Bijlage 2. Doorontwikkeling afvalbeleid afwegingskader GFT en PMD

Doorontwikkeling afvalbeleid Afwegingskader inzameling GFT en PMD November 2024

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1

Waar staan we met het scheiden van ons afval?

3

Hoofdstuk 2

De inzameling van GFT in wijken met ondergrondse containers

11

Hoofdstuk 3

De inzameling van GFT bij appartementen

15

Hoofdstuk 4

De inzameling van PMD met ondergrondse containers

20

Hoofdstuk 5

Uitgangspunten voor afvalinzameling met ondergrondse containers 25

Lijst met afkortingen

30

Bijlagen bij het afwegingskader inzameling GFT en PMD a. sorteeranalyse van het restafval b. sorteeranalyse van het GFT c. sorteeranalyse van het PMD d. besluit “Locatiecriteria huisvuilinzameling Pijnacker-Nootdorp 2020”

pagina 2/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Hoofdstuk 1: Waar staan we met het scheiden van ons afval? Sorteeranalyse restafval Dit voorjaar is de samenstelling van het aangeboden restafval geanalyseerd (bijlage a). Deze sorteeranalyse geeft het volgende beeld.

Een groot deel (gemiddeld 31%) van het herbruikbare deel van het restafval is GFT (Groente-, Fruiten Tuinafval). De sorteeranalyses zijn apart gedaan voor de verschillende typen woonwijken. Voor GFT zijn er relatief grote verschillen tussen de verschillende wijken gemeten. In de gebieden waar het GFT met containers aan huis wordt ingezameld bestaat 26% van het restafval uit GFT. In het restafval van appartementen is 31% GFT aangetroffen. In de wijken waar GFT met ondergrondse containers wordt ingezameld is 39% van het restafval GFT. Naast GFT zijn er ook andere soorten afval aangetroffen (in totaal 22% van het gewicht van het restafval) die al aan huis of in de directe omgeving worden ingezameld, maar toch niet gescheiden worden aangeboden. Het gaat dan om oud papier en karton (5%), PMD-verpakkingen (8%), glas (4%) en textiel (5%). Verder worden er in het restafval grondstoffen aangetroffen die gescheiden kunnen worden aangeboden bij een mobiele milieustraat. Denk hierbij aan grofvuil (13%) en overige kunststoffen (4%). De rest van het afval bestaat uit (nog niet) herbruikbaar afval, zoals niet herbruikbaar papier (10%), luiers (4%) en overig restafval (15%).

Conclusie: Uit de sorteeranalyse van het restafval (bijlage b) valt af te leiden dat ruim de helft (53%) uit herbruikbare grondstoffen bestaat die nabij huis worden ingezameld (GFT, oud papier en karton, PMD, glas en textiel). Gemiddeld is 31% van het restafval herbruikbaar GFT. Het is belangrijk dat we meer van deze grondstoffen (en met name GFT) gescheiden gaan inzamelen om onze milieudoelstellingen voor minder restafval en meer hergebruik te halen.

Sorteeranalyse GFT

pagina 3/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

In de periode januari-april 2024 bedroeg de afkeur 1% van de GFT in de minicontainers aan huis. De afkeur in de ondergrondse containers was 53%. Om beter te kunnen bepalen waardoor de afkeur in de ondergrondse containers wordt veroorzaakt, is in september 2024 een sorteeranalyse (steekproef) gedaan op het met de ondergrondse containers ingezamelde GFT. Deze steekproef is in twee wijken met ondergrondse containers bij laagbouw gedaan, namelijk in Emerald en in De Venen. Dit heeft de volgende informatie opgeleverd: - De aangetroffen vervuiling en ongewenste stoffen in het GFT zijn hoger dan de norm bij de acceptant van 5%. - De sorteerproef in Emerald was met 8% vervuiling schoner dan de sorteerproef in De Venen met 24% vervuiling.

-

De vervuiling wordt voor een deel veroorzaakt door het onjuist aanbieden van restafval en voor een deel door gebrek aan de juiste kennis. Denk hierbij aan het gebruiken van plastic zakjes die niet afbreekbaar zijn en het weggooien van koffiecups. Van het GFT is bijna 25% keukenafval. Hiervan wordt 56% (De Venen) tot 80% (Emerald) goed aangeleverd (los of in een afbreekbare zak). Er wordt (te) veel keukenafval aangeboden in niet afbreekbare plastic zakken: (Emerald 19% en De Venen 43%).

pagina 4/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Conclusie: Uit de sorteeranalyse van het GFT (bijlage b) in de ondergrondse containers blijkt dat er meer vervuiling (8%-21%) wordt aangetroffen dan de acceptatienorm van 5%. De vervuiling bestaat deels uit onjuist aangeboden restafval en deels (met name bij het aanbieden van keukenafval) uit vervuiling door gebrek aan de juiste kennis. Het gaat dan om het gebruik van niet afbreekbare plastic zakken als drager en het aanbieden van niet afbreekbaar keukenafval zoals koffiecups. Sorteeranalyse PMD In de periode januari-april 2024 bedroeg de afkeur van PMD (verpakkingen van plastic of metaal en drinkkartons) in minicontainers 0%. De afkeur in de ondergrondse containers was 98%. Om beter te kunnen bepalen waardoor de afkeur in de ondergrondse containers wordt veroorzaakt, is in september 2024 een sorteeranalyse (steekproef) gedaan op het met de ondergrondse containers ingezamelde PMD (bijlage 2c). Deze steekproef is in twee wijken met ondergrondse containers bij laagbouwwoningen gedaan: in Emerald en in De Venen. Hieruit blijkt dat in beide wijken ongeveer de helft van het aangeboden PMD bestaat uit vervuiling. Deze vervuiling bestaat grotendeels uit onjuist aangeboden restafval. Dit is veel hoger dan de gehanteerde norm bij de acceptatie van 15%. Het verklaart de hoge afkeur van het met ondergrondse containers ingezamelde PMD.

Conclusie: Uit de sorteeranalyse van het PMD (bijlage 2c) wordt duidelijk dat de ongeveer de helft van het ingezamelde PMD met een ondergrondse container uit vervuiling bestaat. Deze vervuiling bestaat grotendeels uit onjuist aangeboden restafval. Pilot De Parade In De Parade (128 woningen) is bij het vervangen van de ondergrondse containers een pilot gedaan. In november 2023 zijn de oude putten,10 containers verdeeld over 6 locaties, verwijderd. Daarnaast zijn in de nieuwe situatie twee locaties met drie containers gerealiseerd. Op elke locaties staat: - een ondergrondse container voor restafval;

pagina 5/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

-

een ondergrondse container voor PMD; een bovengrondse 820 liter container voor GFT.

Aan de bewoners van de appartementen is de mogelijkheid geboden om een open GFT-emmer met afbreekbare zakken te krijgen om het GFT afval beter te scheiden en gemakkelijker van huis naar de container te brengen. Er hebben 26 huishoudens (20%) van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Op 26 februari 2024 is pascontrole ingevoerd op de containers voor PMD en GFT. De volgende effecten van de invoering van de pascontrole zijn waargenomen. - De kwaliteit van het is redelijk goed. Dit blijkt uit de visuele beoordeling door de grondstofcoaches. Van de 20 individuele beoordelingen was 45% goed, 45% licht vervuild en 10% sterk vervuild. Opvallend is dat in De Parade relatief veel paarse, geparfumeerde afvalzakken worden gebruikt. Deze zijn gemaakt van niet afbreekbaar plastic. - De kwaliteit van het is overwegend goed. Dit blijkt uit de visuele beoordeling door de grondstofcoaches. Van de 14 individuele beoordelingen was 78% goed en 22% licht vervuild. - De hoeveelheid aangeboden grondstoffen is afgenomen. Er was weinig tijd tussen de herschikking en de invoering van de pascontrole. Er zijn daardoor voor De Parade geen goed vergelijkbare cijfers over de afname van het aanbod beschikbaar. Op basis van de waarnemingen van de grondstofcoaches is de schatting dat het aanbod aan GFT met ongeveer 25% en voor PMD met ongeveer 15% is afgenomen.

