Bijlage - Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-2025
Tekst van het document
Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022 - 2025
Inhoud .......................................................................................................................................................... 1 1
Inleiding..................................................................................................................................... 4 1.1
2
1.1.1
De gemeentelijke watertaken ................................................................................... 4
1.1.2
vGRP geeft invulling aan zorgplichten ....................................................................... 5
1.1.3
Verantwoordelijkheden in het waterbeheer ............................................................ 5
1.2
Voorbereiding op de omgevingswet ................................................................................. 6
1.3
Status & geldigheidsduur .................................................................................................. 6
1.4
Leeswijzer .......................................................................................................................... 6
Water in onze gemeente (huidige situatie) .............................................................................. 8 2.1
3
4
5
Aanleiding ......................................................................................................................... 4
Inventarisatie voorzieningen ............................................................................................. 8
2.1.1
Zuiveringskringen ...................................................................................................... 8
2.1.2
Aanwezige voorzieningen riolering en grondwater .................................................. 9
2.2
Toestand van de riolering ............................................................................................... 11
2.3
Functioneren van de systemen ....................................................................................... 12
2.3.1
Rioolsysteem ........................................................................................................... 12
2.3.2
Waterkwaliteit ........................................................................................................ 13
2.4
Klimaatadaptatie ............................................................................................................. 13
2.5
Huidige situatie in het perspectief van het vorige GRP................................................... 14
Hoe is het afgelopen jaren gegaan (evaluatie) ....................................................................... 16 3.1
Resultaten evaluatie planperiode 2018 - 2021 ............................................................... 16
3.1
Successen in de afgelopen jaren ..................................................................................... 17
3.2
Terugblik op personele en financiële aspecten............................................................... 18
3.3
Vooruitblik n.a.v. terugblik .............................................................................................. 18
Aan welke opgaven werken we (visie) .................................................................................... 20 4.2
Kwaliteit: klimaatadaptatie en duurzaam omgaan met water ....................................... 20
4.3
Verminderen kwetsbaarheid van de organisatie ............................................................ 21
4.4
Kosten; minder-meerkosten ........................................................................................... 21
Hoe gaan we er komen (uitwerking strategie)........................................................................ 22 5.1
Afvalwater ....................................................................................................................... 22
5.1.1
Wijze van inzameling ............................................................................................... 22
5.1.2
Lozingen vanuit gemeentelijke stelsels ................................................................... 22
5.1.2
Beheer, renovatie en vervanging ............................................................................ 23
5.1.3
Reiniging & inspectie ............................................................................................... 24
5.1.4
Monitoren ............................................................................................................... 24
5.1.5
Gegevensbeheer ..................................................................................................... 24
5.1.6
Controle & handhaving ........................................................................................... 25
5.1.7
Meldingen & klachten ............................................................................................. 25
5.1.8
Communicatie en participatie ................................................................................. 25
pagina 2/68
5.2
Hemelwater..................................................................................................................... 26
5.2.1
Duurzame omgang met hemelwater ...................................................................... 26
5.2.2
Hemelwateroverlast ................................................................................................ 28
5.3
Grondwater ..................................................................................................................... 30
5.3.1
Ontwateringsdiepte bij nieuwbouw........................................................................ 31
5.3.2
Omgaan met grondwateroverlast en grondwateronderlast ................................... 32
5.3.3
Grondwatermaatregelen bij rioolvervanging .......................................................... 34
5.3.4
Grondwateronttrekkingen ...................................................................................... 34
5.3.5
Oppervlaktewater kwaliteit .................................................................................... 36
5.4 6
7
Duurzaamheid & circulariteit .......................................................................................... 36
Wat gaan we doen (maatregelentabellen) ............................................................................. 38 6.1
Investeringen .................................................................................................................. 38
6.2
Beheeractiviteiten ........................................................................................................... 38
6.3
Onderzoek ....................................................................................................................... 38
6.4
Beleidsmatige activiteiten & planvorming ...................................................................... 39
Financiën en organisatie ......................................................................................................... 40 7.1
Personele middelen ........................................................................................................ 40
7.1.1
Huidige personele situatie zorgplichten.................................................................. 40
7.1.2
Gewenste situatie ................................................................................................... 40
7.1.3
Advies voor de planperiode .................................................................................... 41
7.2
Kostendekking ................................................................................................................. 41
7.2.1
Uitgangspunten kostendekkingsberekening rioolheffing ....................................... 41
7.2.2
Exploitatie en investeringskosten zorgplichten ...................................................... 42
7.2.3
Baten rioolheffing ................................................................................................... 43
7.2.4
Resultaten kostendekkingsberekening rioolheffing ................................................ 43
7.3
Advies .............................................................................................................................. 44
Bijlagen 1. Wettelijk kader & plaats vGRP 2. Overzicht voorzieningen: A. Rioolstelseltypen Pijnacker-Nootdorp B. Riolering en gemalen C. IBA’s, overstorten, peilbuizen en regenmeters 3. Werken volgens de DoFeMaMe werkwijze 4. Toetsing huidige situatie 5. Kostendekkingsplan A. Kostendekkingsplan B. Meerjarenkostenoverzicht
pagina 3/68
1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Pijnacker-Nootdorp wil een veerkrachtige leefomgeving voor mensen, planten en dieren, een gezonde en veilige leefomgeving en een aantrekkelijke, groene (openbare) ruimte bieden. Deze aspecten zijn uitgebreid omschreven in de ontwikkelingslijnen uit de ‘Omgevingsvisie Pijnacker-Nootdorp 2050’. Een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte speelt een belangrijke rol bij de invulling hiervan. Daar hoort ook aandacht voor water bij. Vanuit de gemeentelijke watertaken, waarin de drie gemeentelijke zorgplichten, waaronder die voor de riolering zijn ondergebracht, kunnen we een bijdrage leveren aan deze ambities. Dit verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) beschrijft hoe we de aankomende jaren (2022-2025) invulling zullen geven aan onze watertaken en hoe dit bijdraagt aan onze ambities. Daarmee geeft het vGRP ook een onderbouwing van de rioolheffing. Met ‘verbreed’ wordt aangegeven dat het traditionele GRP (betrekking hebbend op afvalwater) in 2008 is uitgebreid met de grondwater- en hemelwatertaken van de gemeente. Vanuit het Netwerk Afvalwaterketen Delfland (NAD) is een gezamenlijke blauwdruk voor het vGRP opgesteld. Het hoogheemraadschap van Delfland heeft vanaf de start deelgenomen aan het proces om te komen tot de huidige invulling van de blauwdruk. Voorliggend plan is daarop gebaseerd.
1.1.1
De gemeentelijke watertaken
Elke gemeente in Nederland heeft drie watertaken als het gaat om de (afval)waterketen in de gemeente. Deze worden ook wel zorgplichten genoemd. Dit zijn: de hemelwaterzorgplicht, de afvalwaterzorgplicht en de grondwaterzorgplicht. Deze zorgplichten vormen de basis van het gemeentelijk beleid rondom afval-, hemel- en grondwater. De waterschappen hebben vervolgens de zorgplicht voor het zuiveren van stedelijk afvalwater. Gemeente en waterschap zijn volgens de Waterwet verplicht tot samenwerking om te komen tot doelmatig waterbeheer. Dit geldt nadrukkelijk voor de taken met betrekking tot het zelfstandig beheer van inname, inzameling en zuivering van afvalwater. Afvalwaterzorgplicht De gemeente is verantwoordelijk voor de doelmatige inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Traditioneel doet de gemeente dit door het aanleggen en onderhouden van een rioleringsstelsel. Dat stelsel vervoert, in tegenstelling tot de decentrale voorzieningen, afvalwater van huishoudens en bedrijfspanden naar de waterzuivering. De laatste jaren is er ook aandacht voor decentrale waterzuivering, waarbij afvalwater lokaal gezuiverd en hergebruikt of geloosd wordt.
