CConstaterende datPijnacker Nootdorp
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarstukken 2023 - aangepast 5 jun. 24

Raad Besluitvorming 11 juli 2024, gemeente Pijnacker NootdorpBij agendapunt: Jaarstukken 202343.135 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 5

Begeleide participatie In 2023 werkten 31 SE (is ongeveer gelijk aan een fte) op grond van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). 21 SE zijn werkzaam bij Werkse! in Den Hoorn en negen SE werken bij de Binnenbaan in Zoetermeer. Eén SE werkt gedetacheerd. Gemeenten moeten beschutte werkplekken aanbieden. In 2023 is het minimaal aantal beschutte werkplekken zestien. De gemeenteraad heeft in 2021 besloten vijf extra plekken beschikbaar te stellen. Op 31 december 2023 werkten vijftien inwoners op een beschutte werkplek bij Werkse! in Den Hoorn, bij de Binnenbaan in Zoetermeer en bij de Hoogwerkers in Pijnacker (de Hoogwerkers is een onderdeel van zorgkwekerij Bloei). Tot slot zijn er in onze gemeente 177 inwoners met een arbeidsbeperking in beeld. Deze inwoners (veelal jongeren) komen bij ons in beeld via de Wmo, het kernteam en de netwerkoverleggen met het speciaal onderwijs en door warme overdracht van VO/MBO scholen. 50 inwoners werken met een loonkostensubsidie bij reguliere werkgevers. Er worden loonwaardemetingen gedaan om te bepalen welke loonwaarde deze

86

inwoners hebben op de werkplek. Dat is de basis voor de vergoeding die we de werkgever betalen via een loonkostensubsidie.

Arbeidsparticipatie

Netto arbeidsparticipatie

% werkzame beroepsbevolking tov beroepsbevolking

100

50

0 2018

2019

2020

2021

Pijnacker-Nootdorp

2022

2023

Nederland

Grafiek 7.3 De netto arbeidsparticipatie van onze inwoners was in 2023 78,5%. In Nederland was dit 73,1% (zie grafiek 7.3). Netto arbeidsparticipatie betekent het percentage van werkzame inwoners ten opzichte van inwoners die potentieel kunnen werken.

Banen

Aantal banen x 1.000 (1564) jarigen

1.000

500

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

2020

2021

2022

Nederland

Grafiek 7.4 In 2022 waren er in onze gemeente 511,5 banen per 1.000 inwoners van 15 - 64 jaar. Landelijk is dit 825 per 1.000 inwoners (zie grafiek 7.4). Een groot deel van onze inwoners werkt dus niet binnen de gemeente. Ook voor onze inwoners met een bijstandsuitkering betekent dit, dat zij voor werk voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van werkgelegenheid in de regio (zie ook programma 2). Daarom werken wij samen met het UWV en de gemeenten Zoetermeer, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar samen in de arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal. De samenwerking in de arbeidsmarktregio gaat niet langer alleen om het begeleiden van kwetsbare inwoners (met een uitkering), maar ook om het bieden van ondersteuning aan inwoners ter voorkoming van (langdurige) werkloosheid: van school naar werk of van werk naar werk. Op dit

87

moment wordt in bijna alle beroepsgroepen krapte ervaren. In 2023 wordt de matching tussen werkgevers en werkzoekenden in de arbeidsmarktregio verder versterkt. Ook is er in 2023 een intentieovereenkomst getekend voor de ontwikkeling van een regionaal werkcentrum (als opvolger van het regionaal mobiliteitsteam welke in de coronatijd is opgericht om de verwachte werkloosheid op te kunnen vangen).

Aantal personen per 1.000 inwoners van 15-64 jaar

Lopende re-integratie voorzieningen 400

200

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

2020

2021

2022

2023

Nederland

Grafiek 7.5 Om inwoners aan het werk te helpen, worden re-integratievoorzieningen ingezet. De bovenstaande grafiek laat het aantal ingezette re-integratievoorzieningen zien. Voorbeelden zijn Work8, de werkacademie en bemiddeling via het werkgeversservicepunt. Daarnaast hebben wij een top-30 aanpak ontwikkeld. Bij het re-integratietraject Work8 worden inwoners intensief en groepsgewijs getraind. Inwoners die nog niet bemiddelbaar zijn, worden geplaatst op re-integratietrajecten om arbeidsritme en werkervaring op te doen. Het aantal lopende re-integratievoorzieningen hangt samen met het aantal personen met bijstandsgerechtigden. Deze is lager dan het landelijk gemiddelde. Voor statushouders werken we samen met Cirkel Rond. Specifiek voor jongeren is er een jongerencoach. Deze begeleidt jongeren en helpt hen bij het vinden van werk, leerwerkplekken en stages. De nieuwe Wet inburgering is op 1 januari 2022 in werking getreden. Deze nieuwe Wet heeft als doel dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in de Nederlandse samenleving. Vanaf half 2022 is de instroom van statushouders die inburgeren onder de nieuwe wet goed op stoom gekomen. Dit heeft zich doorgezet in 2023. Het gaat voor 2023 om in totaal 72 statushouders. 34 statushouders hebben al een persoonlijk inburgeringsplan (PIP) ondertekend en zijn gestart met hun leerroute.

13 statushouders bevinden zich nog in de fase van de brede intake (inclusief leerbaarheidstoets). Voor 15 statushouders wordt de brede intake op korte termijn gestart. De overige 10 statushouders verblijven nog op een AZC, hebben een tijdelijke vrijstelling of zijn tijdens de brede intake verhuisd.

Jeugd groeit gezond, veilig en kansrijk op

De informatie over het gebruik van jeugdhulpvoorzieningen is in ontwikkeling. Dit geeft een steeds beter beeld van de stand van zaken.

