bijlage 2 Bijlagenboek Maatschappelijke Impactanalyse corona Pijnacker-Nootdorp (1225899)

•

WMO

Escalatie

•

Verwachting is dat de daling in aanvragen die tijdens de eerste maanden van de Coronacrisis te zien was de komende tijd wordt ingehaald. Kans op meer zorgmijders: mensen die nu geen ondersteuningsvraag stellen maar later wel.

•

Het inkooptraject van WMO is ondanks corona doorgelopen en heeft geen vertraging opgelopen. Wel zijn er aanpassingen geweest in het traject (marktconsultaties zijn kleiner en zijn digitaal). Dit geldt ook voor de inkoop van jeugdhulp (Focusgroep).

•

Minder dagbesteding en minder zorgaanvragen zorgen voor een vergroot risico op psychosociale problemen of isolement. Bij strengere maatregelen een manier vinden om psychosociale steun toch doorgang te laten vinden.

•

WMO: 1,5 meter regel blijft nog langer gelden waardoor er langere tijd minder plekken zijn op de dagbesteding. Regiotaxi zal hier ook gevolgen van ondervinden (Quick Scan), daar staat tegenover dat er minder mensen tegelijk vervoerd kunnen worden waardoor het verlies aan ritten enigszins kan worden opgevangen. Er zal ook minder deel worden genomen aan dagbesteding doordat het een kwetsbare groep mensen betreft die bij opleving van Corona niet snel buiten de deur zullen willen gaan. Hierdoor komt er een grotere druk te liggen op bijvoorbeeld mantelzorgers. Tijdens de eerste golf was er een daling te zien in de zorgvraag (Quickscan) en een stijging van 50% nadat de maatregelen in juni werden versoepeld.

Zorg aanbod

• •

Jeugd

• • •

De coronacrisis heeft ook impact op de aanbieders van zorg. Corona heeft bijvoorbeeld voor een stroomversnelling aan digitalisering gezorgd waardoor er nieuwe zorgvormen worden ingezet (bijv. domotica). Zorgaanbieders lopen omzet mis omdat ze vanwege de 1,5 maatregelen met beperkte capaciteit kunnen draaien. Daarnaast was er door corona meer no-show bij individuele contacten (Focusgroep). Mogelijk is er sprake van een uitgestelde vraag naar jeugdzorg (minder aanvragen). Daarnaast is bij lopende beschikkingen mogelijks niet de zorg en ondersteuning geleverd die eerder is afgesproken. De uitval van jeugdhulp was voor sommige kinderen een probleem en voor andere kinderen niet. Dit kan normaliseren een kans bieden, maar er zijn ook aanbieders die hun achterstand z.s.m. willen inhalen (Focusgroep). Corona heeft ook gevolgen voor de jongeren in Pijnacker-Nootdorp. In overleg met mensen uit het veld kwam naar voren dat jongeren op scholen minder structuur hebben. Daarnaast zijn stageplekken door de veranderingen op de arbeidsmarkt moeilijker te vinden. Er zijn geen cijfers over jeugdwerkloosheid beschikbaar op gemeentelijk niveau bij Pijnacker-Nootdorp (Focusgroep).

Bronnen CBS. (2020). Werkzame beroepsbevolking; positie in de werkkring. https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82646NED/table?dl=3E1D7 CBS. (2020). Faillissementen; bedrijven en instellingen regio. https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82522NED/table?dl=456F6 Doelenboom. (2020). Algemene beschrijving. https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/individuele-voorzieningen/algemene-omschrijving Jeugdhulp Haaglanden. (2020). Corona Impact Enquȇte – H10 Jeugdhulp. https://sbjh.nl/wp-content/uploads/2020/06/2020mei20-Corona-Impact-Enqu%C3%AAte.pdf ING. (2020). Een vijfde van de economie ligt stil in april en mei. https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-conomie/de-nederlandse-economie/publicaties/ing-scenarios coronavirus-en-de-nederlandse-economie.html IMF. (2020). World Economic Outlook, April 2020 : The Great Lockdown. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2020/04/14/World-Economic-Outlook-April-2020-The-Great Lockdown-49306 Kalleberg, A. (2001). Organizing flexibility: the flexible firm n a new century. British Journdal of Industrial Relations, 39(4), 479-504. KVK. (2020). Tozo 2.0: inkomensondersteuning en leningen. https://www.kvk.nl/corona/tozo-inkomensondersteuning-en-leningen/ Josten, E. (2011). Werkgevers over de crisis. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. PBL. (2020).

Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart Quick Scan. (2020). Quick scan effecten Corona: t.b.v. midtermreview. Rijksoverheid. (2020). Veranderingen per 1 oktober. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/tozo/veranderingen-per-1 oktober Rijksoverheid. (2020). Veranderingen per 1 oktober. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/now/veranderingen-per-1 oktober SCP. (2020). Maatschappelijke gevolgen van corona. Verwachte gevolgen van corona voor scholing, werk en armoede. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/07/09/verwachte gevolgen-van-corona-voor-scholing-werk-en-armoede UWV. (2020). Nieuwsflits Arbeidsmarkt, Mei 2020. 18 juni 2020. Amsterdam: UWV. UWV. (2020). Factsheet aanvragen NOW regelingen. https://www.uwv.nl/zakelijk/Images/factsheet-now.pdf UWV/Waarstaatjegemeente. (2020). Aantal WW uitkeringen. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=c8cb9356-a563-4412-8f6a-c857737d37a2 Van Ark. (2020). Beantwoording Kamervragen over gevolgen van de coronacrisis. https://www.rijksoverheid.nl/ ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en werkgelegenheid/documenten/kamerstukken/2020/04/14/beantwoording Waarstaatjegemeente/UWV. (2020).

Branches naar groeiverwachting. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=bf3afc13-1260-4cf9-ad2f-e923a6c570ef Waarstaatjegemeente/UWV. (2020). Ww-uitkeringen. Pijnacker-Nootdorp. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=b4e05c21-f6d2-4c50-98c2-bc36ff

5. Onderwijs Algemeen De gemeente Pijnacker-Nootdorp bestaat uit drie kernen: Pijnacker, Nootdorp en Delfgauw. In de gemeente bevinden zich 20 basisscholen waaronder één basisschool voor algemeen bijzonder onderwijs (tweetalig), één school voor speciaal basisonderwijs en één school voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Daarnaast kent de gemeente één school voor algemeen voortgezet onderwijs (VMBO TL, Havo en VWO) (Gemeente Pijnacker-Nootdorp, 2020). De gemeente zet in op het realiseren van zogenoemde IKC’s (Integrale Kind Centra). Uitgangspunt is één IKC of één MFA (Multifunctionele Accommodatie) met meerdere scholen of meerdere IKC’s onder één dak per wijk. “Door het kind de benodigde ondersteuning te bieden en hiervoor de krachten en het aanbod te bundelen, kan er preventief, sneller en gerichter zorg worden geboden aan kinderen met een zorgvraag of een ontwikkelingsachterstand. Door samenwerking tussen onderwijs en opvang is het mogelijk een ‘doorgaande leerlijn’ te realiseren” (Van Winkel, 2015).

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen tot

Jongeren gaan naar school.

volwaardig en verantwoordelijk lid van onze

Wat gaan we daarvoor doen? Regisseren basisvoorzieningen onderwijs. Regisseren voorschools aanbod van goede

samenleving. Jongeren behalen minimaal een startkwalificatie.

kwaliteit voor de jeugd tot 4 jaar. Uitvoering van een lokaal educatieve agenda.

Volwassen inwoners kunnen zich verder

Regisseren samenwerking passend onderwijs en

ontwikkelen.

zorg voor jeugd. Een actieve en samenhangende aanpak van schooluitval. Faciliteren samenwerking onderwijs en bedrijfsleven. Regisseren aanbod volwasseneneducatie.

Impact van corona Impact INTERNATIONAAL NATIONAAL

REGIONAAL

GEMEENTELIJK

•

Minder internationale studenten verwacht en dus minder inkomsten voor hogescholen en universiteiten (Erasmus, 2020).

Leerplicht

•

Leerplicht is vanaf 1 juli weer ingesteld waardoor er op niet-Corona gerelateerd verzuim wordt gehandhaafd. Thuisisolatie als gevolg van afreizen naar een land met oranje reisadvies is geen geldige reden voor verzuim (Parool, 2020).

