Bijlage 1 Voorlopige Jaarstukken Avalex 2022 ter kennisgeving naar raden
Tekst van het document
Voorlopige Avalex Jaarstukken 2022
Avalex in beeld Ons profiel
Uitrol HNI in 5 van de 6 gemeenten
Project om de afkeur van gescheiden afval te reduceren
Voorlichting op basisscholen
Verder verduurzamen wagenpark: eerste elektrische auto
1
Dienstverlening Dienstverlening onder alle omstandigheden in weer en wind (extreme kou en hitte)
Start dienstverlening HVC
Ons organisatie
Nieuw bestuur na gemeenteraadsverkiezingen 2022
Avalex conferentie: op weg naar een toekomstbestendige koers
2
Avalex in cijfers Ons profiel ✓ 6 gemeenten ✓ 341.343 inwoners ✓ 165.900 huisaansluitingen Realisatie afvalscheidingsdoelstellingen ✓ VANG-norm restafval: 203 kg per inwoner ✓ VANG-norm afvalscheidingspercentage: 49% Onze dienstverlening ✓ 135.388 ton huishoudelijk afval en grondstoffen gescheiden ingezameld ✓ 96,9% van de containers in één keer goed geleegd zonder melding ✓ Score klanttevredenheid onder opdrachtgevers: 8 ✓ 209.539 bezoeken op de milieustraten Ons bedrijf ✓ 184,39 fte personeel ✓ Percentage ziekteverzuim: 8,4% ✓ € 44 miljoen omzet ✓ 4 milieustraten ✓ 1 overlaadstation ✓ 2 kantoren ✓ 226.886 containers ✓ 66 voertuigen
3
1. Aan de gemeenteraden Voor u liggen de jaarstukken 2022 van gemeenschappelijke regeling Avalex. Met deze stukken leggen directie en bestuur verantwoording af aan de gemeenteraden over de uitvoering en realisatie van de begroting Avalex 2022. Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 en nadat de diverse colleges waren gevormd is er een nieuw bestuur aangetreden binnen de GR Avalex. Hierin zijn de zes aangesloten gemeenten, ieder met een wethouder vertegenwoordigd. Het bestuur heeft uit haar midden een voorzitter gekozen. Het bestuur wordt ondersteund door de secretaris-directeur van Avalex. Terugkijkend kan het bestuur ook in 2022 constateren dat Avalex wendbaar is gebleken en zich heeft weten aan te passen aan de veranderende omstandigheden. Denk daarbij aan de nasleep van de coronapandemie, de wereldwijde impact van de oorlog in Oekraïne, maar ook aan het afvalinzamelen tijdens extreme hitte of kou. De dienstverlening heeft continue doorgang gevonden. We ervaren Avalex als een transparante organisatie, die met een bedrijfsmatige aanpak een positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt, ook naar tevredenheid van onze inwoners. Ik constateer dan ook met genoegen dat de basis op orde is en dat Avalex als organisatie zowel flexibel als in control is in een periode waarin juist deze beide eigenschappen cruciaal zijn gebleken.
In de huidige, soms turbulente tijden, met een steeds grotere impact van (internationale) ontwikkelingen en ook rond de verwerking van huishoudelijk afval en grondstofstromen, is het goed om continue de vraag te stellen wat deze betekenen voor de koers van Avalex. Vandaar dat Avalex in 2022 een traject is gestart om haar koers opnieuw tegen het licht te houden. Samen met het bestuur en ook in nauwe afstemming met de opdrachtgevende wethouders en medewerkers van Avalex en van de Avalex-gemeenten, is dit traject afgelopen maanden doorlopen. De Avalexconferentie rond dit thema heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd. Begin 2023 zullen we de koers als bestuur bekrachtigen en werken we verder aan de toekomst voor Avalex in de rol van de partner van de gemeenten voor de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval.
Namens het bestuur Avalex, Peter Hennevanger
voorzitter
4
2. Verslag van de directie Het was het jaar van het onvoorziene, waarin corona en daaropvolgend een oorlog in Oekraïne impact had op onze bedrijfsvoering. Ik ben trots dat onze dienstverlening toch steeds met de voor de bewoners vertrouwde kwaliteit door kon gaan. Ook bij extreem warm en koud weer. We hebben onze flexibilteit en wendbaarheid getoond. En dat was niet vanzelfsprekend in deze tijd van arbeidsmarktkrapte en ziekteverzuim nog na-ijlend vanwege corona. Niet alle ambities bleken echter makkelijk te realiseren. Soms eenvoudigweg omdat we niet voldoende ontwikkelcapaciteit hebben kunnen mobiliseren. En ook omdat prijsstijgingen maakten dat de plannen moesten worden aangepast. De plannen voor onze huisvesting hebben daarmee vertraging opgelopen. Al met al is het jaar financieel positief afgesloten. We zien daarnaast dat het invoeren van de inzamelstrategie Het Nieuwe Inzamelen (HNI) voor steeds meer gemeenten nu echt gaat renderen. De hoeveelheid restafval daalt als gevolg van de betere afvalscheiding, maar mede door het wegvallen van de coronamaatregelen. In vijf van de zes gemeenten is dit traject in 2022 afgerond. Daarnaast hebben we geïnvesteerd in de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Bij laagbouw zie je hierin een sterke verbetering. Afvalscheiding bij hoogbouw blijft achter bij deze positieve ontwikkeling.
Daar is nog relatief veel afkeur van ingezamelde grondstoffen. Deels wordt hierop ingezet door de invoering van een combinatie van bron- en nascheiding pmd in steeds meer gemeenten en deels vanuit een project om de kwaliteit van inzameling te verbeteren. Maar we zijn er nog niet. Landelijk blijken onze gemeenten onder het gemiddelde te zitten van de afvalscheidingsdoelstellingen. We hebben daarom in 2022 in opdracht van onze gemeenten extern onderzoek laten doen naar inzamelmethodieken als vervolgstappen voor het nieuwe afvalbeleid. Met de uitkomsten hebben we een gezamenlijk basisdocument opgesteld samen met de Avalex gemeenten. Deze geeft elke gemeente een goede informatiepositie om te komen tot nieuw gemeentelijk afvalbeleid. Verder hebben we ook gekeken hoe we onze eigen organisatie verder kunnen verduurzamen. Sinds dit jaar rijdt er een elektrische vuilniswagen rond. Een mooie eerste stap waar we veel van leren op weg naar het verder elektrificeren van ons wagenpark. De aanbesteding voor ondergrondse containers heeft geleid tot containers van duurzamer beton. Naast het verduurzamen hebben we ook geïnvesteerd in het optimaliseren van onze bedrijfsprocessen. We hebben voor een aantal gemeenten onderzocht of afvalinzamelen via zijbelading ook in hun gemeente mogelijk is. Deze gebiedsscans geven een goede onderbouwing voor het gesprek hierover op gemeentelijk niveau.
Ze maken efficiënter inzamelen mogelijk voor Avalex en leiden daarmee tot kostenbesparing voor onze gemeenten. We hebben intern gekeken naar manieren om onze bewonerscommunicatie via het klantcontactcentrum te verbeteren en zijn gekomen tot een strategie ‘Doordacht naar 100% selfservice’. Deze doet recht aan de mogelijkheden om door digitalisering van het klantcontact ook sneller en gerichter informatie te geven bij vraagstukken over onze dienstverlening. Het jaar van 2022 was ook een jaar van samenwerking. Een circulaire toekomst bereik je immers niet alleen. De dienstverlening door HVC voor het verwerken van een aantal afvalstromen is gestart. Met de start van deze samenwerking is het mogelijk om ook voor ‘nascheiding pmd’ te kiezen. Daar waar geen bronscheiding is ingevoerd, heeft dit ook positief effect op het afvalscheiden. Een subsidie is bovendien toegekend om in samenwerking met gemeente Delft en stichting Stunt de mogelijkheden te onderzoeken voor een circulair ambachtscentrum. Ik wil onze medewerkers een groot compliment geven voor hun inzet. Niet alleen de mannen en vrouwen op straat, maar ook de mensen die minder zichtbaar zijn voor onze inwoners. Achter de schermen is steeds hard gewerkt om de dienstverlening ‘buiten’ ook mogelijk te maken en te verbeteren. En dit steeds te blijven doen in goede verbinding met de uitvoering en met onze opdrachtgevers en bewoners.
