bijlage 2 Bijlagenboek Maatschappelijke Impactanalyse corona Pijnacker-Nootdorp (1225899)

Bijlagen Factsheets over de impact van corona per programma van de gemeente Pijnacker-Nootdorp De ontwikkelingen rondom corona volgen elkaar in rap tempo op waardoor actuele informatie in dit document kan afwijken van de realiteit op het moment van lezen.

1. Bestuur & Dienstverlening Algemeen De kern van het programma Bestuur & Dienstverlening is de verbinding: tussen en met het bestuur en inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen in de eigen gemeente, en met andere gemeenten in Haaglanden- en (vooral) MRDH-verband. Qua dienstverlening zet Pijnacker-Nootdorp in op (verdere) digitalisering – een ontwikkeling die door de coronacrisis in een stroomversnelling is gekomen. Meest in het oog springende omstandigheid is – net als alle gemeenten in Nederland – de financiële uitdagingen die op Pijnacker-Nootdorp afkomen. De financiële verhoudingen wat betreft de gemeenten staan al langere tijd onder druk. De coronacrisis maakt nog meer (pijnlijk) zichtbaar waar het knelt. “O.a. de BUIGsystematiek, Trap-op-trap-af-systematiek en huidige verdeelmechanismen zijn niet passend om deze situatie het hoofd te bieden.” (Fraanje & De Jong, 2020). “Gemeenten worden momenteel (nog los van de impact van de coronacrisis) door grote maatschappelijke opgaven uitgedaagd om te investeren. Maar door druk op de exploitatie kunnen ze geen dekking voor de bijbehorende kapitaallasten vinden. Ze hebben immers te maken met exploitatietekorten die zelfs met belastingverhogingen niet worden weggenomen. Er vindt daarom verdringing van gemeentelijke investeringen plaats door de lopende uitgaven op de exploitatie.

Over de periode 2015 -2018 hadden in totaal 152 gemeenten een negatieve netto investeringsquote, waar deze minstens boven de 2% zou moeten liggen” (VNG, 2020).

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Een krachtig bestuur en een effectief en

Goede democratische besluitvorming.

efficiënt werkende dienstverleningsorganisatie.

De publieksdienstverlening is naar

Wat gaan we daarvoor doen? Zorgen voor goede besluitvorming in de gemeenteraad en het college + in verbinding met de samenleving.

Onze positie in de Metropoolregio is benut.

Doorontwikkelen van de (digitale) dienstverlening.

tevredenheid van inwoners en ondernemers. Deelnemen aan, benutten en bewaken van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden.

Impact van corona Impact INTERNATIONAAL NATIONAAL

Nvt Vertrouwen in de overheid

Overheidsfinanciën

•

Het vertrouwen in de nationale en lokale overheid is tijdens de coronacrisis toegenomen.

•

Onderzoek van RIVM en Nivel wijst op een groot vertrouwen in de manier waarop de Nederlandse overheid probeert het coronavirus onder controle te houden: 72% heeft (veel) vertrouwen, 5% (helemaal) geen vertrouwen. In vergelijking met andere landen doet Nederland het volgens 70% van de deelnemers (veel) beter, terwijl een kleinere groep het beleid als (veel) slechter scoort (4%).

•

Wel zien we dat de stemming verandert: van ‘samen tegen corona’ naar het ter discussie stellen van maatregelen, protesten en minder bereidheid om maatregelen na te leven. Institutionele crisis?

•

Met de acute crisissituatie achter de rug en de (stapsgewijze) beweging naar de situatie pre-corona zal het overheidsoptreden tijdens de crisis (verder) ter discussie komen te staan. Een recent voorbeeld is het verschil in inzicht tussen het kabinet en de Veiligheidsregioburgemeesters over de meerwaarde van mondkapjes in de openbare ruimte. Dergelijke discussies bínnen het openbaar bestuur zullen het vertrouwen in de overheid mogelijk doen afnemen.

•

Doordat de belastinginkomsten van de overheid sterk terugvallen loopt de overheidsschuld (bruto gevestigde schuld) de komende twee jaar mogelijk op tot boven de 60% van het bbp. Omdat de economie de opgelopen achterstand niet geheel goed maakt, en het oplopen van de overheidsschuld na 2021 moet worden gestabiliseerd, zal een aanpassing van de overheidsuitgaven nodig zijn. Het op orde brengen van de overheidsfinanciën en het tempo waarmee komt als opdracht bij een volgend kabinet te liggen dat vanaf begrotingsjaar 2022 het roer volledig overneemt.

“Ik realiseer me dat gemeenten de voorkeur hebben om nu bovenop de genomen maatregelen afspraken te maken over structureel extra middelen. Daarvoor vind ik het echter te vroeg: het is onzeker hoe het sociaal domein en de coronacrisis zich zullen ontwikkelen in de toekomst. Daarnaast hebben gemeenten ook zelf een rol in de kostenbeheersing. Vooralsnog ben ik tevreden over de afspraken tussen het kabinet en medeoverheden.” (Ollongren, 2020). Beleidsmatig

•

Benut kansen om reeds voorgenomen langetermijndoelen sneller te realiseren De crisis heeft al bestaande zwakheden blootgelegd, op de arbeidsmarkt, in onze productiestructuur, in de druk op ruimte en leefomgeving. Deze crisis lijkt een moment om reeds in gang gezette veranderingen te versnellen, bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt of in de zorg, het onderwijs en ten aanzien van meer duurzaamheid. Schonere lucht, een stillere leefomgeving, digitaal werken, verminderde drukte, de herwaardering van publieke diensten, dit alles geeft een doorkijk naar mogelijke alternatieven. Ga na waar synergiekansen benut kunnen worden. Geef, bijvoorbeeld, voorkeur aan herstelmaatregelen voor de sociale en economische effecten van de coronacrisis, die tevens kansen bieden voor de kwaliteit van de leefomgeving. Zo kunnen bijvoorbeeld geplande investeringen naar voren worden gehaald, zodanig dat deze effectief versnelling brengen in de realisatie van vaststaande beleidsdoelen en tevens nieuwe economische bedrijvigheid en werkgelegenheid opleveren. Voorbeelden van dergelijke synergiekansen zijn onder meer te vinden in het voorgenomen klimaatbeleid en de bijbehorende inzet op verduurzaming van de industrie, de energievoorziening, de mobiliteit, de gebouwde omgeving en het grondstoffengebruik. Ook synergie met EU-beleid is te benutten voor versnelling van opstart en herstel in ons land.

De Brede Maatschappelijke Heroverwegingen en ideeën om via een investeringsfonds het duurzaam groeivermogen van Nederland te versterken, kunnen in dit licht worden benut (advies planbureaus).

Informatiesamenleving

“Het moge duidelijk zijn dat investeringen in digitalisering de impact van deze crisis mitigeren. Wat betreft het belang en de urgentie van een goed functionerende en waardenvolle informatiesamenleving hebben we de wind zodoende vol in de rug. Tegelijkertijd levert dit nieuwe vraagstukken op. Europol bracht begin april een rapport uit dat schetst hoe digitale dreigingen en desinformatie zijn toegenomen. Iedereen is toegewezen op digitaal werken, maar niet iedereen is even digitaal vaardig (bijvoorbeeld leraren die met Zoom werken). Enerzijds leidt dit tot risico’s voor digitale- en informatieveiligheid. Anderzijds leidt dit tot een groeiende ongelijkheid: bijvoorbeeld tussen de ondernemer die wel gedigitaliseerd is en degene die dat niet is. Bovendien kent niet iedereen dezelfde thuissituatie.” (VNG) •

Veel criminaliteit speelt zich online af in een anderhalvemetersamenleving. Daarom moet er geïnvesteerd worden in digitale veiligheid. Daarnaast is het belangrijk om aandacht te besteden aan het borgen van toegankelijkheid voor mensen die minder digitaal vaardig zijn.

