inzet & overige gemeentelijke kosten 64 3.1 Inleiding

64

3.1.1 Algemene bevinding

65

3.1.2 Leeswijzer

65

3.2 Verdeling in de jeugdzorguitgaven

65

3.2.1 Gemeente-specifieke ontwikkelingen

67

3.3 Persoonsgebonden Budget

68

3.3.1 Gemeente-specifieke ontwikkelingen

70

3.3.2 Gemiddelde PGB-besteding per jeugdige (H10 Totaal)

72

3.4 Overige gemeentelijke kosten

73

3.4.1 Directe personeelskosten

78

3.4.2 Gemeenschappelijke Regeling Veilig Thuis

82

3.4.3 Regionale projectkosten

85

Bijlagen

88

4.1 Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses

88

4.1.1 Jeugdhulp ambulant

88

4.1.2 Jeugd GGZ

98

4.1.3 Dagbehandeling

106

4.1.4 Jeugdhulp met verblijf (inclusief behandeling)

111

4.1.5 Verwijzers (CBS-data)

118

4.2 Bijlage 2: Overzicht productcategorieën en producten

120

4.3 Bijlage 3: Verantwoording gebruikte data onderzoeksdeel I

122

4.3.1 Kengetallen

122

4.4 Bijlage 4: Verdeling van de jeugdzorg kosten per H10-gemeente.

125

4.5 Bijlage 5: Procentuele ontwikkeling van de PGB-bestedingen en het aantal jeugdigen. 128 3

4.6 Bijlage 6: Gemiddelde PGB-besteding per jeugdige per H10-gemeente.134

4

INLEIDING 1.1 Aanleiding Op 10 januari 2020 zijn de H10-gemeenten geïnformeerd over een explorerend onderzoek naar de uitgaven voor de jeugdzorg1, uit te voeren door de rekenkamer(commissie)s van de H10-gemeenten.2 Sinds de decentralisaties in 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk geworden voor de uitvoering van jeugdzorg. Uit recent onderzoek blijkt dat een flink aantal gemeenten in de afgelopen jaren substantieel meer heeft uitgegeven aan jeugdzorg dan dat zij ontving voor de uitvoering van deze taak. Driekwart van de Nederlandse gemeenten was veel meer geld kwijt aan jeugdzorg dan begroot. Eén op de vijf gemeenten kampt met een tekort van meer dan 40 procent. 3 Gemeenten luidden in mei 2019 gezamenlijk de noodklok: door de tekorten in de jeugdzorg dreigen jeugdigen met problemen de dupe te worden en dreigen als gevolg van de tekorten bezuinigingen op tal van voorzieningen, langere wachtlijsten en toenemende overlast.

Het kabinet stelde in mei 2019 € 350 miljoen extra beschikbaar voor de jeugdzorg in 2019, voor de drie jaar daarna jaarlijks € 190 miljoen.4 Deze problematiek speelt ook in regio Haaglanden: onder andere de gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Zoetermeer en Delft kampen met tekorten op de jeugdzorg.5 Volgens het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden was er in 2018 sprake van een budgetoverschrijding van de H10gemeenten van 19%.6 Daarnaast ervaren raadsleden weinig grip te hebben op de jeugdzorg. Nog geen twee op de tien raadsleden geven aan voldoende grip te hebben op de jeugdzorg.7 Aangezien de gemeenten in H10-verband inkopen en de jeugdhulp geleverd wordt door instanties die vaak in meerdere H10-gemeenten actief zijn, is het onderzoek in H10-verband uitgevoerd.

1

Sinds de decentralisatie van alle zorg voor jeugd naar gemeenten hanteert het CBS het begrip jeugdzorg als verzamelnaam voor jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. De term jeugdhulp omvat alle vormen van hulp en ondersteuning (lvb, opvoedvragen, opvoedhulp, jeugd-lvb en jeugd-ggz) variërend van licht ambulant (vaak vanuit een wijkteam, waaronder mogelijk ook gewone opvoedvragen) tot en met intensieve, zeer gespecialiseerde zorg in een al dan niet gesloten setting (jeugdzorgplus). Bron: Nederlands Jeugdinstituut, https://www.nji.nl/nl/Kennis/Publicaties/Wat-is-het-verschil-tussenjeugdzorg-en-jeugdhulp#:~:text=De%20term%20jeugdhulp%20omvat%20alle,niet%20gesloten%20setting%20(jeugdzorgplus). 28 januari 2019. 2

De H10-gemeenten zijn: Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Voorschoten, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. 3

Benchmarkanalyse uitgaven jeugdhulp in 26 gemeenten, Significant in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 19 april 2019, p. 4. 4

Meer geld voor jeugdzorg na noodkreet gemeenten https://www.nrc.nl/nieuws/2019/05/08/gemeenten-jeugdzorg-is-zo-nietmeer-vol-te-houden-a3959549, bezocht op 4 oktober 2019. 5

Financiële ellende jeugdhulp wordt voor gemeenten almaar groter, probate zorg is namelijk peperduur, https://www.ad.nl/den-haag/financiele-ellende-jeugdhulp-wordt-voor-gemeenten-almaar-groter-probate-zorg-is-namelijkpeperduur~a844287f/, bezocht op 4 oktober 2019. 6

Interview Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden, 11 juni 2019.

7

Website Binnenlands Bestuur, ‘Raadsleden missen greep op jeugdzorg’, https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/raadsleden-missen-greep-op-jeugdzorg.9571112.lynkx, bezocht op: 4 oktober 2019.

5

1.2 Doel, probleemstelling en onderzoeksvragen Dit onderzoek heeft twee doelen: enerzijds het inzichtelijk maken van de oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg, anderzijds de voortgangsinformatie aan de gemeenteraden ten aanzien van jeugdzorg beoordelen. Het eerste doel van dit onderzoek is het inzichtelijk maken van de oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg: waar gaat het geld naar toe en waar zitten de grootste toenames? De kosten die een gemeente maakt voor jeugdzorg worden onderverdeeld in drie categorieën: 1. 2. 3.

Kosten die verstrekt worden via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (ingekochte jeugdzorg) Het toekennen en inzetten van het Persoonsgebonden Budget (per jeugdige) Overige gemeentelijke kosten (zoals de inzet van wijkteams en vervoerskosten)

Voor het tweede doel van het onderzoek worden de cijfers over de toenamen in de kosten van jeugdzorg vergeleken met de voortgangsinformatie die de gemeenteraden ontvangen. Hierin wordt beoordeeld in hoeverre de gemeenteraden met de beschikbare voortgangsinformatie inzicht hebben op de ontwikkeling van de kosten van de jeugdzorg. De centrale onderzoeksvraag van dit onderzoek luidt als volgt:

Hebben de gemeenteraden voldoende zicht op de oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg?

Deelvragen: 1.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg voor de H10 gemeenten?

2.

In hoeverre bieden de voortgangsrapportages aan de gemeenteraden inzicht in de ontwikkeling van de kosten in de jeugdzorg?

1.3 Aanpak en leeswijzer Om deelvraag 1 te kunnen beantwoorden is gekeken naar de kosten die de gemeenten maken voor jeugdzorg. De kosten van ingekochte jeugdzorg via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden heeft rekenkamer Den Haag van het servicebureau ontvangen. De kosten voor PGB’s en overige gemeentelijke kosten heeft elke rekenkamer(commissie) zelf opgevraagd bij de gemeente; deze zijn vervolgens in H10-verband geanalyseerd. Onderstaande tabel geeft inzicht in de verhoudingen van de kosten voor Jeugdzorg binnen de gehele H10. Veruit het grootste deel van de kosten loopt via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden8

8

Tot 16 april 2020 was dit het H10 Inkoopbureau.

6

Ontwikkeling van de kosten voor de jeugdzorg in de Haaglanden, opgesplitst naar kostensoort: ingekochte jeugdzorg via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden, overige gemeentelijke kosten en PGB-kosten In hoofdstuk 2 worden de uitkomsten gepresenteerd ten aanzien van de jeugdzorg dat via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht. Eerst wordt het algemene beeld gepresenteerd over de ontwikkeling van het aantal jeugdigen dat zorg ontvangt en de ontwikkeling van de kosten van jeugdzorg. Vervolgens wordt ingegaan de kosten van jeugdzorg per categorie. De totale kosten voor de geboden jeugdzorg per jaar kunnen uitgedrukt worden als het product van drie kengetallen: 1. 2. 3.

het aantal unieke jeugdigen die dat jaar jeugdzorg hebben ontvangen; het gemiddeld aantal uur jeugdzorg dat per jeugdigen is verstrekt; de gemiddelde kosten per uur per jeugdige.

