Bijlage 1 Regiovisie Monitor 2022
Tekst van het document
Regiovisie Monitor 2022
Inhoud
1. Inleiding
3
2. Cijfers regionale jeugdhulp in beeld
5
3. Jeugdigen groeien zo thuis mogelijk op
13
4. Jeugdigen groeien duurzaamveilg op
18
5. Aanpak wachttijden
31
6. Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen
39
7. Participatie ouders en jongeren
46
Conclusie
49
REGIOVISIE MONITOR 2022
2
VOLGENDE
VORIGE
1
Inleiding
In deze tweede monitor van de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026 zijn de belangrijkste ontwikkelingen beschreven over de jeugdhulp in 2022. De Regiovisie Jeugdzorg is in het derde kwartaal van 2021 vastgesteld om hiermee de sturing op de transformatie van de jeugdhulp te verbeteren. Bij het opstellen van deze gezamenlijke visie zijn jeugdhulpaanbieders, professionals, samenwerkingsverbanden, ouders en jongeren en lokale teams betrokken. De gezamenlijke ambities ten aanzien van jeugdhulp in de regio zijn:
Regiovisie monitor, naar aanleiding van vooraf bepaalde indicatoren. De hoofdstukken uit deze monitor zijn geschreven met de ambities als leidraad. De cijfers uit het landelijke berichtenverkeer (de facturatiegegevens van jeugdhulpaanbieders) vormen de basis van de geschetste ontwikkelingen. Deze monitor beschrijft op hoofdlijnen de belangrijkste ontwikkelingen en diept enkele onderwerpen nader uit. Daarnaast bevat de monitor geen lokale duiding, omdat deze per gemeente in de cyclus van verantwoording wordt meegenomen.
1. Versterken van het gewone opvoeden en opgroeien 2. Tijdig inzetten van passende hulp 3. Kinderen groeien zo thuis mogelijk op 4. Duurzaam veilig opgroeien 5. Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen
Participatie jongeren en ouders
Jaarlijkse monitoring De gemeenten in de jeugdhulpregio Haaglanden hebben afgesproken dat de behaalde resultaten op bovengenoemde ambities worden gemonitord. Jaarlijks leveren de gemeenten een
Nieuw in de Regiovisie monitor is een hoofdstuk over participatie van jongeren en ouders in het verbeteren van de jeugdhulp. Dit hoofdstuk is geschreven door cliëntvertegenwoordigers en beschrijft hun opvattingen en adviezen. Qua stijl en vorm wijkt het dan ook af van de andere hoofdstukken waarin de duiding van cijfers en ontwikkelingen centraal staan. Het is belangrijk dat er ruimte is voor de stem van cliënten en om deze reden heeft dit extra hoofdstuk over cliëntparticipatie een plek gekregen in deze monitor.
REGIOVISIE MONITOR 2022
3
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Uitvoeringsplan en hervormingsagenda De ambities van de Regiovisie zijn vertaald in het Uitvoeringsplan 2022. Hierover wordt los van deze monitor aan de gemeenteraden gerapporteerd. In de landelijke Hervormingsagenda Jeugd zijn maatregelen verwoord die het jeugdhulpstelsel moeten verbeteren en kosten verlagen. In 2022 is het de VNG namens alle gemeenten en Rijk nog niet gelukt om de financiële afspraken hierover vast te leggen. Het Uitvoeringsplan van de Regiovisie is inhoudelijk wel in lijn met de uitgangspunten van de Hervormingsagenda.
Toelichting op de cijfers Deze Regiovisie monitor 2022 bevat meerdere cijfermatige rapportages. De cijfers over 2021 en eerdere jaren in dit rapport zijn vaak niet helemaal gelijk aan de cijfers uit de monitor van 2021. Dit is geen fout, maar een gevolg van het feit dat er declaraties en administratieve correcties worden verwerkt in de loop van het jaar die betrekking kunnen hebben op voorgaande jaren. Ook historische cijfers wijzigen hierdoor soms nog. Het gaat echter om nuance verschillen die niet leiden tot andere conclusies. Een ander punt is de telling van het aantal unieke cliënten. Deze is onderverdeeld in een aantal categorieën. Hierdoor zal het totaal aantal unieke cliënten bijna altijd lager zijn dan de som van de aantallen cliënten per onderdeel. Dit komt doordat een cliënt voor kan komen in meerdere categorieën, doordat er meerdere soorten hulp in een jaar zijn ingezet. Verblijf wordt
bijvoorbeeld vaak in combinatie met GGZ ingezet. In de totale telling wordt ook gekeken naar het aantal unieke cliënten en wordt een cliënt die meerdere soorten hulp krijgt één keer geteld.