88

Jongeren met jeugdhulp

Jongeren in %

20

10

0 2018

2019

2020

Pijnacker-Nootdorp

2021

2022

2023

Nederland

Grafiek 7.6 Van onze jongeren van 0-18 jaar, heeft 10,7 % in 2023 een jeugdhulpvoorziening nodig gehad. Dit is afgenomen ten opzichte van 2022. Toen was dit 11,4% (zie grafiek 7.6). Vanaf 2018 zagen we de kosten voor jeugdhulp in onze gemeente sterk stijgen. Vanaf 2021 zien we de kostenstijging voor jeugdhulp afvlakken en vanaf 2023 neemt het toe. In de regio werken we samen aan de uitvoering van de Regiovisie jeugdhulp Haaglanden 2021-2026. Op basis van de in juli 2023 opgeleverde tweede regiomonitor is het Regionale Uitvoeringsplan 2023-2024 opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld. Met de regiovisie willen we bereiken dat alle kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk opgroeien, bij hun eigen ouders en waarbij zij zich ontwikkelen tot veerkrachtige (jong)volwassenen die naar vermogen actief meedoen in de samenleving. De regiovisie gaat ook over de verbinding tussen jeugdhulp en andere onderwerpen in het sociaal domein (zoals onderwijs) en richt zich vooral op gezinnen/kinderen in kwetsbare situaties. Het gaat ook over de samenwerking tussen gemeenten en jeugdhulpaanbieders, zoals onder andere over de wachttijden in de jeugdhulp, afbouw van gesloten jeugdzorg en versterking van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Maatregelen om kosten te beheersen binnen de jeugdhulp zijn opgenomen in het eerder genoemde interventieplan 'Grip op het sociaal domein'.

In 2023 zijn de maatregelen uit dit plan voortgezet en hebben we positieve resultaten laten zien. De resultaten kunt u terugvinden in de eindevaluatie op het interventieplan 'Grip op het sociaal domein' die begin oktober 2023 ter informatie naar uw raad is gestuurd. Tegelijkertijd is er ook binnen de jeugdhulp een kostenstijging te zien. Dit wordt meegenomen bij de doorontwikkeling van het thema kostenbeheersing in het sociaal domein.

89

Geëscaleerde zorg 18-

Jongeren met jeugdbescherming

Jongeren to 18 jaar in %

2

1

0 2018

2019

2020

2021

Pijnacker-Nootdorp

2022

2023

Nederland

Grafiek 7.7 Van onze jongeren tot 18 jaar had 0,3 % in 2023 te maken had met jeugdbescherming. Dit is lager dan landelijk. Dat is 1% (zie grafiek 7.7).

Jongeren met jeugdreclassering

Jongeren van 12 tot 23 jaar in %

0,5

0,25

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

2020

2021

2022

Nederland

Grafiek 7.8 Het percentage jongeren tot 18 jaar dat in 2022 te maken had met jeugdreclassering is 0,1%. Landelijk ligt dit percentage op 0,3% (zie grafiek 7.8). De Jeugdbescherming en -reclassering wordt geleverd door Gecertificeerde Instellingen. Deze instellingen hebben de afgelopen jaren vanwege eisen van de inspectie gewerkt aan een Verbeterplan. De gemeente in Haaglanden hebben in dat kader extra middelen beschikbaar gesteld voor de Gecertificeerde Instellingen om de caseload (aantal casussen per medewerker) te verlagen. De raad is hier tussentijds over geïnformeerd. Verder heeft een aantal gemeente in Haaglanden de afgelopen jaren ervaringen opgedaan in het werken volgens de methode 'Beter Samenspel' om de samenwerking tussen de Gecertificeerde Instellingen en lokale teams te verbeteren.

90

Inwoners zijn zo zelfredzaam mogelijk en participeren in de samenleving

Aantal clienten per 10.000 inwoners

WMO-clienten met een maatwerkvoorziening 1.000

500

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

2020

2021

2022

Nederland

Grafiek 7.9 Om inwoners te ondersteunen bij hun zelfredzaamheid en participatie in de samenleving, wordt onder andere gebruik gemaakt van de Wmo. De individuele maatwerkvoorzieningen Wmo omvatten vervoersvoorzieningen, woonvoorzieningen, rolstoelen, huishoudelijke hulp, begeleiding, een klein deel van de persoonlijke verzorging en kortdurend verblijf. Op basis van voorlopige cijfers uit bovenstaande grafiek (bron: CBS) waren er in 2022 410 Wmo-cliënten per 10.000 inwoners. Uit de Monitor Sociaal Domein 2022 blijkt dat het aantal Wmo cliënten per 1.000 volwassenen steeg van 42 in 2021 naar 46 in 2022. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn de demografische ontwikkeling (vergrijzing) en de aanzuigende werking van het abonnementstarief (met name voor hulp bij het huishouden). Structureel verwachten we een toename van het aantal voorzieningen, omdat de doelgroep 75-plus in het komend decennium met gemiddeld 5% groeit. Naast een toename van het aantal hulpvragen, zien we ook dat deze complexer worden. Dit komt omdat inwoners langer en vaker thuis wonen, waar zij eerder opgenomen werden in verpleeghuizen, instellingen en ziekenhuizen. Verder zien we dat de tarieven onder druk staan, door afspraken over loonstijging die in de cao's worden gemaakt, de gespannen marktsituatie en de hoge inflatie. Door bovenstaande oorzaken, is er binnen de Wmo opnieuw een kostenstijging te zien.

Dit wordt meegenomen bij de doorontwikkeling van het thema kostenbeheersing in het sociaal domein. Ook stelt de bovengenoemde ontwikkeling eisen aan de zorginfrastructuur. Om de effectiviteit te vergroten en om preventiever te kunnen werken, is ketensamenwerking rond de thema's financiële zelfredzaamheid en mantelzorg en gezonde leefstijl en dementie vormgegeven. In 2023 hebben wij samen met zorgverzekeraar DSW en de regio Westland, Schieland, Delfland (WSD) het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord (RIGA) getekend. Dit akkoord valt onder het landelijke Integraal Zorgakkoord (IZA) en vormt de basis voor regionale samenwerking rondom preventie, gezondheid, zorg en ondersteuning. In 2023 zijn er voorbereidingen getroffen om deze samenwerking vorm te geven voor de komende jaren. Het RIGA, het IZA en de brede SPUK (zie voor uitgebreide beschrijving in programma 6) vullen elkaar aan. Per 1 januari 2024 kopen wij de Wmo begeleiding, dagbesteding en kortdurend verblijf gezamenlijk in met de gemeenten Delft, Midden-Delfland, Rijswijk en Westland (H5). Tot deze datum is zorg ingekocht via de H6. Het jaar 2023 is gebruikt als transitieperiode, waarbij wij deze overstap goed hebben voorbereid. Ondanks de grotere vraag naar maatwerkvoorzieningen Wmo, blijft het aantal inwoners met een maatwerkvoorziening laag ten opzichte van het landelijk gemiddelde.