Nicolet Dukker
secretaris-directeur
5
O
Directieteam Avalex Van links naar rechts: Willem Stronkhorst Nicolet Dukker Natasja van der Kroon
6
Overzicht van de activiteiten van het bestuur in 2022 Bestuur Avalex Het bestuur bestuurt de onderneming en de secretaris-directeur draagt zorg voor de uitvoering hiervan. In 2022 bestond het bestuur tot juli 2022 uit de volgende leden: • • • • • •
Dhr. S.M. Brandligt, voorzitter (wethouder Delft) Mevr. A.J.W. van Eekelen (wethouder LeidschendamVoorburg Mevr. S. Smit (wethouder Midden-Delfland) Dhr. P.C. Hennevanger (wethouder Pijnacker-Nootdorp) Dhr. J. Keus (wethouder Rijswijk) Dhr. H.G. Schokker (wethouder Wassenaar)
Vanwege de gemeenteraadsverkiezingen bestond het bestuur vanaf juli 2022 uit de volgende leden: • • • • • •
Mevr. M.A. Huijsmans (wethouder Delft) Dhr. P. van Veller (wethouder Leidschendam-Voorburg) Dhr. F.J.M. ten Have (wethouder Midden-Delfland) Dhr. P.C. Hennevanger, voorzitter (wethouder Pijnacker-Nootdorp) Dhr. W. van Damme (wethouder Rijswijk) Dhr. H.J.M. Hendrickx (wethouder Wassenaar)
Het bestuur van Avalex is in 2022 zeven keer bijeengekomen. Naast reguliere zaken met betrekking tot de planning- & control cyclus en het voorbereiden van de HVCaandeelhoudersvergaderingen, heeft het bestuur aandacht besteed aan de overdracht van haar rol aan de nieuwe leden, vanwege de gemeenteraadsverkiezingen in 2022. Daarnaast is kennisgenomen van het basisdocument voor gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid, dat Avalex in opdracht van en in gezamenlijkheid met de gemeentelijke opdrachtgevers heeft opgesteld. Ook is de impact besproken van de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen, die medio 2022 is ingegaan. De aanpassing van de GR die hieruit is voortgekomen ligt begin 2023 bij de gemeenteraden voor. Tenslotte heeft Avalex 2022 gebruikt om haar koers opnieuw tegen het licht te houden. Dit traject gaat in 2023 leiden tot een herijkte koers.
7
Deel A Maatschappelijke functie
8
3. Programma Avalex 3.1 Profiel Avalex 3.2 Programmaverantwoording Wat wil Avalex bereiken Het maatschappelijk effect dat Avalex wil bereiken is uitgedrukt in haar visie, missie en strategie: Visie Een afvalloze regio door waardevolle inzet en (her)gebruik van grondstoffen Missie Avalex is de partner van gemeenten in de uitvoering van afvalinzameling en duurzame inzet van grondstoffen, op milieubewuste en maatschappelijke manier Strategie Optimale balans creëren tussen dienstverlening, kosten en duurzaamheid en deze per gemeente afstemmen Realisatie beleidsindicatoren Vanaf het begrotingsjaar 2018 lichten de gemeenschappelijke regelingen de effecten van beleid toe door een vaste set beleidsindicatoren op te nemen in de begroting en de jaarrekening. Het landelijk toepassen van bepaalde beleidsindicatoren stelt gemeenten beter in staat een vergelijking te maken tussen de gemeenschappelijke regelingen. Met betrekking tot afval wordt hiertoe doorgaans de indicator van het VANG-programma gehanteerd: Scheidingspercentage huishoudelijk afval Omvang huishoudelijk restafval kg/inwoner per jaar Met deze indicatoren wordt een bijdrage geleverd aan het realiseren van de landelijke ambitie zoals vastgelegd in het programma Van afval naar grondstof (VANG).
Dit programma is ontwikkeld om gemeenten op het gebied van huishoudelijk afval te helpen om de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie, zoals wettelijk is vastgelegd in het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3). Beleidsindicator
Norm
2022
2021
2020
Omvang huishoudelijk restafval kg/inwoner per jaar
100 kg
203 kg
237 kg
251 kg
75%
49%
45%
44%
Scheidingspercentage huishoudelijk afval Tabel 3.1: Beleidsindicatoren
Er is in 2022 weliswaar een daling zichtbaar in het aantal kilo restafval per inwoner ten opzichte van vorig jaar, maar de VANG-doelstellingen zijn nog lang niet gehaald en in zicht. De gerealiseerde afvalscheidingsdoelstellingen van de Avalexgemeenten liggen onder het landelijk gemiddelde, zo blijkt uit de NVRD benchmark Huishoudelijk afval 2022. Wat heeft Avalex hiervoor gedaan? Om de gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van deze doelstellingen voert Avalex haar kerntaken en aanvullende dienstverlening uit. Deze taken staan omschreven in de GR. De bijbehorende kosten zijn opgenomen in de begroting Avalex. De afgenomen diensten zijn uitgewerkt in een Dienstverleningsovereenkomst per Avalex-gemeente (DVO). In de volgende hoofdstukken wordt per (kern)taak verwoord wat er bereikt is en wat het heeft gekost. Daanaast heeft Avalex de gemeenten ondersteund rond het vraagstuk van de achterblijvende resultaten rond de gestelde doelen. Dit vraagt namelijk om sterkere, nieuwe inzet van de gemeenten ten aanzien van het te voeren beleid rond afval- en grondstoffen. De gehanteerde inzamelsystematiek kan, naast de stedelijkheidsklasse, grote impact hebben op het realiseren van de VANG-doelstellingen. Avalex heeft de gemeenten geadviseerd over de mogelijkheden voor nieuw beleid.
Op basis van benchmarkonderzoek en de onderzoeken die Avalex in opdracht van de gemeenten heeft laten uitvoeren in 2022 is gekomen tot een gemeenschappelijk basis document voor nieuw afval- en grondstoffenbeleid, waar elke gemeente nu mee aan de slag kan.
9
3.3 Uitvoeren kerntaak 3.3.1
Inzameling van huishoudelijk afval
Wat hebben we bereikt in 2022? De primaire kerntaak van Avalex bestaat uit het gescheiden inzamelen van het huishoudelijk restafval en grondstoffen van inwoners, in opdracht van de deelnemende Avalex-gemeenten. Dit gebeurt via huis-aan-huis-inzameling (legen containers en ophalen grof huishoudelijk afval) en het lossen van onderlossende containers. Daarnaast kunnen inwoners grof huishoudelijk afval brengen naar één van de vier milieustraten van Avalex. In 2022 zijn de onderstaande hoeveelheden afval en grondstoffen ingezameld. Ingezamelde tonnages afvalstromen
Begroting 2022
Realisatie 2022
Realisatie 2021
Realisatie 2020
Restafval
63.551
60.538
69.631
73.433
Grondstoffen: papier
13.555
13.107
14.317
14.340
Grondstoffen: pmd
2.539
10.076
4.150
3.491
Grondstoffen: gft
21.329
20.374
23.449
23.184
Grondstoffen: textiel
985
864
997
993
Grondstoffen: glas
6.511
6.588
7.463
7.385
Grondstoffen: kca
276
264
294
322
16.175
17.709
18.071
20.451
Inzameling via milieustraten Tabel 3.2: Ingezamelde tonnages (x 1.000)
Overall is in 2022 een daling zichtbaar van de ingezamelde afval- en grondstoffenstromen ten opzichte van 2021. Dit heeft nog te maken met een aantal maanden corona in 2021. Het ingezamelde pmd is sterk gestegen door de verdere uitrol van HNI, minder afkeur en de invoering van het (gedeeltelijk) nascheiden. Hierdoor is het restafval juist afgenomen. Wat heeft het gekost?
Kosten van inzameling van afval
Realisatie 2022
Begroting 2022
16.643
16.731
Tabel 3.3: Kosten van inzameling van afval (x 1.000)
3.3.2
Onderhoud en beheer milieustraten
Wat hebben we bereikt in 2022? Het onderhoud en beheer van de milieustraten is een volgende kerntaak van Avalex. Milieustraten Binnen het Avalex gebied zijn vier milieustraten waar alle inwoners hun grof huishoudelijk afval kunnen aanbieden, te weten in Delft, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Wassenaar. De milieustraten van Delft en Rijswijk zijn eigendom van Avalex. De overige milieustraatlocaties zijn eigendom van de betreffende gemeente. Avalex doet het beheer van alle milieustraten in de Avalex-gemeenten. In 2022 is het onderhoudsniveau van de milieustraten conform het hiertoe opgestelde meerjarenonderhoudsplan 20202029 Avalex uitgevoerd, waarbij groot onderhoud heeft plaatsgevonden aan de milieustraat Wassenaar. De portocabin en weeginstallatie zijn vernieuwd. Alleen voor de milieustraat in Pijnacker Nootdorp is een onderhoudsvraag naar voren gekomen die niet in het MJOP was voorzien. De weegbrug is afgekeurd. De hiervoor gevraagde investering is voorgelegd bij het bestuur en hierover zal pas in 2023 besloten worden. In onderstaande grafiek en tabel een overzicht van het aantal bezoeken aan de milieustraten in 2022. De milieustraatbezoeken van 2022 liggen onder die van 2021. Dit komt onder andere doordat de milieustraat in Wassenaar een maand gesloten is geweest vanwege uitgevoerd groot onderhoud.