Lange termijn: Digitalisering is in een maatschappij op afstand ontzettend belangrijk. Er is veel aandacht voor digitale (grond)rechten, bijvoorbeeld over de toepassing van apps bij het bestrijden van het virus. Deze grondrechten moeten goed gereflecteerd worden. Daarnaast moet worden geïnvesteerd in ‘menselijk kapitaal’, om de versnelde digitalisering in gemeenten te faciliteren en fouten te voorkomen. •

“Een groot deel van de werkenden heeft gehoor gegeven aan het thuiswerkadvies van het kabinet. Het aandeel van de werkenden dat (gedeeltelijk of volledig) thuiswerkt, is als gevolg van de coronacrisis flink toegenomen, van ongeveer 1/3 vóór de coronacrisis tot 4556% aan het begin van deze crisis. Het aandeel werknemers dat volledig thuiswerkt, is gestegen van ongeveer 6% vóór corona naar zo’n 39% in april 2020. Wel is het aandeel thuiswerkers tussen mei en juli weer wat gedaald, vooral het aandeel werkenden dat (bijna) volledig thuiswerkt. Dit komt waarschijnlijk ten dele doordat het kabinet de coronamaatregelen in de periode mei-juli heeft versoepeld. Wel ligt het aandeel thuiswerkers nog aanzienlijk hoger dan voor de coronacrisis.” (KiM, 2020, p. 39). Over de maanden daarna zijn nog harde cijfers, maar de verwachting is dat het aantal thuiswerkers weer is gestegen als gevolg van de gedeeltelijke nieuwe lockdown (Rijksoverheid, 2020).

•

Het grootste gedeelte van de thuiswerkers ervaart het werken vanaf huis positief (55-70%). Men ervaart meer autonomie en flexibiliteit in werktijden en vindt het prettig om geen reistijd meer te hebben. Desalniettemin worden ook nadelen ervaren zoals het missen van collega’s en zorgt werken vanuit huis voor een verstoorde werk/privébalans (KiM, 2020).

•

De verwachting is dat mensen ook na de coronacrisis meer thuis zullen blijven werken. Uit onderzoek van het KiM (2020) blijkt dat maar tien procent van de mensen verwacht weer fulltime te gaan werken op locatie.

Democratisch proces

•

Vergaderingen van het AB, de bestuurscommissies Va en Ev en de adviescommissies Va en Ev van de MRDH vinden fysiek doorgang. Toehoorders kunnen zich vooraf aanmelden; indien het animo te groot is, wordt er een videoverbinding opgezet.

Escalatie

Vergaderingen van het AB, de bestuurscommissies Va en Ev en de adviescommissies Va en Ev van de MRDH vinden op afstand plaats.

Thuiswerken

REGIONAAL

GEMEENTELIJK

Overheidsfinanciën

•

Gemeenten worden gecompenseerd voor inhaalzorg in de jeugdhulp en Wmo en meerzorg (maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, via centrumgemeenten), sociale werkbedrijven, culturele infrastructuur, voorschoolse opvang, toeristenbelasting en parkeerbelasting (Gemeentekas & Berenschot, juli 2020). Hoe lang deze compensatie doorloopt, is nog niet duidelijk.

•

“De reeds langer bestaande structurele vraagstukken in de financiële verhoudingen komen door de coronacrisis − en de economische en maatschappelijke gevolgen van de crisis − nóg indringender op tafel. Ondanks alle problemen en complicaties in de adequate financiering van gemeenten is het duidelijk dat de antwoorden van de gemeenten op de gevolgen van de crisis geld kosten. De theoretische oplossingsrichtingen zijn: − langslopen van alle standaard bezuinigingsopties (kaasschaaf, wegstrepen onderuitputting, focus op kerntaken, minder inhuur, etc.); − hard kiezen voor bepaalde prioriteiten en tegelijkertijd even hard kiezen om andere wenselijke en noodzakelijke investeringen te schrappen; − andere spelregels gaan en mogen hanteren (o.a. het veranderen van de verplichtingen voor gemeenten in de wet Financiële verhoudingen, Fido en Hof, het inrichten van een Nationaal Herstelfonds waar gemeenten een beroep op kunnen doen voor hun herstelprogramma’s).” (Platform31, 2020)

Escalatie

Gemeentelijke tekorten lopen op. In hoeverre hiervoor ook op lange termijn wordt gecompenseerd door het rijk, is op moment van schrijven nog ongewis. Zeker is dat gemeenten (fors) zullen moeten bezuinigen.

Democratisch proces – functioneren van de raad

“Begin april is de (spoed)wet digitale beraadslaging in werking getreden, waardoor raadsvergaderingen weer konden plaatsvinden. Het lijkt duidelijk dat de digitale vorm niet ideaal is en we moeten waken dat het democratische proces vitaal en kritisch blijft, maar het is in elk geval beter dan geen vergadering.” (VNG, 2020) •

De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp is vanaf juni fysiek gaan vergaderen en al vanaf april digitaal. De fysieke vergaderingen zijn echter met één fractievertegenwoordiger per partij wat maakt het moeilijker maakt om ruggenspraak te hebben. Daarnaast is er geen publiek aanwezig. Daarnaast wordt er minder activiteiten georganiseerd tussen raadsleden en inwoners waardoor en minder contactmomenten zijn (Focusgroep).

Lange termijn: De crisisbesluitvorming is geëvalueerd en de lessen uit de praktijk, zoals digitale participatie, worden in de lokale democratie ingebed. Lange termijn: Uiteindelijk zullen gemeenteraden in aangepaste vorm weer fysiek vergaderen. Evaluatie van de besluitvorming in crisistijd levert lessen op voor de lokale democratie. Escalatie

Gemeenteraden blijven op afstand besluiten en vergaderen. Agenda’s lopen vertraging op.

Democratisch proces – controlerende rol van de raad

•

Gemeenteraden zijn tijdens de crisis op afstand komen te staan. Besluitvorming vindt plaats op het niveau van de Veiligheidsregio’s. Evaluaties vinden achteraf plaats en beraadslaging is niet openbaar, wat goede controle onmogelijk maakt. Met de nieuwe (tijdelijke) corona spoedwet die in de toekomst de huidige noodverordeningen moet vervangen wordt de rol van de raad wellicht anders, omdat er dan meer ruimte en verantwoordelijkheden naar het lokale niveau worden verplaatst.

•

Gemeenteraden pakken hun kaderstellende en controlerende rol (weer) op.

Escalatie

Gemeenteraden blijven op afstand staan; democratische controle staat onder druk.

Democratisch proces – participatie en inspraak

•

Corona zorgt voor een andere manier van participatie. Digitaal vaardige en mondige mensen weten de gemeente te vinden (en anderen dus misschien niet).

•

De visie op publieksdienstverlening van de gemeente Pijnacker-Nootdorp is: digitaal & persoonlijk als het nodig is. De coronacrisis laat echter zien dat dit wel moet kunnen. Mensen die niet digitaal vaardig zijn en wel de gemeente nodig hebben konden nu immers moeilijker de gemeente bereiken. Hoe anticipeer je hierop als gemeente? (Focusgroep)

Escalatie

Fysieke inspraak- en participatietrajecten zijn niet mogelijk. Ze zijn uitgesteld of vinden digitaal plaats.

Democratisch proces – verkiezingen maart 2021

•

Het ministerie beziet welke maatregelen nodig zullen zijn en wint daarover advies in bij het RIVM. Voor sommige maatregelen zal een wetswijziging noodzakelijk zijn. Er is hierbij ook aandacht voor de inzet van bijvoorbeeld mobiele stemlocaties. Daarnaast wordt als alternatief scenario het zogenaamde briefstemmen bekeken. De mogelijke uitwerking van het briefstemscenario zal met een aantal gemeenten worden besproken. De minister van BZK heeft toegezegd de Tweede Kamer vóór 1 september te berichten hoe de verkiezingen moeten worden georganiseerd met inachtneming van COVID-19 (VNG, 2020).

Organisatie

•

Tijdens de crisis is er een disbalans ontstaan tussen medewerkers die overbelast of juist onderbelast (“Ik sta langs de zijlijn”) zijn (’t Hart, 2020).

•

Het animo voor thuiswerken is groot. 49 procent dit ook na de coronacrisis voor een deel blijven doen. Voor mensen met kinderen ligt dit percentage aanzienlijk lager. (onderzoek Intermediair). Uit de focusgroep blijkt dat de meeste mensen bij de gemeentelijke organisatie graag weer willen werken op kantoor waarmee Pijnacker-Nootdorp dus iets af lijkt te wijken van het nationale beeld zoals geschetst door het KiM (2020).

•

De coronacrisis heeft een enorme boost gegeven aan tijd- en plaatsonafhankelijk werken kan. De verwachting is dat er een nieuw evenwicht zal ontstaan tussen aanwezigheid thuis en op het werk: thuis (geconcentreerd) werken; verantwoord ontmoeten (brainstormen, persoonlijke en vertrouwelijke gesprekken) op het kantoor.