Dit komt doordat wij een relatief jonge bevolking hebben. Ook zien we dat een deel van de hulpvragen in het collectieve aanbod wordt opgevangen.

Geëscaleerde zorg 18+ Vanaf 1 januari 2025 is onze gemeente (financieel) verantwoordelijk voor Beschermd Wonen. Ook wel de doordecentralisatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis genoemd. De overheveling van taken en

91

financiën gebeurt stapsgewijs in een periode tot 2030. Met de doorcentralisatie krijgen we meer mogelijkheden om de ondersteuning aan te sluiten op onze lokale zorginfrastructuur. Naast de doordecentralisatie van verantwoordelijkheden en middelen vindt er een inhoudelijke transformatie plaats. De regionale en lokale ambities zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda. Vanuit deze agenda wordt gewerkt om inwoners zo goed mogelijk, zo lang mogelijk en weer zo snel mogelijk thuis te laten wonen, met passende ondersteuning. In 2023 is hier samen met zorgaanbieders, lokale samenwerkingspartners en woningcorporaties uitvoering aan gegeven. Gezamenlijk bereiden we ons voor op de overheveling van taken. Dit doen we op basis van het uitgangspunt 'Lokaal wat lokaal kan'. Denk hierbij aan de toegang en bemiddeling naar een woning voor inwoners met een indicatie Beschermd Thuis. In 2022 is de inkoopstrategie vastgesteld die het kader vormt voor de verdere uitwerking van de inkoopprocedure voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis. Eind augustus 2023 is het inkooptraject succesvol afgerond met het afsluiten van 15 overeenkomsten voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis. Per 1 januari 2024 is er een dekkend en bovenal divers aanbod voor onze inwoners.

Wat hebben we daarvoor gedaan ? Om de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken, hebben we ingezet op zes prestatievelden (zie de doelenboom). Per prestatie geven we de activiteiten, het beoogde resultaat en de feitelijke realisatie in 2023 weer. Activiteit

Resultaat

Toelichting status

Programma: 07 Individuele voorzieningen Hoofdactiviteit (rol): 1. We bieden laagdrem-pelige en doelmatige oplossingen voor jongeren, ouderen, gezinnen en inwoners in een kwetsbare positie Met de arbeidsmarktregio ZHC een onderzoek naar de inzet van een regionaal werkcentrum

Een onderzoeksrapport met conclusies en aanbevelingen naar een regionaal werkcentrum. Dit gaat over dienstverlening aan inwoners die nog onvoldoende worden ondersteund vanuit de reguliere dienstverlening van gemeenten en UWV

Uw raad is begin september 2023 geïnformeerd over de intentie voor een totstandkoming van een regionaal werkcentrum in de arbeidsmarktregio ZHC. Gemeenten en partners binnen de regio hebben hiervoor in september 2023 een intentieovereenkomst ondertekend. In het vierde kwartaal 2023 is de voorbereiding op het realiseren van het werkcentrum gestart, dat doorloopt in 2024. Eind 2024 of begin 2025 wordt er volgens de planning gestart met de dienstverlening vanuit het werkcentrum.

Methodisch werken op basis van een integraal klantbeeld

Vaste werkwijze voor de dienstverlening aan werkzoekenden

Binnen het team participatie wordt er, naar aanleiding van het plan 'werken, werken aan en meedoen', een doorontwikkeling beoogd, waarbij medewerkers ofwel focus hebben op het deel inkomen, ofwel focus hebben op het onderwerp werk (re-integratie en participatie). Daarbij worden uniforme werkafspraken uitgewerkt en opgesteld. Doel is een uniforme werkwijze met als uitgangspunten: dat klanten in beeld zijn, dat er contact is en dat zij in beweging zijn naar werk of andere activiteiten. In kwartaal twee van 2024 zal worden gestart met de werkgroepen vanuit diverse disciplines, waaronder consulenten vanuit de teams zelf. De verwachting is dat vanaf 2025 de consulenten met deze manier van werken aan de slag zullen gaan.

Onderzoek naar het aanbieden van Wmohulpmiddelen in eigen beheer

92

Een onderzoeksrapport met conclusies en Het onderzoek naar het aanbieden van aanbevelingen over het aanbieden van Wmo Wmo hulpmiddelen in eigen beheer is hulpmiddelen in eigen beheer doorgeschoven naar 2024. In 2023 heeft er een aanbesteding plaatsgevonden voor een nieuw hulpmiddelencontract. Per 1 januari 2024 heeft Pijnacker-Nootdorp een nieuw contract afgesloten voor het leveren en onderhouden van hulpmiddelen voor minimaal 2 tot maximaal 6 jaar (afhankelijk

Activiteit

Resultaat

Toelichting status van eventuele verlenging). De reden om opnieuw aan te besteden was dat er onvoldoende tijd was voor een onderzoek naar en eventuele implementatie van hulpmiddelen in eigen beheer. In het belang van de zorgcontinuïteit had de aanbesteding hogere prioriteit dan het onderzoek. Mocht er na het onderzoek besloten worden om hulpmiddelen (gedeeltelijk) in eigen beheer te gaan aanbieden, dan is hiervoor ruimte na de einddatum van het contract.

Onderzoek naar het verbeteren van de gemeentelijke dienstverlening door inzet van de middelen naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK)

Inzicht in de mogelijkheden voor het versterken van de rechtszekerheid en bestaanszekerheid van inwoners

Het Bestedingsplan POK middelen is op 1 juni 2023 vastgesteld door de raad. In het plan zijn maatregelen opgenomen ter verbetering van de dienstverlening. Iedere maatregel heeft zijn eigen tijdslijn. Een aantal activiteiten zijn in 2023 gestart of de voorbereidende werkzaamheden voor de activiteiten zijn gestart. In 2025 volgt een eerste monitoringsmoment.