10
25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1
2
3
4
5
6 2021
7
8
9
10
11
12
2022
Grafiek 3.1: Bezoekers Avalex-milieustraten totaal
Aantal bezoekers milieustraten per gemeente
Begroting 2022
Realisatie 2022
Realisatie 2021
Realisatie 2020
Delft
44.744
50.290
49.450
54.726
Leidschendam-Voorburg
32.451
31.572
33.045
35.978
Midden-Delfland
7.223
9.933
8.665
9.296
Pijnacker-Nootdorp
36.000
44.874
44.981
48.402
Rijswijk
36.000
34.996
33.711
35.863
Wassenaar
31.842
28.179
34.697
37.611
Voorschoten*
9.042
9.695
11.487
12.483
197.302
209.539
216.036
234.359
Totaal Tabel 3.4: Aantal bezoekers milieustraten per gemeente
* De inwoners van de gemeente Voorschoten maken medegebruik van de Avalex-milieustraten. Hiertoe is een aparte DVO opgesteld tussen Avalex en de gemeente Voorschoten. Samenwerking Avalex en Maassluis De voorbereidingen tussen Avalex en gemeente Maassluis op het medegebruik van de milieustraat Maassluis door inwoners van Midden-Delfland hebben in 2022 geleid tot het vastleggen van dit medegebruik in een DVO. Avalex ervaart dit als een mooi voorbeeld van regionale samenwerking, waarbij de bewoners van de kern Maasland gebruik kunnen maken van een faciliteit dichter bij huis. Onderzoeksrapport toekomst milieustraten In 2022 is een extern onderzoek afgerond naar de toekomst voor de milieustraten, ‘Toekomstvisie grofvuil en producthergebruik’. Zowel uit dit rapport als uit de landelijke benchmark Huishoudelijk afval 2021 blijkt dat alle Avalexgemeenten hoog scoren op dienstverlening bij de milieustraten. Het gemiddeld aantal bezoekers is relatief laag ten opzichte van de beschikbare capaciteit, terwijl de Avalex-milieustraten ook nog eens substantieel langere openingstijden kennen dan vergelijkbare gemeenten. Ook blijkt dat inzamelen van grof huishoudelijk afval via milieustraten loont. Dit blijkt in 2022 oom in de praktijk door de uitkomsten van het invoeren van betalen voor halen in de gemeente Rijswijk.
Dit heeft geleid tot lagere kosten en betere scheidingsresultaten voor grofvuil. In het onderzoeksrapport wordt een integraal beeld geschetst wat de mogelijkheden zijn voor Avalex-gemeenten om de grofvuil inzameling toekomstbestendig richting een meer circulaire economie vorm te geven. Op basis van deze uitkomsten zal het voorzieningenniveau van de milieustraten in 2023 opnieuw bezien worden.
11
Wat heeft het gekost?
Kosten beheer en onderhoud milieustraten*
Realisatie 2022
Begroting 2022
354
342
Tabel 3.5: Kosten van beheer en onderhoud milieustraten (bedragen x € 1.000)
* De kosten voor het beheer en onderhoud van de milieustraten en inzamelmiddelen worden toegelicht in paragraaf 5.2 ‘Beheer en onderhoud kapitaalgoederen’. 3.3.3
Verwerking van afvalstoffen ingezameld door Avalex
Wat hebben we bereikt in 2022? Avalex is verantwoordelijk voor het laten verwerken van de ingezamelde huishoudelijke afval- en grondstoffen. Hiervoor heeft Avalex samenwerkingsverbanden opgezet binnen de markt, zodat grondstoffen en restafval aan derde partijen worden vermarkt, die hetgeen eens afval was zoveel mogelijk verwerken tot nieuwe grondstof. Dienstverlening via HVC van start gegaan Op 1 januari 2022 is de dienstverlening van HVC van start gegaan voor het verwerken van de afvalstromen fijn en grof huishoudelijk restafval en gft. Deze samenwerking is in 2021 gestart door de aanschaf van aandelen namens de deelnemende Avalex-gemeenten. Wat heeft het gekost?
Kosten van verwerking afvalstoffen
Realisatie 2022
Begroting 2022
12.216
11.557
Tabel 3.6: Kosten van verwerking van afvalstoffen (bedragen x € 1.000)
3.3.4
Beheer en onderhoud containers
Wat hebben we bereikt in 2022? Een andere kerntaak van Avalex is het beheer en onderhoud (inclusief aanschaf en vervanging) van alle circa 226.000 inzamelmiddelen die in het Avalex-verzorgingsgebied worden ingezet. Dit varieert van mini-containers voor laagbouw tot onderlossende verzamelcontainers bij hoogbouw. De focus van de containerinzet is een optimale mix van containers per huishouden om bij te dragen aan de efficiëntie van de inzameling, passend bij het gemeentelijk afvalbeleid. Beheer en onderhoud van deze inzamelmiddelen vindt plaats volgens het Beheerplan Inzamelmiddelen Avalex. Wat heeft het gekost?
Kosten van beheer en onderhoud containers
Realisatie 2022
Begroting 2022
5.780
5.761
Tabel 3.7: Kosten van beheer en onderhoud containers (bedragen x € 1.000)
3.3.5
Overslaan van restafval
Wat hebben we bereikt in 2022? Het ingezamelde huishoudelijk restafval wordt samengebracht op het overlaadstation van Avalex in Delft en wordt vervolgens vervoerd naar de externe afvalverwerker. Wat heeft het gekost?
Kosten van overslaan van afval
Realisatie 2022
Begroting 2022
507
553
Tabel 3.8: Kosten van overslaan van afval (bedragen x € 1.000)
12
3.4 Aanvullende taken: communicatie en innovatie Avalex heeft goede kennis van de afvalbranche, het werkgebied en specifieke omstandigheden in de opdrachtgevende gemeenten. Deze kennis wil Avalex graag gebruiken om naar haar gemeenten een brede adviserende en ondersteunende rol te vervullen. Zo kan zij haar gemeenten zo goed mogelijk ondersteunen door haar van juiste en actuele informatie te voorzien. Hiervoor neemt Avalex ook deel aan een landelijke benchmark om de Avalex gemeenten te kunnen vergelijken met andere gemeenten. Avalex heeft naast het uitvoeren van de kerntaken, in opdracht van de deelnemende gemeenten, ook in 2022 een adviserende en ondersteunende rol vervuld ten bate van het gemeentelijk afvalbeleid. Daarnaast heeft Avalex communicatie-activiteiten uitgevoerd voor het collectief van de Avalex-gemeenten. De inzet van Avalex is steeds gericht op het realiseren van de landelijke VANG-norm van 100 kg en de 75% afvalscheiding restafval per inwoner per jaar. Uitleggen van het belang van goede afvalscheiding en de bijpassende spelregels vormden daarbij de kern van de boodschap. 3.4.1
Innovatief inzamelen
Wat hebben we bereikt in 2022? Implementatie gemeentelijk afvalbeleid: Het Nieuwe Inzamelen / Gebiedsontwikkeling Bij het vaststellen van het beleid ‘Grip op Grondstoffen’ is ingezet op de methodiek van Het Nieuwe Inzamelen (HNI)/gebiedsontwikkeling om de VANG-doelstellingen te realiseren. De aanpak kenmerkt zich om per woonwijk (per gemeente) over te gaan naar gescheiden inzameling van grondstoffen aan huis. De kleine hoeveelheid restafval die overblijft, wordt verzameld in ondergrondse containers in de buurt. In onderstaande tabel wordt getoond wat de voortgang is van de implementatie hiervan binnen de Avalex-gemeenten. Gemeente
Totaal
Verwachting 2022
Realisatie 2022
% Verwachting 2022
% Realisatie 2022
Delft
59.400
46.440
46.440
78%
78%
Leidschendam-Voorburg
36.700
17.826
17.826
49%
49%
Midden-Delfland
8.000
8.041
8.041
101%
101%
Pijnacker-Nootdorp
21.400
21.700
21.700
101%
101%
Rijswijk
26.700
9.300
8.100
35%
30%
Wassenaar
11.600
0
0
Totaal
163.800
103.307
102.107
63%
62%
Tabel 3.9: Implementatie HNI / gebiedsontwikkeling (aantal huisaansluitingen)
De realisatie 2022 maakt zichtbaar dat in vijf van de zes Avalex-gemeenten HNI/gebiedsontwikkeling is ingevoerd. Afronding in gemeente Rijswijk vindt voornemens in 2023 plaats. Daarbij moet opgemerkt worden dat de mogelijkheid tot het invoeren van ‘nascheiding pmd’ per 1 januari 2022 invloed heeft gehad op de uitrol van HNI. Gemeente Wassenaar heeft ervoor gekozen om het scheiden van pmd plaats te laten vinden door de verwerker (nascheiding). Ook in Rijswijk heeft deze mogelijkheid geleid tot aanpassen van de plannen rond HNI. Voor een aantal gebieden is gekozen voor nascheiding pmd als alternatief. De dienstverlening nascheiding pmd wordt mogelijk gemaakt door de nieuwe samenwerking die is aangegaan met HVC. Advisering over innovatie van gemeentelijk grondstoffenbeleid / doorontwikkeling ‘Grip op Grondstof’ Vanwege het aflopen van het huidige gemeentelijke afvalbeleid en de achterblijvende afvalscheidingsresultaten ten opzichte van de landelijke VANG-norm, zijn de opdrachtgevende gemeenten onder begeleiding van Avalex gekomen tot het opstellen van een gezamenlijke basis voor gemeentelijk afvalbeleid. Vandaaruit kan gekomen worden tot een meer maatwerk gerichte aanpak per gemeente. In 2022 is het document ‘basis voor gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid’ opgeleverd. Dit document is opgesteld door Avalex samen met de opdrachtgevende ambtenaren van de Avalex-gemeenten.