Brede school

•

Onderwijsraad promoot het concept van “de brede school” waarbij leerlingen meer tijd om kennis op te doen en zich in brede zin te ontwikkelen (“naast het inlopen van leerachterstanden kunnen zij er huiswerkbegeleiding krijgen, zich in cultureel, sportief en sociaal-emotioneel opzicht ontwikkelen, zich oriënteren op loopbaan en beroep en algemene ontwikkeling opdoen”).

Platform

•

Er komt een platform met (wetenschappelijke) kennis over afstandsonderwijs, informatie, ervaringen, ‘good practises’ en verschillende initiatieven waardoor er toegang is tot goede informatie en partijen elkaar kunnen vinden (voor nu zie bijvoorbeeld www.lesopafstand.nl waarop ook een helpdesk te vinden is).

Lerarentekort

•

Landelijk lerarentekort zorgt ervoor dat de poule bij het verwachte stijgende ziekteverzuim (doordat met milde klachten moet worden thuisgebleven) te klein is. Tevens kunnen opgelopen achterstanden door dit tekort minder goed worden ingelopen. (In Pijnacker-Nootdorp lijken er echter weinig vacatures open te staan voor leerkrachten in het basisonderwijs).

Onderwijshuisvesting

•

Met het beperkt tot geheel opengaan van de scholen doen zich vraagstukken voor rond de grootte van de lokalen (als afstand gehouden moet worden) en ventilatie. Er is een landelijk team opgericht dat scholen moet helpen de ventilatie zo snel mogelijk op orde te krijgen. Voorzitter van dit Landelijk Coördinatieteam Ventilatie op Scholen wordt Doekle Terpstra. De leden van het team gaan scholen helpen om minimaal te voldoen aan de bestaande wettelijke normen voor ventilatie. Volgens het RIVM zijn die normen voldoende om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. (OCW, 18 augustus 2020)

•

Sinds oktober geldt er een dringend advies om mondkapjes te dragen in het voortgezet onderwijs. “Het gaat daarbij om situaties waar de 1,5 meter tussen leerling en onderwijspersoneel niet te waarborgen is, zoals op gangen en in aula’s” (Rijksoverheid, 2020). Dit advies geldt niet voor basisonderwijs.

VSV (vroegtijdig schoolverlaters)

•

Er is een regionale aanpak voor VSV (RMC Haaglanden) die goed werkt. Het aantal schoolverlaters is procentueel gezien aan het dalen in de regio (VSV-Nee, 2020). Echter, de Corona crisis leidde tot meer schoolverzuim en een grotere afstand tot de scholen waardoor er ook meer kans is op vroegtijdige schoolverlaters. Daarnaast is er de komende jaren minder werk op de arbeidsmarkt waardoor jongeren zonder startkwalificatie nog minder kans maken. De focus op deze kwetsbare groep jongeren wordt dus nog belangrijker.

Volwasseneneducatie

•

Door de Corona crisis wordt er krimp en werkeloosheid in bepaalde sectoren verwacht waardoor overstappen en omscholing naar een andere sector uitkomsten kan bieden. In de begroting van Pijnacker-Nootdorp wordt genoemd dat er met andere gemeenten binnen de arbeidsmarkt Zuid-Holland Centraal afspraken op het gebied van volwasseneneducatie worden gemaakt om dit op een meer structurele manier te organiseren.

Sociale & psychische gevolgen

•

Deze periode zal in het teken staan van omgaan met de gevolgen van de Corona crisis (sociale en psychische effecten op de kinderen) en de gevolgen van het sluiten van de scholen (potentiële onderwijsachterstanden, schoolverzuim). De sociale functie van de school in het leven van kinderen en jongeren is een tijd weggevallen. De oefening in zich sociaal tot anderen verhouden beperkte zich veelal tot de thuissituatie. Dit raakt kinderen en jongeren in hun sociaal-emotionele ontwikkeling en de ontwikkeling van hun brein (Shonkhoff, 2020). Van belang is dus het vaststellen hoe de leerlingen ervoor staan en hoe zij de crisistijd hebben ervaren: aandacht voor emotionele en psychische gevolgen van de crisis.

•

Impact Escalatie

•

Tot nu toe is er tijdens de tweede golf nog geen sprake van dat de scholen gaan sluiten. Bij de eerste lockdown waren er zorgen over kinderen en jongeren in instabiele thuissituaties. De onderwijsraad beveelt aan om snel duidelijkheid te scheppen over de ruimte voor scholen om kinderen en jongeren in instabiele of onveilige thuissituaties op te vangen.

Onderwijsachterstanden & selectiefouten

•

Aandacht vereist voor het wegwerken van onderwijsachterstanden, al wordt er volgens de Quick Scan geen substantiële toename van onderwijsachterstanden verwacht. De onderwijsraad beveelt aan te monitoren wat scholen doen en hoe effectief dit is zodat duidelijk wordt wat wel en niet werkt bij het aanpakken van (potentiële) onderwijsachterstanden. Een goede communicatielijn tussen scholen en gemeente is dus van belang.

•

“Leerlingen op overgangsmomenten in het stelsel stromen mogelijkerwijs met achterstanden in het vervolgonderwijs in. Bovendien zijn (corrigerende) mechanismen op ijkpunten in het stelsel weggevallen nu de eindtoets basisonderwijs en de centrale examens in het voortgezet onderwijs niet zijn doorgaan. Het vervolgonderwijs dient dus bedacht te zijn op eventuele selectiefouten” (van Leeuwen, 2020).

•

(Suggestie van de onderwijsraad): “scholen kunnen flexibel omgaan met het jaarklassensysteem en het overgaan binnen dat systeem. Leerlingen die volgend jaar eindexamen zullen doen vragen hierbij bijzondere aandacht. Het ontbreken van de eindtoets als correctiemechanisme is bijvoorbeeld te ondervangen met instroom op basis van het voordeel van de twijfel, brede en tweejarige brugklassen, meer flexibiliteit bij opstroom en extra monitoring of leerlingen zijn toegewezen aan de schoolsoort die bij hun capaciteiten past, bijvoorbeeld door middel van een toets in het eerste leerjaar als alternatief voor de geschrapte eindtoets”.

•

Er zal meer verzuim zijn zolang er met milde klachten moet worden thuisgebleven. Kinderen missen dan leertijd en hebben kans op een achterstand (digitaal onderwijs blijven faciliteren?).

Escalatie

•

Volgens de Quick Scan hebben de schoolbesturen alle kinderen goed in beeld en is er tijdens de eerste lockdown adequaat opgetreden bij zorg en verzuim. Bij een tweede lockdown wordt de kans op achterstanden desalniettemin groter. De mate van achterstand door deze crisis en de psychische impact ervan zijn sterk afhankelijk van de tijd dat leerlingen niet naar school gaan. Hoe langer de lockdown duurt, des te groter de effecten zullen zijn. Van belang is om deze kinderen dus goed in kaart te blijven houden en de goede aanpak voort te zetten.

Onderwijshuisvesting

•

Mogelijk herhaling van regelingen die eerder voorkwamen zoals: niet alle dagen naar school, groepen verspreid over dagdelen en onderwijs op alternatieve (grotere) locaties. Dat laatste kan een beroep doen op de gemeente om deze locaties te vinden.

Escalatie

•

(In potentie) meer vertraging in de (nieuw)bouw van IKC’s.

Voorschoolse activiteiten, peuter / kinderopvang

•

Mogelijke toename vraag gesubsidieerde peuteropvang bij toename werkloosheid onder ouders in de gemeente / mogelijke afname kinderen in de kinderopvang bij toenemende werkloosheid ouders (Quick Scan, 2020). Bij de peuteropvang staan op dit moment minder peuters ingeschreven dan normaal. Gedurende de sluiting tot de zomer zijn er geen aanmeldingen geweest. Een mogelijke tweede sluiting geeft grote financiële problemen voor de grootste peuteropvangaanbieder en zet de gemeentelijke ambitie om ‘een voorschools aanbod van goede kwaliteit te regisseren voor de jeugd tot 4 jaar’ en het signaleren en vroegtijdig aanpakken van achterstanden, onder druk.

Escalatie

•

Kinderen van ouders met vitale beroepen zullen moeten worden opgevangen.

•

Goede afstemming en intensieve samenwerking kinderopvang en primair onderwijs bij opvang van kinderen 4 – 12 jaar is nodig.