In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de ontwikkeling van de kosten voor Persoonsgebonden Budget (PGB) en overige gemeentelijke kosten. Met betrekking tot de overige gemeentelijke kosten worden de onderwerpen met de grootste ontwikkelingen verder toegelicht. Ook gemeente-specifieke ontwikkelingen worden benoemd. Om deelvraag 2 te beantwoorden heeft elke H10-rekenkamer(commissie) zelfstandig onderzoek gedaan aan de hand van een vooraf opgesteld normenkader. Er zijn voor deze deelvraag dus geen analyses of bevindingen op H10 niveau. De rekenkamer(commissie)s hebben de rapportages, gericht aan de raad van de desbetreffende gemeente, beoordeeld op de informatievoorziening over de ontwikkelingen over zowel het aantal jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt als ook de kosten van jeugdzorg in de jaren 2015 tot en met 2019. 7

KOSTENONTWIKKELING INGEKOCHTE JEUGDZORG 2.1 Inleiding De gemeenten van de H10 kopen diverse soorten jeugdzorg in via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden9. Het gaat om tweedelijns jeugdzorg aangeboden door aanbieders van jeugdzorg waar de H10-gemeenten inkoopcontracten mee hebben gesloten. De verwijzingen naar deze vormen van jeugdzorg worden gedaan door huisartsen, de gemeente (of gemeentelijke instellingen), jeugdartsen, gecertificeerde instellingen, medisch specialisten, de rechter, officier van justitie of een functionaris van een justitiële inrichting. In dit hoofdstuk worden de uitkomsten gepresenteerd van het eerste deel van het onderzoek naar de Jeugdzorg H10. In dit deel wordt ten aanzien van de jeugdzorg die via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht het antwoord gegeven op de eerste onderzoeksvraag: 1.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg voor de H10 gemeenten?

Voor de beantwoording van deze onderzoeksvraag heeft de Rekenkamer Den Haag toegang gekregen tot de gepseudonimiseerde data10 van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. In bijlage 3 Verantwoording gebruikte data onderzoeksdeel I wordt verantwoord hoe met deze gegevens is omgegaan. Zoals in de onderzoeksopzet is opgenomen zijn voor de beantwoording van deze onderzoeksvraag vooraf geen normen geformuleerd en worden ten aanzien van het beleid van de gemeente geen oordelende bevindingen geformuleerd. In dit hoofdstuk staan in de bevindingen de belangrijkste inzichten en oorzaken van de toename van de kosten in de jeugdzorg. In paragraaf 2.2 wordt een algemeen beeld geschetst, waarbij wordt stilgestaan op de ontwikkeling van het aantal jeugdigen en de kosten Aan het begin van paragraaf 2.3 wordt een analysekader gepresenteerd om de kostenstijging te ontvlechten in achterliggende factoren. Voor de vier categorieën van zorgproducten met de grootste kostenstijgingen is vervolgens in subparagrafen uitgewerkt wat de belangrijkste oorzaken zijn voor de toename van de kosten. Zoals in de onderzoeksopzet is aangegeven gaat het hier om een kwantitatieve analyse waarbij gezocht wordt naar verklarende factoren, zoals de ontwikkeling van het aantal unieke jeugdigen, het gemiddelde aantal trajecten per jeugdige en de ontwikkeling van de tarieven.

De beantwoording van onderzoeksvraag 1 voor zover het gaat om de jeugdzorg die niet via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden wordt verstrekt, is in hoofdstuk 3 opgenomen.

9

Tot 16 april 2020 was dit het H10 Inkoopbureau.

10

Data met de persoonsgegevens die niet meer aan een specifieke betrokkenen kunnen worden gekoppeld zonder dat er aanvullende gegevens worden gebruikt. De rekenkamer(commissie)s beschikken niet over deze aanvullende gegevens waardoor de persoonsgegevens niet aan een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon zijn te koppelen.

8

2.2 Het algemene beeld 2.2.1 Ontwikkeling van het aantal jeugdigen dat zorg ontvangt Bevinding De groei van het aantal in de gemeente ingeschreven jeugdigen in de leeftijdscategorie van 0 tot 18 jaar11 per gemeente is in de periode 2015 – 2019 beperkt (tussen de -1,2% en 1,1% per jaar), met uitzondering van de gemeente Rijswijk, waarvoor het aantal jeugdigen met 3,9% tot 6,6% per jaar toenam. Het aantal jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt ten opzichte van het totaal aantal jeugdigen in de H10gemeenten is in de periode 2015 – 2019 gestegen van 10,5% naar 12,6%. De meeste gemeenten volgen deze globale ontwikkeling. Alleen in de gemeente Leidschendam-Voorburg sinds 2018 en de gemeenten Voorschoten en Zoetermeer sinds 2017 is het aandeel jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt gedaald. Toelichting In het kader van de onderlinge vergelijking tussen gemeenten is het belangrijk om te constateren dat het aantal in de gemeente ingeschreven jeugdigen per gemeente sterk verschilt. Zo kende MiddenDelfland in 2019 bijvoorbeeld 4.144 jeugdigen in de leeftijdscategorie 0 tot 18 jaar (1,8% van het aantal jeugdigen in de gehele H10), terwijl dit er in Den Haag 109.962 waren (48,6% van het totaal aantal jeugdigen in de H10); ruim 26 keer meer jeugdigen dan in gemeente Midden-Delfland.12 Deze grote verschillen tussen gemeenten beperken de zeggingskracht van gemiddelden over deze groep gemeenten.

11

In de Jeugdwet is de leeftijdsgrens van 18 jaar het uitgangspunt voor jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen. Jeugdhulp kan doorlopen tot maximaal het 23ste levensjaar, voor zover deze hulp niet onder een andere wet valt. 12

Voor het vaststellen van het aantal jeugdigen per gemeente is gebruik gemaakt van openbare data van het CBS: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/03759ned/table?dl=52416

9

Aantal jeugdigen per gemeente in 2019 en het aandeel jeugdigen ten opzichte van de gehele H10-populatie jeugdigen. Zoals in onderstaande figuur is te zien ligt het percentage jeugdigen per gemeente in 2019 tussen de 8,1% (gemeente Midden-Delfland) en de 15,4% (gemeente Zoetermeer). Op het niveau van de gehele H10 ligt het gemiddelde in 2019 op 11,7%, dit wordt weergegeven met de rode stippellijn.

10

Procentueel aandeel jeugdigen ten opzichte van de gehele populatie in de afzonderlijke gemeenten in 2019. Wanneer wordt gekeken naar het percentage jeugdigen dat een of meerdere vormen van jeugdzorg ontvangt is er op H10-niveau een stijgende, maar afvlakkende trend te zien, waarbij het aandeel is gestegen van 10,5% in 2015 naar 12,6% in 2019.

11

Aandeel jeugdigen met jeugdzorg in de H10-gemeenten in procenten over de periode 2015 2019. Op het niveau van de afzonderlijke gemeenten is ten aanzien van het percentage jeugdigen dat jeugdzorg ontvangen een soortgelijke ontwikkeling als op H10-niveau te zien, waarbij een aantal zaken opvallen. Zo heeft de gemeente Zoetermeer het hoogste aandeel jeugdigen woonachtig in de gemeente dat een of meerdere vormen van jeugdzorg ontvangen (gestegen van 14,7% in 2015 naar 17,3% in 2019) en gemeente Midden-Delfland het laagste percentage (gestegen van 6,6% in 2015 naar 8,7% in 2019). Daarnaast valt op dat in de gemeente Leidschendam-Voorburg sinds 2018 en de gemeenten Voorschoten en Zoetermeer sinds 2017 het aandeel jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt daalt.

12

Aandeel jeugdigen met jeugdzorg per gemeente in procenten over de periode 2015 - 2019. In onderstaande grafiek is over de periode 2015 tot en met 2019 de in- en uitstroom van unieke jeugdigen in de jeugdzorg weergegeven. Doordat de gemiddelde instroom fors hoger is dan de gemiddelde uitstroom, neemt het aantal jeugdigen in de jeugdzorg ook flink toe, hoewel de in- en uitstroom steeds dichter bij elkaar komt te liggen.

13

In- en uitstroom van unieke jeugdigen in jeugdzorg De in- en uitstroom van het aantal unieke jeugdigen in de jeugdzorg is in onderstaande figuur uitgesplitst naar leeftijd.13

13

Voor deze analyse zijn alle jeugdigen opgenomen die in de jaren 2016, 2017 en 2018 voor het eerst en voor het laatst in de dataset voorkwamen.