Conclusie: In De Parade is een proef gedaan met het toepassen van pascontrole op de containers voor GFT en PMD. De interventie ertoe geleid dat de kwaliteit van het GFT redelijk tot goed is. PMD is overwegend schoon. Aandachtspunt is de vervuiling van het GFT door het gebruik van niet afbreekbare plastic afvalzakken. Pilot omgeving Waddenzee In de omgeving Waddenzee is een pilot gedaan onder ruim 300 woningen waarvan ruim 100 appartementen. Bij de voorbereiding van deze pilot bleek dat op een aantal locaties de betonnen putten moesten worden vervangen. Hierdoor heeft de voorbereiding van de pilot iets meer tijd in beslag genomen en zijn bij de herschikking twee locaties opgeheven. In april 2024 is een herverdeling van de containers doorgevoerd. In de nieuwe situatie zijn 7 restafvalcontainers, 5 PMD-containers, 4 GFT-containers, 3 oud papier en karton-containers, 1 glascontainer en 1 textielcontainers over de wijk verdeeld. Vanaf 3 juni is een pascontrole ingevoerd op de containers voor PMD en GFT. Hierna is de inzameling gemonitord. De volgende effecten van de invoering van de pascontrole zijn waargenomen. - De kwaliteit van het GFT is in oktober met een sorteerproef gemeten. In deze steekproef is een vervuiling van het GFT van 4,7% vastgesteld, wat (net) binnen de norm is. Van de vervuiling was ongeveer de helft restafval in zakken.

pagina 6/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

-

-

Dit is een significante verbetering ten opzichte van de 0-meting in oktober 2023. Toen was 15,0% van het gewicht vervuild. Meer dan 80% van de vervuiling is restafval in zakken. De uitkomst van de sorteerproef die in oktober 2024 is uitgevoerd, wordt ondersteund door de visuele beoordelingen die zijn gedaan in de periode juni tot augustus door de grondstofcoaches en de chauffeur van de pilotroute. Van de 35 individuele beoordelingen was 28% goed, 66% licht vervuild en 6% sterk vervuild. De metingen die sterk vervuild waren, konden worden herleid naar een storing van de pascontrole, waardoor de containers vrij toegankelijk waren. Verder is gesignaleerd dat vervuiling bij GFT vaak komt door het zakje, waarbij veel (paarse, geparfumeerde) plastic zakken zijn gezien. Van het gehele pilotgebied waar de pascontrole is ingevoerd (incl. De Parade) is voor GFT een sorteerproef gedaan. De kwaliteit van het ingezamelde PMD is aanzienlijk verbeterd: van 35,6% schoon (0-meting voor pascontrole) naar 73,3% schoon PMD (eind augustus 2024). Dit is een hele mooie verbetering, maar geeft ook aan dat we er nog niet zijn. Er mag namelijk niet meer dan 15% (gewicht) aan vervuiling in het PMD zitten. De meting is in lijn met de visuele beoordelingen door de grondstofcoaches. Deze beoordelen de containers overwegend als redelijk tot goed. Van de 37 individuele beoordelingen was 49% goed.

43% licht vervuild en 8% sterk vervuild. De hoeveelheid aangeboden GFT en PMD lijkt te zijn afgenomen. Door de korte tijd tussen de herschikking en de invoering van de pascontrole en de statische inzameling vanaf juni 2024 kon geen objectieve kwantitatieve informatie worden verzameld.

Conclusie: In de omgeving Waddenzee is vanaf juni 2024 een pilot uitgevoerd. Er is een herschikking gedaan van de containers, waarna pascontrole is ingevoerd voor GFT en PMD. De kwaliteit van het GFT is in oktober 2024 met een sorteerproef gemeten. In deze steekproef is de vervuiling gedaald van 15,0% (0-meting oktober 2023) naar 4,7%, wat (net) binnen de norm van 5% is. De kwaliteit van het PMD is in september met een sorteerproef gemeten. Het aandeel schoon PMD bleek te zijn toegenomen van 35,6% naar 73,3%. Dit is een hele mooie verbetering, maar de vervuiling is nog steeds hoger dan de 15% (gewicht) die aan vervuiling in het PMD mag zitten. Inwonerspeiling afvalinzameling 2024 We hebben onze inwoners in maart 2024 geraadpleegd over de afvalinzameling. Uit de response op de peiling blijkt dat het onderwerp afvalinzameling onder onze inwoners sterk leeft. In totaal hebben 5618 huishoudens gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de peiling in te vullen. Dit is ongeveer een kwart van het totaal aantal huishoudens. Uit de “Inwonerspeiling afvalinzameling 2024” (bijlage 1a) blijkt het volgende.

pagina 7/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

-

-

Onze inwoners zijn in het algemeen tevreden over de afvalinzameling. De inzameling van papier en karton en van PMD wordt het hoogst gewaardeerd. De inzameling van glas, textiel, elektrische apparaten en van grof afval wordt minder hoog gewaardeerd. Onze inwoners zijn gemotiveerd om afval te scheiden. Glas en papier wordt door verreweg de meeste inwoners altijd gescheiden. Ook PMD wordt door ruim 2/3 van de huishoudens gescheiden. Het scheiden van GFT verschilt sterk per wijktype: o 70% in het buitengebied o 62% in laagbouwwijken met een GFT-minicontainer o 52% in laagbouwwijken met ondergrondse containers o 33% bij appartementen. Onze inwoners zijn tevreden over het inzamelsysteem in hun wijk en het niveau van de dienstverlening. De meeste inwoners kunnen zich vinden in de inzamelfrequentie en de loopafstanden voor het aanbieden van afval. Onze inwoners zijn vanwege het principe van “betalen voor halen” minder tevreden over de inzameling van het grof huishoudelijk afval. Het aantal geënquêteerden dat aangeeft al een keer gebruik te hebben gemaakt van de mobiele milieustraat is bemoedigend. Onze inwoners zijn sterk gehecht aan het inzamelsysteem dat in hun wijk wordt gebruikt. In alle wijktypen geven de inwoners aan er voorkeur voor te hebben voor het bestaande inzamelsysteem. Veel van onze inwoners ondersteunen de milieudoelen.

60% maakt zich zorgen over het hoeveelheid afval die we veroorzaken. Daarnaast is 71% is van mening dat ze zelf verschil kunnen maken door afval beter te scheiden.

Conclusie: In maart 2024 zijn onze inwoners geraadpleegd over de afvalinzameling. De resultaten zijn beschreven in de “Inwonerspeiling afvalinzameling 2024” (bijlage 1a). Uit de response blijkt dat afvalscheiding een onderwerp is dat onder onze inwoners sterk leeft. Veel inwoners ondersteunen de milieudoelen. Onze inwoners zijn sterk gehecht aan het inzamelsysteem dat in hun wijk wordt gebruikt. In alle wijktypen geven de inwoners aan voorkeur te hebben voor het bestaande inzamelsysteem. Dialoogavonden met gebruikers van ondergrondse containers In mei 2024 zijn er twee dialoogavonden gehouden met de gebruikers van de ondergrondse containers. Wij zijn in gesprek gegaan over mogelijke oorzaken en oplossingen voor de afkeur van de grondstoffen. Er is een dialoogavond geweest met bewoners van appartementen en een avond met bewoners van wijken met ondergrondse containers voor alle soorten afval. De verslagen van deze bijeenkomsten zijn opgenomen als bijlage 1b en 1c. Uit de bijeenkomsten zijn onder meer de volgende aandachtspunten naar voren gekomen: - De mogelijkheden om GFT te bewaren in/bij huis zijn voor appartementen beperkt. Er is, mede door loopafstanden binnen het complex, vaak een relatief grote loopafstand naar de GFT-container. Dit geldt zeker voor ouderen en minder validen. Hierdoor is GFT scheiden niet gemakkelijk.