pagina 4/68
Hemelwaterzorgplicht De gemeente is verantwoordelijk voor de doelmatige inzameling en verwerking 1 van afvloeiend hemelwater (regen, sneeuw en hagel) dat op openbaar terrein terecht komt 2. Op particulier terrein is primair de eigenaar verantwoordelijk voor de afvoer van hemelwater. Er zijn verschillende manieren waarop gemeentes invulling geven aan deze inspanningsverplichting. Uitgangspunt is het gescheiden inzamelen en afvoeren van hemelwater. Het hemelwater gescheiden van de vuile afvalwaterstroom verwerken is een meer duurzame invulling van de zorgplicht dan gemengd inzamelen. Het gemengd inzamelen en verwerken van hemelwater en vuilwater is een erfenis uit het verleden die vooral in de oudere delen van steden nog vaak voorkomt. Nadeel van gemengde verwerking is dat schone waterstromen vuil worden en dat de kans groter is dat de openbare ruimte en inwoners met vuil afvalwater in aanraking komen. Grondwaterzorgplicht De verantwoordelijkheden van de gemeente op het gebied van grondwater zijn genuanceerder dan de andere twee zorgplichten: er geldt een inspanningsverplichting (‘zoveel mogelijk’) in plaats van een resultaatverplichting (afvalwater) of een inspanningsverplichting wanneer perceeleigenaren hemelwater redelijkerwijs niet kúnnen afvoeren naar het oppervlaktewater of de bodem (hemelwaterzorgplicht).
In het kort stelt de grondwaterzorgplicht de gemeente niet verantwoordelijk voor de grondwaterstand. Wel is de gemeente in sommige gevallen verantwoordelijk voor het zo veel mogelijk beperken van structurele nadelige gevolgen van grondwateroverlast (te hoge) of onderlast (te lage grondwaterstand)3. Daarnaast kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld voor het niet nakomen van de grondwaterzorgplicht.
1.1.2
vGRP geeft invulling aan zorgplichten
Voldoen aan de zorgplichten is een wettelijke vereiste voor gemeenten. Hóe we voldoen aan de zorgplichten mogen we zelf bepalen. In dit vGRP beschrijven we daarom hoe wij invulling geven aan onze zorgplichten. We hebben een visie, met bijbehorende ambities voor ons waterbeleid: we willen een gezonde, aantrekkelijke gemeente met een hoge ruimtelijke kwaliteit zijn. Die visie en ambities vormen de basis voor de strategie en de maatregelen die per zorgplicht terug te vinden zijn in dit vGRP. Het vGRP valt tot het in werking treden van de Omgevingswet onder de planverplichting voor de gemeentelijke rioleringszorg zoals vastgelegd in de Wet Milieubeheer art. 4.22. De hierin beschreven procedure is bij het opstellen van dit plan gevolgd. Voorliggend gemeentelijk rioleringsplan is voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet vastgesteld en blijft na inwerkingtreding van de Omgevingswet geldig totdat de periode is verstreken waarvoor het plan is vastgesteld of tot het moment dat de gemeente het plan laat vervallen.
1.1.3
Verantwoordelijkheden in het waterbeheer
De gemeente en het hoogheemraadschap van Delfland werken daarnaast ook samen aan het stedelijk waterbeheer. Met ons gezamenlijk programma Water & Klimaat (2021-2024) willen we door middel van integraal waterbeheer een op extremer weer aangepaste leefomgeving/watersysteem en een optimale beleving van schoon water realiseren.
1
Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuivering technisch werk. 2 In sommige gevallen heeft de gemeente ook de verantwoordelijkheid voor het hemelwater van particulier terrein. Dat is alleen het geval wanneer er redelijkerwijs niet van de particulier verwacht kan worden dat hij zelf die verantwoordelijkheid draagt, zie hoofdstuk 5: Hemelwaterzorgplicht. 3 De volledige wettekst luidt als volgt: de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het hoogheemraadschap of de provincie behoort. (Artikel 3.6 Waterwet) pagina 5/68
Waterbeheer In de dagelijkse praktijk is het hoogheemraadschap van Delfland verantwoordelijk voor het peilbeheer (het afvoeren van water en het op niveau houden van het waterpeil in de sloten) en voor beheer en onderhoud van waterkeringen en sloten. Daarbij bewaakt Delfland ook de (zwem)waterkwaliteit en verzorgt voor de hele regio de zuivering van het afvalwater. De gemeente draagt zorg voor de riolering, het inzamelen en afvoeren van hemelwater, geeft invulling aan de zorgplicht grondwater en onderhoudt een deel van de oevers. Het vGRP en het programma Water & Klimaat vormen de basis voor de samenwerking tussen de gemeente en het hoogheemraadschap. Het programma Water & Klimaat bevat zowel korte termijn maatregelen als toekomstige kansen waar de gemeente en Delfland samen aan werken om de verschillende wateropgaven integraal aan te pakken en in de toekomst beter voorbereid te zijn op het veranderende klimaat.
1.2 Voorbereiding op de omgevingswet Naar verwachting wordt in 2022 de Omgevingswet van kracht. Onder deze Omgevingswet vervalt de planverplichting om een vGRP op te stellen. Gemeenten blijven wél verplicht hun zorgplichten te vervullen en de financiën te verantwoorden. Deze verplichtingen zullen een plek krijgen in de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Omgevingsprogramma (de wetgever suggereert in dit kader een Gemeentelijk rioleringsprogramma). Bijlage 1 gaat uitgebreider in op het wettelijk kader rondom het vGRP en de samenhang met de Omgevingswet. Om voor te sorteren op de implementatie van de Omgevingswet, hebben we dit vGRP alvast ingericht om als input voor de instrumenten van de Omgevingswet te kunnen dienen. Het hoofdstuk over de opgaven (visie & strategie) heeft een relatie met de Omgevingsvisie. De uitwerking van de strategie (beleid) met het Omgevingsplan en het hoofdstuk over de maatregelen met het Omgevingsprogramma.
1.3 Status & geldigheidsduur Dit gemeentelijk rioleringsplan vervangt het oude vGRP (2018-2021) van de gemeente PijnackerNootdorp. Dit plan is verlopen als de planperiode van voorliggend rioleringsplan in gaat. De activiteiten uit het vorige vGRP die nog niet of slechts deels zijn uitgevoerd en/of nog steeds nodig zijn, zijn overgenomen in dit nieuwe plan. Nieuwe maatregelen die mogelijk volgen uit lopende studies, worden de komende periode verder uitgewerkt en krijgen een plek in de operationele uitvoeringsplanning. Voor dit nieuwe plan kiezen wij voor een looptijd van vier jaar: van 2022 tot en met 2025. Om maatwerk te kunnen blijven leveren nemen we tussentijds regelmatig de stand van zaken op en stellen we waar nodig het plan bij. Daarin nemen we ook de uitkomsten mee van lopende studies. De financiële delen van dit plan evalueren we elk jaar. Als uit de lopende studies en/of nieuwe inzichten en opgaven nieuwe (investerings)maatregelen komen, moeten daarvoor budgetten worden aangevraagd bij het bestuur van de gemeente en eventueel het hoogheemraadschap. We stemmen dit plan en de uitkomsten van tussentijdse evaluaties af met de implementatie van de Omgevingswet. Nieuwe inzichten kunnen worden meegenomen in de omgevingsvisie, het omgevingsplan of in programma’s.