Het is gebaseerd op twee onderzoeksrapporten over inzamelstrategieën en de toekomst van milieustraten. Samengevat bevestigt het basisdocument het beeld dat er in het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid van elke gemeente een sterke vervolgstap genomen moet (en kan) worden om de VANG-doelstellingen te realiseren. Het biedt daarmee een goed onderbouwd vertrekpunt om de dialoog te voeren over nieuw gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid en is eind 2022 aangeboden aan de colleges van de Avalex-gemeenten. De uitwerking in beleid en het proces om hiertoe te komen, zal per gemeente verschillen.
13
Gebiedsscan vanwege verdere uitrol zijbelading Met de invoering van ‘zijbelading’ in Midden-Delfland en de lessen die zijn geleerd, heeft Avalex in 2022 in opdracht van Leidschendam-Voorburg, Rijswijk en Wassenaar, een gebiedsscan uitgevoerd, waarbij de mogelijkheden zijn onderzocht voor het inzamelen met zijbeladende voertuigen. Deze inzamelwijze draagt bij aan de logistieke optimalisatie van de inzamelroutes en leidt bovendien tot minder fysieke belasting van de medewerkers. Deze gebiedsscan dient als vooronderzoek. De resultaten van deze gebiedscans laten zien dat zijbelading mogelijk is in een groot deel van Wassenaar en deels ook in Leidschendam-Voorburg en Rijswijk. Op basis hiervan hebben de betreffende gemeenten informatie om gerichter een afweging te maken of de invoering van ‘zijbelading’ wenselijk is voor hen. Belangrijke afweging hierbij zal zijn dat inzameling via een zijbelader goedkoper is dan via een achterlader is voor hen. Bijdrage circulaire ambachtscentra Gemeente Delft heeft samen met Avalex en stichting Stunt een subsidie toegekend gekregen van Rijkswaterstaat om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om een circulair ambachtscentrum te realiseren. Een circulair ambachtscentrum draagt bij aan afvalpreventie en heeft daarmee impact op de circulaire doelstellingen.
Bijdrage circulaire ambachtscentra Gemeente Delft heeft samen met Avalex en stichting Stunt een subsidie toegekend gekregen om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om een circulair ambachtscentrum te realiseren Een circulair ambachtscentrum draagt bij aan afvalpreventie en heeft daarmee impact op de circulaire doelstellingen. Wat heeft het gekost? Per gemeente is een maatwerkofferte gemaakt voor de implementatie van HNI. Daarom is dit in de begroting van 2022 eveneens apart opgenomen. Ook voor de gebiedsscans is gewerkt met offertes alleen voor de deelnemende gemeenten.
Projecten
Realisatie 2022
Begroting 2022
1.025
1.046
Tabel 3.10: Projecten (bedragen x € 1.000)
3.4.2 Communicatiestrategie Avalex heeft de gemeenten ondersteund met gedrags-beïnvloedende communicatie om het restafval te verminderen en de kwaliteit van het gescheiden afval en grondstoffen te verbeteren. Wat hebben we bereikt in 2022? Project Sturen op kwaliteit grondstoffen Bij het herijken van de VANG-doelstellingen is extra aandacht gevraagd voor de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen. Om hier invulling aan te geven is in 2022 het project ‘Sturen op kwaliteit grondstoffen’ van start gegaan, in afstemming met de werkgroepen ‘communicatie’ en ‘kwaliteit grondstoffen’. Kernboodschap is dat er ingezet wordt op betere afvalscheiding met name van gft en pmd, om de afkeur te voorkomen. De grondstofcoaches en chauffeurs/beladers voeren meer controles uit op de aangeboden containers. Een communicatiecampagne met als slogan ‘Bak jij er ook wel eens niets van? Een klein foutje maakt recycling onmogelijk’ ondersteunt dit. Hierbij worden niet alleen advertenties geplaatst in de (social) media, maar ook containers ‘gewrapt’ met een campagnebeeld en uitleg over hoe te scheiden. Daarnaast wordt de inworp verkleind van ondergrondse containers. Ten slotte is gestart met het rijden van ‘schone’ en ‘vervuilde’ routes om het aantal vervuilde bakken te doen afnemen.
Voorlichting op basisscholen Door de inzet van gedragsveranderende communicatie ondersteunt Avalex de gemeenten in het realiseren van de afvalscheidingsdoelstellingen. Eén van de instrumenten die deze periode een impuls heeft gekregen, is het verzorgen van voorlichting op scholen. Er zijn 36 voorlichtingslessen verzorgd op 11 basisscholen, met name in Delft, PijnackerNootdorp en Rijswijk. De impuls wordt mede veroorzaakt door een inhaalslag nu de scholen weer open zijn door het wegvallen van de coronamaatregelen. Naast voorlichting op scholen heeft Avalex voorlichting gegeven aan specifieke doelgroepen. In (met name) gemeente Rijswijk heeft dit plaatsgevonden tijdens buurtevenementen. In gemeente Delft is voorlichting gegeven over afvalscheiding aan studenten tijdens de introductieweek.
14
Wat heeft het gekost?
Realisatie 2022
Begroting 2022
141
100
Kosten van communicatie Tabel 3.11: Kosten communicatie (bedragen x € 1.000)
3.4.3 Klantcontact Avalex hecht aan het open en toegankelijk communiceren met inwoners van de deelnemende gemeenten. Het klantcontactcentrum van Avalex is bereikbaar voor inwoners via de website, e-mail, telefoon, en social media en sinds kort ook via de Avalex-app. Inwoners kunnen er terecht met vragen over dienstverlening en afval scheiden, problemen met hun containers, het maken van grofvuilafspraken en meldingen over niet-geleegde containers. Het aantal (beïnvloedbare) klachten en meldingen, inclusief een jaarlijks uit te voeren klantonderzoek vormen een indicator voor de tevredenheid van de inwoners over de dienstverlening. Het streven is zo min mogelijk meldingen en klachten over onze dienstverlening. In 2022 was de dalende trend wederom goed zichtbaar en de verwachting is dat deze zich komende jaren verder zal doorzetten. Wat hebben we bereikt in 2022? Meldingen/klachten Het aantal beïnvloedbare meldingen en klachten is verder gedaald in 2022. Hieronder een overzicht. Meldingen/klachten
2022
2021
2020
Meldingen
8.650
12.226
14.692
3
8
18
Klachten Tabel 3.12: Overzicht meldingen/klachten
De daling is mede het gevolg van het rijden op vulgraadsensor. Hierdoor kan Avalex bovendien makkelijker inspelen op grote en kleine variaties als gevolg van bijvoorbeeld weersomstandigheden en corona. Visie bewonerscontact ‘Doordacht op weg naar 100% self-service’ Op basis van de uitkomsten landelijke benchmark ‘overhead 2020’, aangevuld met klant- en marktinzichten en visiegesprekken met opdrachtgevers is in 2022 een visie en strategie voor het klantcontact tussen Avalex en de inwoners van de Avalex-gemeenten vastgesteld. In deze visie ligt de focus op het digitaliseren van het klantcontact, maar met vooralsnog een vangnet van telefonie en e-mail bij escalatie. Deze visie heeft een positief effect op de klantenservice en past goed bij de ontwikkelingen die ook al bij andere bedrijven gaande zijn. Bovendien vermindert het de druk op ondersteunend personeel voor processtappen waar inhoudelijk eigenlijk weinig toegevoegd hoeft te worden. Tegelijkertijd sluit deze visie, met doordacht digitaal als tussenstap naar uiteindelijke volledige zelfservice, aan bij het ontwikkeltempo van zowel Avalex als de doelgroep. In lijn met deze visie is in 2022 de Avalex-app verder doorontwikkeld en gepromoot onder de inwoners. Met deze app maakt Avalex een slag in het efficiënter afhandelen van meldingen en het informeren van bewoners over (mutaties in) de dienstverlening.