Onderzoek naar het verbreden van het jeugd Een onderzoeksrapport met conclusies en sporten cultuurfonds aanbevelingen over het verbreden van het jeugdsport en cultuurfonds

Het onderzoek naar het verbreden van het Jeugdfonds Sport & Cultuur is afgerond. De aanbevelingen uit het onderzoek hebben geleid tot het opstarten van een Volwassenenfonds voor Sport & Cultuur. Sinds 1 juli 2023 kunnen inwoners met een minimuminkomen (tot 130%) hier een aanvraag doen. Ook is het, door een amendement in de gemeenteraad, mogelijk gemaakt voor kinderen om zowel een aanvraag voor sport als cultuur te doen. De mate waarin er gebruik wordt gemaakt van deze regelingen wordt gemonitord via de jaarrapportages van het jeugdfonds en het volwassenenfonds. Voorlopige cijfers wijzen erop dat in 2023 30 volwassenen gebruik hebben gemaakt van het Volwassenenfonds Sport & Cultuur.

Uitvoeren van een armoedemonitor

De armoedemonitor 2022 is in oktober 2023 ter informatie aangeboden aan uw raad.

Inzicht in armoede en het gebruik van minimaregelingen

Belangrijke conclusies zijn dat het aantal minimahuishoudens in Pijnacker-Nootdorp stabiel is en dat de kenmerken van deze huishoudens passen in het landelijke beeld, maar dat het bereik van de meeste minimaregelingen achter blijft bij vergelijkbare gemeenten. De monitor geeft ons meer inzicht in armoede in onze gemeente, waardoor we hier gerichter aan kunnen werken. Aandachtspunten uit de monitor worden meegenomen in de uitvoering van het Actieplan Bestaanszekerheid en in de nieuwe visie op het sociaal domein rondom het thema bestaanszekerheid. Voorbereiding op de transitie inkoop Wmozorg van H6 naar H5

Aangepaste beleidsregels en verordening Wmo, waar nodig herindicatie cliënten met individuele begeleiding en groepsbegeleiding, (bij)scholen consulenten en inrichten ICT

Per 1 januari 2024 kopen wij Wmobegeleiding in via de H5-regio. Binnen de H5 vindt zorginkoop plaats via een andere systematiek, resultaatgerichte indicaties. Door middel van een intern project is de transitie op deze andere systematiek voorbereid. Eind oktober 2023 hebben de Wmo-consulenten scholing gekregen voor deze werkwijze. In november 2023 is de Wmo-verordening die deze systematiek mogelijk maakt voorgelegd aan de raad. Daarnaast zijn de ICT-systemen aangepast. Het project is daarmee succesvol afgerond.

93

Activiteit

Resultaat

Toelichting status

Hoofdactiviteit (rol): 2. We continueren de maatregelen om de kosten te beheersen en de kwaliteit te borgen Aanpak kostenontwikkeling Jeugdhulp

Resultaten volgens het interventieplan ‘Grip Maatregelen ter verhoging van de kwaliteit op het sociaal domein’ en beheersing van kosten zijn uitgewerkt in het interventieplan 'Grip op het sociaal domein'. Deze maatregelen laten positieve resultaten zien. De resultaten kunt u terugvinden in de eindevaluatie op het interventieplan 'Grip op het sociaal domein' die begin oktober 2023 ter informatie naar uw raad is gestuurd. De nieuwe kostenstijging in de jeugdhulp vragen echter om meer en nieuwe inzet. Hiervoor is het nieuwe Programma Kostenbeheersing Sociaal Domein opgestart.

Aanpak transformatie, zowel lokaal als regionaal uitvoeren en monitoren van de ambities van de Regiovisie jeugdhulp 2021-2026

Resultaten volgens het Uitvoeringsplan Jeugdhulp 2023, inclusief oplevering van de Regiomonitor 2022

Met de Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden zijn de inhoudelijke speerpunten vastgelegd, inclusief de samenwerking hierin tussen de gemeenten, samenwerkingspartners en betrokkenen (ouders en ervaringsdeskundigen). Ook is de verbinding gemaakt tussen jeugdhulp en andere onderwerpen in het sociaal domein. Het richt zich vooral op kinderen gezinnen in kwetsbare situaties. Op basis van de in juli 2023 opgeleverde tweede regiomonitor is het Regionale Uitvoeringsplan 2023-2024 opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin is focus aangebracht in relatie tot actuele ontwikkelingen ten aanzien het nijpende personeelstekort in de jeugdhulp, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en de Hervormingsagenda Jeugd. Prioriteiten liggen de komende jaren op de aanpak van de wachttijden in de jeugdhulp, afen ombouw van gesloten jeugdzorg en versterking van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.

Inrichten informatievoorziening en kwaliteit Rapportage met daarin gebundelde data ten behoeve van sturing van de raad trendanalyses en ontwikkelingen binnen SD

De jaarlijkse Monitor Sociaal Domein is in december 2023 aangeboden aan uw raad. De toekomstige vorm van informatievoorziening richting de raad zal daarnaast een onderwerp zijn binnen de nieuwe visie op het sociaal domein, die naar verwachting in het tweede kwartaal 2024 ter besluitvorming aan uw raad wordt voorgelegd.

Nieuwe maatregel interventieplan Wmo: onderzoek naar de mogelijkheden tot kostenbesparing voorziening hulp bij het huishouden

Een onderzoeksrapport met conclusies en aanbevelingen naar de mogelijkheden voor het beheersen van de kosten en verbeteren van kwaliteit voorziening hulp in het huishouden

Het onderzoeksrapport is opgeleverd in Q4 2022. Twee kostenbesparende maatregelen uit het rapport zijn geïmplementeerd in 2023: 1) lager indiceren wanneer de klant dat voorstelt en 2) overstappen naar het HHM normenkader voor hulp bij het huishouden. Een derde mogelijke maatregel rondom een voucher voor huishoudelijke hulp lijkt op dit moment niet haalbaar, onder andere door het personeelstekort in de huishoudelijke hulp. Hulp bij het huishouden krijgt opnieuw de aandacht bij het nieuwe Programma Kostenbeheersing Sociaal Domein.