14

In- en uitstroom van unieke jeugdigen in jeugdzorg, afgezet tegen de leeftijd. Gekeken naar de toename van het aantal jeugdigen valt op dat de meeste jeugdigen tussen het 8ste en 12e levensjaar, met een piek rond het 10e levensjaar, voor het eerst jeugdzorg ontvangen. Dit betreffen jeugdigen rond de overgang naar het middelbaar onderwijs. De grootste instroom vindt plaats bij de producten Specialistische GGZ en Basis Jeugd-GGZ. Een volgende (lagere) piek van jeugdigen die voor het eerst jeugdzorg ontvangen is bij 16 tot 18-jarigen. Grotendeels vindt deze instroom plaats bij het product Specialistische GGZ; bij het product Basis Jeugd-GGZ is bijvoorbeeld de helft minder instroom. Bij de uitstroom van het aantal unieke jeugdigen is een piek van uitstroom in de leeftijden 10 tot en met 12 jaar, en de hoogste piek is van uitstroom is van jeugdigen van 18 jaar. De laatste piek is te verklaren doordat in de Jeugdwet de leeftijdsgrens van 18 jaar als uitgangspunt wordt gehanteerd. Jeugdzorg kan eventueel doorlopen tot maximaal het 23ste levensjaar wanneer de hulp niet onder een andere wet valt. De uitstroom van 18-jarigen betreft voornamelijk het product Specialistische GGZ. Over het algemeen ligt de instroom tot de leeftijd van 10 jaar hoger dan de uitstroom, vanaf 17 tot 23 jaar ligt juist de uitstroom hoger dan de instroom.

De grootste instroom en uitstroom vindt plaats binnen de producten Specialistische GGZ en de Basis Jeugd-GGZ. In paragraaf 2.3.3 wordt vastgesteld dat er een toename is in deze soort zorg.

15

2.2.2 Ontwikkeling van de kosten van jeugdzorg Bevinding Hoewel in alle gemeenten sprake is van stijgende kosten, lopen de procentuele kostenstijgingen per gemeente fors uiteen: in gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn de kosten van de zorg die via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht met ‘slechts’ 39% toegenomen, terwijl deze in gemeente Westland met 83% zijn toegenomen. Toelichting In de volgende figuur en tabel is de ontwikkeling van de kosten over de periode 2015 tot en met 2019 opgenomen voor alle jeugdzorg die via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht.

Totale kosten van de via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden ingekochte jeugdzorg, gesplitst naar jaar. Gemeente

2015

2016

2017

2018

2019

Totaal

Delft Den Haag LeidschendamVoorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Voorschoten Wassenaar Westland Zoetermeer Totaal

€13.364.499 €81.550.701 €11.296.761

€14.210.913 €84.749.066 €11.744.243

€16.520.830 €93.321.079 €13.234.157

€18.845.683 €110.662.965 €17.499.282

€21.041.905 €119.679.289 €20.057.524

€83.983.829 €489.963.101 €73.831.967

€1.361.967 €7.134.537 €6.723.668 €2.274.181 €2.175.061 €11.269.813 €28.113.604 €165.264.793

€1.320.981 €7.576.310 €7.797.839 €3.085.956 €2.301.803 €13.041.939 €29.810.180 €175.639.229

€1.543.249 €8.286.802 €8.427.637 €3.252.865 €2.946.947 €16.202.999 €34.204.544 €197.941.110

€2.130.922 €9.178.917 €9.695.567 €4.098.467 €3.043.077 €18.278.038 €37.731.889 €231.164.806

€2.108.346 €9.929.346 €11.468.717 €3.992.655 €3.543.193 €20.595.467 €40.708.504 €253.124.945

€8.465.465 €42.105.913 €44.113.427 €16.704.124 €14.010.082 €79.388.255 €170.568.720 €1.023.134.883

16

Ontwikkeling van de kosten over de periode 2015 tot en met 2019 opgenomen voor alle jeugdzorg die via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht, gesplitst naar gemeente. De kosten voor de ingekochte jeugdzorg zijn van € 165 mln. in 2015 gestegen naar € 253 mln. in 2019. Dit is een stijging met 53% en gemiddeld 8,9% per jaar. De kostenstijging in 2018 komt overeen met het jaar dat er een harmonisatie van tarieven heeft plaats gevonden. De afzonderlijke gemeenten tonen een soortgelijke stijgende ontwikkeling van de kosten. Uit onderstaande grafiek blijkt echter wel dat in de procentuele ontwikkeling van de kosten ten opzichte van 2015 grote verschillen per gemeente zichtbaar zijn. Zo zijn de kosten in gemeente PijnackerNootdorp met ‘slechts’ 39% toegenomen (139% van de kosten in 2015), terwijl de kosten in gemeente Westland ruim 83% hoger liggen (183% van de kosten in 2015).

Procentuele ontwikkeling van de kosten als percentage van de kosten in 2015 per gemeente (2015 is 100%). Ook valt op dat niet in elke gemeente 2018 het jaar met de grootste kostenstijging was, dat gold alleen voor de gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland en PijnackerNootdorp. Zo kende gemeente Voorschoten de grootste kostenstijging in 2016, de gemeenten Delft, Wassenaar en Westland in 2017, gemeente Zoetermeer in 2018 en gemeente Rijswijk in 2019. Voor wat betreft het jaar met de laagste kostenstijging is het beeld uniformer: op de gemeenten Rijswijk (2017), Wassenaar (2018) en gemeenten Voorschoten en Westland (2019) na was dit voor de overige

17

6 gemeenten in 2016. Opvallend is dat de gemeente Midden-Delfland in 2016 en 2019 en gemeente Voorschoten in 2019 een kostendaling kenden.

2.2.3 Structuur van de categorieën en producten In de data van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is een onderverdeling te maken naar 31 categorieën van zorgproducten. In de periode 2015-2019 is op producten uit 27 van deze categorieën zorg gedeclareerd. Categorie

Product

Categori e

41 Dagbehandeling

Product

46 Jeugdhulp crisis

41A03 Dagbehandeling product

46A01 JH4 Jeugdhulp Crisis

41A06 VF1 Dagbehandeling

46C02 VF8 Behandelgroep crisis

41A24 Dagbesteding Zwaar

Overige producten

41C01 Begeleiding groep licht

47 Jeugdreclassering

41C02 Begeleiding groep zwaar

47A01 Jeugdreclassering: outputgericht

Overige producten

Overige producten

43 Jeugdhulp verblijf (incl. beh.)

48 Jeugdbescherming

43A09 Pleegzorg

48A04 Ondertoezichtstelling jaar 1: inspanningsgericht 48A05 Ondertoezichtstelling jaar 2 en verder: inspanningsgericht 49 Act. in het preventief justitieel kader

43A12 JeugdzorgPlus: inspanningsgericht 43A31 VF4 Behandelgroep gezinshuis zwaar 43A54 ZZP 2LVG incl.BH incl.DB 43A55 ZZP 3LVG incl.BH incl.DB

49A01 Activiteiten in het preventief justitieel kader: inspanningsgericht 49B03 Crisisinterventie: outputgericht

43A56 ZZP 4LVG incl.BH incl.DB

Overige producten

43A57 ZZP 5LVG incl.BH incl.DB

53 Kindergeneeskunde

43C01 VF5 Behandelgroep fasehuis

53A02 Kindergeneeskunde gedrag overig licht ambulant Overige producten

43C02 VF6 Behandelgroep 43C04 VF7 Behandelgroep zwaar

54 Jeugd-ggz

JH700 schakenbosch verblijf inclusief behandeling ggz Overige producten

54001 Basis Jeugd-GGZ

44C02 Kortdurend verblijf middel

54003 Hoog-Specialistische Jeugd-GGZ

44C03 Kortdurend verblijf zwaar

54014 Deelprestatie Verblijf F

Overige producten

54015 Deelprestatie Verblijf G

54002 Specialistische GGZ

45 Jeugdhulp ambulant 257 zonder verblijf: ambulante hulp op locatie, ambulante jeugdhulp 45A53 JH3-A Ambulante therapeutische jeugdhulp 45A65 Behandeling individueel 45A7 Specialistische jeugdhulp 45C02 Individuele begeleiding licht

54C03 Ernstige Enkelvoudige Dyslexiezorg Behandeling Overige producten FTE 256 inzet per fte in jeugdteams (standaardtarief) 258 inzet per fte in jeugdteams hbo-er 269 inzet per fte in jeugdteams hbo-er, evt specialisatie, wo 271 inzet per fte in jeugdteams wo-er > 4 jr spec