- Er is misbruik door onjuist aanbieden van restafval in de GFT- en PMD-containers. Als mogelijke oorzaak wordt erop gewezen dat soms de restafvalcontainer verder weg staat of dat niet alle soorten afval op één locatie kunnen worden aangeboden. - Veel inwoners geven aan dat ze de regels voor afval scheiden ingewikkeld vinden (met name voor PMD en “keukenafval”). Ook zijn er veel inwoners die de Nederlandse taal niet voldoende beheersen en daardoor mogelijk niet weten hoe afvalscheiding in zijn werk gaat. - Containers voor restafval zijn soms geblokkeerd of vol. Hierdoor treedt vervuiling op in het PMD en GFT. Ook wordt de kantelbak van de GFT-container soms erg vies. Tijdens de bijeenkomsten is een groot aantal tips gegeven. Voorbeelden hiervan zijn: - Stimuleer bij appartementen het gebruik van een bewaarmiddel in huis of op het balkon (GFT-emmer) en zorg voor afbreekbare zakken voor inzameling keukenafval.

pagina 8/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

-

-

-

Maak wegbrengen GFT voor appartementen gemakkelijker. Houdt meer rekening met de loopafstand binnen het complex en plaats voorzieningen zo dichtbij mogelijk. Stimuleer speciale draagmiddelen voor PMD, bijvoorbeeld door het laten aanbieden van PMD in een speciale PMD-zak. Dit is ook goed voor de sociale controle op straat. Sluit de containers voor GFT en PMD af met een toegangscontrole. Geef gebruikers een pasje. Alleen deze inwoners kunnen dan de PMD- en/ of GFT-container gebruiken. Zorg ervoor dat alle vier de soorten afval (restafval, GFT, PMD en papier) bij elkaar staan. Zorg voor voldoende restafvalcontainers om te voorkomen dat mensen restafval in de containers voor PMD en GFT doen. Geef uitleg (op aanbiedlocatie) over afvalscheiding (wat er wel en niet in mag). Doe dat in meerdere talen en maak gebruik van beelden. Leg uit wat er gebeurt met het gescheiden ingezamelde GFT en benadruk het milieubelang van gescheiden inzameling en verwerking. Maak de containers beter herkenbaar, bijvoorbeeld door een andere inwerpopening (of kleur). De containers voor de verschillende soorten afval lijken nu te veel op elkaar. Maak de financiële consequenties van het niet scheiden van PMD inzichtelijk. Kies voor een positieve financiële prikkel voor het wel scheiden van afval of voer een systeem in waarbij mensen moeten betalen voor het aanbieden van restafval.

Zorg ervoor dat de kosten voor de afvalinzameling laag blijven. Is nascheiden van het PMD uit het restafval geen goedkopere optie dan gescheiden inzameling van PMD? Zorg ervoor dat de containers altijd goed functioneren en tijdig worden geleegd. Dit geldt zeker voor de restafvalcontainers om onjuist aanbieden van restafval in andere containers te voorkomen. Maak de (GFT) containers regelmatig schoon. Richt de communicatie meer op de zuiverheid van het PMD en GFT in plaats van op het verminderen van de kilo’s restafval. Geef inwoners feedback over bereikte resultaten, zo mogelijk gedifferentieerd naar groep.

Conclusie: In mei 2024 is de dialoog aangegaan met inwoners van appartementen en van wijken met ondergrondse containers voor alle soorten afval. De verslagen van deze bijeenkomsten zijn opgenomen als bijlage 1b en 1c. Veel inwoners geven aan dat ze de regels voor het scheiden van afval ingewikkeld vinden. Communicatie (bij voorkeur op locatie, in meerdere talen en ondersteund met beelden) kan helpen om vervuiling te voorkomen. Ook is het, om inwoners voor het scheiden van afval te motiveren, gewenst om meer te communiceren over de doelen en de resultaten van afvalscheiding. De bewoners van appartementen geven aan dat het scheiden van keukenafval voor hen niet gemakkelijk is; het inzamelen van keukenafval bij appartementen zou gemakkelijker gemaakt moeten worden. Bewoners van zowel appartementen als wijken met ondergrondse inzameling adviseren het invoeren van pascontrole op GFT en PMD (en voldoende aanbod van restafvalcontainers loopafstand) om vervuiling tegen te gaan. Informatiebrief In juni 2024 is aan alle gebruikers van een ondergrondse container (9500 huishoudens) een informatiebrief gestuurd. In de brief hebben we aan onze inwoners het belang van het scheiden van afval benadrukt. Daarbij is in het bijzonder de noodzaak om schone grondstoffen in te zamelen onder de aandacht gebracht en is aangegeven wat we met de grondstoffen kunnen doen.

In de brief is uitgelegd welk afval in welke container hoort en wat soms nog fout gaat bij het scheiden van afval. Voor bewoners van appartementen (4600 huishoudens) is de mogelijkheid geboden om een gratis GFT-afvalemmer aan te vragen. Er zijn inmiddels 150 GFT-emmers verstrekt. De mogelijkheid om een gratis afvalemmer voor GFT te krijgen, wordt voortgezet.

pagina 9/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Conclusie: In juni is aan 9500 huishoudens die met ondergrondse containers inzamelen een informatiebrief verzonden met uitleg over het nut van afvalscheiding en informatie over wat waarbij hoort bij het scheiden van afval. Voor bewoners van appartementen zijn gratis afvalemmers voor het inzamelen van GFT beschikbaar gesteld.

pagina 10/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Hoofdstuk 2

De inzameling van GFT in wijken met ondergrondse containers

Bij de inzameling van GFT in wijken met ondergrondse containers (4900 woningen) valt op dat: 1. er meer GFT in het restafval zit dan bij alle andere type woningwijken; 2. de kwaliteit van het ingezamelde GFT tot een afkeur van meer dan 50% leidt: 3. er per woning minder GFT wordt ingezameld dan bij wijken met minicontainers. Er is in deze wijken een ruime mogelijkheid tot verbetering. 1. Aandeel GFT in restafval is groter Uit de sorteeranalyse van het restafval blijkt dat 38% van het restafval GFT is. In wijken met inzameling met minicontainers is dat 25%. Als het aandeel GFT in het restafval zou afnemen tot 25% is er 13% minder restafval. Dat zou dan bij benadering gaan om 23 kilo extra GFT (en minder restafval) per inwoner van een wijk met inzameling met ondergrondse containers. 2. Afkeur GFT is hoog Er is in 2023 bij appartementen met ondergrondse verzamelcontainers en in wijken met ondergrondse containers in totaal 1170 ton GFT ingezameld. Daarvan is 536 ton (45%) als schoon GFT verwerkt en is ruim de helft (54%, 634 ton) afgekeurd. Als er geen afkeur zou zijn geweest, zou per ton een besparing van €70 zijn opgetreden ofwel ongeveer €44.000. Het scheidingsresultaat voor deze huishoudens (23.750 inwoners) zou met circa 27 kilo per inwoner verbeteren. 3.

Er wordt per woning minder GFT ingezameld Bij de inzameling met ondergrondse containers wordt per inwoner 49 kilo bruto (netto 23 kilo) GFT ingezameld. Dit is in wijken met inzameling met minicontainers 116 kilo GFT per inwoner. Omdat ook de inwoners van de appartementen in de cijfers zijn opgenomen, kunnen geen conclusies worden getrokken over de inzameling van GFT bij eengezinswoningen in wijken met ondergrondse containers. Om een inschatting te maken is gekeken naar de resultaten van de GFT-inzameling in MiddenDelfland. Daar is in 2023 bij appartementen 43 kilo bruto (netto 15 kilo) GFT per inwoner ingezameld. Als we dat voor Pijnacker-Nootdorp overnemen, kan aan de inwoners van wijken met ondergrondse containers 30 kilo netto (bruto 55 kilo) GFT per inwoner worden toegerekend. Het is aannemelijk dat de inzameling met ondergrondse containers bij eengezinswoningen leidt tot een aanzienlijk lager aanbod (van mogelijk zelfs de helft) aan gescheiden GFT. Invloed bij invoering restafvaltarief De invoering van een restafvaltarief geeft een prikkel om meer GFT gescheiden aan te bieden. Bij de invoering van een restafvaltarief in Lansingerland werd al in het eerste jaar 22% meer GFT ingezameld en daalde het aanbod aan restafval met 35%. Bij het invoeren van een restafvaltarief mag worden verwacht dat in alle wijktypen meer GFT ingezameld gaat worden.