Voorbereiden op het actualiseren van de visie op het sociaal domein, waaronder in ieder geval de thema's bestaanszekerheid, kansengelijkheid en positieve gezondheid

Projectplan voorzien van de activiteiten, planning, structuur, organisatie en eventueel benodigd budget om te komen tot een geactualiseerde visie op het sociaal domein

Op 1 juni 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met de startnotitie Visie op het sociaal domein. Hiermee zijn de activiteiten, de planning en de organisatie om te komen tot een nieuwe visie vastgesteld. Tevens is budget toegekend om de participatie met partnerorganisaties, inwoners en de gemeenteraad vorm te geven. De participatie is in oktober 2023 afgerond. De input uit de participatie wordt meegenomen in de nieuw te ontwikkelen Visie op het sociaal domein. Wij verwachten de nieuwe visie in het tweede kwartaal 2024 ter besluitvorming aan de gemeenteraad te kunnen voorleggen.

94

Wat heeft het gekost ? In onderstaand overzicht zijn per taakveld de baten en lasten voor bestemming, de bestemming en het saldo na bestemming vermeld van de primaire begroting 2023, begroting na wijziging 2023, rekening 2022, rekening 2023 en de afwijking rekening 2022 ten opzichte van de begroting na wijziging en de afwijking rekening 2022 ten opzichte van de rekening 2022. Individuele voorzieningen (bedragen x €1.000)

Prim. begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2022

Rekening 2023

Lasten

-33.334

-43.393

-35.868

Baten

7.923

10.766

10.572

Totaal

-25.411

-32.627

-25.296

Afwijking tov. begroting na wijziging 2023

Afwijking tov. rekening 2022

-45.962

-2.569

-10.093

11.630

864

1.058

-34.332

-1.705

-9.036

Afwijking tov. begroting na wijziging 2023

Afwijking tov. rekening 2022

Specificatie van de lasten en baten per taakveld Individuele voorzieningen (bedragen x €1.000)

Prim. begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2022

Rekening 2023

630 - Inkomensregelingen

-10.493

-12.966

-13.009

-14.800

-1.835

-1.792

640 - WSW en beschut werk

-416

-319

-340

-442

-123

-102

650 - Arbeidsparticipatie

-1.194

-1.209

-799

-1.062

146

-263

660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

-2.278

-4.961

-2.479

-4.332

629

-1.853

671A - Hulp bij het huishouden (WMO)

-3.193

-4.206

-3.843

-4.428

-222

-585

671B - Begeleiding (WMO)

-2.419

-2.413

-2.328

-2.661

-247

-332

671C - Dagbesteding (WMO)

-135

-108

-53

-108

-0

-56

-10.774

-154

-10.184

212

366

10.396

672A - Jeugdhulp begeleiding

-993

-3.775

-648

-4.941

-1.166

-4.293

672B - Jeughulp behandeling

0

-602

0

-602

0

-602

672C - Jeugdhulp dagbesteding

-133

-1.623

-118

-1.849

-226

-1.731

672D - Jeugdhulp zonder verblijf overig

-350

-593

-397

-600

-7

-203

673A - Pleegzorg

0

-290

0

-291

-0

-291

673B - Gezinsgericht

0

-125

0

-125

0

-125

673C - Jeughulp met verblijf overig

0

-1.664

0

-1.664

-0

-1.664

674A - Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf

0

-5.038

0

-5.038

0

-5.038

674B - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf

0

-1.915

0

-1.916

-0

-1.916

674C - Gesloten plaatsing

0

-210

0

-210

0

-210

681A - Beschermd wonen (WMO)

0

-120

0

-3

117

-3

681B - Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-296

-221

-307

-235

-14

72

682 - Maatwerk geescaleerde zorg 18-

-660

0

-420

0

0

420

0

-228

0

-228

-0

-228

Lasten per taakveld

672 - Maatwerkdienstverlening 18-

682A - Jeugdbescherming 682B - Jeugdreclassering Totaal

0

-52

0

-52

-0

-52

-33.334

-42.793

-34.925

-45.374

-2.581

-10.449 160

Baten per taakveld 630 - Inkomensregelingen

7.449

7.505

8.655

8.816

1.311

640 - WSW en beschut werk

0

0

58

28

28

-30

650 - Arbeidsparticipatie

0

0

1

129

129

128

239

225

212

235

10

22

671A - Hulp bij het huishouden (WMO)

0

0

0

0

0

0

672 - Maatwerkdienstverlening 18-

0

0

99

0

0

-99

660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

95

Individuele voorzieningen (bedragen x €1.000)

Prim. begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2022

Rekening 2023

Afwijking tov. begroting na wijziging 2023

Afwijking tov. rekening 2022

Lasten per taakveld 672A - Jeugdhulp begeleiding

0

0

0

-4

-4

-4

672D - Jeugdhulp zonder verblijf overig

0

11

0

199

188

199

673A - Pleegzorg

0

0

0

7

7

7

681A - Beschermd wonen (WMO)

0

589

398

389

-200

-10

682 - Maatwerk geescaleerde zorg 18Totaal Totaal saldo van baten en lasten

0

0

4

0

0

-4

7.688

8.329

9.428

9.799

1.469

371

-25.646

-34.463

-25.497

-35.575

-1.111

-10.078

Toevoeging aan reserves 630 - Inkomensregelingen

0

0

-546

0

0

546

672A - Jeugdhulp begeleiding

0

-11

0

-199

-188

-199

681A - Beschermd wonen (WMO)

0

-589

-398

-389

200

10

Totaal

0

-600

-944

-588

12

356

630 - Inkomensregelingen

0

1.120

568

977

-143

409

650 - Arbeidsparticipatie

0

0

155

0

0

-155

660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

0

35

117

0

-35

-117

672A - Jeugdhulp begeleiding

155

1.039

244

728

-311

484

681A - Beschermd wonen (WMO)