45C04 Gezinsbegeleiding

18

45C05 Individuele begeleiding middel 45C06 Dagactiviteit JLVG

273 inzet in jeugdteams (aansturing door gemeente) 703 inzet in wijkteam

45C07 Behandeling IOG

Overige producten

45C09 Individuele begeleiding zwaar

Overig categorieën

45C10 10 voor Toekomst

Overige producten

FOUT daghulp nieuwe stijl jh1 Overige producten

Overzicht van productcategorieën en producten waarop in de periode 2015 tot en met 2019 zorg is gedeclareerd14. In 4.2 Bijlage 2: Overzicht productcategorieën en producten is een uitgebreid overzicht opgenomen van alle categorieën en bijbehorende producten waarop in de periode 2015-2019 kosten zijn gedeclareerd, samen met het totaal gedeclareerde bedrag op H10-niveau. Zoals in onderstaande figuur duidelijk wordt zitten er grote verschillen tussen de aantallen jeugdigen die een zorgproduct uit de verschillende productcategorieën ontvangen. Zo waren er voor de productcategorie Jeugd-GGZ in 2019 bijvoorbeeld declaraties van 79% van de unieke jeugdigen die in 2019 een vorm van jeugdzorg ontvingen.15

14

Productcategorieën en producten waarop in de periode 2015 tot en met 2019 minder dan 1 miljoen euro is gedeclareerd zijn samengevoegd in `Overige categorieën` en `Overige producten`. 15

De percentages in de figuur zijn het aantal unieke jeugdigen per productcategorie in 2019 als percentage van het aantal unieke jeugdigen met jeugdzorg in de H10 in 2019. Omdat een jeugdige zorg uit meer dan 1 zorgcategorie kan ontvangen tellen deze percentages in de grafiek niet op tot 100%.

19

Aantal unieke jeugdigen per productcategorie in 2019 en het aantal unieke jeugdigen per productcategorie in 2019 als percentage van het aantal unieke jeugdigen met jeugdzorg in de H10 in 2019.

2.3 Op zoek naar verklaringen: kostenontwikkeling in kengetallen 2.3.1 Kengetallen H10 Bevinding Op het niveau van de gehele H10 zijn de kosten gestegen met 59%. Een toename van de gemiddelde kosten per uur zorg levert met 41% de belangrijkste bijdrage aan de kostenstijging, gevolgd door een stijging van het aantal unieke jeugdigen met 24%. De gemiddelde uur zorg per jeugdige heeft met een daling van 9% een remmende werking gehad op de kostenstijging.

De totale kosten voor de geboden jeugdzorg per jaar kunnen we uitdrukken als het product van drie kengetallen, namelijk: 1. 2. 3.

het aantal unieke jeugdigen die dat jaar jeugdzorg hebben ontvangen; het gemiddeld aantal uur jeugdzorg dat per jeugdigen is verstrekt; de gemiddelde kosten per uur zorg per jeugdige.

De stijging van de totale kosten is hiermee ook het product van de stijging van deze drie kengetallen:

20

Totale kosten = aantal unieke jeugdigen x gemiddeld aantal uur zorg x gemiddelde kosten per uur zorg Indien we de ontwikkeling van een kengetal uitdrukken als percentage van het niveau in het beginjaar, dan betekent dat een kengetal met een waarde van: 1. 2. 3.

precies 100% géén bijdrage leveren aan een kostenstijging of -daling; bóven de 100% een bijdrage levert aan een kostenstijging; ónder de 100% een bijdrage levert aan een kostendaling.

Voor deze berekeningen zijn alleen declaraties gebruikt waarbij het aantal gedeclareerde eenheden te koppelen is aan een tijdseenheid, bijvoorbeeld uur, dagdeel en etmaal. Ook zijn declaraties met een dummy-cliëntnummer uit de data gefilterd. Dit betreft ruim 93% van alle gedeclareerde kosten. Deze filters blijven op alle cijfers in dit hoofdstuk van toepassing.16 In de volgende tabel is weergegeven wat dit voor gevolg heeft voor de gedeclareerde bedragen per gemeente. Gemeente

2015

2016

2017

2018

2019

Totaal

Delft

€ 12.576.127

€ 12.946.272

€ 14.547.461

€ 18.099.700

€ 20.351.714

€ 78.521.274

Den Haag

€ 75.204.091

€ 78.106.782

€ 85.714.753

LeidschendamVoorburg Midden-Delfland

€ 10.530.203

€ 10.786.882

€ 11.330.247

€ 106.509.360 € 16.972.820

€ 116.038.585 € 19.268.394

€ 461.573.571 € 68.888.545

€ 1.285.910

€ 1.197.390

€ 1.336.667

€ 2.064.946

€ 2.044.516

€ 7.929.428

Pijnacker-Nootdorp

€ 6.705.807

€ 6.810.568

€ 6.898.890

€ 8.877.099

€ 9.584.892

€ 38.877.256

Rijswijk

€ 6.274.265

€ 7.203.314

€ 7.214.459

€ 9.271.220

€ 11.162.679

€ 41.125.938

Voorschoten

€ 2.047.867

€ 2.735.389

€ 2.598.388

€ 4.009.887

€ 3.922.202

€ 15.313.734

Wassenaar

€ 1.994.779

€ 2.021.191

€ 2.392.115

€ 2.920.601

€ 3.434.207

€ 12.762.893

Westland

€ 10.533.881

€ 11.472.138

€ 14.083.240

€ 17.839.222

€ 19.891.849

€ 73.820.331

Zoetermeer

€ 26.910.290

€ 26.892.289

€ 28.762.772

€ 35.908.018

€ 38.985.388

Totaal

€ 154.063.219

€ 160.172.215

€ 174.878.993

€ 222.472.872

€ 244.684.426

€ 157.458.758 € 956.271.726

Ontwikkeling van de kosten over de periode 2015 tot en met 2019 opgenomen voor alle jeugdzorg die via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ingekocht, gesplitst naar gemeente en gefilterd op declaraties op tijdseenheid en dummy-cliëntnummers. In onderstaande figuur zijn de procentuele veranderingen van de drie kengetallen over de jaren 2015 – 2019 van de volledige data van het servicebureau weergegeven, samen met de procentuele verandering van de totale kosten.

16

Zie bijlageFout! Verwijzingsbron niet gevonden.4.3Bijlage 3: Verantwoording gebruikte data voor een uitleg wat Dummyclientnummers zijn en het aandeel van de kosten dat door het uit de data filteren van de dummy-cliëntnummers en de niettijdsgebonden declaraties niet in de analyse is meegenomen..

21

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 In de grafiek is te zien dat op het niveau van de gehele H10 een stijging van de gemiddelde kostprijs per uur met 41% het meest heeft bijgedragen aan de stijging van de kosten met 59% over de jaren 2015 – 2019, gevolgd door een stijging van het aantal unieke jeugdigen met 24%. De gemiddelde hoeveelheid zorg per cliënt is over de periode 2015 – 2019 afgenomen met 9%. Uit de stijging van de gemiddelde kostprijs per uur per jeugdige kan niet geconcludeerd kan worden dat gemiddeld ook de tarieven met 41% zijn gestegen. In de loop der jaren is het aantal unieke jeugdigen dat jeugdzorg krijgt én de samenstelling van de zorg die aan deze jeugdigen wordt geboden gewijzigd. Hierbij wordt opgemerkt dat met deze wijziging ook de gemiddelde hoeveelheid zorg per jeugdige is afgenomen. De gemiddelde kosten voor de jeugdzorg per unieke jeugdige zijn hierdoor met 9% gedaald. In onderstaande figuur zien we dezelfde weergave van de kengetallen, maar dan per gemeente. Hier zijn enkele verschillen te zien ten opzichte van de gehele H10. In zes gemeenten is – net als op het niveau van de gehele H10 – een stijging van de gemiddelde kostprijs per uur het belangrijkste verklarende kengetal. Dit zijn de gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, PijnackerNootdorp, Voorschoten en Zoetermeer.

In de gemeenten Rijswijk, Wassenaar en Westland is een stijging van het aantal unieke jeugdigen de belangrijkste verklaring voor de kostentoename. In de gemeente Midden-Delfland levert een toename van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige de belangrijkste bijdrage aan de kostenstijging. Opvallend is dat in zes gemeenten het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige is afgenomen en daarmee een remmend effect heeft gehad op de kostenstijging. Dit geldt voor de gemeenten Delft, Den Haag, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar en Zoetermeer.

22

Procentuele stijging kengetallen per gemeente17 In deze rapportage zijn deze kengetallen uitgewerkt voor vier zorgcategorieën en tien zorgproducten waarvoor de kosten tussen 2015 en 2019 relatief veel zijn toegenomen. Alle tabellen en grafieken die vanaf dit moment in de rapportage gebruikt worden zijn op basis van declaraties waarvan de 3 kengetallen bekend zijn.