1.4 Leeswijzer Dit vGRP is gebaseerd op de blauwdruk voor het GRP van het Netwerk (Afval)waterketen Delfland. Deze blauwdruk bevat de wettelijk verplichte onderdelen van het GRP en gaat in op de invulling van de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het bevat een beschrijving van de situatie, het beleid en de maatregelen voor de komende planperiode. Daarmee vormt het ook de onderbouwing van de rioolheffing die de gemeente heft.
pagina 6/68
Achtereenvolgens komen aan de orde: •
Water in onze gemeente (hoofdstuk 2), waarin we beschrijven wat de huidige situatie is met betrekking tot afvalwater, hemelwater en grondwater. Dan gaat het niet alleen om de voorzieningen die aanwezig zijn, de toestand ervan en het functioneren, maar ook over het proces van klimaatadaptatie en de verantwoordelijkheden in het waterbeheer.
•
Hoe het de afgelopen jaren is gegaan (hoofdstuk 3), met een evaluatie van de vorige planperiode van het gemeentelijk rioleringsplan.
•
De opgaven waar we de komende planperiode aan werken (hoofdstuk 4), zoals verbeteren van de kwaliteit (een duurzaam watersysteem, waterkwaliteit, klimaatadaptatie), verminderen van kwetsbaarheid en beheersbaar houden van kosten.
•
Hoe we er gaan komen (hoofdstuk 5) beschrijft de strategie die we volgen met betrekking tot het afvalwater, hemelwater en grondwater binnen onze gemeente. Dit hoofdstuk bevat het gemeentelijke beleid en geeft richting aan de activiteiten die we de komende planperiode gaan uitvoeren om onze doelen te halen.
•
De maatregelen die we gaan treffen zijn beschreven in het hoofdstuk ‘Wat gaan we doen’ (hoofdstuk 6). Het betreft investeringen, beheermaatregelen, onderhoud en beleidsmatige activiteiten.
•
Financiën en organisatie (hoofdstuk 7) bevat het kostendekkingsplan en geeft naast de benodigde financiële middelen ook een beschrijving van de personele middelen.
pagina 7/68
2 Water in onze gemeente (huidige situatie) Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de aanwezige gemeentelijke voorzieningen voor de rioleringszorg en de toestand hiervan. Aan het eind van dit hoofdstuk wordt het functioneren van de riolering en het beheer van de riolering in de huidige situatie getoetst aan de functionele eisen zoals uitgewerkt in bijlage 4. Verschillen tussen de gewenste en de huidige situatie moeten leiden tot maatregelen.
2.1
Inventarisatie voorzieningen
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de aanwezige voorzieningen voor riolering en grondwater, waarbij vanuit het perspectief van de zuiveringskringen steeds verder wordt ingezoomd tot op het gemeentelijke niveau. Bij dit overzicht wordt een beschrijving gegeven van de toestand en het functioneren van deze voorzieningen. Ook gaat dit hoofdstuk in op de stand van zaken in het proces van klimaatadaptatie. Het hoofdstuk eindigt met de toetsing van de huidige situatie aan de doelen van de gemeentelijke watertaken.
2.1.1 Zuiveringskringen Een zuiveringskring beslaat het gebied waarvan het rioolwater wordt gezuiverd op één (centrale) rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). De aanwezige voorzieningen voor inzameling, transport en zuivering van het stedelijke afvalwater en hemelwater in de zuiveringskring kunnen worden beschouwd als één systeem.
Figuur 1 Begrenzing van de zuiveringskringen binnen Delfland
Binnen het beheersgebied van het hoogheemraadschap van Delfland zijn vier zuiveringskringen te onderscheiden: Harnaschpolder, De Groote Lucht, Nieuwe Waterweg en Houtrust (zie Figuur 1).
pagina 8/68
Het rioolstelsel van Pijnacker-Nootdorp voert het afvalwater af naar de zuivering Harnaschpolder. De zuivering is eigendom van het hoogheemraadschap van Delfland. Delfluent Services BV draagt zorg voor het beheer en onderhoud van de zuivering Harnaschpolder, inclusief het bijbehorende transportsysteem. Overname- en overdrachtspunten De afvalwatersystemen van onze gemeente en de andere gemeenten binnen het NAD zijn onderling met elkaar verbonden en, in bepaalde gevallen, zelfs met elkaar verweven. Om een helder beeld te geven van de grenzen van ons systeem en daarmee de grenzen van dit plan, geeft bijlage 2 een overzicht van het scopegebied van dit GRP. Wij voeren het ingezamelde afvalwater van Pijnacker, Delfgauw en Oude Leede via onze rioolgemalen Europalaan, Delftsestraatweg, Slagturverstraat en Importweg/Ruijven af naar het rioolgemaal van de gemeente Delft aan het Zuidplantsoen. Daar vandaan wordt het afvalwater verder getransporteerd naar de zuivering. Het afvalwater van Nootdorp voeren wij af naar rioolgemaal Oosteinde, het overnamepunt van het hoogheemraadschap. Voor een relatief kleine nieuwbouwlocatie aan de Katwijkerlaan (locatie De Landheren) voeren wij het afvalwater via een separaat rioolgemaal af naar het vrij verval stelsel van de gemeente Zoetermeer.
Een klein deel van de aangrenzende drukriolering van de gemeenten Den Haag, Delft en Lansingerland is aangesloten op de drukriolering van de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Het afvalwater wordt via onze gemalen afgevoerd. Dit is een goed voorbeeld van hoe de onderlinge samenwerking leidt tot pragmatische en doelmatige oplossingen.
2.1.2 Aanwezige voorzieningen riolering en grondwater Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht van de objecten waaruit het (afval)watersysteem in de gemeente is opgebouwd. In bijlage 2 zijn de meest relevante onderdelen gevisualiseerd.
pagina 9/68
Tabel 2-1 Overzicht aanwezige voorzieningen Omschrijving Inwonersaantal
Hoeveelheid
Eenheid
55.6684
Vrij verval stelstel Hoofdriool gemengd (vrij verval)
29
km
Hoofdriool gescheiden & verbeterd gescheiden
153
km
129
km
5
km
regenwater (vrij verval) Hoofdriool gescheiden & verbeterd gescheiden vuilwater (vrij verval) Drainage Infiltratie Transportriolen Kolken Lijngoten
16.299 26
Rioolgemalen
stuks locaties5 stuks
Hoofdgemalen
46
Tussengemalen
53
Tunnelgemalen
8
Overstorten (gemengd stelsel, inclusief
stuks
randvoorzieningen) Overstorten gemengd stelsel (inclusief
12
registratie)7 Bergbezinkbassin inclusief overstort Spoelinlaat (waterkwaliteitsmaatregel) Regenwater uitlaten gescheiden stelsel
1 1 333
Randvoorzieningen hemelwater
stuks stuks
Wadi
31
Lamellenfilter
12
Urban Water Buffer (vanaf 2022)
1
Mechanische riolering Minigemalen (drukrioolstelsel)
847
stuks
Persleidingen
32
km
Drukriolering
80
km
IBA/Septic tanks
17
stuks
Warmte-koude opslagsystemen (WKO’s)
16
stuks8
114
stuks
Neerslagmeters
3
stuks
Drainageleidingen
54
km
Particuliere voorzieningen
Grondwatervoorzieningen Grondwaterstandmeters
In overeenstemming met de bepalingen in het Besluit Lozingen Buiten Inrichtingen (blbi) zijn in bijlage 2 de kenmerken van overstorten en uitlaten opgenomen, zodat deze zonder vergunning mogen lozen op het watersysteem. Deze (en andere) onderdelen van het rioolsysteem zijn tevens opgenomen in onze beheersystemen (anno 2021 zijn dat de applicaties Geovisia, Aquaview en Teldas). Voor het (dagelijkse) beheer zijn deze systemen leidend.