80

243

60

126

-117

66

Totaal

235

2.437

1.144

1.831

-605

687

Toevoegingen en onttrekkingen reserves

235

1.837

200

1.243

-594

1.043

-25.411

-32.627

-25.296

-34.332

-1.705

-9.036

Onttrekking aan reserves

Resultaat

Analyse afwijkingen tussen de begroting 2023 na wijziging en de Jaarrekening 2023 07 Individuele voorzieningen (bedragen × € 1.000)

Baten

Lasten

Bijstandsuitkeringen: Binnen dit taakveld worden de bijstandsuitkeringen verstrekt. De bruto boekingen van de belastingen en premie afdrachten veroorzaken overschrijdingen aan zowel de baten- als lastenkant. In 2023 heeft de gemeente bij de najaarsnota € 1 miljoen aan de rijksbijdrage BUIG moeten toevoegen om aan de uitkeringsverplichtingen te kunnen voldoen. Hiervan is € 868.000 ingezet. Het saldo van baten en lasten op dit onderwerp in de jaarrekening bedraagt € 132.000 voordelig.

1.054

-922

Bijzondere bijstand: Voor baten op bijzondere bijstand staat een jaarlijks gelijk bedrag aan baten opgenomen in de begroting. Een toename van verstrekte leenbijstand in de voorgaande jaren heeft geleid tot een groter bedrag aan aflossingen in 2023. Aan de uitgavenkant van het budget bijzondere bijstand is in 2023 incidenteel een bedrag van € 190.000 toegevoegd vanwege een verwachte toename van de vraag naar bijzondere bijstand en vanuit het Actieplan bestaanszekerheid. Op het totale budget resteert uiteindelijk € 11.000 aan de uitgavenkant.

-

11

Bijzondere bijstand: Voor baten op bijzondere bijstand staat een jaarlijks gelijk bedrag aan baten opgenomen in de begroting. Een toename van verstrekte leenbijstand in de voorgaande jaren heeft geleid tot een groter bedrag aan aflossingen in 2023. Aan de uitgavenkant van het budget bijzondere bijstand is in 2023 incidenteel een bedrag van € 190.000 toegevoegd vanwege een verwachte toename van de vraag naar bijzondere bijstand en vanuit het Actieplan bestaanszekerheid. Op het totale budget resteert uiteindelijk € 67.000 aan de uitgavenkant.

115

-

Energietoeslag: Er is in 2023 meer aan energietoeslagen uitgekeerd dan dat er beschikbaar was op het hiervoor bestemde budget. In programma 10 staat hier een incidentele inkomst van € 1,4 miljoen uit het gemeentefonds tegenover waarmee in de begroting vooraf ook geen rekening is gehouden. Van het verschil tussen de uitgekeerde toeslagen en de inkomsten uit het gemeentefonds, een bedrag van € 613.771, wordt voorgesteld om dit in 2024 alsnog beschikbaar te stellen als budget voor de energietoeslag door middel van resultaatbestemming van het rekeningsaldo 2023.

-

-800

Kwijtschelding KOT gedupeerden: Dit betreft kwijtschelding van gemeentelijke belasting voor gedupeerden van de kinderopvangtoeslag affaire. Hier staat een vergoeding tegenover in de vorm van een specifieke uitkering van het Rijk. Deze is terug te vinden in taakveld 620 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen in Programma 6.

-

-8

Urentoerekening: Dit betreft een hogere urentoerekening van personeel aan dit taakveld. Hiertegenover staat een voordeel op programma 10. Algemene dekkingsmiddelen, taakveld 0.80 Overige baten en lasten. Per saldo heeft dit geen effect op het rekeningresultaat.

-

-96

630 Inkomensregelingen

96

07 Individuele voorzieningen (bedragen × € 1.000)

Baten

Lasten

Overig

-1

-20

Sociale werkvoorziening: Deze afwijking is veroorzaakt door een overdracht van de middelen ten behoeve van een medewerker uit onze gemeente waarvoor de werkgeversgemeente Delft de rijksvergoeding heeft ontvangen en heeft effect aan zowel effect de baten- als de lastenkant van de jaarrekening. Deze middelen vormen jaarlijks een deel van de dekking op dit budget en waren in 2023 vanwege personele uitstroom lager dan in eerdere jaren.

-

-123

Sociale werkvoorziening: Deze afwijking is veroorzaakt door een overdracht van de middelen ten behoeve van een medewerker uit onze gemeente waarvoor de werkgeversgemeente Delft de rijksvergoeding heeft ontvangen. Dit is in 2023 niet opgenomen in de begroting maar heeft per saldo geen invloed op het resultaat.

28

-

Overig

-0

0

Ontvangen subsidie: Dit betreft de ontvangst van een bijdrage uit het Europees Subsidie Fonds zoals dat via de regio Zuid-Holland Centrum is gedeclareerd. Het gaat om een bijdrage voor kosten uit de jaren 2017-2019. Vanwege de doorlooptijd tussen aanvraag en toekenning is hiermee in de begroting geen rekening gehouden.

129

-

re-integratietrajecten: Bij het budget voor re-integratie trajecten en TOp-trajecten (Traject Oriëntatie op Participatie) heeft een overschrijding plaatsgevonden. Dit heeft te maken met intensivering van de inzet van trajecten voor inwoners met een groter afstand tot de arbeidsmarkt. In 2022 zijn nieuwe soorten trajecten ingekocht, omdat de mogelijkheden voor aanmelding van werkfitte werkzoekenden opdroogden.

-

-78

Urentoerekening: Dit betreft een lagere urentoerekening van personeel aan dit taakveld. Hiertegenover staat een nadeel op programma 10. Algemene dekkingsmiddelen, taakveld 0.80 Overige baten en lasten. Per saldo heeft dit geen effect op het rekeningresultaat.

-

220

Overig

0

4

Pilots deelscootmobiels: Voor de kosten van een pilot met deelscootmobielen was een bijdrage uit de Bestemmingsreserve sociaal domein begroot. Uitstel van de pilot is er de oorzaak van dat deze bijdrage nog niet heeft plaatsgevonden.