•

Vergaderfaciliteiten zullen moeten worden aangepast aan meer afstand.

Het zwaartepunt ligt op de exitstrategie. De crisisorganisatie wordt afgebroken. Taken en activiteiten die zijn blijven liggen, worden opgepakt/geïntensiveerd. Escalatie

De crisisorganisatie zal opnieuw moeten worden opgetuigd. Zonder hier actief op te sturen, blijft genoemde disbalans in stand of wordt zelfs heviger, met risico’s voor het welzijn van het personeel (burn-outs e.d.).

Dienstverlening en communicatie

Escalatie

•

Corona zorgde voor uitstelgedrag: mensen moesten bellen om een afspraak te maken waarna er een afweging werd gemaakt of een afspraak daadwerkelijk nodig was. Dit zorgt voor een drempel (Focusgroep). Klantcontacten is terug op het oude niveau en zal mogelijk een periode pieken vanwege de benodigde inhaalslag: eerder uitgestelde afspraken, huwelijken e.d. gaan nu alsnog door. De specifieke corona-gerelateerde klantcontacten nemen af.

•

Net als elke andere organisatie moest de gemeente een snelle omslag maken naar digitaal werken. Dit vergde zowel aanpassingsvermogen van de mensen aan de kant van de gemeente, als van de inwoners. De grootste impact die corona op dit onderwerp had was dat persoonlijk contact helemaal niet meer mogelijk was. Dus wanneer bijvoorbeeld ouderen het moeilijk vonden om via de digitale weg producten aan te vragen, dan konden ze voorheen nog naar de SWOP of naar de bieb voor digitaliseringscursussen. Dat soort middelen waar je fysiek contact voor moet hebben vielen weg. Doelgroepen moeten weten waar ze terecht kunnen en hoe ze gebruik moeten maken van al die producten en diensten.

•

Blijvende aandacht voor communicatie over maatregelen. Vertrouwen van inwoners in de gemeente kan afnemen af omdat zij niet snappen waarom bepaalde maatregelen worden genomen en/of de gemeente wel/geen ondersteuning kan bieden.

Het corona-gerelateerde klantcontact blijft. Voor andere gemeentelijke dienstverlening moet worden gezocht naar langdurige digitale alternatieven. Intensieve aandacht voor communicatie over maatregelen.

Bronnen Doelenboom. (2020). Wat willen we bereiken? https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/bestuur-en-dienstverlening/algemene-omschrijving Franje & de Jong. (2020). Het openbaar bestuur voorbij Corona. https://research.vu.nl/ws/portalfiles/portal/104539820/HetopenbaarbestuurvoorbijCorona20200618.pdf Ollongren. (2020). Kamerbrief financiële positie van gemeenten. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/06/22/kamerbrief-over-financiele-positie-van-gemeenten KiM. (2020). Thuiswerken en de coronacrisis. Een overzicht van studies naar de omvang, beleving en toekomstverwachting van thuiswerken in coronatijd. https://www.kimnet.nl/binaries/kimnet/documenten/rapporten/2020/08/31/thuiswerken-en-de-coronacrisis/KiM+rapport+Thuiswerken+en+de+coronacrisis.pdf PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart Platform31. (2020). De coronacrisis en de stad. https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2020-07/De-coronacrisis-en-de-stad_0.pdf Rijksoverheid. (2020). Gedeeltelijke lockdown om besmettingen terug te dringen. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/13/gedeeltelijke-lockdown-om-besmettingen-terug-tedringen Van ’t Hart. (2020). Covid-19 lectures. https://www.successfulpublicgovernance.com/presentation VNG. (2020).

Dienstverlening in de anderhalvemetersamenleving. https://vng.nl/sites/default/files/2020-05/handreiking-dienstverlening-anderhalve-meter-samenleving.pdf VNG. (2020). Monitor corona. Gevolgen voor gemeenten en vereniging. Den Haag.

RIVM. (2020). Vertrouwen in de Nederlandse aanpak. https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden/communicatie-en-vertrouwen

2. Veiligheid & Duurzaamheid Algemeen De gemeente Pijnacker-Nootdorp valt in de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). Binnen de veiligheidsregio wordt in regionaal verband samengewerkt met verschillende partijen op het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing. Sinds het begin van de coronacrisis in maart is binnen alle veiligheidsregio’s GRIP-4 van kracht en in elke veiligheidsregio vindt overleg plaats tussen een regionaal beleidsteam, de voorzitter van de veiligheidsregio en de overige burgemeesters over de invulling van de regionale noodverordeningen (op het moment van schrijven waren dat er al maar liefst vijftien). Vanaf 14 oktober geldt er een nieuwe landelijke gedeeltelijke lockdown waarbij wederom de horeca zijn deuren moet sluiten, er beperkingen zijn op de groepsgrootte, er een avondklok is voor de verkoop van alcohol en evenementen zijn verboden (Rijksoverheid, 2020). Ook heeft het kabinet een routekaart gepresenteerd met daarop verschillende schaalniveaus en bijbehorende maatregelen. Er is een publieke versie van de routekaart en een versie voor bestuurders (Rijksoverheid, 2020). Pijnacker-Nootdorp heeft op het gebied van duurzaamheid de ambitie uitgesproken om initiatieven die bijdragen aan een duurzame en energie-neutrale gemeente te regisseren en te faciliteren. Ook omtrent de Regionale Energie Strategie wordt samengewerkt met verschillende gemeenten.

Pijnacker-Nootdorp valt in de RES-regio Rotterdam-Den Haag en werkt met 22 gemeenten samen aan energietransitie.

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Veilige woonkernen met oog voor

Een veilige gemeente om in te wonen, te

Regisseren en faciliteren van veiligheid en

duurzaamheid waar inwoners, ondernemers en

werken en te recreëren.

leefbaarheid door en met inwoners, bedrijven en partners.

organisaties zich actief inzetten en zich betrokken voelen. Een duurzame en energieneutrale gemeente.

Bepalen van randvoorwaarden om veilig te kunnen wonen, werken en recreëren. Regisseren en faciliteren van initiatieven die bijdragen aan een duurzame en energieneutrale gemeente.

Impact van corona Impact INTERNATIONAAL

Veiligheid

•

Er ontstaat een fysiek veiligheidseffect doordat meer mensen door de crisis ten gevolge van Corona op bijstandsniveau moeten leven. Mensen met een inkomen op bijstandsniveau leven aanmerkelijk korter en in minder goede gezondheid dan mensen met een hoger inkomen (Helsloot in: Het openbaar bestuur voorbij Corona, 2020).

Milieu

•

De wereldwijde aandacht voor klimaatvraagstukken vermindert (QuickScan). De recessie heeft naar alle waarschijnlijkheid invloed op het tempo van uitvoeren van Het Klimaatakkoord (VNG monitor corona). Nederland loopt achter op andere landen met plannen voor een groen herstel van de economie na corona (Trouw, 2020). De meeste doelstellingen van de VN-Biodiversiteitsconventie (CBD) voor 2020 zullen niet worden gehaald, en als de huidige trends van de afgelopen decennia aanhouden zal de biodiversiteit blijven afnemen. Als de overheid verwacht dat bedrijven bijdragen aan de CBD-doelstellingen na 2020 en aan het tegengaan van verder biodiversiteitsverlies, dan moet ze – nog meer dan voor de corona-pandemie- overwegen wat de meest geschikte rol en instrumenten zijn om bedrijven te betrekken bij fundamentele veranderingen en ze te stimuleren om meer pro-actieve strategieën te overwegen (Planbureau voor de Leefomgeving, 2020).

• •

NATIONAAL

Escalatie

•

Het nastreven van internationale klimaatdoelen wordt door de coronacrisis verwaarloosd, waardoor de klimaatdoelen niet gehaald worden.

Broeikasemissies

•

Geschat wordt dat de mondiale CO2-emissies met 8% zouden kunnen dalen: een combinatie van 6% afnemende energievraag, met een verschuiving in de brandstofmix van olie en kolen naar hernieuwbare energie. Deze afname is zesmaal zo groot als tijdens de financiële crisis van 2008. Zonder verstandig beleid, waarschuwt het IEA, zal de rebound daarna groter dan de afname kunnen zijn (Planbureau voor de Leefomgeving, 2020).