•

Kunnen de peuteropvangaanbieders zich financieel redden als ze weer gedwongen moeten sluiten? Wat betekent dit voor de toegankelijkheid van het voorschools aanbod en het bereik van peuters op de langere termijn?

•

Bronnen Doelenboom. (2020). Algemene omschrijving. https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/onderwijs/algemene-omschrijving Erasmus. (2020). Kwart internationale studenten verwacht niet naar Nederland te komen door corona. https://www.erasmusmagazine.nl/2020/05/26/kwart-internationale-studenten-verwacht niet-naar-nederland-te-komen-door-corona/ Fransen, B. & van Winkel, E. (2018). IKC-Uitvoeringsprogramma 2018 – 2024: onderwijshuisvesting gemeente Pijnacker-Nootdorp. Gemeente Pijnacker-Nootdorp. (2020). Basis- en voortgezet onderwijs. https://www.pijnacker-nootdorp.nl/direct-regelen/onderwijs/basis-en-voortgezet-onderwijs/33201 Parool. (2020). Thuisisolatie na vakantie in ‘oranje land’ geldt als spijbelen: ouders riskeren boete. https://www.parool.nl/nederland/thuisisolatie-na-vakantie-in-oranje-land-geldt-als-spijbelen ouders-riskeren-boete~b4b763b8/ PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart Quick Scan. (2020). Quick scan effecten Corona: t.b.v. midtermreview. Rijksoverheid. (2020). Onderwijs. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/openbaar-en-dagelijks-leven/mondkapjes/onderwijs Shonkhoff, J. (2020). Stress, resilience and the role of science: responding to the Coronavirus.

https://developingchild.harvard.edu/stress-resilience-and-the-role-of-science-responding-to-the coronavirus pandemic/ Telstar. (2020). Aardverschuiving in plannen voor basisonderwijs en kinderopvang. https://www.telstar-online.nl/nieuws/actueel/103398/aardverschuiving-in-plannen-voor-basisonderwijs-en kinderopvangTelstar. (2020). Toekomstige leerlingen van IKC Ackerswoude slaan eerste paal. https://www.telstar online.nl/nieuws/actueel/104120/toekomstige-kinderen-van-ikc-ackerswoude-slaan-eerste paal Van Leeuwen, M. Advies inzake de gevolgen van de coronacrisis voor het onderwijs (1) [kamerbrief]. https://www.onderwijsraad.nl/adviezen/publicaties/adviezen/2020/04/16/gevolgen coronamaatregelen Van Winkel, E. (2015). Visie op samenwerking onderwijs & opvang: Pijnacker-Nootdorp. VSV-Nee. (2020). Regionaal programma vsv RMC-regio Haaglanden (28), 2021-2024.

6. Economie & Glastuinbouw Algemeen Samen met het Westland en Lansingerland vormt Pijnacker-Nootdorp de top van de glastuinbouw. Niet alleen in Nederland, maar over heel de wereld. Door de gunstige ligging zijn belangrijke handels- en distributieknooppunten in Bleiswijk, Naaldwijk en Aalsmeer op een gemakkelijke manier te bereiken. Samen vormen zij het glastuinbouwcluster Greenport Westland-Oostland. Hoewel de glastuinbouw een grote werkgever is binnen de gemeente, heeft de zakelijke dienstverlening de grootste ontwikkeling doorgemaakt op het gebied van werkgelegenheid. Echter, Pijnacker-Nootdorp is met name een woongemeente en banen liggen met name in de regio (Ecorys, 2018). De coronacrisis heeft zijn weerslag op de economie waarbij bepaalde sectoren zwaarder worden getroffen dan andere. Wereldwijde maatregelen om verspreiding van het coronavirus in te dammen veroorzaken bijvoorbeeld tijdens de eerste golf in maart een noodsituatie in de Nederlandse tuinbouw. Vraaguitval, logistieke problemen en tekort aan arbeidskrachten verstoren abrupt de cyclus van productie, handel en verkoop van bloemen, planten, groenten en fruit (Zuid-Holland, 2020).

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Een gemeente met een stimulerend,

Voldoende werkgelegenheid.

we daarvoor doen? Regisseren optimale dienstverlening aan bedrijven en ondernemers.

innoverend en duurzaam ondernemers- en vestigingsklimaat.

Wat gaan

Bedrijven vestigen zich en blijven in PijnackerNootdorp.

Faciliteren economische promotie.

Sterk, vitaal, innovatief en duurzaam

Afstemmen en regisseren bedrijfsinfrastructuur.

Glastuinbouwcluster. Levendige centra met een evenwichtig en Passend aanbod aan bedrijventerreinen. fijnmazig aanbod van detailhandel en horecavoorzieningen.

Participeren in projecten ten behoeve van regionale economische structuurversterking (MRDH).

Impact van corona Impact INTERNATIONAAL

Economie

• •

Escalatie

•

Bij het opleven van het coronavirus is waarschijnlijk dat (lucht)verkeer weer stil zal komen te liggen waardoor vrachtcapaciteit afneemt en internationale handelsrelaties verstoord zullen worden.

(Glas)tuinbouw

•

Uit cijfers van het CBS blijkt dat de export van sierteelt in 2018 goed was voor €5,4 miljard . De exportwaarde van bloemen en planten is in maart met 32% afgenomen ten opzichte van 2019, meldt Floridata . In de laatste week van maart verloor de export zelfs 77 omzet” (Provincie Z-H, 2020). De exportwaarde van groenteteelt is met 1% afgenomen ten opzichte van het jaar ervoor en de exportwaarde van fruit steeg met 2% (CBS, 2020). “Arbeidstekorten voor oogst ontstaan omdat arbeidsmigranten huiswaarts zijn gegaan. In de glastuinbouw werkt 31% van de bedrijven normaliter met arbeidsmigranten”. (Provincie Z-H, 2020).

•

NATIONAAL

Internationale handel (import én export) neemt af. In een scenario waarbij Corona onder controle is, wordt er in 2021 een herstel verwacht van 5,2% (IMF, 2020). IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath: “De werkgelegenheid blijft ver onder het niveau van voor de coronacrisis en op de arbeidsmarkt zijn de tegenstellingen groter geworden aangezien werknemers met een laag inkomen, jongeren en vrouwen harder worden getroffen.” Ze vreest dat er dit jaar bijna 90 miljoen mensen in extreme armoede terechtkomen.

Escalatie

•

Naast dat bij een tweede “wereldwijde lockdown” medische goederen weer voorrang zullen krijgen in het (beperkte) luchtverkeer, heeft ook het weer stil komen te liggen van passagiersvervoer gevolgen voor de export van tuinbouwproducten. Deze worden namelijk vaak efficiënt meevervoerd als “lowerdeck” vracht (Greenports, 2020).

Steunmaatregelen overheid

•

Hoewel tijdens de economische crisis van 2008/09 de financiële aandacht voornamelijk ging naar het redden van banken, gaat tijdens de corona de aandacht voornamelijk naar het redden van de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Om te vergelijken: in 2008/2009 bedroeg de arbeidsmarktimpuls 0,6% van het bbp en in de huidige corona crisis ging het in juni al om 4,0% van het bbp (CPB 2011; CPB 2020).

•

De TOZO vult het inkomen van zelfstandigen aan tot bijstandsniveau en is onafhankelijk van omvang inkomstenterugval. Tozo 3.0 loopt tot en met juli 2021 (Rijksoverheid, 2020). Het doel van de NOW is het ondersteunen van werk en inkomen. Bij NOW 3, die tot 1 juli 2021 loopt, wordt echter ook expliciet genoemd dat “bedrijven en werknemers zich moeten aanpassen aan de huidige economische situatie”. De tegemoetkoming aan bedrijven voor loondoorbetaling wordt dan ook in stappen afgebouwd en werkgevers krijgen nu ook de ruimte om de loonsom te laten dalen zonder dat dit ten koste gaat van de NOW subsidie (Rijksoverheid, 2020). Het kabinet erkent in een kamerbrief dat de NOW-regeling tekortschiet voor ondernemers die werken met seizoensarbeiders (Wiebes, 2020). Dit zijn voornamelijk ondernemers uit de land- en tuinbouwketen die vooral in het voorjaar een grote omzetpiek hebben. Het omzetverlies binnen met name de sierteelt is groot terwijl de loonkosten doorlopen, maar ze voldoen desondanks niet aan de criteria van de NOWregeling. In het najaar was het voor bedrijven in de voedingstuinbouw en de sierteelt mogelijk om (onder bepaalde voorwaarden) eenmalig een tegemoetkoming te krijgen (RVO, 2020).