Het is daarom noodzakelijk om vooruitlopend op nieuw beleid maatregelen te nemen om de afkeur terug te dringen. Hiervoor zijn hieronder twee scenario’s uitgewerkt: 1. Verbetermaatregelen met behoud van huidige inzamelmiddelen 2. Inzamelen GFT met minicontainers

pagina 11/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Scenario 1: Verbetermaatregelen met behoud van huidige inzamelmiddelen Uit de inwonerspeiling blijkt dat bewoners, ongeacht welk inzamelmiddel ze hebben, sterk gehecht zijn aan dat inzamelmiddel. Het veranderen van inzamelmiddel zal tot weerstand leiden. Dit beeld is tijdens de dialoogavonden bevestigd. In het eerste scenario wordt daarom als uitgangspunt genomen dat de inzameling blijft plaatsvinden met de ondergrondse containers. In dit scenario kunnen de volgende maatregelen worden ingevoerd. Pascontrole op de ondergrondse containers De pilots in De Parade en omgeving Waddenzeelaten zien dat met pascontrole een significante verbetering van de kwaliteit van het GFT op containerniveau kan worden bereikt. Omdat de routes grensoverschrijdend (over de gemeentegrens) worden gereden, is het moeilijk om te beoordelen of de feitelijke afkeur bij de verwerker ook significant zal afnemen. Aan de invoering van de pascontrole zijn eenmalige kosten verbonden voor de communicatie en voor het versturen van nieuwe Avalexpassen (ongeveer €15 euro per adres). Deze eenmalige kosten worden door Avalex op offertebasis gedaan. Aan het geschikt maken van de containers zijn geen eenmalige kosten verbonden. Deze kosten zijn opgenomen in het beheertarief in de dienstverleningsovereenkomst met Avalex. De jaarlijkse beheerkosten van een paslezer zijn €136 per container.

Dit is voor de ongeveer 120 containers in de wijken waar wordt ingezameld met ondergrondse containers ongeveer €16.000 per jaar. Na het toepassen van de pascontrole kan worden geborgd dat de containers niet meer worden gebruikt voor mensen die niet in de wijk wonen. Na de invoering van de pascontrole zijn er mogelijkheden om gebruik (en dus misbruik) hiervan te sturen door keuzes in het toekennen van toegang aan passen. Een keuze om alle containers in een buurt voor alle bewoners open te stellen geeft flexibiliteit. Ook als een containers vol of defect is. Door strakker te sturen op het toewijzen van één container aan een inwoner (of alleen toegang op aanvraag) wordt het gebruik van een container begrensd. Hiermee kan de kwaliteit beter worden geborgd. Extra communicatiecampagne op inzamelmiddelen Bij de dialoogavonden is gepleit om op de ondergrondse containers duidelijk te maken waar de containers voor zijn en wat er wel en niet in mag. Gevraagd is om dit in meerdere talen en ondersteunend beeld te doen. Avalex heeft al een campagne gemaakt voor de communicatie op de GFT-containers. De kosten om deze stickers aan te brengen bedraagt per container eenmalig €150, dus in totaal ongeveer €18.000. Het is zeker de moeite waard om op de plaats waar het afval wordt aangeboden de spelregels helder (en met afbeeldingen) te communiceren.

Overwegingen, aanbevelingen en risico’s van scenario 1: Het kiezen voor het scenario met behoud van de bestaande inzamelstructuur zal op basis van de inwonerspeiling en de uitkomsten van de dialoogavonden op draagvlak kunnen rekenen. Ook wordt voorkomen dat nog niet verouderde voorzieningen moeten worden verwijderd. Het kiezen voor het scenario met behoud van de bestaande inzamelstructuur heeft ook beperkingen en risico’s t.a.v. het beheersen van de afkeur: - De inzameling met (ondergrondse) verzamelcontainers blijft op het niveau van de containers door het collectieve gebruik kwetsbaar voor vervuiling. Het is niet mogelijk om gebruikers individueel aan te spreken op hun aanbiedgedrag. Dit kan deels worden opgevangen door pascontrole (en de keuzes voor toewijzen die hierin te maken zijn) en de communicatie (die door invoering van de pascontrole per buurt of wijk optimaal kan worden ingezet). Het is lastig om in te schatten hoe de kwaliteitsverbetering in de containers met pascontrole gaat doorwerken in een afname van afkeur. De inzamelroutes worden namelijk

pagina 12/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

grensoverschrijdend ingepland en vanwege efficiëntie is het nodig om op vulgraad (en dus grensoverschrijdend) in te blijven zamelen. Hierdoor zijn mogelijk sterker vervuilde containers van appartementencomplexen en/of van GFT-containers in andere gemeenten zijn mede bepalend voor de uiteindelijke afkeur van de vrachten bij de verwerker. Scenario 2: Inzamelen GFT met minicontainers Voor eengezinswoningen is het inzamelen van GFT met een minicontainer van 140 of 240 liter een bewezen inzamelmethode die kwalitatief goede GFT oplevert. Het op een later moment invoeren van een restafvaltarief zal geen significante invloed hebben op de kwaliteit van het ingezamelde GFT. Door de koppeling van het inzamelmiddel aan een adres is het contoleren en handhaven van de kwaliteit met minicontainers goed geborgd. Bij de invoering van Het Nieuwe Inzamelen bleek in de pilotwijk Emerald dat het gebruik van (drie) minicontainers op veel weerstand bij de bewoners stuitte. Na een intensief participatieproces is samen met de wijk een verdelingsplan gemaakt, waarbij alle grondstoffen met ondergrondse containers ingezameld werden. Dit uitgangspunt is later in de andere wijken met ondergrondse inzameling (Tolhek, De Venen en Nieuweveen) overgenomen. Inmiddels blijkt dat meer dan de helft van het ingezamelde GFT met ondergrondse inzameling wordt afgekeurd.

De ondergrondse verzamelcontainers hebben als nadeel dat door het collectieve gebruik handhaving nagenoeg niet mogelijk is. Ook kan het effect van maatregelen alleen binnen PijnackerNootdorp minder effectief zijn, omdat er grensoverschrijdend wordt ingezameld. Deze maatregelen zijn nodig om GFT te gaan inzamelen met minicontainers: - Er worden bij 4900 huishoudens minicontainers uitgezet. De eenmalige kosten hiervan zijn ongeveer €40.000. - Er vervallen ongeveer 120 ondergrondse GFT-containers. Het verwijderen en afvoeren van de putten en collectoren en het dichtstraten als aanbiedplaats kost eenmalig per vervallen container ongeveer €3.000 (in totaal €360.000). De jaarlijkse inzamel- en beheerkosten wijzigen wezenlijk niet. In de huidige dienstverleningsovereenkomst zijn die kosten per woning nu in totaal €40,28 voor de inzameling met ondergrondse containers en €41,56 voor de inzameling met minicontainers. De verwerkingskosten zullen naar verwachting afnemen. Hoeveel de afname is, is lastig te ramen. Indien de huidige afkeur afneemt tot nul, is het financiële voordeel jaarlijks €44.000. Als het aanbod van GFT ook zou stijgen naar de 116 kilo per inwoner, zoals bij de inzameling met minicontainers, is een aanvullend financieel voordeel van ongeveer €52.000 mogelijk.