Criminaliteit

•

Door de coronacrisis wordt meer gebruik gemaakt van computers en telefoons. Cybercriminelen maken misbruik van deze situatie en brengen valse e-mails en smsjes in omloop. Ook worden er phishing-methodes gebruikt om bijvoorbeeld toegang te krijgen tot bankgegevens en worden steeds meer mensen opgelicht door malafide webshops die corona-gerelateerde producten zoals mondkapjes aanbieden (CCV, 2020). De coronacrisis biedt ook kansen voor de ondermijnende criminaliteit. Denk aan criminelen die nu hun kans schoon zien om crimineel geld te investeren in bedrijven (bijv. horeca) die het financieel zwaar hebben. Door corona-babbeltrucs worden senioren het slachtoffer van oplichting. Criminelen doen zich voor als onderzoekers die onderzoek doen naar het coronavirus waardoor senioren toegang verlenen tot hun woning. Ook worden nep-collectes tegen het coronavirus georganiseerd (CCV, 2020).

• •

Overlast

• •

•

Doordat mensen meer thuis zijn, stijgt het aantal meldingen van burenoverlast of burenruzies (CCV, 2020). Doordat er door corona meer thuis gewerkt wordt is er naar verwachting minder geluidshinder van wegen, treinen en vliegtuigen (maar meer ervaren geluidshinder van bijvoorbeeld buren, geluidshinder in Pijnacker-Nootdorp is sinds maart elke maand gestegen, bron: Waarstaatjegemeente/Politie, 2020). Ondanks de oproep om afstand te houden in deze tijden van social distancing hebben jongeren de straat weer gevonden als plek om samen te komen (CCV, 2020).

Impact Luchtkwaliteit

Broeikasemissies

•

Men werkt meer vanuit huis waardoor het woon-werkverkeer drastisch gereduceerd wordt. Er ontstaan kortdurende effecten, zoals vermindering van de CO2-uitstoot en verbetering van de luchtkwaliteit.

•

De coronamaatregelen hebben als gevolg dat er minder verkeer is op de weg en in de lucht. Hierdoor daalt het CO² en het fijnstof waardoor er minder luchtvervuiling is. Dit zorgt voor positieve effecten op het milieu. Echter, tijdens de coronacrisis bleven de grootvervuilers nog steeds actief (in chemie en industrie) waardoor chemische dampen nog steeds opstegen. De uiteindelijke “milieuwinst” is dus beperkt. “Wanneer economische neergang de zware industrie, zoals raffinaderijen, staalindustrie en plasticfabrikanten raakt, kan het klimaat wel structureler verbeteren, als bijeffect van de crisis” (Bouma & Straver, 2020).

•

Het Planbureau voor de Leefomgeving schetst twee scenario’s met effecten van de coronacrisis op de Nederlandse broeikasgasemissies in 2020: In het eerste scenario blijven de economische gevolgen relatief beperkt en is er een emissiereductie die 4% sterker is dan zonder de coronacrisis het geval zou zijn. In het tweede scenario zijn de economische gevolgen veel ernstiger en kan de emissiereductie oplopen tot 8-9% ten aanzien van wat zonder de coronacrisis het geval zou zijn. Er dient dus rekening gehouden te worden met een sterke incidentele afname van broeikasgasemissies (Planbureau voor de Leefomgeving, 2020). Voor de stroomproductie ligt het in de lijn der verwachting dat het met wind- en zonne-energie goed zal gaan en dat kolenstook last heeft van ongunstige prijzen (Planbureau voor de Leefomgeving, 2020).

• Escalatie

•

Door onvoorziene ernst van de crisis valt de daling van de emissies in 2020 veel hoger uit dan geschat.

Energie

•

Bedrijven in de sector duurzame energie hebben door corona een tik gekregen. Voor de pandemie was er een tekort aan arbeidskrachten die verstand hebben van warmtepompen en zonnepanelen, nu zijn dat er te veel. Dat kan weer veranderen wanneer de investeringen in schone energie weer op gang komen (Trouw, 2020). Er zijn maatregelen getroffen om de nood te verlichten. Zo zijn subsidieregelingen opgerekt en komt er een premie van 35 euro op het inruilen van een oude energievretende koelkast. Ook is er 50 miljoen euro uitgetrokken om de renovatie en het energiezuinig maken van scholen en sportaccommodaties te versnellen (Trouw, 2020).

•

REGIONAAL

Afval

• • •

Het behalen van de landelijke doelstellingen voor restafval wordt lastiger (VNG monitor corona). Op straat is minder zwerfafval te zien, maar in natuurgebieden neemt het zwerfafval toe (Trouw, 2020). Ook zijn er berichten dat er minder zwerfvuil ligt, al lijkt dit zich meer te hebben verplaatst van de straat naar de natuurgebieden (Bouma & Straver, 2020).

Veiligheidsregio’s

•

Er komt meer druk op de veiligheidsregio’s. Er is intensieve samenwerking met de andere gemeentes in de veiligheidsregio Haaglanden. Handhaving van de noodverordening vraagt veel aandacht. De stapsgewijze versoepelingen leiden tot verwarring en vragen over interpretatie. Dit gold met name voor de zomermaanden waarin de regionale verschillen het grootste waren. De landelijke maatregelen die wederom gelden vanaf oktober helpen bij het creëren van overzicht en duidelijkheid. Dit zou tevens moeten bijdragen aan het handhaven van de maatregelen. Veiligheidsregio’s differentiëren in de interpretatie en uitwerking van de landelijke richtlijnen naar gelang de ernst van de situatie binnen hun regionale grenzen (Polman & Fraanje in: Het openbaar bestuur voorbij Corona, 2020).

• Escalatie

•

Er kan een nieuwe noodverordening worden uitgeschreven door de veiligheidsregio, waardoor strengere handhaving van de anderhalve metersamenleving gewenst is. Dit vraagt veel extra aandacht en capaciteit. De nieuwe corona spoedwet zal in plaats komen van al deze noodverordeningen.

Impact

GEMEENTELIJK

RES

•

Door de coronacrisis is het tijdsschema voor de regionale energiestrategie (RES) verruimd. De planning voor het aanleveren van de bestuurlijk vastgestelde concept-RES wordt verruimd van 1 juni naar 1 oktober 2020. Op 1 oktober start PBL de RES-analyse. De PBL-analyse komt op uiterlijk 1 februari 2021 beschikbaar en ook het toepassen van de verdeelsystematiek verschuift naar 1 februari 2021. Het opleveren van de RES 1.0 wordt verschoven naar 1 juli 2021. Uitgangspunt is dat de doelen zoals opgenomen in het Klimaatakkoord niet vertraagd raken (Energiestrategie regio Rotterdam Den Haag, 2020).

Escalatie

•

Een nieuwe crisis kan meer vertraging opleveren in het tijdsschema voor de regionale energiestrategie met mogelijke consequenties voor het behalen van de klimaatdoelen.

Afval

•

De kosten voor afvalverwerking door Avalex vallen naar verwachting hoger uit dan begroot doordat er meer bezoekers zijn van milieuparken.

Veiligheid

•

In het begin van de coronacrisis waren er in Pijnacker-Nootdorp, i.t.t. tot het nationaal beeld, geen significante veranderingen in lokale criminaliteitscijfers (QuickScan). De laatste (zomer)maanden is er een toename in o.a. woninginbraken en diefstallen uit auto’s t.o.v. dezelfde periode vorig jaar. Woninginbraken zakte aan het begin van de crisis heel erg in, maar nu is het absolute aantal woninginbraken weer bijna hetzelfde als in dezelfde periode vorig jaar. Het aantal auto-inbraken en diefstallen van auto’s is zelfs nog veel hoger t.o.v. dezelfde periode vorig jaar (ambtelijke bron Pijnacker-Nootdorp). Uit de focusgroep sociaal domein blijken er zorgen over o.a. (jeugd)werkloosheid te zijn. Wellicht dat dit voor meer onrust vanuit jongeren kan zorgen. Thuiszittende jongeren geven meer overlast, waardoor er een toename is van het aantal meldingen voor wijkzaken (QuickScan). Daarnaast is te zien dat huiselijk geweld toenam. Uit cijfers van de politie van augustus blijkt ook een toename van het aantal huisverboden in een relatief korte periode. Het aantal politieregistraties van overlast jeugd steeg in Pijnacker-Nootdorp aanzienlijk in de maanden mei tot en met juli. In augustus is er echter alweer een flinke daling ingezet, al is het aantal registraties met 33 nog wel dubbel zoveel als in augustus 2019 (Waarstaatjegemeente/Politie, 2020).