-35

35

Urentoerekening: Dit betreft een lagere urentoerekening van personeel aan dit taakveld. Hiertegenover staat een voordeel op programma 10. Algemene dekkingsmiddelen, taakveld 0.80 Overige baten en lasten. Per saldo heeft dit geen effect op het rekeningresultaat.

-

737

Wmo rol-, vervoer- en woonvoorzieningen: De kosten voor 2023 zijn uiteindelijk hoger dan de prognose die bij de najaarsnota is opgesteld. De stijgingen in de vraag naar deze voorzieningen is in lijn met de toename van het aantal ouderen in onze gemeente.

-

-135

Overig

10

-8

Wmo huishoudelijke hulp: Bij hulp bij het huishouden is de kostenstijging veroorzaakt door een toename van het aantal unieke klanten en door indexatie. Dit geldt voor het geheel van zorg in natura en pgb's.

-

-221

Overig

-

-1

Wmo ZIN Begeleiding: Bij begeleiding wordt de kostenstijging veroorzaakt door een toename van 14% van het aantal unieke klanten en door indexatie. Dit geldt voor het geheel van zorg in natura en pgb's.

-

-253

Overig

-

6

Overig

-

-0

Jeugdhulp: Het resultaat op de kosten voor Jeugdhulp komt voornamelijk binnen de taakvelden 672 Maatwerkdienstverlening 18- en 672C Jeugdhulp dagbesteding tot uiting. Dit betreft het saldo dat resteert na de toevoeging van de extra middelen à € 2,7 miljoen bij de najaarsnota.

-

362

Overig

-

4

Jeugdhulp PGB: De realisatie over 2022 vormde het uitgangspunt voor het budget 2023. De uiteindelijke realisatie 2023 valt lager uit dan waarmee eerder rekening werd gehouden op basis van informatie van de Sociale Verzekeringsbank.

-

71

Mutaties reserves: Diverse reservemutaties die betrekking hebben op het sociaal domein in zijn geheel staan begroot op dit taakveld. Hieronder valt de bijdrage van DSW aan de gemeente ten behoeve van de pilot welzijnsondersteuner ouderen. Deze bijdrage stond verspreid over drie jaren in de gemeentebegroting maar is door DSW in één keer overgemaakt. Dit verklaard het verschil aan zowel de de uitgavenkant op dit taakveld als het overschot aan inkomsten van € 188.000 op taakveld 672D Jeugdhulp zonder verblijf.

-

-188

Mutaties reserves: Een aantal posten die geraamd stonden ten laste van de Bestemmingsreserve Sociaal domein zijn gedurende 2023 uit bestaande middelen gerealiseerd zodat de aanspraak op de reserve kon uitblijven. Het gaat dan met name om de uitvoering van onderwerpen uit het interventieplan kostenbeheersing die in 2023 binnen de eigen personeelsbegroting konden worden ingepast.

-315

-

640 WSW en beschut werk

650 Arbeidsparticipatie

660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

671A Hulp bij het huishouden (WMO)

671B Begeleiding (WMO)

671C Dagbesteding (WMO) 672 Maatwerkdienstverlening 18-

672A Jeugdhulp begeleiding

97

07 Individuele voorzieningen (bedragen × € 1.000)

Baten

Lasten

Urentoerekening: Dit betreft een hogere urentoerekening van personeel aan dit taakveld. Hiertegenover staat een voordeel op programma 10. Algemene dekkingsmiddelen, taakveld 0.80 Overige baten en lasten. Per saldo heeft dit geen effect op het rekeningresultaat.

-

-1.238

Overig

-0

0

Overig

-

0

Jeugdhulp: Het resultaat op de kosten voor Jeugdhulp komt voornamelijk binnen de taakvelden 672 Maatwerkdienstverlening 18- en 672C Jeugdhulp dagbesteding tot uiting. Dit betreft het saldo dat resteert na de toevoeging van de extra middelen à € 2,7 miljoen bij de najaarsnota.

-

-226

Overig

-

0

Mutaties reserves: Diverse reservemutaties die betrekking hebben op het sociaal domein in zijn geheel staan begroot op dit taakveld.

188

-

Mutaties reserves: Diverse reservemutaties die betrekking hebben op het sociaal domein in zijn geheel staan begroot op dit taakveld. Hieronder valt de bijdrage van DSW aan de gemeente ten behoeve van de pilot welzijnsondersteuner ouderen. Deze bijdrage stond verspreid over drie jaren in de gemeentebegroting maar is door DSW in één keer overgemaakt. Dit verklaard het verschil aan zowel de de uitgaven- als aan de inkomstenkant.

188

-

Overig

-188

-7

Overig

7

-0

Overig

-

0

Overig

-

-0

Overig

-

0

Overig

-

-0

Overig

-

0

-317

317

Overig

-

0

Veilig Thuis: Een tussentijdse begrotingswijziging van de gemeenschappelijke regeling GGD/Veilig Thuis is niet verwerkt in de gemeentelijke begroting met een overschrijding van het budget met € 14.000 als gevolg.

-

-14

Overig

-

0

Overig

-

-0

672B Jeughulp behandeling 672C Jeugdhulp dagbesteding

672D Jeugdhulp zonder verblijf overig

673A Pleegzorg 673B Gezinsgericht 673C Jeughulp met verblijf overig 674A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf 674B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 674C Gesloten plaatsing 681A Beschermd wonen (WMO) Decentralisatie Beschermd wonen: De decentralisatie van Beschermd wonen van centrumgemeenten naar de individuele gemeente heeft vertraging ondervonden vanwege onduidelijkheden over het woonplaatsbeginsel en het verdeelmodel met bijbehorende financiën waardoor een en ander is uitgesteld tot naar verwachting 2025. Verwachte inkomsten in de vorm van reservebijdragen en inkomensoverdrachten vanuit de centrumgemeente Delft zijn door het uitstel deels of niet gerealiseerd. 681B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

682A Jeugdbescherming 682B Jeugdreclassering Overig Totaal 07 Individuele voorzieningen

Investeringen Niet van toepassing voor programma Individuele voorzieningen.