Overwegingen en risico’s: - Het draagvlak voor het wijzigen van de inzamelsystematiek lijkt beperkt gezien de uitkomsten van de dialoogavonden en de inwonerspeiling. Indien de invoering van minicontainers toch wordt overwogen kan, in aanvulling op communicatie, worden overwogen om het aannemen van de minicontainer niet te verplichten. Dit kan in theorie worden geregeld in de Afvalstoffenverordening. Avalex adviseert echter om de GFTcontainer wel verplicht te blijven stellen. - De eenmalige kosten voor het verwijderen van de overbodige containers zijn hoog. Ook kan er nog sprake zijn van extra kosten vanwege de boekwaarde. Veel containers staan er echter al lang en zullen geen of een beperkte boekwaarde hebben. - Gezien de aanzienlijk eenmalige financiële gevolgen van de investering en de verwachte weerstand bij de bewoners wordt aanbevolen om op korte termijn te kiezen voor scenario 1 met verbetermaatregelen binnen de huidige wijze van inzamelen en een plan te maken om te verkennen op welke wijze, bijvoorbeeld gefaseerd en over een periode van 5 jaar, de inzameling van het GFT in wijken met ondergrondse containers kan worden afgebouwd.

pagina 13/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Afwegingskader voor inzameling GFT in wijken met ondergrondse containers. Voor wijken met eengezinswoningen (met een groot aandeel tuinafval) is de inzameling van GFT met ondergrondse containers niet de meest effectieve wijze van inzamelen. Het aanbod van GFT blijft achter in vergelijking met wijken waar met een minicontainer wordt ingezameld. Er is ook sprake van hoge afkeur, onder meer door vervuiling door draagmiddelen (door het gebruik van een plastic zak om de GFT) vanwege de afstand van de woning tot de containers. Voorgesteld wordt om in deze wijken te stoppen met inzameling van GFT met ondergrondse containers. Omdat onze inwoners aangeven sterk gehecht te zijn aan het handhaven van het in wijk gebruikte inzamelsysteem en vanwege de hoge kosten voor het verwijderen van de containers, lijkt een gefaseerde afbouw in vijf jaar de beste mogelijkheden te bieden voor een zorgvuldige en gebiedsgerichte communicatie met mogelijkheden voor het beperken van de eenmalige kosten van de noodzakelijke aanpassingen. In 2025 wordt een plan gemaakt, waarin wordt aangegeven hoe de bestaande ondergrondse GFTcontainers binnen 5 jaar worden afgebouwd, hoe hierbij investeringskosten kunnen worden beperkt door aanpak per buurt of wijk op basis van ouderdom of kwaliteit en hoe het proces van communicatie en participatie wordt ingericht.

Voor de korte termijn wordt aanbevolen verbetermaatregelen te nemen op basis van het huidige inzamelsysteem: - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort. - Zorg ervoor dat alle ondergrondse verzamelcontainers worden voorzien van pascontrole. - Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling. - Stel de containers open te stellen per complex/straat/buurt (en eventueel op aanvraag als uit monitoring blijkt dat er teveel vervuiling is).

pagina 14/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Hoofdstuk 3

De inzameling van GFT bij appartementen

Bij de inzameling van GFT bij appartementen (4600 woningen) valt op dat: - de kwaliteit van het ingezamelde GFT tot een afkeur van meer dan 50% leidt; - het GFT bij appartementen hoofdzakelijk uit keukenafval bestaat; - appartementen overwegend in/bij hun appartement weinig ruimte hebben om GFT tijdelijk te bewaren; deze bewoners lopen dus vaker naar de collectieve (ondergrondse) GFT-container; - de afstand van de eigen voordeur naar de huidige ondergrondse container vaak relatief groot is; - voor appartementen het inzamelen met een individueel inzamelmiddel in huis niet mogelijk is. Er zijn geen (individuele) alternatieven voor de huidige systematiek. De bestaande mix van collectief inpandig inzamelen (waar mogelijk) of inzamelen met een collectieve container in de openbare ruimte blijft uitgangspunt. Wat weten we van onze inwoners? We zien dat bewoners van appartementen relatief veel inspanning moeten doen om schoon GFT (keukenafval) te kunnen aanbieden. Toch zijn er ook bij appartementen mogelijkheden tot verbetering. Op basis van de informatie uit de bewonerspeiling en de dialoogavond met de bewoners van appartementen is vastgesteld dat: - appartementenbewoners een goede voorziening (in huis) nodig hebben om het GFT op te slaan en naar de verzamelvoorziening te brengen zonder dat er overlast ontstaat van geur en vliegen.

- er een voorziening zo dicht mogelijk bij de (eigen) voordeur wenselijk is waar bewoners hun GFT (keukenafval) kunnen aanbieden. Er is nog veel potentie om meer keukenafval in te zamelen Er is nog veel potentie om meer GFT in te zamelen bij appartementen. Op basis van de sorteeranalyse van het restafval bij appartementen wordt ingeschat dat er per inwoner nog ruim 50 kilo aan GFT aanwezig is. Financieel is er tot zo’n €45.000 voordeel te bereiken als er meer keukenafval wordt ingezameld. Verder hebben nog niet alle appartementen (met name kleinere complexen) een geschikt inzamelmiddel voor GFT. Invloed bij invoering restafvaltarief De invoering van een restafvaltarief zal voor appartementen een prikkel geven om GFT gescheiden aan te bieden. Tegelijkertijd is invoering van een restafvaltarief een risico dat de afkeur verder zal toenemen. Het is daarom noodzakelijk om vooruitlopend op nieuw beleid maatregelen te nemen om nu al de afkeur terug te dringen. Verder is het om een restafvaltarief te kunnen invoeren noodzakelijk dat alle appartementen beschikken over een passende voorziening voor het aanbieden van GFT (de basis op orde). Met pascontrole op alle GFT-containers betere kwaliteit haalbaar De pilots in De Parade en de omgeving Waddenzee geven aan dat er een significante verbetering kan worden bereikt op containerniveau met de invoering van een pascontrole.

Zowel bij de te handhaven ondergrondse containers als bij de te plaatsen nieuwe containers “op maat” is het toepassen van pascontrole uitgangspunt. Bij de te handhaven ondergrondse containers voor appartementen wordt de inworptrommel verkleind om het aanbieden van zakken met restafval tegen te gaan. Aan de invoering van pascontrole zijn een eenmalige kosten verbonden voor de communicatie en voor het versturen van nieuwe Avalexpassen. De eenmalige kosten worden door Avalex op offertebasis gedaan en worden ingeschat op ongeveer €70.000 (circa €15 per adres, circa 4600 adressen).

pagina 15/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Voor het geschikt maken van de containers zijn geen eenmalige kosten van toepassing; deze zijn opgenomen in het beheertarief in de dienstverleningsovereenkomst van €136 per container. Er zijn 71 containers aan de appartementen toegerekend; de meerkosten voor paslezers zijn ongeveer €10.000 per jaar). Na het toepassen van pascontrole kan worden geborgd dat de containers niet meer worden gebruikt door niet bewoners van het complex. Na invoering van pascontrole zijn er mogelijkheden om gebruik (en dus misbruik) te sturen door keuzes (zo nodig per complex) in het toekennen van toegang aan passen (eventueel alleen op aanvraag). Nieuw uitgangspunt voor de GFT-inzameling appartementen wordt “zo dichtbij mogelijk” Op dit moment wordt bij appartementen het GFT voornamelijk met ondergrondse containers ingezameld. Er geldt een maximale loopafstand tot de buitendeur van het complex van 75 meter. Een ondergrondse GFT-container heeft een capaciteit van 3 m3 en is voldoende voor 200 appartementen. Voor Pijnacker-Nootdorp is kenmerkend dat er veel relatief kleinschalige appartementengebouwen zijn. Omdat overwegend met ondergrondse containers wordt ingezameld zijn de is de gekozen voorziening vaak (te) ruim en (te) duur. Ook is de loopafstand vaak relatief groot. Bij kleinere complexen ontbreekt soms de mogelijkheid om GFT gescheiden aan te bieden.

Het inzamelen van GFT kan worden bevorderd als er wordt ingezameld met kleinere (en goedkopere) voorzieningen die op eigen terrein of dichtbij de uitgangen van een complex worden geplaatst. Er kan zo per complex meer maatwerk kan worden geboden. Avalex heeft hiervoor de volgende opties: - Voor appartementencomplexen met een inpandige ruimte of met eigen terrein is het mogelijk om normale minicontainers van 240 liter te verstrekken. Deze kunnen worden uitgerust met een deksel met een biofilter om stank tegen te gaan. De minicontainers worden door de bewoners zelf aangeboden langs de straat op de inzameldagen. - Voor kleine appartementencomplexen kan sinds oktober 2024 worden ingezameld met een collectief te gebruiken minicontainer. Er is 1 minicontainer nodig voor 15 woningen. De minicontainer staat in een (met paslezer beveiligde) omhulsel (cocon). De minicontainers worden met de reguliere route van de minicontainers ingezameld.