2.3.2 Kostenontwikkeling naar zorgvorm Bevinding De toename van de kosten voor de inkoop van de jeugdzorg over de periode 2015 tot en met 2019 wordt voor 93,2% veroorzaakt door de toename van de kosten voor de inkoop van: 1.

Jeugdhulp ambulant (38,4% van de totale kostentoename)

2.

Jeugd-GGZ (26,1% van de totale kostentoename)

3.

Dagbehandeling (16,5% van de totale kostentoename)

4.

Jeugdhulp verblijf inclusief behandeling (12,3% van de totale kostentoename)

17

Door het uit de data filteren van de dummy-cliëntnummers en de niet-tijdsgebonden declaraties zijn er enige verschillen ontstaan in de procentuele ontwikkeling van de kosten ten opzichte van de kosten zoals die in Figuur 9 zijn gepresenteerd. Zo is in deze figuur voor de gemeente Voorschoten de kostenstijging het grootst, terwijl in figuur 9 voor de gemeente Westland de kostenstijging het grootst is.

23

Toelichting In de data van het servicebureau is in de periode 2015-2019 op zorgproducten uit 11 categorieën van zorgproducten gedeclareerd. Nagegaan is welke categorieën van zorgproducten in absolute zin het meest bijdragen aan de toename van de kosten. Voor vier categorieën van zorgproducten is de totale stijging van de kosten over de periode 2015-2019 € 84 mln. Dit is 93,2% van de totale stijging van € 90,6 mln. aan kosten voor de jeugdzorg die via het servicebureau is ingekocht. In de hiernavolgende afbeelding en tabel is de ontwikkeling van de kosten van deze vier categorieën van zorgproducten opgenomen.

Kosten per productcategorie. Categorie

Kosten 2015

Kosten 2019

Verschil 20152019 €35 mln.

Procentueel verschil 2015 2019 128.6%

Aandeel totale kostenstijging 38.4%

45 Jeugdhulp ambulant

€27 mln.

€62 mln.

54 Jeugd-ggz

€51 mln.

€75 mln.

€24 mln.

45.9%

26.1%

41 Dagbehandeling

€4 mln.

€19 mln.

€15 mln.

341.7%

16.5%

43 Jeugdhulp verblijf (incl. beh.)

€49 mln.

€60 mln.

€11 mln.

22.9%

12.3%

Totaal

€131 mln.

€216 mln.

€84 mln.

164.3%

93.2%

Kosten per productcategorie en enkele statistieken. De overige 11,8% van de kostenstijging wordt veroorzaakt door stijgingen en dalingen van de kosten voor de overige zorgcategorieën van tussen de € -0,03 mln. en € 4,4 mln. over de periode 2015-2019. 24

Bij de verschillende gemeenten zien we een soortgelijke ontwikkeling, waarbij de vier categorieën tussen de 84% (Midden-Delfland) en 102% (Voorschoten) van de totale kostenstijging voor hun rekening nemen.18 In de volgende paragrafen wordt per zorgcategorie de kostenontwikkeling in kengetallen behandeld, waarbij de volgorde is bepaald door de bijdrage aan de totale kostenstijging in de H10: Jeugd-GGZ, Jeugdhulp ambulant, Dagbehandeling en Jeugdhulp verblijf (inclusief behandeling).

2.3.3 Jeugdhulp ambulant Ambulante jeugdhulp betekent eigenlijk ‘hulp aan huis’. Deze ambulante hulp is voor kinderen, jeugdigen en gezinnen die problemen hebben met opvoeden en opgroeien. Een hulpverlener komt bij de gezinnen thuis en bekijkt wat het gezin zelf kan, en welke hulp er verder nodig is. 19 Bevinding De toename van de kosten voor de productcategorie Jeugdhulp ambulant met 128,6% (en 38,4% van de totale kostentoename) over de periode 2015 tot en met 2019 wordt voor 63,4% veroorzaakt door de toename van de kosten voor de inkoop van: 1. Individuele begeleiding middel (30,7% van de totale kostentoename voor de productcategorie Jeugdhulp ambulant) 2. Specialistische jeugdhulp (20% van de totale kostentoename voor de productcategorie Jeugdhulp ) 3. Individuele begeleiding licht (12,7% van de totale kostentoename voor de productcategorie Jeugdhulp ambulant) De belangrijkste achterliggende oorzaak is voor het product Specialistische jeugdhulp de toename van het gemiddelde aantal uur zorg per jeugdige. Voor de producten Individuele begeleiding middel en Individuele begeleiding licht is de toename van het aantal jeugdigen aan wie zorg wordt verstrekt de belangrijkste oorzaak van de kostenstijging.

Toelichting In de hiernavolgende figuur en tabel zijn voor de drie producten die vallen onder de categorie Jeugdhulp ambulant en die in absolute zin het meest bijdragen aan de stijging van de kosten, de kostenontwikkeling over de periode 2015-2019 opgenomen.

18

In gemeente Voorschoten komt het percentage boven de 100% uit. Dit is te verklaren doordat er andere productcategorieën een negatief aandeel in de kostenstijging hebben. Dit betreft vooral de categorie 46 jeugdhulp crisis, die over de periode 2015 tot en met 2019 met € 33.561 is gedaald 19

https://www.spirit.nl/hulpoverzicht/ambulante-jeugdhulp/

25

Totale kosten per product in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant Product

Kosten 2015 €16,9 mln.

Kosten 2019 €23,9 mln.

Verschil 2015 - 2019 €7,0 mln.

€1,6 mln.

€6,0 mln.

€3,0 mln.

Totaal deze producten

Totaal productactegorie 45

45A7 Specialistische jeugdhulp 45C02 Individuele begeleiding licht 45C05 Individuele begeleiding middel

Procentueel verschil 2015 - 2019 41,10%

Aandeel kostenstijging categorie 20%

€4,4 mln.

278,90%

12,70%

€13,7 mln.

€10,7 mln.

353,80%

30,70%

€21,5 mln.

€43,6 mln.

€22,0 mln.

102,30%

63,40%

€27 mln.

€62 mln.

€35 mln.

128.6%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Jeugdhulp ambulant en enkele statistieken. Binnen de zorgcategorie Jeugdhulp ambulant stijgen met name de kosten voor de producten Specialistische jeugdhulp, Individuele begeleiding licht en Individuele begeleiding middel: •

• •

De kosten voor het product Individuele begeleiding middel stijgen van € 3,0 mln. in 2015 met 353,8% naar € 13,7 mln. in 2019. Dit is 30,7% van de totale kostenstijging binnen deze productcategorie; De kosten voor het product Specialistische jeugdhulp stijgen van € 16,9 mln. in 2015 met 41,1% naar €23,9 mln. in 2019. Dat is 20% van de totale kostenstijging binnen deze productcategorie. De kosten voor Individuele begeleiding licht stijgen van € 1,6 mln. in 2015 met 278,9% naar € 6 mln. in 2019. Dit is 12,7% van de totale kostenstijging binnen deze productcategorie. 26

Gezamenlijk zijn deze 3 producten goed voor 63,4% van de totale kostenstijging van €35 mln. binnen deze productcategorie. In Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses bij 4.1.3 Jeugdhulp ambulant is te lezen dat er op gemeentelijk niveau globaal hetzelfde beeld is te zien als op niveau van de gehele H10. In de hierna volgende onderdelen is voor de drie zorgproducten Ambulante specialistische hulp, Individuele begeleiding licht en Individuele begeleiding middel de verandering van de drie kengetallen toegelicht. Ontwikkeling van het aantal unieke jeugdigen

Aantal unieke jeugdigen per product in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant Product 45A7 Specialistische jeugdhulp 45C02 Individuele begeleiding licht 45C05 Individuele begeleiding middel

Aantal unieke jeugdigen 2015

Aantal unieke jeugdigen 2019

Verschil 2015 - 2019

Procentueel verschil 2015 - 2019

4935

4456

-479

−9,7%

432

996

564

130,6%

329

2261

1932

587,2%

Aantal jeugdigen per product binnen de productcategorie Jeugdhulp ambulant en enkele statistieken.