Leeswijzer Deze Regiovisie monitor start met een hoofdstuk over de belangrijkste ontwikkelingen die uit de cijfers 2022 naar voren komen. Het streven was om de monitor van 2022 korter en bondiger te maken, zoals het hoofdstuk over het zo thuis mogelijk opgroeien van jeugdigen. Het daaropvolgende hoofdstuk, Jeugdigen groeien duurzaam en veilig op, is juist uitgebreider dan vorig jaar. Dit komt omdat er in dit hoofd-stuk, vanwege de complexiteit van de jeugdbeschermingsketen, ook cijfers over Veilig Thuis en daarnaast veel informatie over de Jeugdbeschermingstafel is opgenomen. Het hoofdstuk over wachttijden focust op de stappen die de regio heeft gezet om een preciezer beeld te krijgen over wachttijden. Bij welke zorgvormen komen wachttijden het meest voor en wanneer spreek je van ‘schadelijk wachten’? De monitor van 2022 vormt in sommige opzichten ook een verdieping op onderwerpen ten opzichte van de monitor van vorig jaar. Zo gaat het hoofdstuk Onderwijs en Jeugdhulp in op een regionaal onderzoek dat in 2022 plaatsvond. In sommige hoofdstukken staan veel afkortingen en begrippen, deze zijn aan het eind van hoofdstukken 3 tot en met 5 toegelicht. Tenslotte wordt de term jeugdige (Jeugdwet) omwille van de leesbaarheid afgewisseld met kind, jongere, leerling of cliënt.
REGIOVISIE MONITOR 2022
4
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
2
Cijfers regionale jeugdhulp in beeld In dit algemene hoofdstuk schetsen we een overkoepelend beeld van de ontwikkeling van de jeugdhulp in de regio Haaglanden in 2022. Dat doen we aan de hand van de indicatoren die voor de regiovisie monitor zijn vastgesteld met de gemeenteraden. Deze indicatoren volgen we een aantal jaren zodat we een trend kunnen ontdekken. Een verdieping van een aantal meer specifieke indicatoren komt terug in de andere hoofdstukken van deze Regiovisie monitor. Het algemene beeld dat uit de cijfers naar voren komt is dat de stabilisatie van het aantal cliënten doorzet. De groei van het aantal cliënten is ongeveer gelijk aan de bevolkingsgroei in 2022. De uitgaven per cliënt lijken ook te stabiliseren. De groei van de uitgaven is lager dan de indexatie van de tarieven. Op detailniveau zien we bij bepaalde soorten hulp een toename, waar we bij andere soorten een daling zien. In dit hoofdstuk duiden we deze ontwikkelingen op hoofdlijnen.
REGIOVISIE MONITOR 2021
5
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Ontwikkeling van de vraag naar jeugdhulp De toename van het jeugdhulpgebruik van de afgelopen jaren lijkt over de gehele regio te stabiliseren.
In de regio Haaglanden wonen ruim 1,1 miljoen mensen, waarvan ruim 225 duizend jongeren tussen de 0 en 18 jaar. Daarmee is Haaglanden een jeugdige regio met een percentage van 19,5% jongeren ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 18,5%. De toename van het jeugdhulpgebruik van de afgelopen jaren lijkt over de gehele regio te stabiliseren. Er is sprake nog van een lichte groei van het aantal cliënten. Deze stijging (1,7% in 2022) is ongeveer gelijk aan de groei van de bevolking in 2022 (1,6%) in dezelfde periode. Per saldo lijkt er dus nauwelijks groei van de vraag naar jeugdhulp.
Figuur 1: Percentage van de jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt in de regio Haaglanden1 2020 |
17%
2021 |
In het percentage van de jeugdigen tot 18 jaar dat jeugdhulp ontvangt zien we dat dit al enige jaren schommelt tussen de 10% en 11%. Met de regio zitten we dicht in de buurt van het landelijk gemiddelde. Per gemeente zien we een gedifferentieerd beeld. Ten opzichte van 2020 is er bij sommige gemeenten een groei van het percentage jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt en bij andere gemeenten blijft het gelijk of daalt het. Deze verschillen kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met ontwikkelingen binnen de bevolking, de wijze waarop de toegang is ingericht of maatschappelijke ontwikkelingen. Het onderzoeken, onderling vergelijken en duiden van deze trends gaat de scope van deze regio visie monitor te boven.