-

cocon MOC Voor mini appartementencomplexen is de MOC (mini onderlossende container van 820 liter) beschikbaar. Deze wordt al enkele jaren als maatwerk ingezet en heeft voldoende capaciteit voor ongeveer 50 appartementen. De MOC’s worden met de reguliere route van de ondergrondse containers ingezameld.

Kanttekening bij het invoeren van het nieuwe uitgangspunt Een nadeel van de MOC is (nog) dat deze voorziening door Avalex in de PDC (Producten en Dienstencatalogus Avalex) qua vergoeding is gelijkgesteld aan een ondergrondse container. De beheerkosten bij het inzetten van de MOC zijn daardoor nog relatief hoog. Avalex onderzoekt om voor de MOC (en de collectieve cocon voor de minicontainer) een eigen (lager) tarief op te nemen in de PDC. Wat moet worden gedaan bij keuze voor het nieuwe uitgangspunt Om ervoor te zorgen dat de bewoners van appartementen beter in staat worden gesteld om hun GFT gescheiden aan te bieden, is het nodig dat het uitgangspunt voor de inzameling wordt bijgesteld naar

pagina 16/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

het principe van “GFT-inzameling zo dichtbij mogelijk”. Voor alle complexen moet worden gekeken naar de best passende voorziening en als er nog geen voorziening is, moet die alsnog worden gemaakt. Bij complexen waar de loopafstand (te) groot is, moet worden gekeken of de ondergrondse container kan worden vervangen door één of meerdere kleinere aanbiedpunten. Hoeveel ondergrondse containers voor het nieuwe beleid overbodig worden is ook afhankelijk van het te voeren overleg met de betrokken bewoners. De kosten om een GFT-container te verwijderen bedragen ongeveer €3.000. Ervan uitgaande dat tot de helft van het aantal ondergrondse GFT-containers moet worden vervangen, is voorzien in een werkbudget van €75.000. Hiermee kunnen de verbetermaatregelen snel en adequaat worden opgepakt. Gratis GFT-emmer voor keukenafval Voor appartementen bestaat het GFT hoofdzakelijk uit keukenafval. Om de bewoners te ondersteunen bij het inzamelen is het voor bewoners van appartementen mogelijkheid om gratis een emmer voor GFT te verkrijgen. Er kan worden gekozen voor een open of gesloten emmer. Ook de gemeente Delft heeft voor de appartementencomplexen een pilot in uitvoering. In De Wippolder krijgen de bewoners een GFT-emmer voor opslag en transport naar de ondergrondse GFT container. Uitgangspunt is dat bewoners keuzevrijheid hebben.

In Delft kan worden gekozen voor een open emmertje met afbreekbare zakken of voor een aanrechtbakje in combinatie met een gesloten GFT-emmer van 10 liter.

In de eerste proefwijk kiest ongeveer 75% voor de aanrechtbak in combinatie met de gesloten emmer. Op basis van de ervaringen in Delft zal worden beoordeeld of er aanleiding is om ook voor onze inwoners een ruimer aanbod aan “inzamel- en draagmiddelen” beschikbaar te stellen. Communicatiecampagne op inzamelmiddelen Bij dialoogavonden is door de gebruikers gepleit om op de ondergrondse containers duidelijk te maken waar de containers voor zijn en wat er wel en niet in mag. Avalex heeft al een campagne gemaakt voor de communicatie op de GFT-containers. De kosten om

pagina 17/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

deze stickers aan te brengen bedraagt eenmalig per container €150 dus in totaal ongeveer €11.000. Overwegingen, aanbevelingen en risico’s: - Op basis van de uitkomsten van de dialoogavonden kunnen de verbetermaatregelen “communicatiecampagne”, “pascontrole” en gratis “GFT-emmers” op draagvlak rekenen. - Omdat de routes grensoverschrijdend worden gereden, is het moeilijk om te kunnen beoordelen of de feitelijke afkeur bij de verwerker ook significant zal verbeteren. - Het principe om de GFT-inzameling zo dichtbij mogelijk te realiseren kan voor nieuwe bouwlocaties direct in gang worden gezet. Omdat Avalex de nieuwe voorzieningen nog niet in de PDC heeft opgenomen en voor de MOC’s een relatief hoge beheervergoeding van toepassing is, kan het invoeren vanaf 2026 leiden tot hogere beheerkosten. Indien door Avalex in 2025 voor deze voorzieningen een aangepast tarief bepaald, heeft het invoeren van het nieuwe uitgangspunt geen invloed op de totale beheerkosten. - Bij het invoeren van het principe om de GFT-inzameling zo dichtbij mogelijk te realiseren, zal een aantal ondergrondse containers komen te vervallen. Er is vanuit gegaan dat er hiermee geen afwaarderingskosten gemoeid zijn, omdat het voornamelijk oude putten van 3m3 betreft die al door Avalex uitgefaseerd worden.

- De inzameling met MOC’s in de route voor (ondergrondse) verzamelcontainers blijft op het niveau van de route kwetsbaar voor vervuiling en afkeur. De routes worden grensoverschrijdend ingepland. Mogelijk sterker vervuilde containers van appartementencomplexen en/of van GFT-containers in andere gemeenten zullen mede bepalend zijn voor de afkeur van de vrachten bij de verwerker. Conclusie Om te zorgen dat inwoners van appartementen hun keukenafval goed kunnen scheiden en dat dit ook leidt tot schoon GFT is het nodig om het inzamelen van keukenafval zo gemakkelijk mogelijk te maken. Het is hiervoor nodig dat we onze inwoners in appartementen ondersteunen met goede communicatie, met (collectieve) inzamelmiddelen in de directe nabijheid van het complex en gratis beschikbaarheid van (individuele) voorzieningen voor in huis en als draagmiddel.

pagina 18/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Aanbevelingen - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers voor appartementencomplexen van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort. - Pas op alle (ondergrondse) verzamelcontainers voor appartementencomplexen in de buitenruimte pascontrole toe. Ken toegang tot een container toe per (deel van een) complex. - Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling en ondersteun afvalscheiding door beschikbaar stellen GFT-emmers en/of afbreekbare draagmiddelen. - Zorg voor goede monitoring van ongeveer 6 maanden vanaf de invoering van de pascontrole door grondstofcoaches op containerniveau, waarbij de resultaten aan inwoners kunnen worden teruggekoppeld. - Zorg ervoor dat er voor de inzameling van GFT bij appartementengebouwen een passende voorziening is op korte afstand (en maximaal 75 meter). Een passend inzamelmiddel is: o één minicontainer van 240 liter per 15 appartementen op eigen terrein; o één minicontainer van 240 liter per 15 appartementen in een met pas afgesloten cocon in de openbare ruimte; o één met pascontrole afgesloten mini container van 820 liter per 50 appartementen in de openbare ruimte; o één met pascontrole afgesloten ondergrondse container van 3000 liter per 200 appartementen in de openbare ruimte.