4
Per 1-1-2021 Inclusief 8 tunnels. 6 Exclusief HG Oosteinde (van hoogheemraadschap van Delfland). 7 In de planperiode is een aanvullende overstort voorzien aan de Vlielandseweg. 8 Bron: wkotool.nl d.d. 13-09-2021 5
pagina 10/68
2.2 Toestand van de riolering Op basis van uitgevoerde inspecties heeft de gemeente inzicht in de toestand van de vrij verval riolering. De inspectieresultaten zijn tot aan de transitie in 2020 vastgelegd overeenkomstig NEN 3399 ‘Classificatiesysteem bij visuele inspectie van riolen’. Sinds 1 januari 2020 vindt inspectie plaats overeenkomstig NEN-EN 13508-2. Deze norm reikt een methodiek aan voor het waarnemen en het in genormeerde omschrijvingen en codes registreren van toestandsaspecten. Voor de afgelopen planperiode geldt dat voor nieuwe riolering opleverinspecties zijn uitgevoerd. Daarnaast zijn projectmatige inspecties uitgevoerd van bestaande riolering. Bijvoorbeeld bij reconstructies van of problemen in de openbare ruimte. Een voorbeeld van een geconstateerde schade is opgenomen in Figuur 2. Planmatig zijn weinig rioolinspecties uitgevoerd. Komende planperiode zullen de planmatige rioolinspecties gestructureerd worden opgepakt. Gemalen Onze rioolgemalen zijn onlosmakelijk verbonden met het functioneren van de riolering. Voor een veilige bedrijfsvoering van deze elektrische installaties dienen zij periodiek gekeurd te worden op basis van de NEN 3140. Voor de praktische bepaling van de toestand van gemalen is de BRL (beoordelingsrichtlijn) K14020 opgesteld. Komende planperiode wordt gewerkt aan het bepalen en uitvoeren van de noodzakelijke keuringen en beoordelingen.
Op basis hiervan wordt vastgesteld welke maatregelen nodig zijn en in hoeverre deze passen binnen de kaders van tijd en financiën van de planperiode.
Buiswand rioolleiding
Bodem
Figuur 2 Defect riolering bij inspectie (links betonnen buiswand, rechts grond zichtbaar)
Bij het beoordelen van de riolering op basis van uitgevoerde inspecties wordt vooralsnog gebruik gemaakt van de waarschuwings- en ingrijpmaatstaven zoals deze zijn opgenomen in de inmiddels vervallen NEN 3398 ‘Buitenriolering – Onderzoek en toestandsbeoordeling van objecten’. Komende planperiode wordt de invulling van de waarschuwings- en ingrijpmaatstaven waar nodig geactualiseerd. Hierbij wordt op basis van een technische en maatschappelijke afweging tevens vastgesteld welke gebieden en/of riolen als wel en niet risicovol worden gekwalificeerd.
pagina 11/68
2.3 Functioneren van de systemen 2.3.1 Rioolsysteem Het theoretisch functioneren van de gemeentelijke systemen wordt periodiek getoetst. In dit kader worden Systeemoverzichten Stedelijk Water (voorheen Basisrioleringsplan of BRP) opgesteld en worden OAS-studies (Optimalisatie Afvalwater Systeem) verricht. Deze studies geven inzicht in het huidige functioneren van de systemen en geven aan welke maatregelen er moeten worden genomen om de gewenste prestaties met het systeem te bereiken. Theoretisch functioneren In 2010 zijn BRP’s opgesteld voor de gemengde rioolstelsels van de kernen Pijnacker, Nootdorp en Delfgauw. Anno 2021 is de modelstudie OAS Harnaschpolder in uitvoering. Deze studie wordt integraal uitgevoerd voor tien deelnemende gemeenten en het hoogheemraadschap van Delfland uit het NAD samenwerkingsverband. Bijzonder in deze studie is dat de interactie tussen het rioolsysteem en het oppervlaktewatersysteem is opgenomen in het model. De inzet is om tegen zo laag mogelijke kosten de waterkwaliteit te verbeteren en een zo hoog mogelijk zuiveringsrendement te behalen. Daarnaast worden potentiële wateroverlastlocaties in beeld gebracht (zie ook paragraaf 2.4).
Praktijk functioneren Om inzicht te krijgen in het werkelijke functioneren van de gemeentelijke voorzieningen en om niet afhankelijk te zijn van alleen theoretische modellen, meet de gemeente op strategische locaties in het systeem. De navolgende tabel geeft een beeld van het gemeentelijke (riolering)meetnet. Tabel 2-2 Overzicht meetvoorzieningen Type meetpunt Randvoorzieningen
Meetgegevens Niveaumeting rioolzijde + bassin
Beheerder
Aantal
NAD gemalendienst
1 Bergbezinkbassin (Wilhelminasingel) 12 stuks
Overstorten
Frequentie en duur
NAD gemalendienst
Eindgemalen
Niveau en debiet
NAD gemalendienst
Wijkgemalen Drukrioolgemalen
Niveau en veelal debiet Niveaumeting
Peilbuizen
Niveaumeting
Neerslagmeter
Neerslag
4 (Europalaan, Delftsestraatweg, Ruyven/ Importweg, Slagturverstraat)
NAD gemalendienst
61 (waarvan 8 tunnelgemalen)
NAD gemalendienst
847
Van Essen Instruments NAD gemalendienst
114 3 (Europalaan, Sportparkweg, Zuideindseweg)
De meetvoorzieningen zijn eigendom van de gemeente Pijnacker-Nootdorp en worden beheerd door de NAD Gemalendienst. In elk van de drie kernen is een neerslagmeter aanwezig. Het grondwatermeetnet is dekkend aangelegd voor het bebouwde gebied binnen de drie dorpskernen van de gemeente. De verzamelde grondwaterstandsgegevens worden periodiek gevalideerd. De overige data worden niet structureel gevalideerd. Het NAD Dataplatform werkt anno 2021 aan een data-inventarisatie binnen de NAD gemeenten. In de komende planperiode zullen wij op basis van de resultaten hiervan bepalen welke maatregelen op het gebied van de dataverzameling noodzakelijk zijn. Vooralsnog is voor de komende planperiode rekening gehouden met een kwalitatieve verbetering van de overstort- en neerslagmetingen. De verzamelde meetgegevens zijn beschikbaar voor analyse en vergelijking met het theoretisch functioneren van de riolering. Zij worden benaderd in de door de gemeente gebruikte beheersystemen/hoofdposten. Onze Gemalendienst gebruikt de niveaumetingen om problemen met gemalen te verhelpen en eventueel verbeteringen aan te brengen. Debietmetingen worden gebruikt om de afvoer van het huishoudelijk en bedrijfsafvalwater geautomatiseerd te sturen en zo efficiënt gebruik te maken van de capaciteit van het drukrioleringstelsel. Overstortgegevens pagina 12/68
worden wanneer gewenst gedeeld met het hoogheemraadschap van Delfland. De verzamelde grondwaterstandgegevens worden gebruikt om grondwatermeldingen te beoordelen en waar nodig op te lossen. Tevens worden zij online ter beschikking gesteld voor gebruik bij bijvoorbeeld (ontwikkelings)projecten. Ongeveer eens per vijf jaar worden de metingen integraal op gemeenteniveau geanalyseerd om eventuele aandachtspunten te signaleren. Effect van vuilemissie op de ontvangende wateren Uit eerder opgestelde BRP’s blijkt dat het rioolstelsel voldoet aan de basisinspanning en het waterkwaliteitsspoor. De effecten van de emissie van de gemeentelijke riolering zijn acceptabel voor het ontvangende oppervlaktewater. Er zijn geen knelpunten in het watersysteem bekend bij gemeente en hoogheemraadschap ten gevolge van de aanwezige voorzieningen voor de riolering. Voor de komende planperiode is voorzien in een actualisatie van de emissieberekeningen. Vanwege het afkoppelen van verhard oppervlak in verschillende bemalingsgebieden zullen daarbij tevens de POC’s (pompovercapaciteit) van de verschillende bemalingsgebieden worden beoordeeld.