•

•

De steun vanuit de overheid bestond (en bestaat) uit sterk vereenvoudigde maatregelen die snel moesten worden ingevoerd waardoor er een grotere kans is op fraude.

•

“Het kabinet is gekomen met een steunpakket van €650 miljoen voor land en tuinbouwbedrijven die door de coronacrisis in de problemen zijn gekomen. De regeling is gesloten en er is gedeeltelijk gebruik gemaakt van het steunpakket. De problemen in de land en tuibouwsector zijn echter nog niet voorbij. Investeringen in innovatie en verduurzaming blijven achter, en een derde geeft op basis van onderzoek aan nog liquiditeitsproblemen te hebben. Wel stijgen de omzetten weer.” (Provincie Z-H, 2020).

Impact Escalatie

•

Vraag is of de overheid weer met ondersteuningsmaatregelen zoals de NOW of TOZO kan / gaat komen, zoals bij de eerste lockdown. Als de buffer van de flexibele schil op is (zie scenario 1) dan zullen er uiteindelijk ook ontslagen gaan vallen in de kern (vaste personeelsbestand).

Economie

•

Waar het IMF in eerste instantie een krimp van ruim zeven procent voorspelde, zijn ze aan het einde van 2020 iets minder somber. Het IMF gaat nu uit van een krimp van ruim vijf procent (IMF, 2020). ING (2020) voorspelt in scenario waarbij de maatregelen langzaam worden afgebouwd een daling van het BBP van tussen de 6 en 8% in 2020. Dit zal in een later stadium resulteren in het verdwijnen van banen, waarbij bepaalde sectoren meer worden getroffen dan anderen. Binnen twee jaar zal de economie weer terug is op het oude niveau.

•

Aantal werknemersbanen is van februari op maart 2020 met 23.000 afgenomen. Werkloosheidpercentage en aantal uitkeringen stijgt uitzonderlijk snel (en het meest onder jongeren omdat zij het vaakst een flexibel arbeidscontract hebben) (CBS, 2020; UWV, 2020). Aan het eind van het eerste kwartaal van 2020 waren er 21% minder vacatures dan in deze periode in 2019 (CBS, 2020), dit is een afname van 60.000 vacatures (de grootste daling ooit gemeten). Daar staat tegenover dat het aantal vacatures in het ICT, onderwijs en de bouw is gestegen.

•

Kwetsbaarheid van werknemers hangt af van (1) sector (en beroep/functie) en (2) het type dienstverband. (1) Sector -

De sectoren die het zwaarst worden getroffen zijn: Horeca; Detailhandel (o.a. kleding, schoenen); Cultuursectoren; Sierteelt; Luchtvaart

-

Sectoren die ook een flinke afname van volumeontwikkeling meemaken zijn: Technologische industrie; (Personen)vervoer (taxi, ov etc.)

-

Een gemiddelde afname is er voor: Groothandels; Chemie; Bouwnijverheid; Maakindustrie

-

Sectoren die een (kleine) groei doormaken zijn: Detailhandel (food, dit verklaart waarom groentetelers minder omzetverliezen zien dan bijvoorbeeld sierteelt); Detailhandel non-food (wonen, elektronica); Gezondheids- en welzijnszorg; Openbaar bestuur; Post- en koeriersdiensten (ING/CBS, 2020; ; SCP, 2020; Waarstaatjegemeente/UWV, 2020)

(2) Type dienstverband Door corona zitten sommige bedrijven een half jaar zonder of met een sterk reduceerde omzet (vaste lasten zoals huur en personeelskosten lopen immers door). De tendens is dat tijdelijke contracten niet verlengd worden, er ontslagen vallen en bedrijven failliet zullen gaan zodat de werkgelegenheid afneemt. De vraag naar financiële bijstand zal daardoor stijgen en er is een reële kans dat schuldenproblematiek op nationaal niveau zal oplopen. In de economische crisis van 2008/2009 was te zien dat in de ‘flexibele schil’, die bestaat uit flexwerkers en zelfstandigen, de meeste ontslagen zullen vallen (Josten, 2011). Het SCP (2020) verwacht dat dit patroon ook als gevolg van de corona crisis de komende tijd te zien zal zijn. De flexibele schil fungeert namelijk als buffer voor werkgevers waardoor personeelskosten bij tegenslag makkelijk gereduceerd kunnen worden. Pas als de omzetdaling doorzet en er geen steunmaatregelen of ontslagregelingen meer zijn, zullen er in het vaste personeelsbestand (de kern) ontslagen vallen (Kalleberg, 2001). Omdat er in 2020 meer mensen in de flexibele schil zitten dan in 20081, is de verwachting dat meer mensen zonder werk komen te zitten. •

1

Naast dat de coronacrisis leidt tot aanbodterugval is er vraaguitval. Deze vraaguitval komt door het coronavirus zelf, de dreiging ervan (Koolman 2020) en (anticipatie op) een teruglopend besteedbaar inkomen. Zo heeft het consumentenvertrouwen een historische daling

In 2008 waren er ca. 3.700.000 mensen met een flexibele arbeidsrelatie tegenover ca. 4.950.000 in 2019 (CBS, 2020).

Impact doorgemaakt (CBS 2020; CBS Statline 2020). Vrijwel alle conjunctuurgevoelige sectoren worden vroeg of laat geraakt door een lager consumptie- en investeringspatroon, zoals de toerisme-, detailhandel-, metaal-, bouw- en bankensector. Escalatie

•

Bij een opleving van Corona zullen de maatregelen ook weer strikter worden die op hun beurt weer een weerslag hebben op de economie en werkgelegenheid. “Wel is er in dit scenario meer kennis voorhanden dan bij de eerste golf en zullen er meer gerichte maatregelen genomen kunnen worden waardoor een groter deel van de economie kan blijven draaien. De grootste omzetdaling zal te zien zijn in dezelfde sectoren als in scenario 1: horeca, luchtvaart en reisbranche” (ING, 2020).

(Glas)tuinbouw

•

De tuinbouwexport was in april 2020 11% lager dan in april 2019. De daling was met 35% het hoogst voor de export van snijbloemen. Dat melden het CBS en onderzoeksinstituut Wageningen Economic Research op basis van onderzoek op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Provincie Z-H 2020). De coronacrisis raakt elke schakel in de keten van uitgangsmateriaal tot productie, handel, verwerking en verkoop. In maart daalde de veilingomzet van snijbloemen (37%), potplanten (32%) en tuinplanten (23%) (Provincie Z-H, 2020). “De schade voor de Nederlandse land en tuinbouw als geheel wordt geschat op €5 miljard. De Regiegroep Coronacrisis Tuinbouw schat dat voor de sierteelt de schade oploopt naar €2,2 miljard” (Provincie Z-H, 2020). De grote verliezen in het voorjaar werden met name geleden door het wegvallen van de internationale vraag. Een paar maanden later lijkt het beter te gaan met glastuinbouwbedrijven. De glastuinders hebben minder aangeplant en de lokale vraag naar bloemen en planten steeg. Het aanbod was dus lager en de (lokale) vraag hoog. Hierdoor konden er goede verkoopprijzen voor de producten gevraagd worden. Glastuinders die produceren voor de horeca hebben door de tweede golf en de daaruit volgende maatregelen wel weer een tweede klap te verwerken.

• •

REGIONAAL

GEMEENTELIJK

•

De glastuinbouw werkt al langer met strenge hygiëne-eisen voor het preventief buitenhouden van onder andere vuiligheid, ongewenste bacteriën, virussen en schimmels die een risico kunnen vormen voor teelt, oogst of kweek zoals bijvoorbeeld het recente Tomato Brown Rugose Fruit (ToBRF)-virus (Woltering, 2020). Deze protocollen en routines kunnen ook helpen tegen verspreiding van het coronavirus. Vaak is er een sluis waarin handen en schoenen worden ontsmet al standaard en wordt er bijvoorbeeld ook al gewerkt met handschoenen (die vaak worden verwisseld voor schone) (Schenkeveld, 2020). Daarnaast zijn de paden in de kassen breed genoeg om 1,5 meter afstand te houden. Het besmettingsgevaar ligt dus niet zozeer op de werkvloer zelf, maar meer bij het transport van en naar werk en de huisvesting van de (veelal) arbeidsmigranten.