- Stel een werkbudget beschikbaar om waar nodig ondergrondse containers te vervangen door kleinere containers dichterbij de toegangen van het complex.

pagina 19/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Hoofdstuk 4

De inzameling van PMD met ondergrondse containers

Bij appartementen en in de wijken met inzameling met ondergrondse containers wordt het PMD met collectieve (ondergrondse) containers ingezameld. Bij de inzameling van PMD met ondergrondse containers valt op dat de kwaliteit van het ingezamelde PMD leidt tot een zeer hoge afkeur. In 2023 was er een afkeur van 87%; de prognose is dat de afkeur in 2024 nog hoger zal uitvallen. Uit de sorteeranalyse van het restafval blijkt dat er zowel in de wijken met ondergrondse containers (8,3%) als bij appartementen (9,5%) nog veel kilo’s PMD in het restafval zit. Er is dus een ruime mogelijkheid tot verbetering. Er is door hoge afkeur een lage opbrengst In 2023 is met ondergrondse containers in totaal 510 ton PMD ingezameld. Hiervan is 67 ton goedgekeurd. Het afgekeurde PMD (443 ton) is naar een nascheidingsinstallatie afgevoerd. Uit deze aanvoer wordt 16,5% toegerekend als gescheiden ingezameld PMD (in 2023 dus 84 ton). In totaal is het resultaat van inzamelen met ondergrondse containers 151 ton. Met de ondergrondse inzameling wordt per inwoner netto 6,5 kilo (bruto 21 kilo) aan PMD ingezameld. Ter vergelijking; met minicontainers is in 2023 in totaal 945 ton ingezameld bij 13.100 huishoudens; dit is netto 29 kilo PMD per inwoner. Door de hoge afkeur lopen we inzamelvergoeding mis Door Verpact wordt per ton goedgekeurd PMD €260 uitgekeerd.

Er is in 2023 in totaal 443 ton afgekeurd PMD aan de nascheiding aangeboden. De sorteeranalyse van het PMD laat zien dat ongeveer de helft van het afval in de ondergrondse containers schoon PMD is. De opbrengstwaarde van het schone deel van het ingezamelde PMD is ongeveer €57.000. Ter vergelijking: inzamelen van PMD met een minicontainer levert 32 kilo schoon PMD per inwoner op. Als de inwoners die met ondergrondse containers inzamelen dezelfde hoeveelheid schoon PMD zouden aanbieden, is in beginsel zo’n €114.000 aan extra inzamelvergoeding te behalen. Onderhandelingen met Verpact Het VNG-bestuur heeft op 24 april jl. besloten om de afspraken met Verpact over de inzameling van huishoudelijk verpakkingsafval (de Ketenovereenkomst Verpakkingen) niet te verlengen per 1 januari 2025. Dit besluit is genomen, omdat de huidige vergoedingen niet kostendekkend zijn en er bij afkeur van ingezameld verpakkingsafval geen enkele vergoeding wordt uitgekeerd. De intentie van het bestuur van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) is om te komen tot een betere overeenkomst met meer voorspelbaarheid en duidelijkheid voor gemeenten over de kostenvergoeding voor de inzameling, meer zicht op hergebruik en circulariteit van de ingezamelde soorten afval en meer transparantie over tussentijdse metingen en onderzoeken.

Het streven was om de nieuwe afspraken ter goedkeuring voor te leggen aan de leden van de VNG tijdens de algemene ledenvergadering in december 2024, zodat deze per 1 januari 2025 kunnen ingaan. Omdat het nog niet is gelukt om nieuwe afspraken te maken, is ter overbrugging een verlenging voor 1 jaar afgesproken. Er is op dit moment nog geen duidelijkheid over de vergoedingen van Verpact vanaf 2026 voor de inzameling van PMD en voorwaarden ten aanzien van de te accepteren mate van afkeur. De verwachting is nu dat deze in het eerste kwartaal van 2025 bekend worden. Invloed bij invoering restafvaltarief De invoering van een restafvaltarief zal een prikkel geven om PMD gescheiden aan te bieden. Het is daarom noodzakelijk om vooruitlopend op nieuw beleid maatregelen te nemen om de afkeur terug te dringen. Hiervoor zijn hieronder vier scenario’s opgenomen: 1. Verbetermaatregelen inzamelen met ondergrondse containers 2. Inzamelen bij eengezinswoningen met minicontainers 3. Inzamelen met een PMD-zak aan de paal 4. Nascheiden alle restafval in wijken met ondergrondse containers en bij appartementen Scenario 1

Verbetermaatregelen inzamelen PMD met ondergrondse containers

pagina 20/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Uit de inwonerspeiling blijkt dat onze inwoners (ongeacht welk inzamelmiddel ze hebben) sterk gehecht zijn aan dat inzamelmiddel. Het veranderen van het inzamelmiddel zal tot weerstand leiden. Dit beeld is tijdens de dialoogavonden bevestigd. In het eerste scenario is daarom als uitgangspunt genomen dat de inzameling blijft plaatsvinden met de huidige ondergrondse containers. In dit scenario kunnen de volgende maatregelen worden ingevoerd. 1.1 Pascontrole op de ondergrondse containers De pilots in De Parade en de omgeving Waddenzee geven aan dat er een significante verbetering op containerniveau kan worden bereikt met pascontrole. Aan de invoering van pascontrole zijn een eenmalige kosten verbonden voor de communicatie en voor het versturen van nieuwe Avalexpassen (schatting 15 euro per adres). Deze eenmalige kosten worden door Avalex op offertebasis gedaan. Voor het geschikt maken van de containers zijn geen eenmalige kosten verbonden. Het jaarlijkse beheertarief voor pascontrole is €136 per container (€23.000). Na het toepassen van pascontrole kan worden geborgd dat de containers niet meer worden gebruikt voor niet bewoners van de wijk. Na invoering van de pascontrole zijn er mogelijkheden om gebruik (en dus misbruik) te sturen door keuzes in het toekennen van toegang aan passen.

Een keuze om alle containers in een buurt voor alle bewoners open te stellen geeft flexibiliteit (ook als een containers vol of defect is). Overwogen kan worden om een strenger beleid te voeren voor het verstrekken van toegang door bijvoorbeeld het toewijzen van één container aan een inwoner of zelfs op basis van aanvraag. Naarmate de drempel voor het verkrijgen van toegang hoger is, is de verwachting dat de kwaliteit beter kan worden geborgd. 1.2 Extra communicatiecampagne op inzamelmiddelen Bij dialoogavonden is bepleit om op de ondergrondse containers duidelijk te maken waar de containers voor zijn en wat er wel en niet in mag. Avalex heeft al een campagne gemaakt voor de communicatie op de PMD-containers. De kosten om deze stickers aan te brengen bedraagt eenmalig per container €150, dus in totaal ongeveer €25.000. Als we doorgaan met inzameling van PMD met ondergrondse containers, is het zeker de moeite waard om op de plaats waar het afval wordt aangeboden de spelregels helder (en met afbeeldingen) te communiceren! 1.3 Niet meer toepassen principe restafval op afstand bij ondergrondse inzameling van grondstoffen Bij de invoering van HNI (Het Nieuwe Inzamelen) zijn er vanwege de maximale loopafstand van 75 meter relatief veel containers toegewezen aan oud papier en karton en PMD.

Uit de dialoogavonden zijn signalen gekomen dat containers voor grondstoffen onterecht worden gebruikt voor restafval op het moment dat de containers voor restafval op een grotere afstand staan. Het uitgangspunt dat restafval een grotere loopafstand heeft dan de grondstoffen, werkt in de hand dat restafval in containers voor grondstoffen wordt aangeboden. Door het principe van restafval op afstand niet meer toe te passen, kan vervuiling van grondstoffen worden vermeden. Waar mogelijk zou het aanbieden van restafval op dezelfde locatie moeten zijn als voor oud papier en karton en PMD. 1.4 Overwegingen, aanbevelingen en risico’s voor scenario 1 zijn: -

Het kiezen voor een scenario met behoud van de bestaande inzamelstructuur zal op basis van de inwonerspeiling en de uitkomsten van de dialoogavonden op draagvlak kunnen rekenen. Ook worden hoge kosten voor het verwijderen van de overbodige containers vermeden. De kwaliteit van de individuele containers zal verbeteren door het nemen van maatregelen. Omdat de routes voor PMD grensoverschrijdend worden gereden, is het moeilijk in te schatten of de feitelijke afkeur bij de verwerker ook significant zal verbeteren. De verwachting is dat in andere gemeenten nascheiden wordt ingevoerd, waardoor er in die

pagina 21/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

gemeenten minder PMD-containers zullen zijn en het effect van maatregelen in onze gemeente in het resultaat zullen doorwerken. Scenario 2: Inzamelen PMD bij eengezinswoningen met minicontainers Voor eengezinswoningen is het inzamelen van PMD met een minicontainer van 140 of 240 liter een bewezen inzamelmethode die kwalitatief goede PMD oplevert. Ook het invoeren van een restafvaltarief zal geen invloed hebben op de kwaliteit van het ingezamelde PMD. Bij de invoering van Het Nieuwe Inzamelen bleek in de pilotwijk Emerald dat het gebruik van (drie) minicontainers op zeer veel weerstand bij de bewoners stuitte. Na een intensief participatieproces is samen met de wijk een herverdelingsplan gemaakt, waarbij alle soorten afval met ondergrondse containers ingezameld worden. Dit uitgangspunt is later in de andere wijken met ondergrondse inzameling (Tolhek, De Venen en Nieuweveen) overgenomen. Er blijkt inmiddels in deze wijken een hoge mate van afkeur op te treden In deze wijken zou overgegaan kunnen worden op inzamelen met minicontainers. Dan moet rekening worden gehouden met: - Het uitzetten bij 4900 huishoudens van PMD-minicontainers. De eenmalige kosten hiervan zijn globaal €40.000. - Het vervallen van zo’n 120 ondergrondse PMD-containers. Hiermee zijn eenmalig kosten gemoeid voor het verwijderen en afvoeren van de putten en collectoren en het dichtstraten als aanbiedplaats.