2.3.2 Waterkwaliteit De zorg voor de waterkwaliteit is één van de kerntaken van het hoogheemraadschap van Delfland. Uiteraard neemt de gemeente ook maatregelen voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Hierdoor is en wordt de leefomgeving voor inwoners en van planten en dieren verbeterd. Delfland voert systeemanalyses uit om de doelen voor het nieuwe stroomgebiedsbeheerplan (SGBP) te onderbouwen. In het netwerk ‘Schoon en gezond water’ zijn de doelen voor de lokale wateren besproken. Voor de gemeenten zijn maatregelen denkbaar op het gebied van emissiereductie, de waterbeheerpraktijk, inrichting (ecologisch netwerk) en anticiperen op de toekomst (klimaatverandering). Meer informatie is te vinden in ons programma Water en Klimaat 2021-2024 welke door de gemeenteraad is vastgesteld op 22 april 2021.
2.4 Klimaatadaptatie Het proces van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA, zie bijlage 1) omvat een aantal stappen die gemeenten doorlopen om te komen tot een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland. Pijnacker-Nootdorp is op dit moment bezig met het opmaken van een stresstest wateroverlast in regionaal verband. De uitkomsten worden in 2022 verwacht. Met deze stresstest wordt duidelijk of de gemeente in de toekomst wateroverlast gaat ondervinden en zo ja, in welke mate. Zodra de stresstest is afgerond zal de gemeente samen met Delfland risicodialogen gaan voeren met inwoners en bedrijven. Uiteraard blijft de gemeente de klimaatscenario’s volgen en maakt Delfland regelmatig een nieuwe watersysteemanalyse (WSA). In 2022 voert de gemeente tevens een stresstest hitte uit. Het oppervlaktewater- en rioleringssysteem functioneren bij de huidige weersomstandigheden op dit moment in beginsel goed. Bij hevige regenbuien wordt de maximale capaciteit van zowel riolering als oppervlaktewater overschreden, waardoor op een enkele straat tijdelijk langer (maximaal 30 minuten) water staat dan gewoon is binnen de gemeente. Meer informatie is te vinden in ons eerder genoemde programma Water en Klimaat.
pagina 13/68
2.5 Huidige situatie in het perspectief van het vorige GRP We werken volgens de Do-Fe-Ma-Me-methode9. Die houdt onder andere in dat we de huidige situatie toetsen aan de functionele eisen die de gemeente voor de drie watertaken (afval-, hemel- en grondwater) heeft geformuleerd. Een uitgebreidere toelichting is opgenomen in bijlage 3. De gehanteerde functionele eisen betreffen: 1. Het systeem is compleet en juist aangelegd. 2. Het systeem functioneert naar behoren. 3. Het systeem is schoon, heel en veilig. 4. Het werkproces is op orde. 5. De klant is tevreden. 6. De financiën zijn op orde. 7. De waterketen is toekomstbestendig. Aan de hand van maatstaven wordt bepaald in hoeverre aan de functionele eisen wordt voldaan. Maatstaven maken de functionele eisen toetsbaar. De maatstaven die terugblikkend op het vorige GRP nog niet voldoen aan de gestelde ambities verdienen de komende planperiode extra aandacht om deze, mits doelmatig, alsnog naar het gewenste niveau te brengen. Deze paragraaf bevat de conclusies van die toetsing. De volledige beschrijving van de toetsing en van de daarbij gehanteerde Doelen, Functionele Eisen, Maatstaven en Meetmethoden zijn te vinden in bijlage 4. Geconcludeerd kan worden dat in de huidige situatie aan de meeste maatstaven wordt voldaan. Voor die aspecten is het dus zaak ervoor te zorgen dat we daaraan blijven voldoen (consolideren).
Voor de andere maatstaven (zie onderstaande tabel) geldt dat er nog activiteiten moeten worden ontplooid om het gewenste kwaliteitsniveau te halen. Daarna is het de opgave om dat niveau vast te houden. Er zijn geen maatstaven waar op dit moment nog helemaal niet aan wordt voldaan.
9
Doelen, functionele eisen, maatregelen en meetmethoden.
pagina 14/68
Functionele eis
Maatstaf
Toelichting
Activiteit
1c
Er treden geen structurele nadelige
In alle drie de kernen aandachtsgebieden
Indien noodzakelijk wordt of is
gevolgen op door de
bekend voor zowel hoge als lage
aanvullend (grondwater)onderzoek
grondwaterstand.
grondwaterstanden.
uitgevoerd.
Het systeem kan het stedelijk
Enkele knelpunten buitengebied bekend,
Onderzoek en analyse loopt. Op basis
afvalwater van alle aansluitingen
vermoedelijk door foutaansluitingen.
hiervan worden maatregelen bepaald
2d
(grond)wateroverlast en/of gevolgschade zijn beperkt.
2a
ontvangen en transporteren naar een
en uitgevoerd (zie ook 2e).
overdrachtspunt. 2b
Het contact met afvalwater is
Van een straat in gemeente bekend dat
Aanleg aanvullende overstort op
beperkt
risico water op straat vanuit gemengde
oppervlaktewater is voorzien.
riolering groter is dan gewenst. 2c
Het effect van lozingen op het
Voldoet o.b.v. berekeningen.
watersysteem is acceptabel voor
Voor komende planperiode is voorzien in actualisatie emissieberekeningen.
gemeente en waterbeheerder (HHD). 2e
Het effect van foutaansluitingen en
Voldoet grotendeels. Lokaal storingen en
Onderzoek en analyse loopt. Op basis
rioolvreemd water op het
meldingen vanwege ongewenste
hiervan worden maatregelen bepaald
functioneren van het systeem is
aansluitingen hemelwater en mogelijk
en uitgevoerd (zie ook 2a).
acceptabel voor gemeente,
drainage (grondwater) op drukriolering.
zuiveringsbeheerder en waterbeheerder. 3a
De vervuilingsgraad van het riool is
Voldoet grotendeels o.b.v. meldingen en ad
Knelpunten worden opgelost met
acceptabel voor het doelmatig
hoc inspecties. Enkele knelpunten bekend
aanstaande reconstructies. Betreffende
systeemfunctioneren en de
in Klapwijk.
riolen worden tot die tijd vaker
waterkwaliteit. 3c
gereinigd.
Kwaliteit van het object vormt geen
Voldoet o.b.v. meldingen en ad hoc
Komende planperiode zullen de
risico voor het systeemfunctioneren
inspecties.
planmatige rioolinspecties meer
en/of leefomgeving 4b
De vaste en variabele
gestructureerd worden opgepakt. 95% actueel, betrouwbaar en compleet.
volledigheid, conformiteit GWSW en
betrouwbaar, compleet en
consistentie tussen beheersystemen.
toegankelijk. En (op termijn) uniform
Momenteel geen planmatige operationele
Komende planperiode stellen we
en uitwisselbaar.
programma’s voor de dagelijkse uitvoering.
praktische operationele programma’s
- (vaste en variabele) objectgegevens
op voor het dagelijkse beheer. Hierin
- meetgegevens
worden ook de drainage- en
- klachten/meldingen 4d
Komende planperiode aandacht voor
beheergegevens zijn actueel,
infiltratievoorzieningen betrokken.
Er zijn voldoende mensen, middelen,
Structureel aandachtspunt specialistisch
Afgelopen periode geïnvesteerd in
kennis en kunde beschikbaar om
personeel. Naar verwachting opbouwend
specialistisch personeel. Blijvend punt
onze taken uit te voeren.
tekort kennis en capaciteit door vergrijzing,
van aandacht. Deel van kwetsbaarheid
toenemend areaal en ontwikkelingen in het
wordt ondervangen door
vakgebied die komende jaren (een nieuwe
samenwerking in NAD verband.
en/of intensievere vorm van) aandacht vragen. 4e
Verantwoordelijkheden, taken en
Proces van taak- en rolverdeling vraagt om
De eerste stappen naar een optimalere
bevoegdheden zijn bij alle (intern)
verdere optimalisatie.
verdeling zijn gezet en worden
betrokkenen duidelijk. 4i
Het verder professionaliseren van
komende planperiode verstevigd. Borging kennis kan verbeterd worden.