Handhaving van anderhalve meter is problematisch (VNG monitor corona). Navolging van de maatregelen neemt (verder) af door verminderde acceptatie welke wordt omschreven als “coronamoeheid” (IFV, 2020). Doordat de coronacrisis nu al lange tijd duurt én omdat er nog geen zicht is op het einde blijkt het moeilijk om draagvlak te creëren voor de maatregelen. Deze worden dan ook minder goed nageleefd (terug te zien in het aantal stijgende besmettingen).

• •

•

Escalatie

•

Als de crisis aanhoudt is de kans op werkloosheid groter, al kent Pijnacker-Nootdorp zelf weinig kwetsbare sectoren en werken de meeste inwoners van Pijnacker-Nootdorp in de zakelijke dienstverlening (in de regio). Wel zijn er relatief veel mensen met een flexcontract in de gemeente. Meer armoede en werkloosheid kunnen zorgen voor meer criminaliteit, huiselijk geweld, overlast en burengeschillen.

Milieu

•

Er ontstaat een mogelijke daling van investeringsbereidheid voor energiemaatregelen bij burgers en bedrijven door verlies van inkomsten (QuickScan). Er ontstaat discussie over de mogelijkheid en wenselijkheid van duurzame oplossingen in tijden van economische recessie (QuickScan). Wegverkeer is de grootste bron van luchtvervuiling in Pijnacker-Nootdorp (GGD Haaglanden). Hoewel de concentraties fijnstof nog onder de Europese normen vallen, kunnen ten gevolge van stikstofdioxide en fijnstof aanzienlijke gezondheidsrisico’s optreden (GGD Haaglanden). Door de coronacrisis is er echter minder verkeer op de wegen. Hierdoor verwachtte het RIVM een tijdelijke verbetering van de luchtkwaliteit, deze is echter grotendeels teniet gedaan door de tropische temperaturen van de zomer en de zomersmog die daardoor ontstond (RIVM, 2020).

• •

Impact Afval

•

• Duurzame Glastuinbouw

•

Er kwam in de eerste crisisweken meer druk op de milieuparken rondom Pijnacker-Nootdorp doordat mensen thuis werken en massaal hun huis gingen opruimen. Hierdoor nam de totale hoeveelheid ingezameld afval toe (QuickScan). Extra verwerkingskosten kunnen zorgen voor een flinke financiële tegenvaller op de begroting 2020 (VNG monitor corona). In Pijnacker-Nootdorp was te zien dat door het stijgende huishoudelijke afval er meer illegaal werd bijgeplaatst bij de (overvolle) verzamelcontainers (Focusgroep). Banken werken niet meer mee aan het financieren van investeringen in duurzaamheid, nieuwbouw of nieuwe teelten, wat dus een duurzame glastuinbouw kan tegenwerken. Daar staat tegenover dat eventuele faillissementen binnen de glastuinbouw als gevolg van de coronacrisis ook voor kansen kunnen zorgen in de reconstructie van de glastuinbouw: de betere (innovatieve / duurzame) bedrijven groeien en de “ophouders” ruimen het veld (Focusgroep Economie & Glastuinbouw).

Bronnen Doelenboom. (2020). Algemene omschrijving. https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/veiligheid-en-duurzaamheid/algemene-omschrijving Bouma & Straver. (2020). Gevolgen voor de natuur https://www.trouw.nl/nieuws/er-is-ook-een-winnaar-in-de-coronacrisis-het-milieu~b8516992/?referer=https%3A%2 F%2Fwww.google.com%2F CCV. https://hetccv.nl/onderwerpen/corona-en-veiligheid/. Energiestrategie regio Rotterdam Den Haag. (2020). Ruimte in tijdschema RES’en. https://www.resrotterdamdenhaag.nl/ruimte-in-tijdschema-resen/. GGD Haaglanden. https://gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefomgeving/luchtkwaliteit/. Quick Scan. (2020). Quick scan effecten Corona: t.b.v. midtermreview. PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart. Planbureau voor de Leefomgeving. (2020). Bedrijven en biodiversiteit: motieven en beleid voor natuurinclusief ondernemen. https://www.pbl.nl/publicaties/de-invloed-van-de-coronacrisis-opnederlandse-broeikasgasemissies-in-2020. Planbureau voor de Leefomgeving. (2020). De invloed van de Coronacrisis op Nederlandse broeikasgasemissies in 2020. https://www.pbl.nl/publicaties/de-invloed-van-de-coronacrisis-opnederlandse-broeikasgasemissies-in-2020. Planbureau voor de Leefomgeving. (2020).

Het effect van Corona op energie: voortdurend nieuwe inzichten. https://www.pbl.nl/blogs/het-effect-van-corona-op-energie-voortdurend-nieuweinzichten. Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. (2020) Briefadvies ‘Groen uit de crisis’. Rijksoverheid. (2020). Routekaart coronamaatregelen. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/10/13/risiconiveaus-en-maatregelen-covid-19 RIVM. (2020). Hebben corona-maatregelen effect op de luchtkwaliteit? https://www.samenmetenaanluchtkwaliteit.nl/nieuws/hebben-corona-maatregelen-effect-op-luchtkwaliteit. Trouw. (2020). Er is ook een winnaar in de corona-crisis: het milieu. https://www.trouw.nl/nieuws/er-is-ook-een-winnaar-in-de-coronacrisis-hetmilieu~b8516992/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F. Trouw. (2020). Zo komen we groener uit de coronacrisis. https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/zo-komen-we-groener-uit-de-coronacrisis~b751fbfa/. Veiligheidsregio Haaglanden. (2020). Noodverordening 10 augustus. https://www.vrh.nl/nieuws/noodverordening-10-augustus-2020. Waarstaatjegemeente/Politie. (2020). Melding overlast jeugd – Pijnacker-Nootdorp. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=facd32f8-f3ba-4318-b5c1-6245756cb0d5 Waarstaatjegemeente/Politie. (2020). Geluidshinder overig.

https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=389f2f14-0df1-4f36-83f7-69df1c38fc43 https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=389f2f14-0df1-4f36-83f7-69df1c38fc43

3. Collectieve voorzieningen Algemeen Pijnacker-Nootdorp is met ruim 200 verenigingen een levendige gemeente. Er zijn meerdere sportverenigingen en daarnaast zien we een culturele infrastructuur met het culturele centrum de Trucker (een poppodium gerund door vrijwilligers waar tevens gerepeteerd kan worden), het multidisciplinaire CulturA & Zo, ’t Speeltoneel (één van de grootste toneelverenigingen van het land) en verschillende kunstroutes (NatuurlijkPN, 2020). In het pand van stichting CulturA & Zo zijn naast de bibliotheek, theater, bioscoop en horeca ook verschillende welzijnsvoorzieningen gevestigd zoals SBJ Samen Sterk (een samenwerking tussen Stichting Jeugd- en Jongerenwerk MiddenHolland, de SWOP en de bibliotheek). Gezondheid van inwoners is ook een van de doelen die de gemeente Pijnacker-Nootdorp stelt bij collectieve voorzieningen. De huisartsen van Pijnacker en Nootdorp zaten al in een samenwerkingsverband dat verder is bestendigd door de Corona crisis. Per kern is er een crisiscoördinator aangesteld die dagelijks contact heeft met de praktijken over uitval van personeel en de distributie van persoonlijke beschermingsmiddelen. Tevens communiceren de crisiscoördinatoren met de regionale samenwerkingsverbanden en het Reiner de Graaf Gasthuis in Delft (Telstar, 2020).

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat Doelstelling

willen we

Wat gaan we

bereiken?

daarvoor

Participatie, zelfredzaamheid,

Inwoners zijn gezond en ontwikkelen zich naar

Faciliteren samenkracht en burgerparticipatie.

gezondheid en ontwikkeling van

vermogen.

doen?

Bepalen uitvoering taken Wet Publieke gezondheid.

inwoners. De jeugd groeit gezond, veilig en kansrijk op.

Inwoners zijn zo zelfredzaam mogelijk en participeren in de samenleving.

Bepalen toegang sociaal domein (kernteams). Faciliteren van sport- en cultuurvoorzieningen. Faciliteren en regisseren preventieve en algemene voorzieningen sociaal domein. Faciliteren en regisseren preventieve voorzieningen jeugd.