Klantonderzoek onder opdrachtgevende gemeenten Avalex heeft de afgelopen jaren jaarlijks een klantonderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de tevredenheid van de inwoners over de dienstverlening van Avalex en de tevredenheid van het gemeentelijke afvalbeleid. Daarnaast is de behoefte ontstaan om ook een klantonderzoek te doen onder de opdrachtgevende wethouders en ambtenaren van de Avalex-gemeenten. In 2022 heeft dit klantonderzoek voor de eerste keer plaatsgevonden. De opdrachtgevers zijn over het algemeen (zeer) tevreden over Avalex. Ze geven gemiddeld een 8. Ze vinden dat we goed balanceren op de afvaldriehoek: de verhouding tussen dienstverlening, kosten en milieu en vragen dat voort te zetten. Ze realiseren de dilemma’s waar we voor staan. Vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid vragen ze zich af: Hoe zorgen we samen voor meer bereik in communicatie naar onze inwoners? De uitkomsten geven ook input, die benut kan worden bij het koerstraject Avalex.
15
Wat heeft het gekost? De kosten van het klantcontactcentrum betreffen vooral personeelskosten. Realisatie 2022
Begroting 2022
697
767
Personeelskosten klantcontactcentrum Tabel 3.13: Kosten van klantcontactcentrum (bedragen x € 1.000)
3.5 Financiële realisatie programma Binnen Avalex zijn de algemene dekkingsmiddelen (waaronder de lokale heffingen, algemene uitkeringen, dividend, saldo financieringsfunctie en overige algemene dekkingsmiddelen) niet van toepassing. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het bedrag aan overhead en de kosten voor het primaire proces. Realisatie 2022
Begroting 2022
7.126
6.600
Overhead Tabel 3.14: Overheadkosten (bedragen x € 1.000)
2022
2021
43.097.518
42.398.300
Huisaansluitingen
165.900
163.700
Per huisaansluiting
260
259
Realisatie 2022
Begroting 2022
Programma afvalverwerking
n.v.t.
n.v.t.
Algemene dekkingsmiddelen
n.v.t.
n.v.t.
Kosten overhead
n.v.t.
n.v.t.
Heffing vennootschapsbelasting
n.v.t.
n.v.t.
Totaal onvoorzien
n.v.t.
n.v.t.
Kosten
Tabel 3.15: Kosten per huisaansluiting (bedragen x € 1.000)
Gebruik onvoorzien
Tabel 3.16: Bedrag onvoorzien (bedragen x € 1.000)
Het primaire proces omvat het inzamelen en de overslag van diverse afvalstromen binnen de zes gemeenten van het Avalex werkgebied. De directe kosten die hiermee verbonden zijn, zijn: • Mobiliteitskosten: kosten voor de inhuur van (vuilnis)wagens, extra inzet, beheer en onderhoud aan de vuilniswagens; • Transport derden: kosten van externe transportondernemingen voor het transport vanuit Avalex naar externe verwerkers en andere, aanvullende transporten; • Personeelskosten: kosten van de chauffeurs en beladers. Het betreft de kosten van het eigen personeel en kosten van tijdelijke medewerkers (zogenaamde flexibele schil).
Taakveld
7.3 Afval
Omschrijving
Realisatie 2022
DVO 2022
Verschil 2022
Voordeel / nadeel
Inzamelvoorziening
5.780
5.868
-88
Directe personeelskosten
12.308
12.355
-47
Voordeel
Milieustraten
354
342
12
Nadeel
Overlaad
507
553
-46
Voordeel
Mobiliteit
4.336
4.689
-353
Voordeel
Voordeel
16
Verwerking en Belastingen
12.216
11.714
502
Nadeel
Totaal directe kosten
35.500
35.520
-19
Voordeel
Tabel 3.17: Directe kosten (bedragen x € 1.000)
De directe kosten zijn met name lager door de kosten voor mobiliteit als gevolg van een gunstig leasecontract. Daarnaast blijven de personeelskosten achter. Dit wordt hoofdzakelijk verklaard door de krapte op de arbeidsmarkt en een aantal vacatures die niet vanaf 1 januari 2022 zijn ingevuld.
17
4. Ontwikkelingen Vraagstukken op het gebied van afvalinzameling en met name de verwerking, overstijgen veelal het lokale Avalexniveau. We bevinden ons middenin de maatschappij, waarbij de ontwikkeling rond afval, grondstoffen en circulariteit in snelheid, complexiteit en urgentie steeds verder toenemen. Om hierop te kunnen anticiperen, is het van belang goed geïnformeerd te blijven. Avalex doet dit mede door goed aangesloten te zijn op de informatie vanuit de brancheorganisatie NVRD en binnen het samenwerkingsverband met Midwaste. Dit hoofdstuk geeft een schets van relevante, (inter)nationale ontwikkelingen die in 2022 hebben plaatsgevonden.
4.1 Voortgang circulaire economie Circulaire doelstellingen Het kabinet wil in 2050 een economie zonder afval realiseren en in 2030 het grondstoffengebruik halveren. Om tot concrete stappen te komen, worden circulaire doelen op productgroepniveau geformuleerd. Deze moeten een zo groot mogelijk effect hebben op biodiversiteit, klimaat, leveringszekerheid en milieu. De uitwerking van de doelen voor 2030 en 2050 vormt een belangrijke basis van het Nationaal Programma Circulaire Economie dat in het najaar van 2022 is verschenen. De middelen die in de begroting van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn begroot, bedragen € 72 miljoen. Deze middelen steken schril af bij de tientallen miljarden die de komende jaren voor CO2- en stikstofbeleid worden gereserveerd. De nog beperkte aandacht voor de concrete stappen richting de circulaire economie ziet Avalex ook terug in de gemeentelijke coalitieakkoorden 2022-2026, terwijl de afvalscheidingscijfers de noodzaak benadrukken. Ontwikkeling realisatie VANG-doelstellingen en afvalbeheerprestaties in Nederland Het landelijke uitvoeringsprogramma VANG-Huishoudelijk Afval 2021- 2025 heeft als doel om in lijn met de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de kwaliteit van de ingezamelde huishoudelijke afvalstromen te verhogen en daarmee de recycling te verbeteren.
Het programma helpt daarmee gemeenten bij het volbrengen van hun taak in de keten om afval goed te scheiden, te voorkomen dat waardevolle grondstoffen worden verbrand en zo een bijdrage te leveren aan een circulaire economie. De uitkomsten van de jaarlijkse ‘Benchmark Huishoudelijk Afval’ uitgevoerd door de NVRD geven het beeld dat Nederland langzaam de goede kant op gaat met het realiseren van de afvalscheidingsdoelstellingen, maar dat ze nog ver van deze doelstellingen verwijderd is. De uitkomsten van onze gemeenten liggen hiermee in lijn. Onze gemeenten hebben afgelopen jaren zeker stappen gemaakt in de reductie van het restafval en verbeteren van het scheidingspercentage, maar de daadwerkelijke prestaties liggen nog ver van de doelstellingen. Daarnaast scoren alle Avalex-gemeenten in hetzelfde onderzoek hoog op dienstverlening. Dit komt door hoge inzamelfrequenties, veel inzamelvoorzieningen en veel mogelijkheden voor grofvuil door hoog aantal milieustraten, ruime openingstijden en ophaalmomenten. Een hoge mate van dienstverlening brengt echter ook relatief hoge kosten met zich mee. Deze uitkomsten benadrukken voor onze gemeenten de noodzaak tot het doorontwikkelen van gemeentelijk afvalbeleid. En ook door gerichte keuzes te gaan maken rond de kosten en het serviceniveau. Avalex kan hierin faciliteren door de afwegingen en consequenties hierbij zichtbaar te maken.
Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) De UPV is een instrument om producenten hun verantwoordelijkheid te laten nemen in de circulaire economie door hen ook verantwoordelijk te maken voor hun producten in de afvalfase. Dit raakt de gemeentelijke, wettelijke zorgplicht rond afvalbeheer. Hierdoor verandert de positie van Avalex en de gemeenten, ontstaan er nieuwe verhoudingen die nu nog onduidelijk zijn. De branchorganisatie van de publieke inzamelaars, de NVRD, is op internationaal en nationaal niveau is de NVRD hard bezig om voor een gelijk speelveld bij de totstandkoming van UPV-systemen te zorgen, waarbij de positie en inbreng van gemeenten al bij de inrichting van de systemen beter geborgd zijn. Ter ondersteuning van de NVRD en VNG hebben de Avalex-gemeenten, samen met ruim 35 andere Nederlandse gemeenten, een motie ingediend bij het VNG-congres eind juni om de positie van gemeenten binnen de UPV’s te versterken.
4.2 Branche-ontwikkelingen Inzamelvergoeding pmd Voor het eerste kwartaal van 2022 geldt dat de vergoeding voor het ingezamelde pmd (mits deze voldoet aan de kwaliteitscriteria) rechtstreeks via Nedvang naar de gemeenten gaat. Vanaf het tweede kwartaal verloopt deze 18
vergoeding via Avalex, waarbij we als doorgeefluik fungeren. Deze opbrengstenstroom loopt dus niet via de boekhouding van Avalex en is derhalve niet verwerkt in de baten en lasten van Avalex over 2022. In onderstaande tabel is weergegeven wat de geschatte vergoeding is voor het inzamelen van pmd. Impact Avalex: De VNG en Stichting Afvalfonds Verpakkingen hebben een akkoord bereikt over een voorlopig voorschot van € 218 per ton geaccepteerd pmd voor gemeenten in het bronscheidingsmodel. Begin 2023 wordt besloten over de definitieve vergoeding voor de inzameling van brongescheiden PMD door de gemeenten.
Opbrengsten pmd Nedvang per gemeente
Geschatte opbrengst 2022
Delft
609.231
Leidschendam-Voorburg
546.565
Midden-Delfland
121.230
Pijnacker-Nootdorp
273.418
Rijswijk
430.028
Wassenaar
216.113
Totaal
2.196.586
Tabel 4.1: Geschatte opbrengsten pmd Nedvang (bedragen in €)
4.3 Overige ontwikkelingen Intrekken coronamaatregelen Met ingang van maart 2022 heeft de Rijksoverheid alle coronamaatregelen ingetrokken. Avalex heeft aansluitend de coronaperiode/-maatregelen geëvalueerd. Ze constateert dat Avalex het, gegeven de omstandigheden, goed gedaan heeft. Het ziekteverzuim fluctueerde, maar er is geen sprake geweest van een grote uitbraak bij en via Avalex. Hoewel het soms een stevige puzzel was, was er continue bezetting waardoor de dienstverlening kon blijven doorgaan. Internationale ontwrichting energiemarkt De oorlog in Oekraïne heeft in 2022 geleid tot een ontwrichting van de energiemarkt. De prijsontwikkeling van met name gas en elektriciteit vertoont zowel een enorme en onvoorspelbare ‘dynamiek’ als extreem hoge prijzen. Zowel op internationaal als nationaal niveau worden maatregelen getroffen om minder afhankelijk te worden van Russische fossiele brandstoffen (gas en olie). De toename van de kosten (met name energie en brandstof) hebben binnen de begroting van Avalex uiteindelijk geen doorslaggevend effect gehad; ze worden gecompenseerd door met name incidentele meevallers. De andere kant van de medaille was dat het ook hogere opbrengsten van grondstoffen genereerde voor de Avalex-gemeenten, met name bij papier en metaal.
De impact van de afname van beschikbaarheid en leverzekerheid van materialen, waaronder containers en inzamelvoertuigen is nog beperkt zichtbaar. Daarnaast heeft Avalex toestemming gekregen vanuit het ministerie om het gascontract met Gazprom uit te dienen. Ondertussen is er een nieuwe leverancier per 1 januari 2023 via de inkoopsamenwerkingspartner Midwaste. Ontwikkelingen arbeidsmarkt Evenals in veel andere bedrijfssectoren in Nederland, is ook in de afvalsector de krapte op de arbeidsmarkt voelbaar. Het tekort aan gekwalificeerd personeel vormt daardoor een beperkende factor in de verdere ontwikkeling van organisaties en raakt daarbij het realiseren van (circulaire) ambities. In de afvalsector kan een tekort aan personeel leiden tot onder andere een verminderde dienstverlening, bijvoorbeeld door het afschalen van de inzamelfrequentie. Avalex heeft in 2022 gemerkt ook dat het invullen van specialistische vacatures langer duurt. Tegelijkertijd hebben we geïnvesteerd in verbeterde arbeidsmarktcommunicatie zodat we steeds beter zichtbaar en vindbaar zijn voor onze doelgroepen. De krapte op de arbeidsmarkt heeft bij Avalex in 2022 nog niet geleid tot een vermindering van de dienstverlening. Wel duurt het vervullen van functies langer en is vaker gebruik gemaakt van interim-functies. We zijn nog echter steeds in staat gebleken toch nieuwe medewerkers aan ons te binden.
Onze arbeidsvoorwaarden en ook de maatschappelijk relevante opdracht van Avalex dragen hier aan bij. De ontwikkelkracht staat echter wel onder druk. Hier moeten we rekening mee houden voor de toekomst. 19
5. Het bedrijf Avalex 5.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de mate waarin niet verwachte (financiële) risico’s kunnen worden opgevangen. Het is het vermogen dat benodigd is om calamiteiten en (andere) eenmalige tegenvallers op te vangen zonder dat het enige invloed heeft op de continuering van het bestaande beleid en de organisatie. Bij het vaststellen van het weerstandsvermogen wordt de weerstandscapaciteit afgezet tegen de risico’s die Avalex loopt. De weerstandscapaciteit is de som van de middelen en mogelijkheden om niet begrote, onverwachte en substantiële kosten te dekken. Avalex streeft ernaar om risico’s zoveel mogelijk te beperken of te optimaliseren. De risico's voor onroerend goed, inventaris en personeel zijn voor het grootste deel ondervangen door het afsluiten van diverse verzekeringen. De algemene reserve wordt in deze context vooral gebruikt als dekking voor niet verzekerbare risico’s om altijd de bedrijfsvoering ongestoord te kunnen voortzetten. In 2022 zijn vrijwel alle risico’s die zich hebben voorgedaan, opgevangen binnen de reguliere bedrijfsvoering. Het belangrijkste risico dat zich heeft voorgedaan in 2022 was de inflatie als gevolg van de oorlog in Rusland en Oekraïne.
Het effect ervan was met name de extreem grillige prijsontwikkelingen, langere leveringsduur voor materialen en vertraging op de verbouwingsplannen van ons pand in Den Haag. Om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen heeft Avalex diverse beheersmaatregelen, waarbij beoogd wordt de kans van voorkomen af te laten nemen, of repressief, waarbij beoogd wordt de gevolgen te reduceren. Een aantal van de belangrijkste preventieve maatregelen die Avalex heeft genomen, zijn: • •
Flexibele arbeidsschil. Avalex maakt in de uitvoering van haar diensten gebruik van een flexibele arbeidsschil. Hiermee kan Avalex gemakkelijker inspringen op wijzigingen in de dienstverlening. AVG-wetgeving. Er is steeds meer aandacht voor privacy en informatiebeveiliging. Avalex heeft maatregelen geïmplementeerd in het kader van AVG. Dit betreft het aanstellen van Functionaris Gegevensbescherming vanaf 2018, het actualiseren van het model voor de overeenkomsten met verwerkers en het actualiseren van de privacyverklaring. een verwerkingsregister en overeenkomsten met verwerkers. In de komende jaren wordt de toepassing van de AVG verder ontwikkeld en worden landelijke trends gevolgd en eventueel opgevolgd.