De verbreding van de samenwerking in
rioleringsbeheer als lerende
NAD verband en vernieuwing van de
organisatie.
beheersystemen draagt bij aan de
Doorontwikkeling rioolbeheer, door
borging en verwerving van
middel van:
systeemkennis.
- Borging kennis (tussen de oren) - Lessons learned (al doende leert men) - Ontwikkelingen vakgebied Tabel 2-3 Samenvatting gewenste acties Do-Fe-Ma-Me pagina 15/68
3 Hoe is het afgelopen jaren gegaan (evaluatie) Bij het opstellen van een nieuw vGRP is het belangrijk om het beleid uit het vigerende vGRP te evalueren. Het is niet alleen belangrijk om te weten in hoeverre de doelstellingen zijn behaald. Het is minstens zo belangrijk om te weten wat de ervaringen zijn na vier jaar werken met het beleid. Wat ging goed en waar liepen wij tegen aan? Door de aandachtspunten in te bedden in het nieuwe beleid, wordt een verbeterslag gerealiseerd.
3.1 Resultaten evaluatie planperiode 2018 - 2021 De evaluatie is uitgevoerd op basis van het GRP 2018 – 2021 en gesprekken met betrokken medewerkers van de gemeente en de NAD gemalendienst. Uit de evaluatie blijkt dat het grootste deel van de gestelde doelen is behaald. Er is een aantal aandachtspunten benoemd (zie tabel 31). Bij het opstellen van het beleid voor de planperiode 2022 - 2025 zijn deze aandachtspunten meegenomen. Tabel 3-1 Evaluatie 2018 -2021 en aandachtspunten planperiode 2022-2025 Onderdeel
Gemalen
Aandachtspunt De kwaliteit van de riolering is op orde. Alle woningen zijn aangesloten. Er is veel relatief jonge riolering door nieuwbouw uit het recente verleden en actuele uitvoering. Het areaal mechanische riolering (drukriolering) neemt toe doordat het aantal woningen in het buitengebied toeneemt onder de Ruimte voor Ruimte regeling. Er is onderhoud aan de mechanische riolering uitgevoerd. Het lozingsgedrag zorgt op verschillende locaties voor storingen en verstoppingen, zie Figuur 3 voor een illustratief voorbeeld van een verstopping in een van onze pompen. In Pijnacker-Noord is het openbaar gebied afgekoppeld. Door deze aanleg van een gescheiden rioolsysteem is er een afname in riooloverstorten. Het beheer en onderhoud van de gemalen en persleidingen is ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling NAD gemalendienst. Dit is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Delft en Leidschendam-Voorburg. De afvoer van afvalwater vormt een keten. Om problemen in afvoer bij calamiteiten zoveel als mogelijk te voorkomen is een (geautomatiseerde) calamiteitensturing geïmplementeerd. Gemaal Molenlaan is vervangen. De gemalen Ruyven en Europalaan zijn (deels) gerenoveerd.
Klimaat
Het programma Water & Klimaat is vastgesteld in 2021.
Hemelwater
Op het gebied van (hemel)wateroverlast is er onderzoek gedaan in Oude Leede. Een blijvend punt van aandacht. Riolering in de nieuwbouwwijken van Pijnacker-Zuid en Ackerswoude is toegevoegd aan het areaal. Verder is de reconstructie van riolering in Pijnacker-Noord gerealiseerd. De reconstructie van Klimaatbestendig Klapwijk is inmiddels gestart. Het grondwatermeetnet is aangevuld (< 10 peilbuizen). Er is een analyse van de grondwatersituatie in de gemeente uitgevoerd. Vervolgonderzoek is waar nodig opgestart of krijgt komende planperiode gestalte. Afgelopen periode geïnvesteerd in specialistisch personeel. Blijvend punt van aandacht. Een deel van de kwetsbaarheid wordt ondervangen door de samenwerking in NAD verband. De budgetten waren toereikend
Algemeen Mechanische riolering
Oppervlaktewater Gemalen en persleidingen
Riolering
Grondwater
Personele middelen Financiële middelen Voortgang doelmatigheidsdoelen
pagina 16/68
De samenwerking in de afvalwaterketen heeft geleid tot diverse projecten, waarbij kwetsbaarheid, kwaliteit en kosten een belangrijke drijfveer vormen.
Figuur 3 verstopping pomp door doekjes en bouwafval
3.2 Successen in de afgelopen jaren Concreet ervaren we weinig problemen met de riolering binnen de gemeente PijnackerNootdorp. Specifieke successen uit de afgelopen planperiode zijn: • De start van de gemeenschappelijke regeling NAD gemalendienst, het eerder genoemde samenwerkingsverband tussen de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Delft en LeidschendamVoorburg op het gebied van gemalen en persleidingen. • De voortzetting van de samenwerking tussen 12 gemeenten, 2 drinkwaterbedrijven en het hoogheemraadschap van Delfland in het NAD. De voortzetting van de samenwerking is in 2020 bekrachtigd in de bestuurlijke overeenkomst NAD 2021-2027. Zie Figuur 4. • De afronding van de reconstructie in Pijnacker-Noord. Hierbij is een gescheiden rioolsysteem aangelegd, waarbij het hemelwater dat afstroomt via het openbaar gebied is afgekoppeld. Dit resulteert in minder overstortingen van vuilwater op het oppervlaktewater. • De start van project Klimaatbestendig Klapwijk. Bijzonder bij deze reconstructie is de aanleg van een Urban Water Buffer. In natte perioden wordt hierbij water opgeslagen in het diepere watervoerende pakket dat later in droge perioden weer wordt (her)gebruikt voor aanvulling van het ondiepe grondwater. Hiermee wordt beoogd bodemdaling te vertragen.
pagina 17/68
Figuur 4 Samenwerking NAD met handtekeningen betrokken bestuurders
3.3 Terugblik op personele en financiële aspecten •
•
Binnen het vakgebied van de riolering is sprake van een krappe arbeidsmarkt. Binnen de afgelopen planperiodeperiode is geïnvesteerd in specialistisch personeel en het optimaliseren van de taakverdeling. Mede door de vergrijzing, het toenemende areaal en ontwikkelingen in het vakgebied is dit een blijvend punt van aandacht. Meer hierover is te vinden in hoofdstuk 7. Een deel van de kwetsbaarheid wordt ondervangen door de genoemde samenwerking in NAD verband. Door verdieping en verbreding van de samenwerking in de toekomst kan een deel van de kwetsbaarheid verder worden verminderd. De budgetten waren toereikend. De stand van de reserve is groter dan geprognotiseerd. De optimalisatie in de personele middelen leidt er komende planperiode naar verwachting toe dat verwachte en geprognotiseerde kosten dichter bij elkaar zullen liggen.