Impact van corona Scenario INTERNATIONAAL NATIONAAL

REGIONAAL

N.v.t. Sport

•

Per 1 juli is zowel binnen- als buitensport weer toegestaan en tijdens de wedstrijden hoeft er bij contactsporten geen 1,5 meter afstand gehouden te worden, voorafgaand aan de wedstrijd moet er wél afstand gehouden worden. Geforceerd stemgebruik langs het veld, zoals schreeuwen en spreekkoren, is niet toegestaan. (Rijksoverheid, 2020). Op het moment van schrijven is de maatregel zoals genoemd bij escalatie geldend.

Escalatie

• •

Maximaal 2 personen mogen met elkaar sporten (binnen en buiten). Zij houden onderling 1,5 meter afstand. Kinderen en jongeren tot en met 17 jaar hoeven tijdens het sporten onderling geen 1,5 meter afstand te houden. Maar er worden geen wedstrijden gespeeld tegen sporters van andere verenigingen. Onderlinge trainingspartijen mogen wel. Kinderen met klachten blijven thuis. (Rijksoverheid, 2020).

Cultuur

•

Culturele instellingen moeten vooralsnog draaien met een sterk verminderde capaciteit om de 1,5 meter te kunnen handhaven. Het verdienmodel is echter gebaseerd op volle zalen, kaartverkoop en baromzet en staat daarmee haaks op de 1,5 meter samenleving. Daar komt bij dat culturele instellingen (veelal) stichtingen zijn waardoor er gemikt werd op quitte spelen: er zijn vaak wel reserves, maar niet zoveel om de Corona crisis op te vangen.

Escalatie

•

Culturele instellingen zullen de deuren weer moeten sluiten.

Steunpakket

•

Gemeenten, provincies en waterschappen krijgen een eerste steunpakket van ruim 566 miljoen euro voor het overeind houden van dienstverlening richting hun inwoners. In dit pakket staat er €84 miljoen voor openbare bibliotheken, muziekscholen, musea, filmhuizen en de lokale informatievoorziening, €90 miljoen voor kwijtschelden huur sportverenigingen en €144 miljoen voor jeugdzorg en WMO (Rijksoverheid, 2020). Het kabinet heeft bovenop de al geldende steunmaatregelen nog eens 482 miljoen extra vrijgemaakt voor de cultuursector (Rijksoverheid, 2020).

Gezondheidszorg

•

Bij aanhouden of verergeren crisissituatie komt de mentale gezondheid van met name ouderen en kwetsbare groepen extra onder druk te staan. Het is nog niet te overzien of er sprake is van langdurige psychische klachten als gevolg van de crisis. GGD Haaglanden voegt het volgende toe: “over het effect van (de maatregelen rondom) Corona zijn in de breedte al duidelijk aanwijzingen dat gezondheidsachterstanden worden vergroot. Cijfers op gemeenteniveau zullen hoogstwaarschijnlijk vanuit de Gezondheidsmeter 2020 kunnen worden geleverd, maar de urgentie vraagt per direct aandacht. GGD Haaglanden is hier ook mee aan de slag en gaat met de gemeenten in gesprek.”

GGD (Haaglanden)

•

Er ligt veel druk op de GGD door het moeten uitvoeren van Coronatesten, het beantwoorden van vragen en de bron- en contactonderzoeken. Daarnaast heeft de reguliere zorg voor een deel stil gelegen waardoor die achterstand ook moet worden ingehaald. Daarnaast zorgen de extra Coronataken voor meer kosten (bijscholing, laboratoriumkosten, aanschaf persoonlijke beschermingsmiddelen, langere werkdagen en inzet extra personeel) en heeft de GGD te maken met gederfde inkomsten door bijvoorbeeld het uitblijven van reizigersvaccinaties (Broersen, 2020). Het Rijk heeft toegezegd dat alle kosten die de GGD heeft gemaakt de afgelopen periode en de komende periode nog zal maken vanwege het Coronavirus worden gedekt. (Minister de Jonge, 2020; de Boer, 2020). Hetzelfde geldt voor de gederfde inkomsten.

•

Focus lag bij de GGD’s als gevolg van de crisis in eerste instantie voornamelijk op bestrijding, testen, contactonderzoeken en quarantainemaatregelen waardoor reguliere preventiewerkzaamheden en de signaleringsfunctie zijn ondergesneeuwd. Dit geldt met name voor de eerste golf. “Sinds juni 2020 is het programma Corona ingericht binnen GGD Haaglanden en sindsdien zijn de reguliere taken zoveel mogelijk opgepakt”. (GGD Haaglanden, 2020).

Scenario •

Een goede coördinatie tussen GGD en plaatselijk bestuur blijft noodzakelijk. (“Eén van de lessen die uit de afgelopen maanden is geleerd, is dat bij een langdurige opschaling van de crisisorganisatie, zoals bij deze COVID-19 pandemie het geval is, wrijving kan ontstaan tussen de opdrachtverlening vanuit het Rijk en de sturing van gemeenten op de uitvoering van reguliere preventietaken. Het is belangrijk dat bewindslieden en gemeentebestuurders regelmatig bespreken hoe ze zich tot elkaar verhouden waar het gaat om de inzet van de GGD. Daarom is afgesproken dat er dit najaar twee bestuurlijke overleggen publieke gezondheid tussen de bewindslieden van VWS en gemeentebestuurders/GGD-bestuurders gaan plaatsvinden waarbij de governance van Rijk en gemeenten op elkaar wordt afgestemd” (Minister de Jonge, 2020)).

GEMEENTELIJK

•

Het organiseren van vaccinaties gaat extra personeel en tijd van de GGD en JGZ vragen en vraagt fysieke ruimte van de gemeente (er moeten afspraken gemaakt worden met sportaccommodaties of anderszins, brengt ook kosten met zich mee).

Escalatie

•

De GGD is nu beter georganiseerd dan bij de eerste golf en kan door middel van bron- en contactonderzoek en de opschaling van het aantal testen (er zijn nu bijvoorbeeld tien testlocaties in de regio Haaglanden) gerichter werken dan tijdens de eerste golf. Wel zal het oplaaien van Corona een nog hogere werkdruk betekenen (meer testen, meer onderzoek, meer personeel) en dus ook (wederom) hogere kosten met zich meebrengen.

Sport

•

Sportscholen en -verenigingen hebben weinig terugloop in leden gezien als gevolg van de gedwongen sluiting bij de eerste lockdown (QuickScan) + de huurkosten zijn door de gemeente in de crisisperiode kwijtgescholden. De gemeente heeft eind 2020 besloten de gebruikers van de gemeentelijke sportvoorzieningen een korting van 50% te verstrekken op de huur van het 4e kwartaal van 2020. Tot nu toe zijn de financiële gevolgen te overzien.

Escalatie

•

Bij de eerste lockdown werden huurkosten voor sport- en culturele verenigingen kwijtgescholden (QuickScan, 2020). Ligt o.a. aan maatregelen van het Rijk of er nogmaals een compensatie komt bij inkomstenderving als gevolg van corona maatregelen. Bij sluiting van sportgelegenheden verplaatsten de lessen zich naar buiten en zal er dus meer druk komen op (het delen van) de publieke ruimte.

• Cultuur

’t Speeltoneel •

De voorstellingen zijn voorlopig afgelast waardoor er ook geen ticketverkoop kan plaatsvinden. (Daarnaast moet de vereniging 1 september hun opslagruimte in het Parochiehuis verlaten en kunnen daar ook geen voorstellingen meer worden gegeven in de toekomst.) (Houkes, 2020).

CulturA & Zo

Escalatie

•

Podiumkunsten zijn zwaar getroffen door de Coronamaatregelen. Als gevolg van de versoepelingen mag het theater weer open, maar wel met een gereduceerde capaciteit van 40 plekken in totaal. Deze capaciteit is in het najaar teruggelopen tot maximaal 30. Als gevolg van de tweede golf en de daaropvolgende “semi-lockdown” moeten ook de cultuurinstellingen weer hun deuren sluiten (Rijksoverheid, 2020).

•

OntMoeten, het cultuurcafé in CulturA & Zo heeft een inkomstenverlies van naar schatting €30.000 (QuickScan). De horeca mag weer open waardoor de omzet weer enigszins kan aantrekken. Echter, er kunnen minder mensen ontvangen worden vanwege de 1,5 meter maatregel. Daarnaast zal de beperkte capaciteit van het theater waarschijnlijk ook een negatieve invloed hebben op de omzet van het café. In het najaar gold het scenario “escalatie”.