Figuur 2: Aantal jeugdigen in zorg per jaar, in de regio Haaglanden
2022 35.000
16% 14%
30.000
12%
25.000
10%
2017
2018
2019
2020
2021
2022
20.000
8% 6%
15.000
4%
10.000
2%
5.000
0%
lft
De
ag
Ha
n De
Le 1
am
d
en
ch ids
rg
rbu
o -Vo
M
e idd
nd
e ack
n
Pij
rp
tdo oo N r
lfla
e n-D
Bron: CBS Jeugd www.waarstaatjegemeente.nl
k
ij sw
Rij
r d d aar ee ten an an en ho rm stl erl s e e d s t e W Ne Wa Zo
Vo
c ors
0
REGIOVISIE MONITOR 2022
6
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
De verschillen binnen de regio vormen een bron om van elkaar te leren. Aan de ontwikkeltafels in 2023 en 2024 zal dit onderwerp geagendeerd worden om inzichten en ervaringen hierover te verzamelen samen met jeugdhulpaanbieders. In verhouding tot een aantal jeugdhulpregio’s in onze omgeving zien we dat het percentage van kinderen in zorg gemiddeld is. Met de regio Rijnmond zien we een duidelijk verschil. Het vraagt nader onderzoek om dit verschil te duiden en hier mogelijk waardevolle inzichten op te doen. Hiervoor gaan we contact opnemen met de regio Rijnmond.
Ontwikkeling uitgaven per cliënt De uitgaven per cliënt per jaar zijn een indicatie voor de intensiteit van de hulp die verleend wordt. Ook de gemiddelde uitgaven per cliënt in de regio Haaglanden stabiliseren per 2020, zoals te zien is in onderstaande figuur. Dit is opvallend omdat de gemeenten ieder jaar te maken hebben met een indexatie van de tarieven rond de 3%-4%. De uitgaven per cliënt stijgen dus iets minder dan de indexatie van de tarieven. Uitgaande van de indexering 2022 had er bij gelijke inzet per cliënt een bedrag van circa € 9700 moeten staan. Dit is dus een daling ten opzichte van 2021.
Figuur 3: Jongeren met jeugdhulp (aandeel jongeren tot 18 jaar) 2022
De uitgaven per cliënt stijgen dus iets minder dan de indexatie van de tarieven.
Figuur 4: Aantal jeugdigen in zorg per jaar, in de regio Haaglanden 35.000
11,0%
11,7%
10,5%
10%
10,6%
7,9%
5%
30.000 25.000
30.680
30.182
29.022
20.000 15.000
€ 15.000
10.000 5.000
0%
29.135
€9.031
€10.019
€9.899
€9.997
0 lla Ho
a
ijnl
R nd
nd H
n
de
lan
aag
dd
Mi
nd
lla Ho en
d
on
nm
Rij
uid dZ
i Zu
n olla H d
d
an
erl
d Ne
€ 5.000 €0
2019
2020
Aantal unieke cliënten | Bron: CBS.
€ 10.000
Gemiddelde uitgaven per cliënt
11,4%
Aantal unieke cliënten
15%
REGIOVISIE MONITOR 2022
2021
2022
Gemiddelde uitgaven per cliënt
7
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 5: Geïndexeerde ontwikkeling van aantal cliënten en uitgaven per client 112% 110% 108% 106% 104% 102% 100% 98% 96% 94% 92%
2019
2020 Uitgaven per cliënt |
2021
2022
Aantal cliënten
In bovenstaande grafiek is de ontwikkeling van het aantal cliënten en de uitgaven als een index weergegeven. De uitgaven en het aantal cliënten is in 2019 op 100% gesteld. De ontwikkeling per jaar is afgezet tegen dat uitgangspunt. Ook hier valt op dat de stijging van de tarieven wegens indexatie (ongeveer 3%-4% per jaar) niet terug te zien is in de stijging van de gemiddelde uitgaven per cliënt.