3.4 Vooruitblik n.a.v. terugblik •
• •
•
•
Door personele wisselingen en herverdeling van taken zijn rioolinspecties de afgelopen planperiode niet altijd even planmatig uitgevoerd. Daarnaast is recent overgestapt naar een nieuw beheersysteem waarin opname van inspectieresultaten mogelijk is. Voor komende planperiode bepalen we welke inspecties noodzakelijk zijn om deze vervolgens planmatig uit te voeren. Hiertoe zullen wij tevens de benodigde waarschuwings- en ingrijpmaatstaven actualiseren. Ter ondersteuning van de werkzaamheden stellen we voor de planbare beheerwerkzaamheden een beknopt (plannings)overzicht op. Overstort- en neerslagmetingen worden anno 2021 uitgevoerd met apparatuur die in eigendom van en in beheer bij de gemeente is. Over het algemeen betreft het apparatuur die inmiddels afgeschreven is. Vervanging komt daarmee in beeld. Net als voor de grondwaterstandmetingen is het mogelijk om kwalitatief hoogwaardige meetgegevens in te kopen zonder dat de gemeente de zorg heeft voor het beheer en onderhoud. Dit nemen wij mee in de overwegingen om de overstort- en neerslagmetingen te continueren. Komende planperiode zijn wij voornemens de emissieberekeningen (overstortingen vanuit de riolering op het oppervlaktewater) te actualiseren. Afgelopen periode is op verschillende locaties het hemelwater afgekoppeld zodat het niet meer naar de zuivering wordt afgevoerd.
Wij willen daarom tevens de pompovercapaciteiten van de betreffende gemalen opnieuw laten bepalen en de resultaten bespreken met het hoogheemraadschap van Delfland. Woningbouwontwikkelingen gaan gepaard met de behoefte aan nieuwe rioolcapaciteit. Simpelweg aansluiten op de bestaande infrastructuur is niet altijd vanzelfsprekend. De
pagina 18/68
bestaande capaciteit dient hier toereikend voor te zijn. Het is goed om komende planperiode te beschouwen welke lange termijn ontwikkelingen zijn voorzien en wat dit op diezelfde lange termijn betekent voor ons rioleringssysteem.
pagina 19/68
4
Aan welke opgaven werken we (visie)
Dit hoofdstuk gaat in op de visie op het gebied van de waterketen in onze gemeente. Deze visie is tot stand gekomen in NAD-verband, gebaseerd op de opgaven uit de Watervisie van Delfland en vervolgens in dit hoofdstuk geconcretiseerd voor Pijnacker-Nootdorp. De samenwerking in het Netwerk (Afval)waterketen Delfland is gericht op verbeteren van de kwaliteit, verminderen van kwetsbaarheid en beheersbaarheid van kosten.
4.1 Kwaliteit: klimaatadaptatie en duurzaam omgaan met water In het door de gemeenteraad vastgestelde programma Water & Klimaat 2021-2024 is in beeld gebracht wat we de komende jaren willen bereiken op het gebied van klimaatadaptatie. Integraal waterbeheer in de gemeente moet zorgen voor een op extremer weer aangepaste leefomgeving/watersysteem en een optimale beleving van schoon water. We volgen de lijn die is uitgezet door de Deltacommissie Ruimtelijke Adaptatie om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Op onderstaande thema's bereidt de gemeente zich voor op extremer weer: • Droge voeten (extreme neerslag) is water vasthouden, bergen en/of afvoeren in natte perioden. Daarnaast verwijzen droge voeten ook naar de veiligheid van dijken en kaden. • Voldoende water/droogte (zoetwatervoorziening) heeft te maken met het op peil houden van het oppervlaktewater in droge perioden en de aanvoer van voldoende zoet water. • Bodemdaling betekent dat het maaiveld zakt door het inklinken van (veen)grond. Dit kan tot problemen leiden ten opzichte van het waterpeil, met betrekking tot grondwater en met betrekking tot andere functies die op hoogte moeten blijven (bijvoorbeeld bij kades). In West-Nederland zakt de bodem sneller door het inklinken van veengrond. • Gezond water (waterkwaliteit) heeft te maken met de ecologische en chemische waterkwaliteit.
• Hitte betekent langere periodes van (extreme) temperatuurstijging met name in het stedelijk gebied. • Innovatie is de ontwikkeling en succesvolle invoering van duurzame, nieuwe of verbeterde producten of diensten. Meer informatie is te vinden in ons programma Water en Klimaat 2021-2024 welke door de gemeenteraad is vastgesteld op 22 april 2021. Zoetwatervoorziening in relatie tot droogte Er is voldoende zoet water nodig om verdroging tegen te gaan en om de maatschappelijke, economische en ecologische functies te waarborgen. Door klimaatontwikkeling worden droge perioden steeds langer en komen vaker voor. Droogte wordt bestreden door het vasthouden van water: • We benutten hemelwater dat in een gebied valt voor periodes van droogte, door dit waar mogelijk (ondergronds) te bergen en her te gebruiken. • We houden zoetwater zo lang mogelijk vast, door het in het gebied te circuleren. • Binnen het NAD samenwerkingsverband loopt een project ten behoeve van het hergebruiken van het gezuiverde water uit de AWZI’s in de zoetwaterkringloop. Extreme neerslag (droge voeten) Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en planvorming worden wateroverlast risico’s als gevolg van extreme neerslag gesignaleerd, geadresseerd en onder voorwaarden geaccepteerd. Het streven is om wateroverlast door extreme neerslag in gebouwen en woningen te beperken tot een frequentie van eens in je leven.
In aansluiting op de Europese Richtlijn Overstromingsrisico’s wordt hiervoor een herhalingstijd van 1x per 100 jaar gehanteerd in bestaand gebied.
pagina 20/68
Waterkwaliteit Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en planvorming wordt rekening gehouden met de ecologischeen fysische waterkwaliteit, zodat deze minimaal gelijk blijft en bij voorkeur kan verbeteren. • We dringen de lozingen vanuit de riolering op het oppervlaktewater zo ver mogelijk terug. Hiermee willen we een toename van overstortvolumes door heftigere buien compenseren en ruimte op de RWZI’s vrijmaken voor de woningbouwopgave. Dit doen we door af te koppelen waar dat technisch haalbaar en uitvoerbaar is. Zuurstofrijk regenwater ververst het oppervlaktewater en draagt zo bij aan een betere waterkwaliteit. • We stemmen de gebruiksfuncties af op de hoogst haalbare waterkwaliteit.
4.2 Verminderen kwetsbaarheid van de organisatie Onder het thema verminderen van de kwetsbaarheid van de organisatie stellen wij ons als samenwerkende organisaties dienstbaar op ten aanzien van water, de burger en naar elkaar. Het NAD is een netwerkorganisatie die steeds inniger gaat samenwerken als ware het één organisatie. Speerpunten zijn: • Zorgen voor draagvlak binnen de organisaties, voldoende kennis, personele capaciteit en competenties om dit aan te pakken. • Partijen ruimte geven om te komen tot de maatschappelijk meest gewenste oplossingen; organisatiegrenzen staan die oplossingen niet in de weg. • Steeds inniger samenwerken in waterketenteams per zuiveringsregio. • Via gestandaardiseerd gegevensbeheer, uniforme uitwisseling van data, en metingen aan onze systemen zorgen voor een betrouwbare dataset op basis waarvan data gestuurde beslissingen mogelijk zijn. • Het verder professionaliseren van het gezamenlijke NAD gemalenbeheer. Deze dienstverlening wordt op een geschikt moment mogelijk uitgebreid naar meer gemeenten.
4.3 Kosten; minder-meerkosten Onder het thema kosten; “minder-meerkosten” zorgen wij ervoor dat de investeringen die wij doen in verhouding zijn tot de maatschappelijke meerwaarde (waterwinst) die ze creëren. • We erkennen hierbij dat waterwinst niet altijd in geld is uit te drukken en dat de gerealiseerde winst niet altijd terugvloeit naar onze eigen organisaties. Een tevreden burger en een aantrekkelijke stad en verzilverde meekoppelkansen zijn ook winst. • We werken toe naar een uniformere wijze van administreren en onderbouwen van gemaakte kosten, zodat die gemakkelijker met elkaar te vergelijken zijn en zodat we van elkaar kunnen leren.
pagina 21/68
5 Hoe gaan we er komen (uitwerking strategie) In de vorige hoofdstukken zijn de huidige en gewenste situatie beschreven en is de afgelopen planperiode geëvalueerd. Daaruit blijkt dat we als gemeente al veel goed doen, maar dat we ook nog uitdagingen hebben voor de toekomst. Dit hoofdstuk geeft een uitwerking van de strategie waarop de gemeente de uit te voeren activiteiten baseert, die moeten leiden tot het behalen van onze doelstellingen. Het bevat het beleid voor omgaan met afvalwater, hemelwater en grondwater.