• •

Kan de CulturA & Zo zich financieel redden als ze weer gedwongen moeten sluiten? Voor de opzet van CulturA & zo is er door de gemeente een lening van €260.000 uitgegeven waarvan tot nu toe de helft is afgelost (van den Dool, 2020). Wat gebeurt er met de rest van de lening mocht CulturA & Zo het financieel niet redden?

Scenario Ouderenzorg

Escalatie

•

Activiteiten, dagbesteding en diensten worden weer opgepakt en woonzorgcomplexen mogen weer bezoek ontvangen. Vrijwilligers worden nog beperkt ingezet aangezien deze zelf vaak onderdeel uitmaken van de risicogroep (QuickScan). Bij een verdere afbouw van de maatregelen zal de situatie zich weer stabiliseren.

•

Risico bij gesubsidieerde aanbieders vanwege teruglopende inkomsten uit eigen bijdrage. Opdrachtverlening aan gesubsidieerde partijen voor jaar 2021 vraagt om inspelen op vraagstukken die voortkomen uit Covid-19 problemen (QuickScan).

•

Ouderen zijn de risicogroep en maatregelen bij het weer oplaaien van Corona zullen erop gericht zijn hen te beschermen. Uit de eerste lockdown hebben we geleerd dat dit gevaren voor sociaal isolement met zich meebrengt. Dit kan betekenen dat vrijwilligers bijvoorbeeld niet meer kunnen helpen waardoor de druk op zorgpersoneel groter wordt.

• Sociale cohesie

•

Gedurende de coronacrisis was er veel samenwerking te zien tussen vrijwilligersinitiatieven, de gesubsidieerde instellingen - zoals SWOP, jeugd en jongerenwerk - en lokale ondernemers. Er was veel aandacht voor onderlinge hulp en steun.

Gezondheidszorg

•

Huisartsenpraktijken hebben een andere werkwijze als gevolg van Corona. Huisarts Emmy Gransjean (Pijnacker): “de zorg is uiteraard meer belast dan normaal. Door goed telefonisch uitvragen van klachten en het gebruik van moderne middelen zoals het voeren van e-consulten (een soort mailconversaties met je huisarts) en videobellen proberen we elke klacht aandacht te geven” (Telstar, 2020). Uit panelonderzoeken van GGD Haaglanden en het RIVM sinds half april 2020 blijkt dat ca. 1/3e van de respondenten zich (veel) somberder, angstiger, eenzamer en gestrester voelt dan vóór de coronacrisis. Sinds april was wel een dalende trend te zien tot begin juni, waarna deze negatieve gevoelens weer toenamen. dreiging van het coronavirus sinds begin juni weer licht is toegenomen, met een daling van het mentaal welbevinden van de respondenten als gevolg. Zorgaanbieders lopen omzet mis omdat ze vanwege de 1,5 maatregelen met beperkte capaciteit kunnen draaien. Daarnaast was er door corona meer no-show bij individuele contacten (Focusgroep).

•

• Escalatie

•

Pijnacker-Nootdorp heeft geen ziekenhuis. In hoeverre kon de eerstelijnszorg (de huisartsenpraktijken) de eerste golf aan? Waren er problemen die in het geval van een tweede golf aangepakt moeten worden?

SWOP (Stichting Welzijn en Ondersteuning PijnackerNootdorp)

•

De locaties zijn weer geopend, dienstverlening kan worden hervat of uitgebreid en activiteiten kunnen weer doorgang vinden (SWOP, 2020). Er kunnen echter minder mensen deelnemen vanwege de 1,5 meter maatregel. De locaties van SWOP zijn in de tweede golf te bezoeken, al gelden er wel strengere maatregelen zoals het dragen van een mondkapje (SWOP, 2020). Er zijn 106 activiteiten niet uitgevoerd in april/mei (jaarprognose = 636) waardoor de subsidieafspraak niet is nageleefd. Wel is er alternatief programma aangeboden (QuickScan). In kaart brengen wat de financiële gevolgen zijn van de crisisperiode: inkomstenderving van 30% door stoppen contributie, stilleggen verhuur van ruimtes en het gebrek aan verkopen van consumpties. Daarnaast extra kosten door toename digitaal contact, optimaliseren ICT en telefonie en aanpassingen in voertuigen en ruimten (spatschermen) (QuickScan).

• •

Ventilatie

•

Er is nog veel onduidelijk over de rol van ventilatie, maar op dit moment worden op bijvoorbeeld scholen wel aanpassingen gepleegd. Dit kan een (financiële) impact op de gemeente hebben als uit onderzoek blijkt dat er inderdaad aanpassingen nodig zijn in ventilatiesystemen in gebouwen van de gemeente (onderwijs, sportfaciliteiten, maatschappelijke voorzieningen) (Focusgroep).

Bronnen Bibliotheek Oostland (2020). Agenda. https://www.bibliotheekoostland.nl/actueel/agenda.html Broersen, S. (2020). ‘Ook bij een rustige GGD is werklast erg hoog’. Medisch Contact. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/nieuwsartikel/ook-bij-een-rustige-ggd-is-werklast erg-hoog-.htm De Boer. (2020). Update Bestuurlijke en financiële afspraken COVID-19. [notitie]. De Jonge. (2020). Bestuurlijke en financiële afspraken COVID-19 maatregelen [brief]. Doelenboom. (2020). Wat willen we bereiken? https://begroting2020.pijnacker-nootdorp.nl/programma-s/collectieve-voorzieningen/algemene-omschrijving Gijsbertsen. (2020). Corona kost GGD Hollands Noorden miljoenen euro’s extra: na zomer duidelijkheid over compensatie Rijk. https://www.noordhollandsdagblad.nl/cnt/dmf20200629_34401242/corona-kost-ggd-hollands-noorden-miljoenen-euro-s-extra-na-zomer-duidelijkheid-over-compensatie-rijk Houkes. (2020). ’t Speeltoneel staat op straat. https://pijnacker-nootdorp-actueel.nl/speeltoneel-staat-op-straat/ NatuurlijkPN. (2020). Een kijkje in de Culturele keuken. https://natuurlijkpn.nl/een-kijkje-in-de-culturele-keuken/ NatuurlijkPN. (2020). Natuurlijk samen er op uit. https://natuurlijkpn.nl/samen-er-op-uit/ PBL. (2020). Gemeente Pijnacker-Nootdorp in vergelijking met het gemiddelde van alle regio's. https://kwaliteitvanleven.pbl.nl/content/profieltaart Rijksoverheid. (2020).

Compensatie coronacrisis voor gemeenten. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/05/28/compensatie-coronacrisis-voor-gemeenten Rijksoverheid. (2020). Culturele sector krijgt extra ondersteuning. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/08/28/culturele-sector-krijgt-extra-ondersteuning Rijksoverheid. (2020). Veelgestelde vragen over het coronavirus en sport. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/openbaar-en-dagelijks-leven/sport Rijksoverheid. (2020). Openbaar en dagelijks leven. Sport. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/openbaar-en-dagelijks-leven/sport Rijksoverheid. (2020). Openbaar en dagelijks leven. Locaties. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/openbaar-en-dagelijks-leven/locaties SWOP. (2020). Onze locaties zijn weer open! https://www.swop.nl/ SWOP. (2020). Mondkapje verplicht op SWOP locaties. https://www.swop.nl/mondkapje-verplicht-op-swop-locaties/ Telstar. (2020). Huisarts Emmy Gransjean over het coronavirus. https://www.telstar-online.nl/nieuws/actueel/102280/huisarts-emmy-gransjean-over-het-coronavirus#push Van den Dool. (2020) Succesvol CulturA & Zo in Nootdorp laat zich inspireren door Chesters StoryHouse. https://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/artikel/1000010247 VNG. (2020). Monitor corona. Gevolgen voor gemeenten en vereniging. Den Haag. Waarstaatjegemeente/RIVM.

(2020). Covid-19 cumulatief gemeente Pijnacker-Nootdorp. https://www.waarstaatjegemeente.nl/jive?workspace_guid=f147efcf-2351-4957-bbff-550b50554c76

4. Individuele voorzieningen Algemeen Van gezondheidscrisis tot economische crisis: de maatregelen rondom Corona hebben gezondheids- en financiële gevolgen en werken dus ook door op het thema individuele voorzieningen. De werkloosheid zal naar verwachting stijgen en de aanspraak op WW en bijstand daarmee ook. Sommige sectoren worden harder getroffen dan andere. Niet iedereen zal daarom werk kunnen vinden dat past bij zijn of haar specialisatie (SCP, 2020). Daarnaast heeft de crisis extra gevolgen voor kwetsbare groepen, zoals individuen met een arbeidsbeperking of mensen die gebruik maken van de Wmo.