In onderstaand overzicht zijn de meest relevante bedrijfsrisico’s opgenomen die in de begroting 2022 zijn opgenomen met de betreffende impact. Er hebben zich geen grote risico’s voorgedaan in 2022, waardoor het weerstandsvermogen moest worden aangesproken. Bedrijfsrisico Inwoners en gemeenten zijn niet tevreden over het ophalen van afval, service is onvoldoende Imagorisico; Avalex wordt negatief in de media gepositioneerd Financiële afrekeningen van gemeenten vallen tegen Ondersteuning van de gemeenten bij plannen om te komen tot de doelstelling voor minder restafval is niet optimaal; flexibiliteit van Avalex is onvoldoende Het niet halen van scheidingsdoelstellingen
Impact In 2022 is een klantonderzoek onder de opdrachtgevende wethouders en ambtenaren uitgevoerd. De opdrachtgevers zijn over het algemeen (zeer) tevreden over Avalex Avalex heeft de afgelopen raadsperiode verder gebouwd aan haar organisatie en is gegroeid naar een betrouwbaar, professioneel bedrijf met een slagvaardig, collegiaal bestuur. Uit de verkiezingsprogramma’s blijkt dat Avalex geen issue is binnen de gemeenten Financiële afrekeningen van gemeenten vallen in 2022 gunstig uit voor de gemeenten vanwege de hoge grondstofprijzen van met name papier en metaal. De gemeenten zijn hierover in de bestuursrapportages van 2022 tijdig geïnformeerd Avalex heeft in 2022 de gemeenten ondersteund bij de plannen om te komen tot het realiseren van de scheidingsdoelstellingen. Avalex is steeds meer in staat om maatwerk aan gemeenten te leveren door de nieuwe dienstverlening rond nascheiding pmd en door de flexibiliteit in de inzameling met het rijden op sensoren Er is in 2022 weliswaar een daling zichtbaar ten opzichte van vorig jaar, maar de VANG-doelstellingen zijn nog lang niet gehaald en in zicht. De gerealiseerde afvalscheidingsdoelstellingen van de Avalex-gemeenten liggen onder het landelijk gemiddelde, zo blijkt uit de NVRD benchmark Huishoudelijk afval 2022
Tabel 5.1: Impact risico’s op weerstandsvermogen (financieel)
Kengetallen Avalex heeft eind 2022 een eigen vermogen van € 7,8 miljoen. Dit bedrag is inclusief de bestemmingsreserves en het resultaat lopend boekjaar. De verhouding tussen het eigen vermogen en het vreemd vermogen vertaalt zich in een 20
solvabiliteitsratio van 14%. Voor een GR is een solvabiliteitsratio tussen de 10 en 20% ruimschoots voldoende. De solvabiliteit bij Avalex wordt grotendeels beïnvloed door het hoge saldo van de lopende leningen. Deze situatie is ontstaan doordat Avalex haar vaste activa met vreemd vermogen financiert. Het eigen vermogen wordt gekoppeld aan het weerstandsvermogen. De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. De netto schuldquote van Avalex is 88%. Het is wenselijk om deze lager dan 90% te houden. Gelet op de toekomstige vraagstukken van Avalex zijn de langlopende leningen stabiel gehouden; dit is terug te zien in de netto schuldquote die afneemt. De structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte Avalex heeft om de eigen lasten te dragen. De structurele exploitatieruimte bedraagt 0% in 2022. Dit wordt bepaald door het saldo van structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door totale baten en uitgedrukt in een percentage. Kengetallen
Realisatie 2022
Begroting 2022
Realisatie 2021
Netto schuldquote
88%
90%
84%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen
88%
90%
84%
Solvabiliteitsratio
14%
12%
12%
Grondexploitatie
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
0%
0%
0%
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
-
-
-
Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Weerstandsratio Tabel 5.2: Kengetallen omtrent weerstandsvermogen
5.2 Beheer en onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen De belangrijkste taak van het verantwoordelijk team voor het onderhoud van kapitaalgoederen (Technisch Beheer) is het beheren en onderhouden van de bedrijfsmiddelen en bedrijfspanden en het beheer van het mobiliteitscontract. Het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) en technische adviezen worden door dit team opgesteld. leder jaar wordt het MJOP geëvalueerd en indien nodig bijgesteld. Deze inzichten zijn vertaald naar het verwachte verloop van voorziening groot onderhoud. Het onderhoud voor de bedrijfsmiddelen en bedrijfspanden is dit jaar binnen het MJOP gebleven, waarvan zelfs een gedeelte doorgeschoven is naar volgend jaar. Hierdoor zijn er geen negatieve financiële consequenties t.o.v. de begroting. De belangrijkste kapitaalgoederen van Avalex zijn vooral de kantoorpanden, het overlaadstation, de milieustraten en de diverse type inzamelmiddelen. Dit laatste betreft vooral de ondergrondse containers, minicontainers en verzamelcontainers. Hiermee liggen de financiële risico’s en het onderhoud bij Avalex. Alle onderlossende verzamelcontainers zijn opgenomen in een containerbeheer-managementsysteem. Milieustraten, overlaadstation Avalex doet het beheer van de milieustraten in de gemeenten Delft, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Wassenaar.
De locatie Laan van 's-Gravenmade in Den Haag/Rijswijk bevat een kantoorpand, zoutloods, voertuigstalling en terrein. De locatie op de Voltaweg in Delft bevat eveneens een kantoorpand, voertuigstalling, overlaadstation en terrein. Locaties Den Haag/Rijswijk en Delft zijn in eigendom van Avalex. De milieustraten van Delft en Den Haag/Rijswijk en het overlaadstation Delft zijn ook eigendom van Avalex. De overige locaties zijn eigendom van de gemeenten. Het MJOP 2020-2029 wordt jaarlijks beoordeeld. Gemiddeld gezien is het onderhoudsniveau conform dit MJOP. In 2022 is het onderhoudsniveau van de milieustraten conform het hiertoe opgestelde meerjarenonderhoudsplan 2020-2029 Avalex uitgevoerd, waarbij groot onderhoud heeft plaatsgevonden aan de milieustraat Wassenaar. De portocabin en weeginstallatie zijn vernieuwd. Inzamelmiddelen Het beheer en onderhoud kapitaalgoederen zijn de kosten voor het onderhoud van het containerpark van Avalex. Dit containerpark omvat alle containertypen die worden gebruikt voor de diverse primaire processen, te weten ondergrondse en bovengrondse onderlossende containers, minicontainers en verzamelcontainers. De kosten worden gemaakt voor het
21
reguliere beheer en onderhoud, eenmalige reparaties, gebruikersschade en afschrijvingslasten van de containers.
5.3 Financiering Huidige financiering Avalex heeft vreemd vermogen verkregen bij de bankinstelling BNG bank waarmee de vaste activa grotendeels wordt gefinancierd. De boekwaarde van de vaste activa bedraagt € 42,5 miljoen. Hiervoor heeft Avalex financieringsarrangementen ter waarde van € 38,8 miljoen. Avalex betrekt geen leningen via haar deelnemende gemeenten. Renterisiconorm Het renterisico van Avalex beperkt zich tot de rente op langlopende leningen. Naast de renteherziening zijn hiervoor ook de aflossingen van belang, want het renterisico wordt verkleind door aflossingen in de tijd te spreiden. De renterisiconorm is een bedrag ter grootte van een percentage van de totale vaste schuld. De norm stelt dat per jaar 20% van de vaste schuld in aanmerking mag komen voor herfinanciering of renteherziening. Uit de onderstaande tabel blijkt dat het renterisico op de vaste schuld binnen de wettelijke gestelde normen blijft.
Omschrijving
2022
2021
Betaalde aflossingen
3.553
4.011
Begrotingstotaal
42.590
40.940
Het bij Min. Regeling vastgestelde %
20%
20%
Renterisiconorm
8.518
8.188
4.965
4.177
Basisgegevens renterisiconorm
Toets renterisiconorm Ruimte onder renterisiconorm Tabel 5.3: Renterisiconorm (bedragen * €1.000)
Geldverstrekker
Looptijd
Hoofdsom
BNG
2003-2033
2.500.000
Rente 5.00%
Saldo ultimo 2022 916.667
lineair
Aflossingsvorm lineair
BNG
2004-2024
3.500.000
4.72%
350.000
BNG
2005-2025
1.400.000
3.73%
210.000
lineair lineair
BNG
2012-2032
7.000.000
3.13%
3.500.000
BNG
2016-2026
10.000.000
0.64%
4.000.000
lineair
-0.095%
17.333.333
lineair lineair lineair
BNG
2020-2035
20.000.000
BNG
2021-2036
6.500.000
0.338%
6.066.667
BNG
2022-2037
6.500.000
0.462%
6.391.667
Totaal
38.768.334
57.400.000
Tabel 5.4: Financieringsarrangementen (bedragen in €)
Omschrijving Som van de per dag buiten ’s Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil)
Kwartaal 1
Kwartaal 2
5.575
5.934
22.662
92.196
Dagen in het kwartaal Kwartaalcijfers op dagbasis buiten ’s Rijks schatkist aangehouden middelen
90
91
92
92
62
65
246
1.002
Ruimte onder drempelbedrag
938
935
754
-
-
-
-
2
Overschrijding van het drempelbedrag
Kwartaal 3 Kwartaal 4
Tabel 5.5: Schatkistbankieren (bedragen * € 1.000)
22
Kasgeldlimiet Omvang begroting 2022 1.