Faillissementen

•

Opvallend is dat het aantal faillissementen in de periode mei tot oktober lager ligt dan in dezelfde periode in 2019 (zie figuur 2, CBS, 2020). Dit is te verklaren door de steunpakketten die immers ook bedrijven in stand houden die het anders niet hadden gehaald. Mochten de steunpakketten niet worden verlengd, maar de maatregelen wel worden verscherpt dan zal het aantal faillissementen naar verwachting sterk toenemen.

Glastuinbouw

•

De provincie Zuid-Holland zet in op het promoten van ‘korte keten initiatieven’ om zo een compensatie te zoeken voor de weggevallen internationale afzetmarkt. Daarnaast heeft de provincie 40.000 euro beschikbaar gesteld voor een onderzoek naar alternatief hergebruik van het overschot aan tuinbouwproducten. Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van BioBoost, in samenwerking met Greenport WestHolland. Andere financiers van het onderzoek, naast de provincie, zijn de gemeente Westland en Stichting Innovatie Glastuinbouw (SIGN). Waar bloemen en planten nu veelal worden vernietigd of gebruikt voor compost wordt er nu onderzocht of bijvoorbeeld kleur-, geur- en smaakstoffen van de bloemen/planten mogelijk hergebruikt kunnen worden in de cosmetische-, geur- en smaakindustrie (Z-H, 2020).

Steunmaatregelen overheid

•

In Pijnacker-Nootdorp waren er 650 Tozo aanvragen in maart/april/mei en 60 aanvragen in juni (QuickScan). Het ligt aan de branche/diensten of de 1,5 meter samenleving werkbaar is voor deze ondernemers en zij dus zonder de Tozo afkunnen in de toekomst.

Impact • •

In juni waren er 285 NOW toekenningen in de gemeente Pijnacker-Nootdorp (UWV, 2020). Kans dat een aantal bedrijven die eigenlijk failliet zouden gaan door de steunmaatregelen langer in leven zijn gehouden.

Escalatie

•

Afhankelijk of de overheid de NOW / Tozo regelingen wel/niet verlengt zullen bedrijven en zelfstandigen in de problemen kunnen komen (afhankelijk van sector structuur Pijnacker-Nootdorp)

Glastuinbouw

•

Er zijn 152 glastuinbouwbedrijven in Pijnacker-Nootdorp. Hieronder vallen 46 groentebedrijven (jaarlijks ca. 152 ha van de kas beteeld) en 84 sierteeltbedrijven (jaarlijks ca. 173 ha beteeld). Sierteelt is door corona aanzienlijk zwaarder getroffen dan de groenteteelt, wat dus ongunstig uitpakt voor Pijnacker-Nootdorp. In het begin van de corona crisis werd er veel schade geleden omdat er ontzettend veel weggegooid werd. Uiteindelijk is dit weer herpakt doordat de afname dichter bij huis goed ging (potplanten, sierteelt, buitenteelt). Dit ging zo goed dat sommige ondernemers topjaren hebben gedraaid (Focusgroep). Uit ambtelijke signalen van de gemeente en de bredere ervaring van Berenschot in de sector komt het beeld naar voren dat de ING en de ABN Amro terughoudend zijn in het verlenen van financieringen. De Rabobank doet, gevoed door haar beleid, de inspanning om elke casus apart te bekijken en te financieren. Wel zou daarbij een toets van 30% eigen vermogen als het gaat om financiering een harde eis zijn. Verder is het een belangrijke vraag of het beleid ook ‘op de werkvloer’ wordt toegepast en daarmee wordt herkend door de ondernemers zelf. Eventuele faillissementen binnen de glastuinbouw kunnen ook voor kansen zorgen in de reconstructie van de glastuinbouw: de betere (innovatieve / duurzame) bedrijven groeien en de “ophouders” ruimen het veld (Focusgroep).

•

•

• Arbeidsmigranten

•

•

Ondernemers

•

•

•

•

Uit een enquête, die in het kader van huisvesting van arbeidsmigranten is gehouden, blijkt dat een heel groot deel van werknemers die werkzaam zijn in de glastuinbouw arbeidsmigranten zijn. Maar uit deze enquête blijkt ook dat zestig procent van deze arbeidsmigranten het jaar rond aan het werk is en dus niet voor drie maanden. Dat is 700 FTE ongeveer (Focusgroep). De glastuinbouw heeft in de eerste paar maanden van de coronacrisis geen last gehad van de huiswaarts gekeerde arbeidsmigranten. Op verschillende bedrijven kwamen processen namelijk stil te liggen waardoor uitzendbureaus konden schuiven. Vanuit de glastuinbouwers is er ook nu (nog) geen roep om tekort aan personeel (Focusgroep). Hoewel het aantal faillissementen in de regio toenam, waren er minder faillissementen in Pijnacker-Nootdorp dan gedacht. In de gemeente bevinden zich relatief weinig bedrijven in zwaar getroffen sectoren (acht procent van het totale aantal bedrijven, zie figuur 1). Wel is de arbeidsmarkt kwetsbaar omdat er redelijk veel flexwerk in de gemeente en regio is. De landelijk zwaar getroffen sector horeca heeft dankzij de versnelde terrasverruimingen (waar er dertien van zijn aangevraagd waarvan twaalf goedgekeurd) redelijk goed kunnen draaien. Wel hebben de kleinere cafés en restaurants het lastiger vanwege de te handhaven maatregelen.

Ook moet in het najaar nog worden bezien in hoeverre er nog gebruik gemaakt kan worden van het terras. Echter, als gevolg van oplopende besmettingen moest de horeca in oktober wederom haar deuren sluiten (Rijksoverheid, 2020). De verwachting vanuit de branchevereniging en de centrummanagers is dat twintig procent van het aantal winkels in Pijnacker-Nootdorp versneld zal gaan stoppen. Er was al een transitie binnen de detailhandel waarbij de vraag naar fysieke winkels afnam en online winkelen toenam en deze beweging wordt door de coronacrisis versneld. Dit zorgt voor een ruimtelijke uitdaging waarbij winkelcentra aantrekkelijk moeten blijven voor zowel ondernemers als inwoners om naar toe te gaan (Focusgroep). De moeilijkheden met financiering zijn ook terug te zien bij de ondernemers die zich willen vestigen op bedrijventerreinen. Afstemming met de bank is ingewikkelder, moeilijker en duurt langer (Focusgroep).

•

Er was te zien dat mensen heel graag hun lokale ondernemers willen ondersteunen wat tevens werd aangejaagd door de actie “Heel PijnackerNootdorp helpt”. Hier ligt een kans om dat bewustzijn onder inwoners te vergroten en te zorgen dat zij ook vooral lokaal hun middelen besteden en de lokale ondernemers een warm hart toedragen. Dit biedt ook kansen voor de glastuinbouwers en andere foodbedrijven. Er

Impact •

Overig

•

was in de gemeente te zien dat mensen het leuk vonden om bij de lokale glastuinbouwers en boeren producten te kopen. Dit betekent verkortere ketens, minder vervoersbewegingen en is dus duurzamer. (Focusgroep). Corona zorgde ook voor meer innovatie en cohesie onder de ondernemers in Pijnacker-Nootdorp die nu nog meer de urgentie voelen om mensen naar de centra te trekken. Er werden allerlei lokale acties bedacht (social points die ingezet konden worden bij maatschappelijke organisaties of pluspunten die ingezet konden worden bij andere ondernemers). Daarnaast heeft de Viergang heeft een digitale app ontwikkeld, is RV Webdiensten voorlichting gaan geven op scholen en heeft Schep Welding units gebouwd voor ICs bij ziekenhuizen. W.b.t. grondverkoop: bedrijven die onzekerheid voelen schuiven de termijnen op en de gemeente bewoog daarin mee waardoor ontwikkelingen langzamer gaan. Maar er vinden nog steeds volop acquisitie gesprekken plaats en er is nog geen vraaguitval. Regionaal was de markt namelijk zwaar overspannen. Wonen ziet er iets rooskleuriger uit dan de bedrijventerreinen omdat bedrijven wellicht in de toekomst hun financiering niet meer rond kunnen krijgen (Focusgroep).