27

Voor het product Individuele begeleiding middel is de absolute toename van het aantal unieke jeugdigen het grootst: van 329 naar 2.261, een toename met 587,2%. Gemiddeld steeg dit aantal ieder jaar met 47%. Het aantal unieke jeugdigen voor het product Individuele begeleiding licht steeg de eerste drie jaar met gemiddeld 38%. In het laatste jaar daalde het aantal met ruim 11%. Het aantal unieke jeugdigen dat zorg uit het product Specialistische jeugdhulp ontvangt kent na een licht stijgend verloop over de periode 2015 – 2017 met een gemiddelde groei van een 3,3% een daling van een kleine 15% in 2018 en een stabilisatie in 2019. Netto levert dit over de periode 2015 – 2019 een daling van een kleine 9,7% van 4.935 met 479 naar 4.456 jeugdigen. Ontwikkeling van het gemiddelde aantal uur zorg per jeugdige

Gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant Product

45A7 Specialistische jeugdhulp 45C02 Individuele begeleiding licht 45C05 Individuele begeleiding middel

Uur zorg 2015

Uur zorg 2019

Verschil 2015 2019

Procentueel verschil 2015 2019

23.6 87.6 143.0

37.1 119.4 89.6

13.6 31.8 -53.4

57,6% 36,3% −37,3%

Gemiddeld aantal uur zorg per declaratie per product binnen de productcategorie Jeugdhulp ambulant en enkele statistieken. Bij het product Specialistische jeugdhulp is het aantal uren zorg van 23,6 uur in 2015 met 13,6 uur toegenomen naar 37,1 uur in 2019. Dit is een gemiddelde jaarlijkse toename van 9,5%. Tussen 2015 en 2019 is het aantal uur zorg hiermee 57,6% toegenomen.

28

Voor het product individuele begeleiding licht is de gemiddelde toename van het aantal uren zorg per jaar 6,3%. In 2018 daalde het aantal uren zorg met 12,7% en in 2019 steeg dit aantal het sterkst met 23,4%. Tussen 2015 en 2019 is het aantal uur zorg met 36,3% toegenomen. Het gemiddelde aantal uren zorg per jeugdige voor het product individuele begeleiding middel was in 2016 na een stijging van ruim 190% zeer hoog, veel hoger dan in eerdere of latere jaren. Het gemiddeld aantal uren zorg is in 2019 ten opzichte van 2015 echter met 37,3% afgenomen. Ontwikkeling van de gemiddelde kosten per uur per jeugdige

Gemiddeld kostprijs per uur zorg per product in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant Product

45A7 Specialistische jeugdhulp 45C02 Individuele begeleiding licht 45C05 Individuele begeleiding middel

Kostprijs 2015

Kostprijs 2019

Verschil 2015 2019

Procentueel verschil 2015 2019

€145,69 €41,79 €64,14

€144,44 €50,38 €67,60

−€1,25 €8,60 €3,46

−0,9% 20,6% 5,4%

Gemiddelde kosten per uur zorg per declaratie per product binnen de productcategorie Jeugdhulp ambulant en enkele statistieken. De ontwikkeling van de gemiddelde kostprijs van het product Specialistische jeugdhulp kent een relatief vlakke maar dalende ontwikkeling. In de periode 2015 – 2017 daalde de gemiddelde kosten per uur zorg van €145,69 met ongeveer 3,5% naar €125,90, waarna het in 2018 relatief sterk steeg met 12,5% naar €141,60. In 2019 bleef de groei beperkt tot 2% naar €144,44. De gemiddelde daling per jaar is daarmee minder dan 1%. 29

Voor het product Individuele begeleiding licht is sprake van stijging van de kosten per uur van gemiddeld 3,8% per jaar, wat zich vertaalt in een procentueel verschil van ruim 20,6% over de periode 2015 tot en met 2019. Voor het product Individuele begeleiding middel is er over de periode 2015 – 2019 sprake van een procentuele toename van 5,4% in de gemiddelde kostprijs per uur. De gemiddelde kostprijs per uur is gestegen van € 64,14 in 2015 naar € 67,60 in 2019. De gemiddelde stijging is daarmee 1,1% per jaar. In 2016 is er wel sprake van een opvallende dip in de gemiddelde kostprijs per uur, toen de kosten met ruim €50 daalden, gevolgd door een stijging in 2017 met ongeveer dat bedrag. Samenvatting welke ontwikkeling het meest bijdraagt aan de kostenontwikkeling In onderstaande grafiek en tabel zijn de percentages opgenomen waarmee de drie kengetallen voor de drie producten tussen 2015 en 2019 zijn veranderd:

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant Product

Kosten 2015

Kosten 2019

Verschil 2015 - 2019

45A7 Specialistische jeugdhulp

€16,9 mln.

€23,9 mln.

45C02 Individuele begeleiding licht

€1,6 mln.

€6,0 mln.

45C05 Individuele begeleiding middel

€3,0 mln.

€13,7 mln.

30

€7,0 mln.

Procentueel verschil 2015 - 2019 41,10%

Aandeel kostenstijging categorie 20%

€4,4 mln.

278,90%

12,70%

€10,7 mln.

353,80%

30,70%

Totaal deze producten

€21,5 mln.

€43,6 mln.

€22,0 mln.

102,30%

63,40%

Totaal productcategorie 45

€27 mln.

€62 mln.

€35 mln.

128.6%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Jeugdhulp ambulant en enkele statistieken. De toename van de kosten voor het product Specialistische jeugdhulp wordt volledig veroorzaakt door een toename van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige. Voor de producten Individuele begeleiding licht en Individuele begeleiding middel is een toename van het aantal jeugdigen die deze vormen van zorg ontvangen het kengetal dat het meeste bijdraagt aan de kostenstijging. In onderstaande figuur is de procentuele ontwikkeling van de kengetallen per product per gemeente weergegeven. Daarin is te zien dat er vooral bij het product Specialistische jeugdhulp verschillen zijn in het kengetal dat het meest bijdraagt aan de kostenstijging van het product.

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 45 Jeugdhulp ambulant gesplitst naar gemeente In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ wordt verder op de verschillen tussen gemeenten ingegaan. Daarin is te lezen dat de afzonderlijke gemeenten globaal dezelfde ontwikkeling volgen als de gehele H10.

2.3.4 Jeugd GGZ De jeugd-GGZ (geestelijke gezondheidszorg) biedt hulp aan kinderen en jeugdigen met psychische problemen, zoals angsten, depressieve gevoelens en piekeren. Voor hulp is een verwijzing nodig van: een deskundige in dienst van (of namens) de gemeente, zoals het lokale (wijk)team of het Centrum 31

voor Jeugd en Gezin; de huisarts; de medisch specialist, de jeugdarts, gecertificeerde instellingen of de rechter, officier van justitie of functionaris justitiële jeugdinrichting (zie ook paragraaf 2.6).20 Bevinding De toename van de kosten voor de zorgcategorie Jeugd-GGZ met 45,9% over de periode 2015 tot en met 2019 en (die 26,1% van de totale stijging van de kosten voor de ingekochte jeugdzorg verklaart) wordt voor 44,2% veroorzaakt door de toename van de kosten voor de inkoop van: 1. Specialistische GGZ (28,3% van de totale kostentoename voor de productcategorie Jeugd-GGZ) 2. Basis Jeugd-GGZ (15,9% van de totale kostentoename voor de productcategorie Jeugd-GGZ) Achterliggende oorzaken voor de toename van de kosten voor deze producten zijn: 1. de gemiddelde kostprijs voor Specialistische GGZ, die met 20,8% is toegenomen. Daarnaast heeft een toename van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige met 5,9% ook bijgedragen aan de kostenstijging. 2. een toename met 92,8% van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige voor de basis Jeugd-GGZ. Daarnaast heeft een stijging van het aantal unieke jeugdigen met 49,3% een groot effect op de totale kostenstijging van dit product.

Toelichting In de hiernavolgende grafiek en tabel is voor de twee producten die vallen onder de categorie Jeugd GGZ en die in absolute zin het meest bijdragen aan de stijging van de kosten, de kostenontwikkeling over de periode 2015-2019 opgenomen.

20

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/jeugdhulp/vraag-en-antwoord/vormen-jeugdhulp-jeugdzorg

32

Totale kosten per product in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ Product

Kosten 2015

Kosten 2019

Verschil 2015 2019 €3,8 mln.

Procentueel verschil 2015 2019 176,50%

Aandeel kostenstijging categorie 15,90%

54001 Basis Jeugd-GGZ

€2,1 mln.

€5,9 mln.

54002 Specialistische GGZ

€43,3 mln.

€50,0 mln.

€6,7 mln.

15,50%

28,30%

Totaal deze producten

€45,4 mln.

€55,9 mln.

€10,5 mln.

23%

44,20%

Totaal productcategorie 54

€51 mln.

€75 mln.

€24 mln.