Ambities van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Wat willen Doelstelling

we bereiken?

Participatie, zelfredzaamheid, gezondheid en

Inwoners zijn gezond en ontwikkelen zich naar

ontwikkeling van kwetsbare inwoners.

vermogen. De jeugd groeit gezond, veilig en kansrijk op.

Wat gaan we daarvoor doen? Bepalen individuele inkomensondersteuning. Bepalen individuele ondersteuning bij re-integratie. en participatie Bepalen individuele voorzieningen WMO. Bepalen individuele voorzieningen jeugdhulp.

Inwoners zijn zo zelfredzaam mogelijk en participeren in de samenleving.

Bepalen handhaving en fraude sociaal domein. Verbinden collectieve voorzieningen aan maatwerkvoorzieningen.

Impact van corona Individuele voorzieningen NATIONAAL

Impact Tozo / NOW

•

•

REGIONAAL

GEMEENTELIJK

Tozo 1.0. liep eind mei af en is onder aangepaste voorwaarden verlengd tot eind september 2020 als Tozo 2.0. Tozo 1.0 vulde het inkomen van zelfstandigen aan tot bijstandsniveau en is onafhankelijk van omvang inkomstenterugval. Tozo 2.0. heeft als aanvullende voorwaarde een partnertoets (KVK, 2020). Tozo 3 loopt tot en met juli 2021 (Rijksoverheid, 2020). Het doel van de NOW is het ondersteunen van werk en inkomen. Bij NOW 3, die tot 1 juli 2021 loopt, wordt echter ook expliciet genoemd dat “bedrijven en werknemers zich moeten aanpassen aan de huidige economische situatie”. De tegemoetkoming aan bedrijven voor loondoorbetaling wordt dan ook in stappen afgebouwd en werkgevers krijgen nu ook de ruimte om de loonsom te laten dalen zonder dat dit ten koste gaat van de NOW subsidie (Rijksoverheid, 2020).

•

De steun vanuit de overheid bestond uit sterk vereenvoudigde maatregelen die snel moesten worden ingevoerd waardoor er een grotere kans is op fraude.

Escalatie

•

Vraag is of de overheid weer met ondersteuningsmaatregelen zoals de NOW of TOZO kan / gaat komen die afdoende zijn als het land weer “op slot” gaat.

Uitkeringen & reintegratie

•

Sollicitatieplicht + eventuele sancties voor mensen in de bijstand worden niet opgeschort (van Ark, 2020)

Schuldenproblematiek

•

De negatieve economische effecten zorgen voor minder werkgelegenheid in een aantal sectoren (o.a. cultuur, horeca, vervoer) en treffen met name flexwerkers en ZZP’ers. Tussen de 368.000 en 822.000 mensen zullen in 2020 een significant en langdurig verlies van inkomen ervaren. Onder hen zijn ook veel zelfstandigen en/of flexkrachten. Een groot deel van de risicogroep heeft geen mogelijkheden om uitgaven omlaag te brengen en beschikt ook niet over een financiële buffer. De rol van de gemeente ligt bij vroegsignalering en de uitvoering van het beleid schuldverlening (SchuldenLab NL/Deloitte, 2020).

Jeugdhulp

•

Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden heeft een enquête onder jeugdhulp aanbieders in de regio afgenomen over impact Corona. “Opvallend is dat 79% aangeeft dat de ernst of complexiteit van de problematiek niet is veranderd of lichter geworden. Volgens 4 op de 10 aanbieders is het aantal hulpvragen zelfs afgenomen. Maar omdat dit waarschijnlijk een uitgestelde hulpvraag betreft verwacht meer dan de helft van de respondenten een stijging van de hulpvraag als gevolg van de coronacrisis. 63% zegt hiervoor een plan te hebben klaarliggen en dat er voldoende personeel inzetbaar is voor de eventuele extra hulpvragen. Verder zegt 43% dat er meer kosten zijn gemaakt dan normaal”.

Escalatie

•

Afgaande op de situatie tijdens de eerste lockdown zal bij het oplaaien van het virus de hulpvraag weer stabiliseren of zelfs afnemen. Let wel: dit is uitstel, geen afstel.

Faillissementen

•

Het aantal faillissementen in de periode mei-oktober 2020 ligt lager dan het aantal faillissementen in de periode mei-oktober 2019. Als gevolg van de steunmaatregelen worden alle bedrijven in stand gehouden (CBS, 2020). Zodra de steunmaatregelen stoppen is de verwachting dat het aantal faillissementen wel exponentieel zal stijgen.

Tozo / NOW

•

In Pijnacker-Nootdorp waren er 650 Tozo aanvragen in maart/april/mei en 60 aanvragen in juni (QuickScan). Het ligt aan de branche/diensten of de 1,5 meter samenleving werkbaar is voor deze ondernemers en zij dus zonder de Tozo afkunnen in de toekomst. In juni waren er 285 NOW toekenningen in de gemeente Pijnacker-Nootdorp (UWV, 2020).

• Escalatie

•

Afhankelijk of de overheid de NOW / Tozo regelingen wel/niet verlengt zullen bedrijven en zelfstandigen in de problemen kunnen komen (afhankelijk van de sectoren waar inwoners van Pijnacker-Nootdorp werkzaam zijn)

Uitkeringen & reintegratie

Schuldenproblematiek

•

Groei verwacht in bijstandsaanvragen. Er is een stijging te zien in het aantal WW uitkeringen waarvan 90% maar recht heeft op 3 maanden (QuickScan). De grootste stijging in de WW aanvragen was te zien in april en er is nu een daling te zien waarbij in september de instroom zelfs lager is dan de uitstroom (UWV, 2020).

•

De verwachting is dat jeugdwerkloosheid zal stijgen aangezien zij vaak met flexibele contracten werken (en in getroffen sectoren werkzaam zijn zoals bijvoorbeeld horeca).

•

Corona legt restricties op de (eventuele) tegenprestatie die van mensen in de bijstand nu gevraagd kan worden. Afweging hierover ligt bij de gemeente (van Ark, 2020).

•

Alternatieve re-integratieondersteuning nodig: “op het maatwerk dat de colleges toepassen bij de re-integratieondersteuning van hun cliënten is altijd de zorgplicht van toepassing dat re-integratie plaats vindt onder veilige en gezonde voorwaarden. Colleges zorgen er dus ook voor dat de corona-maatregelen worden toegepast: niet onnodig reizen en afstand houden. Dit betekent dat sommige vormen van re-integratieondersteuning nu niet zijn uit te voeren” (van Ark, 2020)

•

“Declaratie extra kosten als gevolg van Covid-19 kunnen door aanbieders bij gemeente worden gedeclareerd. Rijk compenseert deze kosten. Risico op onvolledige vergoeding door Rijk vanwege interpretatie regeling en berekening compensatie op macroniveau” (Quick Scan).

•

Hoewel de landelijke schuldenproblematiek oploopt was er in juli nog geen lokale stijging te zien doordat veel schuldeisers coulant zijn in het geven van uitstel en niet inzetten van dwangmiddelen (QuickScan).

•

Uit de focusgroep economie & glastuinbouw volgde dat Pijnacker-Nootdorp weinig sectoren heeft die hard getroffen worden waardoor er nog geen indicatie is dat de schuldenproblematiek hard zal oplopen. (De sierteelt heeft het weliswaar wel zwaar te verduren gehad in de eerste golf, maar hier zijn voornamelijk arbeidsmigranten werkzaam). Een “verborgen” probleem zou wel kunnen liggen in het relatief hoge aantal ZZP’ers die de gemeente kent (t.o.v. de regio) (Waarstaatjegemeente, 2020; Focusgroep Economie & Glastuinbouw). Echter, met name voor laaggeschoolde mensen kan het ingewikkeld zijn om een baan te vinden in de buurt van PijnackerNootdorp omdat banen voornamelijk in de zakelijke dienstverlening liggen en gericht zijn op hoger opgeleiden. Het aantal bijstandsuitkeringen is vooralsnog aan het dalen en het ook nog niet op de afdeling schuldhulpverlening te zijn, maar er is wel een verhoging te zien in het aantal vroegsignaleringssignalen (Focusgroep).