Figuur 1: Bedrijvenstructuur in Pijnacker-Nootdorp & invloed corona

Figuur 2: Aantal faillissementen in agglomeratie ‘s-Gravenhage

Bronnen CBS (2020). Daling export tuinbouwproducten. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/26/daling-export-tuinbouwproducten-in-april-2020 CBS (2020). Grootste daling consumentenvertrouwen ooit. 22 april 2020. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/17/grootste-daling-consumentenvertrouwen-ooit CBS. (2020). Werkzame beroepsbevolking; positie in de werkkring. https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82646NED/table?dl=3E1D7 CBS. (2020). Faillissementen; bedrijven en instellingen regio. https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82522NED/table CBS Statline (2020). Consumentenvertrouwen, economisch klimaat en koopbereidheid; gecorrigeerd. https:// opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/83693NED/table?dl=3A878

CPB (2011). Effecten stimuleringspakket; Op verzoek van het Ministerie van Financiën. Den Haag: Centraal Planbureau. CPB (2020d) Juniraming 2020. Den Haag: Centraal Planbureau. Doelenboom. (2020). Algemene omschrijving. https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/economie-en-glastuinbouw/algemene-omschrijving Ecorys. (2018). Economische analyse Pijnacker-Nootdorp. Greenports. (2020). Luchtvrachtcapaciteit nu opschroeven voor behoud handelsrelaties. https://www.greenports-nederland.nl/nl/persbericht-luchtvrachtcapaciteit IMF. (2020). World Economic Outlook, June 2020 : The Great Lockdown. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2020/06/24/WEOUpdateJune2020 ING. (2020). Een vijfde van de economie ligt stil in april en mei. https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-conomie/de-nederlandse-economie/publicaties/ing-scenarioscoronavirus-en-de-nederlandse-economie.html Josten, E. (2011). Werkgevers over de crisis. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Kalleberg, A. (2001). Organizing flexibility: the flexible firm n a new century. British Journdal of Industrial Relations, 39(4), 479-504. Koolman, X. (2020). Het is het virus, niet de lockdown. 26 mei 2020. ESB blog. https://esb.nu/blog/20059629/ het-is-het-virus-niet-de-lockdown KVK. (2020). Tozo 2.0: inkomensondersteuning en leningen.

https://www.kvk.nl/corona/tozo-inkomensondersteuning-en-leningen/ OnderwijsgroepNWH. (2020). Licentieverlenging Gewasbescherming. https://www.onderwijsgroepnwh.nl/cursus/licentieverlenging-gewasbescherming PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart Pijnacker-Nootdorp. (2020). Glastuinbouw. https://www.pijnacker-nootdorp.nl/direct-regelen/ondernemen/glastuinbouw/33784/ Rijksoverheid. (2020). Het coronavirus en de horeca en evenementen. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/ondernemers-en-bedrijven/horeca Rijksoverheid. (2020). Overzicht regelingen landbouw-, tuinbouw- en visserijsector. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele regelingen/overzicht-specifieke-regelingen-landbouw--tuinbouw--en-visserijsector Rijksoverheid. (2020). Veranderingen per 1 oktober. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/tozo/veranderingen-per-1 oktober Rijksoverheid. (2020). Veranderingen per 1 oktober. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/now/veranderingen-per-1 oktober RVO. (2020). Tegemoetkoming sierteelt en onderdelen voedingstuinbouw.

https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/tegemoetkoming-sierteelt-voedingstuinbouw Schenkeveld. (2020). Alert zijn op hygiëne zit in onze sector ingebakken. https://www.groentennieuws.nl/article/9234517/alert-zijn-op-hygiene-zit-in-onze-sector-ingebakken/ SCP. (2020). Maatschappelijke gevolgen van corona. Verwachte gevolgen van corona voor scholing, werk en armoede. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/07/09/verwachte gevolgen-van-corona-voor-scholing-werk-en-armoede UWV. (2020). Factsheet aanvragen NOW regelingen. https://www.uwv.nl/zakelijk/Images/factsheet-now.pdf UWV. (2020). Nieuwsflits Arbeidsmarkt, Mei 2020. 18 juni 2020. Amsterdam: UWV. Waarstaatjegemeente/UWV. (2020). Branches naar groeiverwachting. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=bf3afc13-1260-4cf9-ad2f-e923a6c570ef Waarstaatjegemeente/UWV. (2020). Ww-uitkeringen. Pijnacker-Nootdorp. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=b4e05c21-f6d2-4c50-98c2-bc36ffe3 Wiebes. (2020). Noodpakket banen en economie [Kamerbrief]. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z06352&did=2020D13456 Woltering. (2020). Hoe besmettelijk zijn corona en plantenvirussen? https://www.foodagribusiness.nl/hoe-besmettelijk-zijn-corona-en-plantenvirussen/ Zuid Holland. (2020). Coronavirus. https://www.zuid-holland.nl/actueel/coronavirus/ Zuid Holland. (2020).

Economie. https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/economie/ Zuid Holland. (2020). Provincie steunt onderzoek nuttig gebruik ‘corona’-overschot tuinbouw. https://www.zuid-holland.nl/actueel/nieuws/april-2020/provincie-steunt-onderzoek-nuttig gebruik-corona/

7. Ruimte en wonen Algemeen Pijnacker-Nootdorp telt 54.331 inwoners en heeft een oppervlakte van 38,60 km² (waarvan 0,95 km² water). De gemeente kent de volgende kernen: Delfgauw, Nootdorp en Pijnacker. Om de kernen van Pijnacker-Nootdorp bevinden zich natuur- en recreatieterreinen en agrarische bestemmingen (met name glastuinbouw). In Pijnacker-Nootdorp is de gemiddelde vraagprijs van aangeboden woningen sinds 2017 gedaald, met een lichte stijging in 2020 (Huizenzoeker). Het aantal aangeboden woningen in de gemeente is sinds 2013 sterk gedaald (Huizenzoeker). De gemeente heeft nog een aantal woningbouwprojecten (Ackerswoude, Keijzershof, Tuindershof en

de

Scheg)

en

daarbovenop

verwacht

de

gemeente

dat

er

tot

2040

nog

ongeveer

4.000

nieuwbouwwoningen

nodig

zijn.

Opvallend is dat de WOZ-waarde van de woningen met een gemiddelde van €315.000 in de gemeente Pijnacker-Nootdorp ver boven het Nederlands gemiddelde ligt (CBS, 2019). Deze is sinds 2015 ieder jaar gestegen (CBS, 2019). Pijnacker-Nootdorp kent relatief weinig alleenstaande huishoudens; 75,8% van de huishoudens in de gemeente is samenwonend (CBS, 2019). Het aandeel koopwoningen is in Pijnacker-Nootdorp met 71,4% aanzienlijk hoger dan het Nederlands gemiddelde van 57,4% (Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 2019). De relatief kleine huursector bestaat in Pijnacker-Nootdorp uit 20,1% sociale huur en 8,5% particuliere huur (Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 2019). In de Woonvisie van Pijnacker-Nootdorp (vastgesteld in juni 2020) staan vier pijlers centraal met aparte thema’s in het woonbeleid. Dit zijn: mooi wonen, prettig leven; passende woningen voor inwoners; duurzaam wonen; en een thuis voor alle doelgroepen (Woonvisie 2020-2030). Op 1 januari 2022 wordt de nieuwe omgevingswet van kracht. Hier is een programmaplan voor gemaakt.

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Een herkenbare en aantrekkelijke gemeente met Een herkenbare en aantrekkelijke gemeente

Inwoners kunnen en willen zich hier vestigen

Bepalen en faciliteren ruimtelijke kwaliteit voor

driemet kernen eenmet hoge woonkwaliteit drie met kernen een hoge woonkwaliteit.

en kunnen een lokale wooncarrière doorlopen.

aantrekkelijke (woon)omgeving.

Een herkenbare en aantrekkelijke gemeente met drie kernen met een hoge woonkwaliteit.

De geplande groei wordt afgerond.

Regisseren van het woningaanbod voor doelgroepen. Regisseren uitbreidingen in nieuwe woonmilieus.