De kosten worden geraamd op circa €3.000 per vervallen container (in totaal €360.000). - Verder kan sprake zijn van kosten voor de afwaardering. Of er nog boekwaarde van toepassing is, moet nader worden onderzocht als bekend is om welke containers het gaat. Veel containers staan er al lang en zullen nog een beperkte boekwaarde hebben. - De jaarlijkse inzamel- en beheerkosten nemen toe met ongeveer €32.000. In de huidige dienstverleningsovereenkomst zijn de kosten voor inzameling en beheer per woning €32,77 bij inzameling met ondergrondse containers en €39,21 bij de inzameling met minicontainers. - De verwerkingskosten zullen naar verwachting afnemen. Hoeveel de afname is, is lastig te ramen. Indien de huidige afkeur afneemt tot nul, is het financiële voordeel €57.000. Als het aanbod van PMD ook zou stijgen naar de 31 kilo per inwoner, zoals bij de inzameling met minicontainers, is een financieel voordeel van ongeveer €114.000 mogelijk. Het kiezen voor scenario 2 is op dit moment niet wenselijk. Het draagvlak voor het wijzigen van de inzamelsystematiek lijkt beperkt gezien de uitkomsten van de dialoogavonden en de inwonerspeiling. Ook zijn er hoge kosten verbonden aan het verwijderen van de overbodige containers. Tenslotte is er nog geen duidelijkheid omtrent de vergoedingen vanaf 2025.

Scenario 3: Inzamelen PMD met zak aan de paal In Lansingerland wordt PMD met een speciale PMD-zak ingezameld. Met deze wijze van inzamelen is er niet of nauwelijks afkeur van PMD. Deze methode in geschikt voor de inzameling bij appartementen en kan ook voor wijken met ondergrondse containers als alternatief dienen, als daar geen draagvlak is voor inzamelen met minicontainers. Het kiezen voor scenario 3 is op dit moment niet wenselijk. Net als in scenario 2 is het maar de vraag of er draagvlak is voor het wijzigen van de inzamelsystematiek en zijn er hoge kosten verbonden aan het verwijderen van de overbodige containers. Tenslotte is er nog geen duidelijkheid omtrent de vergoedingen vanaf 2026. Scenario 4: Nascheiden PMD uit alle restafval Voor de appartementen en de eengezinswoningen in de wijken met ondergrondse containers kan worden overgegaan op nascheiden. Bij deze keuze: - worden alle ondergrondse PMD-containers omgestickerd naar restafval. De eenmalige kosten hiervan zijn beperkt.

pagina 22/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

-

gaan de routes voor PMD op in de routes voor restafval, waarmee in der routing efficiency kan worden bereikt. vervallen voor deze wijken alle inkomsten van de vergoeding van €260 euro per ton voor het gescheiden inzamelen van PMD en wordt per ton na te scheiden restafval een bijdrage van €14 per ton restafval verstrekt (circa €63.000).

Het kiezen voor scenario 4 is op dit moment niet wenselijk. De belangrijkste overwegingen hierbij zijn: - Het loslaten van het beginsel om PMD apart in te zamelen bij appartementen en in wijken met ondergrondse inzameling kan een complicatie zijn bij het maken van nieuw afvalbeleid met een restafvaltarief. - Als nascheiding wordt ingevoerd, zal de prikkel van een restafvaltarief in deze gebieden minder effect hebben. - Het invoeren van nascheiden kan een negatieve invloed hebben op de bereidheid van inwoners om andere grondstoffen te scheiden. - Het milieurendement van nascheiden is lager. In de landelijke doelstellingen wordt steeds meer nadruk gelegd op het werkelijk % hergebruik en minder op de hoeveelheid ingezamelde grondstof. Voor hergebruik geldt dat kwaliteit gaat boven kwantiteit. De met nascheiden ingezamelde PMD is minder schoon, waardoor aan het hergebruik een minder hoogwaardige toepassing kan worden gegeven. - De financiële voordelen bij het invoeren van nascheiden zijn beperkt. Deze voordelen kunnen ook worden bereikt met de voorgestelde verbeteringen bij de ondergrondse containers. Ook wordt onderhandeld met Verpact over de voorwaarden van de vergoedingen juist om betere voorwaarden te verkrijgen. In opdracht van het Ministerie van I&W is een argumentenkaart opgesteld, waarin alle afwegingen over voor- en nascheiden helder op een rij zijn gezet.

Als algemene lijn kan worden aangehouden dat we “bronscheiden waar het kan” en “nascheiden waar het moet”.

pagina 23/30

Afwegingskader inzameling GFT en PMD

Afwegingskader voor inzameling PMD De afkeur van PMD bij de inzameling met ondergrondse containers is onaanvaardbaar hoog. Het nemen van maatregelen is noodzakelijk. Het lijkt voor de korte termijn aantrekkelijk om over te gaan op een andere inzamelmethode of om te kiezen voor nascheiden. Toch heeft dit geen voorkeur, omdat: - het inrichten van een nieuwe inzamelmethode hoge kosten vergt; - er voor een alternatieve inzamelmethode (minicontainer of zak aan de paal) op voorhand weinig draagvlak lijkt te zijn; - de (financiële) voordelen van nascheiden op basis van de huidige voorwaarden van Verpact beperkt zijn; - het voor het invoeren van een restafvaltarief wenselijk is om voor alle huishoudens het vooraf scheiden van PMD als uitgangspunt te blijven handhaven vanwege de betere kwaliteit PMD en het hogere werkelijke hergebruik; - er nog geen uitsluitsel is over de voorwaarden voor de vergoedingen voor de PMDzinzameling vanaf 2026. De VNG wil met de lopende onderhandelingen met Verpact de voorwaarden voor het gescheiden inzamelen van PMD verbeteren. Aanbeveling inzamelen PMD met ondergrondse containers Aanbevolen wordt om vooralsnog de huidige inzamelmethode met ondergrondse containers te handhaven en uiterlijk in december 2026 te evalueren welke resultaten zijn bereikt in combinatie met de nieuwe afspraken met Verpact.

Met het invoeren van pascontrole en communicatie kunnen op korte termijn al stappen worden gezet om de feitelijke kwaliteit van de ingezamelde PMD te verbeteren. Daarom wordt aanbevolen de onderstaande verbetermaatregelen in gang te zetten en deze uit te voeren zodra bekend is wat de nieuwe afspraken met Verpact zijn en kan worden vastgesteld dat de maatregelen aansluiten bij de nieuwe afspraken. - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort. - Zorg ervoor dat alle ondergrondse verzamelcontainers worden voorzien van pascontrole. - Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling en stel de containers open op aanvraag of per straat/buurt. - Vermijdt vervuiling van PMD door een te grote loopafstand naar de containers voor restafval en pas het principe vanuit HNI om restafval op afstand te plaatsen niet meer toe te passen voor appartementen en (bij vervangingsvraagstukken) in de wijken met inzameling met ondergrondse containers.