98

-

-0

864

-2.569

8. Veiligheid en duurzaamheid Pijnacker-Nootdorp heeft een veilig, schoon en duurzaam woon- en leefklimaat.

Algemene omschrijving Het programma Veiligheid en duurzaamheid bestaat uit vijf onderdelen: 1. Crisisbeheersing en brandweer; 2. Openbare orde en veiligheid; 3. Riolering; 4. Afval; 5. Milieubeheer. Met de uitwerking van deze onderdelen werken we aan een veilige en duurzame leefomgeving. Dit willen we bereiken samen met onze inwoners, organisaties, ondernemers en bestuurlijke partners. Daarom stimuleren en faciliteren we initiatieven vanuit de samenleving, die bijdragen aan een veilige, duurzame en energieneutrale gemeente.

Wat wilden we bereiken ?

Doelstelling

Veilige woonkernen met oog voor duurzaamheid waar inwoners, ondernemers en organisaties zich actief inzetten en zich betrokken voelen

Wat wilden we bereiken

Een veilige gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren

Wat hebben we daarvoor gedaan 1. Regisseren en faciliteren van veiligheid en leefbaarheid door en met inwoners, bedrijven en partners

Een duurzame en energieneutrale gemeente 2. Bepalen van randvoorwaarden om veilig te kunnen wonen, werken en recreëren 3. Regisseren en faciliteren van initiatieven die bijdragen aan een duurzame en energieneutrale gemeente

Veilig Pijnacker-Nootdorp wil zich onderscheiden met een veilig en duurzaam woon- en leefklimaat voor mens en dier. Dit kun¬nen we alleen bereiken door samen met inwoners, ondernemers en veiligheidspartners (zoals politie en brandweer) te werken aan de veiligheid van wijk of buurt. Daarvoor ondersteunen we Wijktoezicht, Burgernet en WhatsApp Buurtpreventie. Duurzaam Het is onze plicht ervoor te zorgen, dat het milieu zo min mogelijk wordt belast en de volksgezondheid wordt beschermd. Dat doen we onder meer met het Gemeentelijk Rioleringsplan. Hiervoor is het belangrijk de bestaande voorzieningen goed te beheren. Samen met Avalex en onze inwo¬ners willen we het restafval verminderen. Dit doen we door middel van Het Nieuwe Inzamelen. Op die manier kunnen grondstoffen zo goed mogelijk worden gescheiden om hergebruik mogelijk te maken. Energieneutraal

99

In 2050 komt alle energiegebruik in onze gemeente uit hernieuwbare bronnen. En als het kan nog eerder. Deze ambitie staat in het Hoofdlijnenakkoord. We willen concrete doelen en stappen afspreken om deze ambitie te bereiken, samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Die doelen en stappen moeten het mogelijk maken om de kli¬maatdoelstellingen, de energietransitie en circulaire grondstoffenstromen te realiseren.

Een veilige gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren

Op basis van het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 en het Handhavingsuitvoeringsplan, werken wij continu samen met onze veiligheidspartners, inwoners, organisaties en ondernemers aan de veiligheid en de leefbaarheid van de wijk of de buurt. Daarnaast werken we in 2024 aan een nieuwe nota beleidsnota veiligheid, toezicht en handhaving. Uit de Leefbaarheidsmonitor 2023 blijkt dat het veiligheidsbeeld in onze gemeente over het algemeen positief is. We scoren een 7,8 op het veiligheidsgevoel van onze inwoners ten opzichte van een 7,9 in 2021. Ook in de Integrale Veiligheidsmonitor 2022, die iedere twee jaar wordt uitgevoerd, scoren we een 7.8 op veiligheid, hoger dan in het jaar ervoor en hoger dan het landelijke gemiddelde. Inwoners voelen zich over het algemeen veilig in de gemeente en in hun eigen buurt. In december 2023 heeft de gemeenteraad de APV vastgesteld. Hierin is ook een artikel toegevoegd waardoor de burgemeester de mogelijkheid heeft om bij ernstige en herhaaldelijke woonoverlast een gedragsaanwijzing te geven. Met dit extra instrument kunnen we als gemeente effectiever optreden tegen ernstige en herhaaldelijke overlast. Ook in 2023 zien we een dalende trend in de cijfers met betrekking tot overlast en veelvoorkomende criminaliteit zoals inbraken en diefstallen.

Hoewel het aantal cyberdelicten in 2023 iets is afgenomen ten opzichte van 2022 is er in de cijfers over de afgelopen jaren een stijging van cybercriminaliteit te zien. Verder is het belangrijk om te realiseren dat ondermijnende criminaliteit zich niet of nauwelijks in cijfers laat uitdrukken. In 2023 is, gelijktijdig met het nieuwe Uitvoeringsplan integrale veiligheid 2023 -2024 (UVP), het nieuwe Integraal veiligheidsplan 2023 – 2026 (IVP) door de gemeenteraad vastgesteld. Daarnaast is geïnvesteerd in de doorontwikkeling en professionalisering van het boa-team en de uitvoering van het Uitvoeringsplan ondermijning. In 2023 is gewerkt aan het behouden en waar mogelijk verbeteren van het huidige, positieve veiligheidsbeeld. Dit hebben wij gedaan aan de hand van het nieuwe IVP en UVP, waarbij de prioriteiten lagen bij: 1. 2. 3. 4.

Aanpak van ondermijnende criminaliteit; Jeugd en veiligheid; Zorg en veiligheid en Weerbaarheid tegen digitale criminaliteit.

We zien in grafiek 8.1 dat het aantal diefstallen uit woningen al jaren daalt. Na de coronacrisis nam het aantal woninginbraken zoals verwacht weer iets toe. In de politiecijfers van 2023 zien we een scherpe daling van 53% in het aantal inbraken en diefstallen in woningen ten opzichte van 2022. Het aantal vernielingen en beschadigingen (grafiek 8.2) steeg in 2022. Uit de politiecijfers van 2023 blijkt dat het aantal vernielingen in 2023 weer iets is afgenomen (-15%).

100

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14276038/1