Impact van corona INTERNATIONAAL NATIONAAL

•

Ondanks de coronacrisis is een stijgende trend te zien in de prijzen van koopwoningen op nationaal niveau (CBS). Wel stijgen de huizenprijzen door de coronacrisis minder hard dan voorheen, waardoor de oververhitte woningmarkt wat gekalmeerd wordt. De verwachting is dat de effecten op de woningmarkt steeds meer zichtbaar worden naarmate de coronacrisis langer duurt. De structurele krapte op de woningmarkt is echter niet voorbij (Vereniging Eigen Huis, 2020).

•

De gemiddelde huizenprijs zal dit jaar naar verwachting nog stijgen doordat de krapte op de woningmarkt aanhoudt, maar vanaf het einde van 2020 zal een daling inzetten van 2,1 procent gevolgd door een daling van 3,7 procent het jaar daarop (De Volkskrant, 2020).

•

Er worden soms extra coronaclausules opgenomen in koopcontracten. Die maken het mogelijk om het koopcontract te ontbinden wanneer een ernstige gezondheidssituatie ontstaat bij de koper of verkoper (Vereniging Eigen Huis, 2020).

Escalatie

•

De werkgelegenheid daalt sterk. Dit leidt samen met de angst voor baanverlies tot minder vraag naar koopwoningen. Hierdoor zullen er minder huizen worden verkocht en huizenprijzen zullen dalen (Gelderse impactmonitor, 2020).

Hypotheek

•

Voor mensen die door de coronacrisis te maken krijgen met minder inkomen of inkomensonzekerheid kan het moeilijk worden om een hypotheek af te sluiten (Vereniging Eigen Huis, 2020).

•

Door de lage hypotheekrente, en omdat veel mensen die al een huis bezitten hebben gekozen voor lange rentevaste perioden van tien tot twintig jaar, vormt de betaalbaarheid van een hypotheek echter (nog) niet per definitie een risico (Vereniging Eigen Huis).

•

Door werkloosheid door ontslag, of gebrek aan inkomen bij ZZP’ers kunnen betalingsproblemen ontstaan (Vereniging Eigen Huis).

•

De nationale huurmarkt is flink afgeremd door corona. De gemiddelde vierkante meterprijs van vrije sector huurwoningen is in vijf jaar niet zo weinig gestegen als in het eerste kwartaal van 2020 (Vastgoedmarkt, 2020).

•

Voor huurders kan een koopwoning kansrijker zijn dan ze gewend waren omdat de maandelijkse lasten vaak lager liggen dan bij een huurwoning. (Vereniging Eigen Huis, 2020).

Omgevingswet en omgevingsvisie

•

De Omgevingswet zal niet op 1 januari in 2021 in werking treden, maar wordt vanwege de coronacrisis uitgesteld naar 1 januari 2022 (Kamerbrief, S. van Veldhoven – Van der Meer, 1 april 2020).

Woningbouw

•

De bouw heeft nauwelijks te maken gehad met sluiting en hebben dus de omzetterugval kunnen beperken. Bij nieuwbouw kan er nog redelijk worden doorgewerkt aan lopende projecten. Door het protocol samen veilig doorwerken kunnen medewerkers in de bouw veilig werken en komt het werk niet stil te liggen (Rijksoverheid, 2020).

•

Er zijn echter wel gevolgen voor de renovatiesector te merken: woningcorporaties en zorginstellingen stellen renovatiewerkzaamheden uit omdat ze geen extra besmettingsgevaar willen voor hun bewoners en patiënten (ING, 2020).

•

Het aantal bouwvergunningen is sinds begin 2018 gedaald. Bouwvergunningen zijn een belangrijke indicator voor de toekomstige nieuwbouwproductie. Hierdoor (mede-door de stikstofbeperkingen) krimpt de sector (Impactanalyse en monitor, 2020; Rabobank, 2020).

Woningverkoop

Huur

Escalatie

Steunmaatregelen bouwsector

•

Als gevolg van de daling van de verlening van bouwvergunningen is de verwachting dat, ook zonder eventuele extra daling door corona-effecten, het aantal nieuwwoningen op de korte termijn gaat dalen (Impactanalyse en monitor, 2020).

•

Op de lange termijn is de bouwsector kwetsbaar. De kans op vertraging van projecten neemt toe. Buitenlandse werknemers keren deels terug naar hun land van herkomst, waardoor sommige disciplines op de bouwplaats dreigen weg te vallen (Rabobank, 2020).

•

Sterke afname in nieuw- en verbouw kost veel banen (QuickScan).

•

Er ontstaan serieuze problemen als de crisis aanhoudt en meer capaciteit uitvalt, bijvoorbeeld als buitenlandse bouwvakkers niet terugkeren naar Nederland (Vereniging Eigen Huis, 2020).

•

Er zijn diverse steunmaatregelen waar bouwbedrijven wegens de coronacrisis gebruik van mogen maken. Zo is er de NOWregeling waardoor werkgevers een aanvraag kunnen indienen voor een substantiële tegemoetkoming en hiervoor van UWV een voorschot ontvangen waardoor zij werknemers met een vast contract door kunnen betalen (Bouwend Nederland, 2020).

•

Er zijn diverse fiscale maatregelen genomen voor ondernemers (Bouwend Nederland, 2020).

•

Het is mogelijk om uitstel van belastingbetaling aan te vragen door het coronavirus (Bouwend Nederland, 2020).

•

Kleinere ondernemers kunnen gebruik maken van de Klein Krediet Corona (KKC).

•

Pijnacker-Nootdorp heeft relatief veel koopwoningen (70% van het woningaanbod) (Allecijfers, 2020). Het aanbod van deze koopwoningen is hetzelfde gebleven. Er was een kleine dip in de verkoop maar deze is inmiddels weer aangetrokken en op hetzelfde niveau als een jaar geleden. De vraagprijzen van woningen zijn gestegen (QuickScan).

•

De gemeente Pijnacker-Nootdorp bouwt voornamelijk voor de duurdere woonsoorten en de vraag is of mensen nog bereid zijn om veel geld te investeren. Het risico is dat mensen eerder blijven zitten op de plek waar ze zitten waardoor de wooncarrière stagneert. De vraag aan de onderkant is er wel, alleen is Pijnacker-Nootdorp niet een gemeente die de regionale woningnood zal gaan oplossen (Focusgroep). Wel moet in het achterhoofd worden gehouden dat bepaalde groepen financieel hard geraakt zullen worden door de coronacrisis. Er moet dus wel aandacht uitgaan naar de betaalbaarheid van woonruimte.

•

Een landelijke lockdown en het verergeren van de economische gevolgen kunnen leiden tot een toename van gedwongen verkoop.

•

Als mensen meer thuis moeten zitten dan zal de behoefte aan ruimte in en rondom het huis toenemen. Dit kan een trek vanuit de stad naar Pijnacker-Nootdorp betekenen waardoor de vraag naar woningen kan toenemen (Focusgroep). Om te illustreren: 75 procent van de woningen in Pijnacker-Nootdorp zijn grondgebonden en in Den Haag is dit (slechts) 21% (zie figuur 1).

•

De nieuwbouwproductie in Pijnacker-Nootdorp gaat goed en loopt vooralsnog gewoon door, de focus ligt hierbij eerder op

REGIONAAL GEMEENTELIJK

Woningverkoop

Escalatie

(Woning)bouw

temporiseren dan op nog meer nieuwbouw. De gemeente wil namelijk graag de mogelijkheid bieden voor een lokale carrière. (Nieuwbouw trekt voornamelijk mensen uit de regio waardoor de kans op een lokale carrière kleiner wordt. Meer mensen uit de regio betekent daarnaast ook een hogere druk op de woningmarkt.)

Omgevingswet en omgevingsvisie

Huur

Escalatie

Detailhandel

•

Door de onzekerheid die Corona met zich meebrengt is er de vraag of er nog budget beschikbaar is/blijft om nieuwe projecten te ontwikkelen (Focusgroep).

•

In verschillende gemeenten loopt de ontwikkeling van de omgevingsvisie vertraging op, wegens uitstel of aanpassing van het participatieproces. In sommige gemeenten verandert de inhoud van de Omgevingsvisie. Er wordt dan bijvoorbeeld besloten om wegens corona geen uitspraken te doen over nieuwe grootschalige woningbouw, omdat de snelheid van de ontwikkeling van gemeenten door grote onzekerheden moeilijk te bepalen is. De visie ziet er dan wat abstracter uit en er wordt meer in termen van waarden gesproken om richting te geven.