45.9%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Jeugd GGZ en enkele statistieken. De kosten voor het product Specialistische GGZ stijgen van € 43,3 mln. in 2015 met 15,5% naar € 50 mln. in 2019. Dit is 66,5% van de totale kostenstijging voor de zorgcategorie Jeugd-GGZ, waarmee dit product verreweg de meeste kosten en kostenstijging voor zijn rekening neemt. De kosten voor het product Basis Jeugd-GGZ stijgen van € 2,1 mln. in 2015 met 176,5 % naar € 5,9 mln. in 2019. Dit is 7,9% van de totale kostenstijging voor de zorgcategorie Jeugd-GGZ. Beide producten samen nemen 74,4% van de totale kostenstijging voor de zorgcategorie Jeugd-GGZ voor hun rekening. In de hierna volgende onderdelen is voor de zorgproducten Basis Jeugd-GGZ en Specialistische GGZ de verandering van de drie kengetallen toegelicht.

33

Ontwikkeling van het aantal unieke jeugdigen

Aantal unieke jeugdigen per product in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ Product

Aantal unieke jeugdigen 2015

Aantal unieke jeugdigen 2019

Verschil 2015 - 2019

Procentueel verschil 2015 - 2019

54001 Basis Jeugd-GGZ

3220

4807

1587

49,30%

54002 Specialistische GGZ

13157

11877

-1280

−9,7%

Aantal unieke jeugdigen per product in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ en enkele statistieken. Voor het product Basis Jeugd-GGZ stijgt het aantal unieke jeugdigen dat zorg ontvangt met 49,3% van 3.220 in 2015 naar 4.807 in 2019. De gemiddelde stijging per jaar is 8,3%. Het aantal unieke jeugdigen dat Specialistische GGZ ontvangt is met 10% gedaald van 13.157 in 2015 met -9,7% naar 11.877 in 2019. De gemiddelde daling per jaar is -2%.

34

Ontwikkeling van het gemiddelde aantal uur zorg per jeugdige

Gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ Product

Uur zorg 2015

Uur zorg 2019

Verschil 2015 - 2019

Procentueel verschil 2015 - 2019

54001 Basis Jeugd-GGZ

7.0

13.5

6.5

92,8%

54002 Specialistische GGZ

38.9

41.2

2.3

5,9%

Gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ en enkele statistieken. Het gemiddeld aantal uren zorg dat per unieke jeugdige vanuit het product Basis Jeugd-GGZ is verstrekt stijgt van 7 uur in 2015 met 92,8% naar 13,5 uur in 2019. De gemiddelde stijging per jaar is 14%. Voor het product Specialistische GGZ is het gemiddeld aantal uren zorg per unieke jeugdige gestegen van 38,9 uur in 2015 met 5,9% naar 41,2 uur in 2019. Met name in 2019 is er sprake van een sterke toename (met 21%) van het gemiddeld aantal uren zorg dat per jeugdige wordt verstrekt. Over de gehele periode genomen stijgt het gemiddeld aantal uren per jeugdige met 1,1% per jaar.

35

Ontwikkeling van de gemiddelde kosten per uur per jeugdige

Gemiddelde kosten per uur zorg per product in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ Product

Kostprijs 2015

Kostprijs 2019

Verschil 2015 - 2019

Procentueel verschil 2015 - 2019

54001 Basis Jeugd-GGZ

€ 94,97

€ 91,24

−€3,73

−3,9%

54002 Specialistische GGZ

€ 84,51

€ 102,08

€ 17,57

20,80%

Gemiddeld kosten per uur zorg per product in de productcategorie 54 Jeugd-GGZ en enkele statistieken. De gemiddelde kosten per uur per jeugdige voor het product Basis Jeugd-GGZ daalt van €94,97 per uur naar €91,24 per uur, een daling van 3,9%. De gemiddelde daling is 0,01% per jaar, waarbij in 2016 en 2017 sprake was van een sterke daling met respectievelijk 12,5% en 21,1%. In 2018 was vervolgens weer sprake een sterke stijging met 35,7%. De gemiddelde kosten per uur per jeugdige voor de Specialistische zorg zijn gestegen van € 84,51 naar € 102,08, een stijging van 20,8%. De gemiddelde stijging is 3,8% per jaar, waarbij de grootste kostenstijgingen in 2017 en 2018 waren, met respectievelijk 8,5% en 7,7%. In 2019 was er ten opzichte van 2018 sprake van een stabilisatie. Samenvatting welke ontwikkeling het meest bijdraagt aan de kostenontwikkeling In onderstaande grafiek en tabel zijn de percentages opgenomen waarin de drie kengetallen voor beide producten tussen 2015 en 2019 zijn veranderd:

36

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 54 JeugdGGZ Product

Kosten 2015

Kosten 2019

Verschil 2015 2019 €3,8 mln.

Procentueel verschil 2015 - 2019 176,50%

Aandeel kostenstijging categorie 15,90%

54001 Basis Jeugd-GGZ

€2,1 mln.

€5,9 mln.

54002 Specialistische GGZ

€43,3 mln.

€50,0 mln.

€6,7 mln.

15,50%

28,30%

Totaal deze producten

€45,4 mln.

€55,9 mln.

€10,5 mln.

23%

44,20%

Totaal productcategorie 54

€51 mln.

€75 mln.

€24 mln.

45.9%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Jeugd GGZ en enkele statistieken. Voor de Basis Jeugd-GGZ wordt de stijging van de kosten vooral veroorzaakt door de toename met 92,8% van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige waarvoor deze wordt verstrekt. Daarnaast is het aantal unieke jeugdigen met ruim 49,3% gestegen. De gemiddelde kostprijs per uur heeft een licht dempend effect gehad op de kostenstijging: deze is gedaald met een kleine 4%. Voor specialistische GGZ is de gemiddelde kostprijs per uur met een stijging van 20,8% juist het meest heeft bijgedragen aan de kostenstijging, gevolgd door een stijging met 5,9% van het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige. Het aantal unieke jeugdigen heeft een met een daling van 9,7% een dempend effect op de kostenstijging. Op het niveau van de afzonderlijke gemeenten is bij het product Basis Jeugd-GGZ te zien dat 8 van de 10 gemeenten het H10-beeld volgen en het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige het meest 37

bepalend is voor de stijging van de kostprijs. Alleen in de gemeenten Leidschendam-Voorburg en Westland is het aantal unieke jeugdigen het meest bepalend voor de kostenstijging. Voor het product Specialistische GGZ is het beeld minder eenduidig. In 4 gemeenten is de gemiddelde kostprijs per uur zorg veruit de belangrijkst bepalende factor voor de kostenstijging: gemeente Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp en Westland. In de overige gemeenten levert het gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige de belangrijkste bijdrage aan de kostenstijging. In gemeente Rijswijk is de stijging van het aantal unieke jeugdigen de belangrijkste factor.

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 54 JeugdGGZ gesplitst naar gemeente In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ wordt verder op de verschillen tussen gemeenten ingegaan.

2.3.5 Dagbehandeling In de jeugdzorgvoorzieningen voor Dagbehandeling krijgen jeugdigen gedurende een deel van de dag intensieve zorg en behandeling. Als er sprake is van een verstoorde opvoedingsrelatie, wordt het hele gezin bij de behandeling betrokken.

38

Bevinding De toename van de kosten voor de dagbehandeling van jeugdigen met 341,7% (16,5% van de totale kostentoename) over de periode 2015 tot en met 2019 wordt voor 70,2% veroorzaakt door de toename van de kosten voor de inkoop van: 1. Dagbehandeling product (47% van de totale kostentoename voor de productcategorie Dagbehandeling) 2. Dagbesteding zwaar (23,3% van de totale kostentoename voor de productcategorie Dagbehandeling) De belangrijkste achterliggende oorzaken zijn 1. Een toename van het aantal jeugdigen met 429,9% dat het product Dagbehandeling product ontvangt en een toename van 173,2% voor het product Dagbesteding zwaar; 2. Een toename van de gemiddelde hoeveelheid zorg per jeugdige van 25,3% voor Dagbehandeling product en van 109,9% voor het product Dagbesteding zwaar. Toelichting In de hiernavolgende figuur is voor de twee producten die vallen onder de categorie dagbehandeling en die in absolute zin het meest bijdragen aan de stijging van de kosten, de kostenontwikkeling over de periode 2015-2019 opgenomen.

Totale kosten per product in de productcategorie 41 Dagbehandeling Product

Kosten 2015

Kosten 2019

41A03 Dagbehandeling product

€1,2 mln.

€8,2 mln.

39

Verschil 2015 2019 €7,0 mln.