REGIOVISIE MONITOR 2022
8
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Ontwikkeling type jeugdhulp Als we inzoomen op de verschillende soorten jeugdhulp die ingezet worden zien we dat er duidelijke verschillen zijn. De toename van het aantal unieke cliënten bij specialistische GGZ en begeleiding vallen het meeste op in onderstaande figuur. Deze twee soorten jeugdhulp maken ook financieel een belangrijk deel uit van de totale uitgaven:
• Begeleiding & dagbesteding beslaat 26% van de totale uitgaven; • Specialistische GGZ 24%; en • Jeugd & Opvoedhulp (exclusief gezinshuizen en pleegzorg) 20%. Dit zijn de drie soorten jeugdhulp met de hoogste uitgaven. We zoomen nader in op specialistische GGZ en begeleiding & dagbesteding omdat hier sprake is van een toename van het aantal cliënten.
Figuur 6: Aantal unieke klanten per type jeugdhulp
2020 |
2021 |
2022
18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 Crisis Interventie Team (CIT)
Dyslexie
Generalistische Basis GGZ
Gezinshuizen
Begeleiding en dagbesteding
Jeugd- en Opvoedhulp (exclusief Gezinshuizen en Pleegzorg)
Jeugd Gedwongen kader
Jeugd GGZ (exclusief Dyslexie)
REGIOVISIE MONITOR 2022
Landelijk ingekochte zorg
9
Pleegzorg
INHOUD
Specialistische GGZ (exclusief Dyslexie)
VOLGENDE
VORIGE
Specialistische GGZ2 We zien al langere tijd een toename van het aantal cliënten in de jeugd-GGZ. Het gaat om een toename van 11% sinds 2018, namelijk van 18.203 naar 20.295 unieke cliënten. Opvallender is echter de stijging van de uitgaven. Deze zijn met 47% toegenomen (van €55,5 miljoen naar €81,8 miljoen per jaar). Met andere woorden, de uitgaven per client zijn harder gestegen dan de groei van het aantal cliënten. Er lijkt nu dus meer intensieve hulp geboden te worden dan in 2018. Een deel van deze stijging kan samenhangen met corona. De coronatijd heeft een negatieve impact gehad op de mentale weerbaarheid3 van veel jongeren met reeds bestaande mentale klachten4. We horen van aanbieders dat als gevolg van corona het aantal aanmeldingen steeg en dat de behandeling lastiger verliep door van het ontbreken van persoonlijk contact met de professional, het wegvallen van dagstructuur en sociale contacten. Er waren echter ook cliënten voor wie de coronatijd juist positief uitpakte. Denk hierbij bijvoorbeeld aan cliënten die het beter doen op school doordat er minder externe prikkels waren5. Een andere, veel genoemde oorzaak is dat de maatschappelijke druk om te presteren bij jongeren tot problemen kan leiden. In het HBSC6 rapport wordt dit bijvoorbeeld genoemd en we horen dit vaak van aanbieders. Social media speelt hier ook een rol in.
Grote maatschappelijke ontwikkelingen hebben impact op jeugdigen en als gevolg hiervan hebben meer jeugdigen hulp nodig en vragen jeugdigen -en hun ouders- ook vaker en sneller om hulp.
De meest gehoorde oorzaak voor de toename van de uitgaven per cliënt is de stijging van de complexiteit. Deze ontwikkeling is niet te koppelen aan coronapandemie en werd ook al voor deze tijd genoemd. De uitgaven per cliënt liggen tijdens de corona periode lager dan ervoor. Dit vraagt om nader onderzoek.