Kwartaal 2
Kwartaal 3 Kwartaal 4
42.590
42.590
42.590
42.590
8,2%
8,2%
8,2%
8,2%
3.492
3.492
Toegestane kasgeldlimiet
In procenten van de grondslag In bedragen 2.
Kwartaal 1
Omvang vlottende schuld
Opgenomen gelden < 1 jaar
3.492
3.492
Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3 Kwartaal 4
1.736
947
-274
567
Schuld in rekening-courant (contract BNG)
-
-
-
-
Gestorte gelden door derden < 1 jaar
-
-
-
-
1.736
947
-274
567
60
61
534
1.003
-
-
-
-
Overige uitstaande gelden < 1 jaar
1.879
3.693
4.622
6.338
Totaal
1.939
3.754
5.156
7.341
Totaal 3.
Vlottende middelen
Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant
Toets kasgeldlimiet -203
-2.807
-5.430
-6.774
Toegestane kasgeldlimiet
4.
Totaal netto vlottende schuld
3.492
3.492
3.492
3.492
Ruimte (+)/Overschrijding (-)
3.695
6.299
8.922
10.266
Tabel 5.6: Toets kasgeldlimiet (bedragen * € 1.000)
5.4 Bedrijfsvoering Organisatiestructuur Avalex is in 2001 voortgekomen uit de reinigingsdiensten van de gemeenten Rijswijk, Leidschendam en Voorburg (laatstgenoemden zijn opgegaan in gemeente Leidschendam-Voorburg). De Gemeenschappelijke Regeling is opgericht op grond van de raadsbesluiten van de gemeenten Leidschendam (10 januari 2000), Rijswijk (21 december 1999) en Voorburg (23 december 1999). Provinciale goedkeuring is verleend op 20 maart 2000. De deelnemers zijn sinds 1 januari 2010: Delft, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Wassenaar. Vanaf 2018 heeft Avalex als rechtsvorm een Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO), zoals bedoeld in de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Zoals vastgelegd in de Gemeenschappelijke regeling Avalex 2018 bestaat het bestuur van Avalex uit zes wethouders van de deelnemende gemeenten. Het bestuur benoemt een secretaris-directeur, die onder verantwoordelijkheid van het bestuur belast is met de leiding van Avalex en met de zorg voor een juiste taakvervulling door Avalex. Het bestuur laat zich adviseren door een kernteam en een auditwerkgroep. De jaarstukken en de begroting worden opgesteld door de secretaris-directeur Avalex. Het bestuur ziet erop toe dat de directie deze verantwoordelijkheden naar behoren vervult en stelt de jaarstukken en begroting vast.
De door het bestuur benoemde onafhankelijke accountant brengt verslag uit aan de auditwerkgroep met betrekking tot de jaarstukken. Wet gemeenschappelijke regelingen gewijzigd Per 1 juli 2022 is de nieuwe Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden. Deze wet regelt alle soorten samenwerkingsverbanden binnen het publieke domein, hoe overheden in welke vormen met elkaar kunnen samenwerken. Uit onderzoeken was gebleken dat bestuurlijke invloed door gemeenteraden, provinciale staten en algemene besturen van waterschappen te wensen overliet. Dit wetsvoorstel geeft daarmee invulling aan de afspraak uit het regeerakkoord dat de Wgr wordt aangepast om de politieke verantwoording over samenwerking tussen overheden te verbeteren en de democratische legitimiteit te versterken. Avalex heeft op basis van deze wijziging een grondige analyse gedaan, waardoor we de gewijzigde GR in 2023 voor kunnen leggen aan de raden. Uit de huidige GR Avalex blijkt dat Avalex al grotendeels invulling geeft aan de voorgestelde wijzigingen in de Wgr. Een aantal wijzigingen is bovendien bestemd voor een ‘openbaar lichaam’ en 23
daarmee niet van toepassing op Avalex als bedrijfsvoeringsorganisatie; een collegeregeling. Dat bepaalt de scope tot welk niveau raden een verantwoordelijkheid hebben op Avalex. De wijziging heeft daarmee beperkt impact. De noodzakelijke wijzigingen in de GR worden in 2023 doorgevoerd. Nieuw bestuur In maart 2022 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Dat betekent wisselingen binnen de raden en ook binnen het Avalex-bestuur en daarmee ook het opnieuw investeren in de verbindingen met Avalex. Met het huidige bestuur en de opdrachtgevende wethouders is teruggekeken op de inzet en ervaringen van de afgelopen bestuursperiode. Geconstateerd wordt dat Avalex de afgelopen raadsperiode verder heeft gebouwd aan haar organisatie en is gegroeid naar een betrouwbaar, professioneel bedrijf met een slagvaardig, collegiaal bestuur. Uit de verkiezingsprogramma’s blijkt dat Avalex geen issue is binnen de gemeenten. In juli 2022 is het nieuwe bestuur Avalex geïnstalleerd. Op basis van een inwerkprogramma is het nieuwe bestuur (evenals het Opdrachtgeversoverleg en de nieuwe gemeenteraden) goed voorbereid van start gegaan, op zijn rol in de samenwerking met Avalex en het afvaldossier. Nieuwe OR Eind september 2022 hebben de OR-verkiezingen plaatsgevonden. De opkomst was hoog. De OR kent vijf nieuwe leden van de zeven.
Voorafgaand aan de verkiezingen heeft een projectgroep namens de WOR-bestuurder en de OR gezamenlijk, in 2022 een advies opgeleverd over de toekomstige inrichting en werkwijze van de OR, gericht op organisatiebrede participatie. Achterliggende reden was dat uit medewerkersonderzoek Avalex 2020 bleek dat medewerkers zich onvoldoende betrokken voelen bij het OR-werk. In het advies ligt de focus op de samenstelling van de OR, waarbij alle medewerkers op alle medewerkers kunnen stemmen, en het borgen van de medewerkersparticipatie in een te ontwikkelen handboek. Meerjarenkoers Avalex De afgelopen jaren heeft Avalex geïnvesteerd in het creëren van een stabiele organisatie. Het is van belang ook in de toekomst te blijven werken vanuit een heldere, richtinggevende en goed afgestemde koers. Zeker in een branche, waarbij ontwikkelingen op (inter)nationaal niveau steeds meer impact hebben op de lokale thema’s. Het bestuur van Avalex heeft in 2022 de opdracht gegeven om samen met haar medewerkers en (gemeentelijke) partners in de regio een ambitieuze stip op de horizon te zetten en te komen tot een strategische koers. De jaarlijkse Avalex-conferentie in november was een belangrijke stap om verder te bouwen aan deze koers die in 2023 zal leiden tot een herijkte koers.
Administratieve organisatie Avalex heeft in 2022 geïnvesteerd in het versterken van de administratie binnen bedrijfsvoering om de kwaliteit, efficiency en continuïteit te borgen. De uitkomsten van de benchmark overhead in 2021 gericht op indirecte en direct ondersteunende processen van vergelijkbare publieke bedrijven heeft mede richting hieraan gegeven. De uitkomsten heeft Avalex gebruikt om te bezien hoe en op welke onderdelen ze haar bedrijfsvoering nog efficiënter kan inrichten. Tevens is een tweetal onderzoeken uitgevoerd door bureau Berenschot naar de inrichting en werkwijze van de teams Financiële administratie en P&O. De uitkomsten van deze onderzoeken zijn opgepakt en hebben geleid tot aanpassingen zowel op personeel (kwantitatief en kwalitatief) als op taak- en procesniveau. In 2022 heeft dit geleid tot een reductie van fte bij het team Financiele administratie, langs de uitgangspunten zoals deze in de cao-SGO zijn vastgelegd. Daarnaast is de procesoptimalisatie in 2022 verder vormgegeven met name door de inzet van automatisering. Kwaliteit, Arbo en Milieu Avalex beschikt over een KAM-managementsysteem dat onder andere borgt dat Avalex voldoet aan arbo- en milieuwetgeving. Daarnaast borgt het dat Avalex in staat is effectief te reageren op calamiteiten en dat de bedrijfshulpverlening goed is georganiseerd.