Procentueel verschil 2015 - 2019 600,90%

Aandeel kostenstijging categorie 47%

41A24 Dagbesteding Zwaar

€704,6 k

€4,2 mln.

€3,5 mln.

492,80%

23,30%

Totaal deze producten

€1,9 mln.

€12,3 mln.

€10,5 mln.

560,20%

70,20%

Totaal categorie 41

€4 mln.

€19 mln.

€15 mln.

341.7%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Dagbehandeling en enkele statistieken. De stijging van de kosten voor de producten Dagbehandeling product en Dagbesteding Zwaar zijn voor 70,2% verantwoordelijk voor de stijging van de kosten voor de categorie dagbehandeling. De kosten voor Dagbehandeling product stijgen van € 1,2 mln. in 2015 naar € 8,2 mln. in 2019. Dit is een stijging met 601% ten opzichte van de kosten in 2015 en draagt voor 47% bij aan de totale stijging van de kosten voor de productcategorie Dagbehandeling. De kosten voor het product Dagbesteding zwaar stijgen van ruim € 0,7 mln. in 2015 naar € 4,2 mln. in 2019. Dit is een stijging van 492,8% ten opzichte van de kosten in 2015 en deze stijging draagt voor 23,3% bij aan de stijging van de kosten voor de categorie dagbehandeling. In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ bij 4.1.0 is te lezen dat er op gemeentelijk niveau verschillen zijn. In de volgende onderdelen worden voor de zorgproducten Ambulant product en Dagbesteding zwaar de verandering van de drie kengetallen toegelicht. Ontwikkeling van het aantal unieke jeugdigen

40

Aantal unieke jeugdigen per product in de productcategorie 41 Dagbehandeling Product

41A03 Dagbehandeling product 41A24 Dagbesteding Zwaar

Aantal unieke jeugdigen 2015

Aantal unieke jeugdigen 2019

Verschil 2015 2019

Procentueel verschil 2015 2019

77

408

331

429,9%

82

224

142

173,2%

Aantal unieke jeugdigen per product in de productcategorie 41 Dagbehandeling en enkele statistieken. Voor het product Dagbehandeling product is sprake van een continue stijging van het aantal unieke jeugdigen met gemiddeld 39,6% per jaar. Tussen 2015 en 2019 het aantal unieke jeugdigen van 77 met 429,9% naar 408 toegenomen. Voor Dagbesteding Zwaar vlakt de stijging van het aantal unieke jeugdigen in 2018 en 2019 af. De gemiddelde stijging is 22,3% per jaar en in 2019 is het aantal unieke jeugdigen ten opzichte van 2015 van 82 met 173,2% toegenomen naar 224 jeugdigen. Ontwikkeling van het gemiddelde aantal uur zorg per jeugdige

Gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige in de productcategorie 41 Dagbehandeling Product

41A03 Dagbehandeling product 41A24 Dagbesteding Zwaar

Uur zorg 2015

Uur zorg 2019

Verschil 2015 2019

Procentueel verschil 2015 2019

707.7

886.8

179.1

25,3%

368.9

774.5

405.5

109,9%

41

Gemiddeld aantal uur zorg per jeugdige in de productcategorie 41 Dagbehandeling en enkele statistieken. Voor Dagbehandeling product is alleen in 2016 sprake van een forse stijging van het aantal uren geboden zorg per jeugdige: een stijging van 27,1%. Gemiddeld stijgt het aantal uren geboden zorg per jeugdige met 4,6% per jaar. De hoeveelheid zorg per jeugdige stijgt van 707,7 uur per in 2015 met 25,3% naar 886,8 uur in 2019. Voor het product Dagbesteding Zwaar stijgt het gemiddeld aantal uren zorg per jeugdige tussen 2015 en 2018, waarna deze in stijging in 2019 afzwakt. De gemiddelde stijging is 16% per jaar. De hoeveelheid zorg per jeugdige stijgt van 368,9 uur per jeugdige in 2015 met 109,9% naar 774,5 uur per jeugdige. In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ bij4.1.3 Dagbehandeling is te lezen dat er op gemeentelijk niveau verschillen zijn. Ontwikkeling van de gemiddelde kosten per uur per jeugdige

Gemiddelde kostprijs per uur zorg per product in de productcategorie 41 Dagbehandeling Product

41A03 Dagbehandeling product 41A24 Dagbesteding Zwaar

Kostprijs 2015

Kostprijs 2019

Verschil 2015 2019

Procentueel verschil 2015 2019

€21,38

€22,57

€1,19

5,6%

€23,29

€24,08

€0,79

3,4%

42

Gemiddeld kosten per uur zorg per product in de productcategorie 41 Dagbehandeling en enkele statistieken. Voor Dagbehandeling product stijgt de kostprijs (gemiddelde kosten van de zorg per uur) gemiddeld met 1,1% per jaar. In 2016 stegen de kosten met 2,8% het sterkst en 2019 was het enige jaar met een lichte daling van 0,1%. De gemiddelde kosten van de zorg per uur stegen van € 21,38 in 2015 met 5,6% naar € 22,57 in 2019. Voor het product Dagbesteding Zwaar stegen de kosten van de zorg per uur gemiddeld met minder dan 0,1% per jaar. In 2018 steeg de kostenprijs met 3,1% het sterkst, in 2016 daalde de kostprijs met 1,1%. De gemiddelde kosten van de zorg per uur stegen van € 23,29 in 2015 met 3,4% naar € 24,08 in 2019. In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ bij 4.1.0 Dagbehandeling is te lezen dat er op gemeentelijk niveau verschillen zijn. Samenvatting welke ontwikkeling het meest bijdraagt aan de kostenontwikkeling In onderstaande grafiek zijn de percentages opgenomen waarin de drie kengetallen voor beide producten tussen 2015 en 2019 zijn veranderd:

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 41 Dagbehandeling Product

Kosten 2015

Kosten 2019

Verschil 2015 - 2019

43

Procentueel verschil 2015 2019

Aandeel kostenstijging categorie

41A03 Dagbehandeling product 41A24 Dagbesteding Zwaar

€1,2 mln.

€8,2 mln.

€7,0 mln.

600,90%

47%

€704,6 k

€4,2 mln.

€3,5 mln.

492,80%

23,30%

Totaal deze producten

€1,9 mln.

€12,3 mln.

€10,5 mln.

560,20%

70,20%

Totaal categorie 41

€4 mln.

€19 mln.

€15 mln.

341.7%

100%

Totale kosten per product binnen de productcategorie Dagbehandeling en enkele statistieken. Zoals aan het begin van deze paragraaf aangegeven stegen de kosten voor het product Dagbehandeling product tussen 2015 en 2019 met 600,9%. De kosten voor de Dagbesteding Zwaar stegen over deze periode met 492,8%. De kostenstijging wordt voor het overgrote deel veroorzaakt door een stijging van het aantal unieke jeugdigen die deze zorg ontvangen. Voor het product Dagbesteding zwaar is de stijging van het aantal unieke jeugdigen weliswaar minder groot – van 82 in 2015 naar 224 in 2019 – dan bij Dagbehandeling product, maar wel de grootste oorzaak van de toename van de kosten. Daarnaast is er bij Dagbesteding zwaar sprake van een grote toename van het gemiddeld aantal uur geboden zorg per jeugdige met ruim 100%. De stijging van de gemiddelde kosten per uur aan geboden zorg spelen bij beide zorgproducten nauwelijks een rol. Door het geringe aantal jeugdigen dat in verschillende gemeenten zorg ontvangt leent deze productcategorie zich beperkt voor een analyse op gemeentelijk niveau. De grote verschillen die in de grafiek zichtbaar zijn worden voornamelijk verklaard door het geringe aantal jeugdigen in verschillende gemeenten, waardoor een kleine toename van het aantal jeugdigen een groot effect op de kengetallen heeft.

44

Procentuele verandering kengetallen gehele H10 in de productcategorie 41 Dagbehandeling gesplitst naar gemeente In bijlage 1 ‘Bijlage 1: Aanvullende gemeentelijke analyses’ wordt verder op de verschillen tussen gemeenten ingegaan.

2.3.6 Jeugdhulp met verblijf (inclusief behandeling) Er is sprake van jeugdhulp met verblijf als de jeugdige formeel niet thuis slaapt bij het eigen gezin. Het gaat daarom alleen om verblijfsvormen waarbij sprake is van een overnachting, zoals opvang in een pleeggezin, gezinsgerichte opvang of een vorm van gesloten jeugdhulp. Ook verblijf in logeerhuizen, alleen tijdens weekenden of juist doordeweeks, valt eronder. Het betreft hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jeugdige, of opvoedingsproblemen van de ouders.21