•

Ook verandert het proces van participatie. Zo vindt het participatieproces door de coronamaatregelen digitaal plaats. Soms wordt er voor gekozen om inwoners later in het proces te betrekken en eerst een ontwerp-visie te maken.

•

Er is een lichte stijging in het aanbod van huurwoningen (QuickScan). Het is voor Pijnacker-Nootdorp relevant om te onderzoeken waar dit door komt (corona, of een andere oorzaak?).

•

Er is een vermindering in mutaties van sociale huur (QuickScan). Corporaties geven op diverse manieren invulling aan betalingsregelingen voor huurders die door de crisis tijdelijk hun huur niet kunnen betalen (QuickScan).

•

Er is een lichte toename in huurachterstand (QuickScan).

•

Door de crisis ontstaat er mogelijk een toename van de doelgroep door inkomensverlies (QuickScan)

•

Door de crisis stijgt mogelijk het aantal wanbetalers/ mensen met een huurachterstand met meer huisuitzettingen tot gevolg (QuickScan).

•

Het aanbod in huurwoningen zal stijgen door faillissementen en de mutaties in sociale huur zullen verder afnemen (QuickScan).

•

Er is nog weinig leegstand in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. De visie is om detailhandel zoveel mogelijk in het centrum te centreren en de winkels in de aanloopstraten om te zetten naar woningen. Hier is echter nog weinig animo voor omdat een detailhandel bestemming meer waard lijkt te zijn dan een woonbestemming (Focusgroep).

Figuur 1: % grondgebonden woningen / appartementen in Den Haag en Pijnacker-Nootdorp

Den-Haag

Pijnacker-Nootdorp

0

20

40

% Grondgebonden woningen

60

80

100

% Appartementen

120

Bronnen Bouwend Nederland. (2020). Steunmaatregelen Coronacrisis: veelgestelde vragen. https://www.bouwendnederland.nl/actueel/onderwerpen-a-z/coronacrisis/steunmaatregelen. CBS (2020). Koopwoningen 7,6 procent duurder in juni. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/31/koopwoningen-7-6-procent-duurder-in-juni. CBS (2020). Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82550NED/table?dl=40C13 CBS (2019). Statistiek Waarde Onroerende Zaken. CBS (2019). Huishoudens. De Volkskrant (2020). Zal de coronacrisis tot betaalbare huizen leiden? Doelenboom. (2020). Wat willen we bereiken? https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/ruimte-en-wonen/algemene-omschrijving Gelderse impactmonitor (2020). De gevolgen van COVID-19 voor Gelderland. ING. (2020). Een vijfde van de economie ligt stil in april en mei. https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onzeconomie/de-nederlandse-economie/publicaties/ing-scenarios-coronavirus-en-de-nederlandse-economie.html. Impactanalyse en Monitor (2020). Effect van de coronacrisis op Noord-Hollandse economie. Huizenzoeker. Woningmarktcijfers. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive. PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart. Pijnacker-Nootdorp in cijfers.

(2019). Voorraad koopwoningen. https://pijnacker-nootdorp.incijfers.nl/dashboard/wonen/. Quick Scan. (2020). Quick scan effecten Corona: t.b.v. midtermreview. Rabobank. (2020). De 7 belangrijkste vragen over de coronacrisis in de bouw. https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/bouw/de-7-belangrijkste-vragen-over-corona-in-de-bouw/. Rijksoverheid. (2020). Veelgestelde vragen over het coronavirus en de bouw- en technieksector. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/ondernemers-en-bedrijven/bouwen-techniek. Van Veldhoven – Van der Meer, S. (2020). Kamerbrief inwerkingtreding Omgevingswet, 1 april 2020. Vastgoedmarkt. (2020). Huurmarkt remt flink af door corona. https://www.vastgoedmarkt.nl/financieel/nieuws/2020/04/huurmarkt-remt-flink-af-door-corona-101153317. Vereniging Eigen Huis (2020). Coronavirus: veelgestelde vragen. https://www.eigenhuis.nl/corona/veelgestelde-vragen#/. Woonvisie 2020-2030. (2020). https://www.pijnacker-nootdorp.nl/direct-regelen/bouwen-en-wonen/woonvisie-2020-2030/33734.

8. Mobiliteit Algemeen Pijnacker-Nootdorp is een gemeente in de Randstad waar veel mensen wonen die elders werken (forenzen). Dat leidt tot veel verkeersbewegingen. De mobiliteitsbehoefte is als gevolg van de coronacrisis sterk gedaald doordat de scholen sloten en mensen waar dat kon moesten thuiswerken. Het dagelijkse leven speelt zich sindsdien relatief meer rondom het huis af dan voor de coronacrisis, waardoor er minder noodzaak is voor lange afstandsvervoer. Het OV is vanaf 1 juli weer opengesteld voor niet-zakelijk reizen, al geldt er wel een mondkapjesplicht (Rijksoverheid, 2020). Doordat mensen vanwege corona de voorkeur geven aan individueel reizen is in de maand mei een stijging in de tweedehands autoverkoop (de Boer, 2020) en (elektrische) fietsen te zien. In Pijnacker-Nootdorp rijdt er een regiotaxi als aanvulling op het openbaar vervoer die voornamelijk van belang is voor mensen met een ziekte of beperking. Daarnaast faciliteert de gemeente leerlingenvervoer voor kinderen die niet zelfstandig naar school kunnen reizen en verder dan zes km van de school woonachtig zijn (Pijnacker-Nootdorp, 2020).

Ambities gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Duurzame mobiliteit

Een bereikbare gemeente

Wat gaan we daarvoor doen?

Faciliteren van efficiënt gebruik van de beschikbare weg- en parkeercapaciteit

Een verkeersveilige gemeente

Regisseren van instandhouding basisinfrastructuur

Schoon vervoer Faciliteren van verkeersveilig gedrag

Faciliteren van een schone vervoerswijze .

Impact van corona INTERNATIONAAL NATIONAAL

Verplaatsingen

•

Nvt

•

OV: In de tweede helft van maart 2020 daalde het dagelijks aantal instappers (check-ins) in het openbaar vervoer met bijna 90 procent ten opzichte van een vergelijkbare dag in 2019 (bron: CBS). Door versoepeling van de maatregelen is OV capaciteit sinds 1 juli weer maximaal. In de periode 20 juli – 4 augustus was het aantal reizigers echter 41 tot 57 % lager dan op een vergelijkbare dag in 2019 (bron: OV monitor CBS). Deze afname is toe te schrijven aan een toename in thuiswerken, de geldende mondkapjesplicht in het openbaar vervoer en angst voor het risico van besmetting. Aangezien het advies om thuis te werken is verlengd zal naar verwachting het aantal reizigers in het openbaar vervoer laag blijven. Auto: De coronacrisis remt de groei van het totale wegverkeer aanzienlijk (bron: KiM) Wel is het aantal verkopen van met name tweedehands auto’s gestegen; mogelijk door mensen die deze auto als vervanging van het OV (geen) gebruiken. (bron: BOVAG) Ook de belangstelling voor deelauto’s is toegenomen (bron: Trends in autoleasing). Toename autoverkopen en afname OV duiden op risico congestie, maar dat risico wordt mogelijk (geheel) teniet gedaan door de toename van het thuiswerken en (op termijn) de gevolgen van de mogelijke economische crisis. Fiets: In veel steden zijn tijdelijke fietsstroken ingericht op rijstroken die tot nu toe voor de auto gereserveerd waren.

In een onderzoek van het KiM gaf 20% van de ondervraagden aan ook na de coronacrisis meer te zullen fietsen (en wandelen). De verkoop van (elektrische) fietsen heeft een vlucht genomen. In mei steeg de verkoop van elektrische fietsen met 38 procent op jaarbasis. De vraag naar flexibele mobiliteitsvormen zonder lange termijnverplichtingen (bijv. deelauto’s of -fietsen en tweedehands leasing met kortlopende contracten) zal toenemen. Het ministerie van Waterstaat & Infrastructuur brengt wekelijks een rapportage uit over het aantal vervoersbewegingen. Deze rapportage komt overeen met wat er hier boven is geschreven. Er kan aan worden toegevoegd dat het vrachtverkeer en goederenvervoer i.t.t. andere vervoersbewegingen wel is gestegen t.o.v. 2019.