5.1 Afvalwater Volksgezondheid is de belangrijkste reden voor het aanleggen van de riolering. Door het inzamelen en transporteren van (stedelijk) afvalwater wordt contact met rioolwater zo veel mogelijk voorkomen. Dit draagt in grote mate bij aan een gezonde, veilige en comfortabele leefomgeving. Ook het hoogheemraadschap draagt bij aan deze doelen door het ontvangen, transporteren en zuiveren van het afvalwater. De verantwoordelijkheid voor de zorgplicht voor inzameling van het (stedelijk) afvalwater ligt volledig bij de gemeente. De gemeente heeft een resultaatsverplichting om het geproduceerde afvalwater in te zamelen en af te voeren naar een overnamepunt (hoofdrioolgemaal). De ontvangst en zuivering van het door de gemeente ingezamelde (stedelijke) afvalwater vanaf het overnamepunt is vervolgens de taak van het hoogheemraadschap van Delfland.
5.1.1 Wijze van inzameling Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een voorziening. In het stedelijk gebied zijn panden aangesloten op het vrij verval stelsel. In het buitengebied wordt het huishoudelijk afvalwater hoofdzakelijk ingezameld met drukriolering. Waar dit niet mogelijk of niet doelmatig is, wordt het huishoudelijk afvalwater verwerkt met een lokaal behandelingssysteem (IBA 10/ verbeterde septic tank). De gemeente zal deze doelmatigheidsafweging in voorkomende gevallen maken in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland. Bij nieuwe aanleg wordt het huishoudelijke en bedrijfsmatige afvalwater zoveel mogelijk afzonderlijk van hemel- en grondwater ingezameld en afgevoerd naar een zuivering. De gemeente streeft er naar schoon hemelwater zoveel mogelijk lokaal vast te houden en terug te brengen in het milieu (zijnde de bodem of het oppervlaktewater).
5.1.2 Lozingen vanuit gemeentelijke stelsels In het kader van het Besluit Lozingen Buiten Inrichtingen zijn lozingen op het watersysteem vanuit de gemeentelijke stelsels in principe toegestaan, mits alle lozingspunten zijn vastgelegd. De gemeente behoudt daarbij wel een eigen verantwoordelijkheid voor het voorkomen van nadelige gevolgen van de lozingen. Een volledig overzicht van de lozingspunten van de gemeentelijke stelsels is opgenomen in bijlage 2.
10
Individuele Behandeling Afvalwater
pagina 22/68
5.1.3 Beheer, renovatie en vervanging Risicoafweging bij beheer, renovatie en vervanging Ten behoeve van de instandhouding van de aanwezige rioleringsvoorzieningen maakt de gemeente een afweging tussen beheermaatregelen, renovatie en vervanging. Daarbij weegt de gemeente de risico’s af ten aanzien van de onderstaande niveaus: • Het object: de technische staat van bijvoorbeeld de rioolbuis. • Het systeem: het hydraulisch functioneren van het rioolsysteem. • De omgeving: de beoogde kwaliteit, de maatschappelijke kosten en baten van de maatregel. De huidige situatie wordt op de bovenstaande niveaus beoordeeld op kans van falen en de ernst van de gevolgen daarvan. De keuze voor de te treffen maatregel hangt daarbij mede af van de oorzaak voor een eventueel falen (bijvoorbeeld het gebruik van andere materialen bij aansluitpunten van persleidingen op de vrij verval riolering). Op termijn wil de gemeente toewerken naar een meer risicogestuurde benadering op basis van de bovengenoemde criteria voor zowel investeringen als beheer. Binnen het NAD is de ambitie op het gebied van risicomanagement in de rioleringszorg de afgelopen planperiode nader uitgewerkt. Het blijkt lastig om met éénzelfde risicogestuurde benadering voor het gehele NAD te werken. Daarom wordt per gemeente gekeken wat de mogelijkheden zijn.
We blijven hierover binnen het netwerk met elkaar in contact om van elkaar te leren. Ook zal het NAD het gezamenlijk onderhoud van het transportsysteem en gezamenlijk oppakken van storingen verder onderzoeken. Strategie voor de vrijvevalriolering Rioolvervanging leent zich vooral voor een buurtgerichte aanpak, zodat de investeringskosten per strekkende meter lager zijn door schaalvoordeel. Relinen of vervangen In plaats van het vervangen van een aangetast (betonnen) riool kan in bepaalde situaties een rioolbuis ook worden voorzien van een nieuwe kunststofbekleding aan de binnenzijde van de buis. Deze techniek wordt relinen genoemd. Relinen kan bijvoorbeeld ook uitkomst bieden daar waar vervanging niet doelmatig is door andere bovengrondse en/of ondergrondse infrastructuur.
pagina 23/68
5.1.4 Reiniging & inspectie Inspectie Bij oplevering van rioleringsprojecten wordt een inspectie uitgevoerd. In beginsel wordt de riolering vervolgens elke 14 jaar geïnspecteerd. Voor de komende planperiode heeft de gemeente het voornemen de inspectiestrategie meer risicogestuurd in te richten. We beschouwen dan niet alleen leeftijd, maar bijvoorbeeld ook de risico’s voor de omgeving, het materiaal, zettingsgevoeligheid van het betreffende gebied en de doelmatigheid van inspecties in relatie tot aanstaande gebiedsreconstructies. Deze strategie past beter bij de praktijk in Pijnacker-Nootdorp waar rioolvervangingen vaker ingegeven worden door reconstructies in het openbaar gebied en verminderd functioneren vanwege zettingen dan door inspectieresultaten. Pijnacker-Nootdorp beschikt over relatief veel riolering niet ouder dan 25 jaar. Voor een representatief beeld van de toestand van onze riolering realiseren wij komende planperiode een gestructureerd inspectieplan waarbij wij in de risicobenadering tevens rekening houden met een representatieve spreiding over de gemeente. Reiniging De gehanteerde reinigingsfrequenties zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 5-1 Reinigingsfrequenties
Activiteit
Reinigingsfrequentie
Schoonspuiten gemalen
1x per jaar
Kolken zuigen
1x per jaar
Reiniging infiltratieriolen
1x per 14 jaar
Hogedruk reiniging riolen DWA en gemengd
1x per 7 jaar
Hogedruk reiniging riolen HWA
1x per 14 jaar
Om bovenstaande reinigingsfrequenties te handhaven is het belangrijk de straten voldoende te vegen en op het juiste moment bladeren te ruimen. Vuil van de straat komt tenslotte met afstromend regenwater terecht in de kolken en bij een volle zandvang heeft straatvuil de kans om in de rioolbuis te geraken. Bladeren van de bomen vergroten de kans op verstoppingen van kolken en rioolbuizen.
5.1.5 Monitoren Foutaansluitingen Foutaansluitingen kunnen leiden tot zowel waterkwaliteitsknelpunten in het watersysteem (lozing van vuilwater op hemelwaterriool) als hydraulische knelpunten in de riolering of op de afvalwaterzuivering (lozing van hemelwater op vuilwaterriool). Een deel van de storingen en meldingen wordt veroorzaakt door ongewenste aansluitingen van hemelwater en mogelijk drainage op de drukriolering. Onderzoek en analyse hiernaar lopen. Op basis van de resultaten worden maatregelen bepaald en uitgevoerd.