Begeleiding & dagbesteding Er is een forse toename van het aantal cliënten dat dagbesteding en begeleiding krijgt. En daarmee zijn ook de uitgaven voor dit type jeugdhulp gestegen. Sinds 2018 is het aantal unieke jeugdigen dat dagbehandeling en begeleiding krijgt toegenomen van 3.910 naar 6.589. Dit is een toename van 69%. De uitgaven zijn gestegen van €53,4 miljoen naar €80,1 miljoen, een toename van 50%. De uitgaven per cliënt zijn gedaald van €13.653 per cliënt per jaar naar €12.328. De toename van de uitgaven wordt dus veroorzaakt door de groei van het aantal cliënten dat begeleiding en dagbesteding krijgt. Deze stijging van het aantal cliënten zit voornamelijk in individuele begeleiding. Deze hulp wordt om verschillende redenen ingezet. Bijvoorbeeld als overbruggingszorg voor GGZhulp omdat daar lange wachtlijsten zijn en hiermee voorkomen wordt dat de problematiek verslechtert. Of ter ondersteuning van jeugdigen op school of voor thuiszitters. Dit heeft onder andere te maken met de wachttijden bij de kinderdagcentra (KDC’s). Uit regionaal onderzoek naar de wachtlijsten bij KDC’s bleek dat er lange tot zeer lange wachttijden kunnen zijn (1 tot 2 jaar). Dit heeft deels te maken met de moeizame doorstroom
REGIOVISIE MONITOR 2022
10
https://www.ggztotaal.nl/nw-291667-4130652/nieuws/wat_is_er_met_ onze_jeugd_aan_de_hand.html. 3 https://www.ggdhaaglanden.nl/ persbericht/inzet-op-mentaleweerbaarheid-van-jongeren-isbelangrijk/. 4 https://www.nji.nl/coronavirus/ onderzoek-naar-corona-en-mentaalwelbevinden. 5 Plak, R., Begeer, S., Swaab, H. (2020) Negatieve en positieve effecten van lockdown. Autisme Magazine nr 49, pag 28-29. 6 HBSC, 2021, Rapport Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. 2
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
naar het onderwijs. Deels heeft het te maken met de afbouw van Daghulp waardoor meer kinderen naar KDC’s moeten. De KDC’s hebben hier niet voldoende capaciteit voor. Als overbrugging (of alternatief) en om te voorkomen dat er escalaties ontstaan, wordt geregeld individuele begeleiding ingezet. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar oplossingen voor de wachttijden bij de KDC’s. Hiervoor zijn de gemeenten in gesprek met jeugdhulpaanbieders.
Verdeling uitgaven per jeugdige per jaar Er is een grote spreiding in de uitgaven per cliënt per jaar. Circa 20% van de cliënten zijn goed voor ongeveer 75% van de uitgaven. De uitgaven per jaar voor deze cliënten variëren van meer dan € 300.000 per jaar (dit komt voor bij voor 12 jeugdigen), tot rond de € 11.000 (voor 1.769 jeugdigen). Binnen de resterende 80% van de cliënten is er een grote groep van ruim 13.000 jongeren, waarvoor de uitgaven onder de 2.500 euro per jaar liggen. Deels zal dit komen omdat zij in 2022 maar heel kortdurend hulp hebben gekregen (en meer in 2021 of 2023), deels omdat ze lichte hulp krijgen zoals basis GGZ. De uitgaven voor deze groep zijn gemiddeld €1.500 per jeugdige per jaar. Het valt op dat het aantal cliënten dat jeugdhulp ontvangt sterk toeneemt naarmate de uitgaven per jaar dalen. Er zijn dus veel cliënten die voor relatief lage kosten jeugdhulp ontvangen. Deze
Tabel 1: Uitgaven per cliënt per jaar % kosten
% cliënten
Meer dan € 10.000 per cliënt per jaar
78%
23%
Minder dan € 10.000 per cliënt per jaar
22%
77%
groep vertegenwoordigt procentueel ook niet de meeste kosten. Er is duidelijk een klassieke pareto (80-20) verdeling aanwezig. In de tabel is deze verdeling zichtbaar. De 23% van de cliënten waarvoor de uitgaven hoger zijn dan €10.000 per jaar vertegenwoordigen 78% van de totale uitgaven. De 77% van de cliënten waarvoor de uitgaven lager zijn dan €10.000 per jaar vertegenwoordigen 22% van de totale uitgaven. Let wel, dit betreft uitgaven per jaar en dus niet per hulptraject. Een hulptraject kan een langere tijd dan een jaar beslaan of een jaargrens overschrijden. Rapportages voor de kosten per hulptraject zijn in ontwikkeling.
Woonplaatsbeginsel Op 1 januari 2022 is het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet veranderd. Het woonplaatsbeginsel bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor de jeugdhulp aan een jeugdige. Deze wetswijziging heeft invloed op het aantal jeugdigen waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en daarmee ook op het totaal
REGIOVISIE MONITOR 2022
11
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
aantal jeugdigen dat hulp ontvangt per gemeente of regio. In de nieuwe definitie ligt de verantwoordelijkheid bij de gemeente waar de jeugdige zijn woonadres heeft volgens de Basisregistratie Personen (de BRP). Deze definitie is van toepassing voor jeugdhulp zonder verblijf. Bij jeugdhulp met verblijf is de woonplaats de gemeente waar de jeugdige onmiddellijk voorafgaande aan zijn verblijf in een jeugdhulp instelling zijn woonadres had volgens de BRP. In het verleden was dit anders. In 2022 heeft dit geleid tot grote landelijke verschuivingen van cliënten tussen gemeenten. Ook in de toekomst zal dit nog tot verschuivingen blijven leiden. Een
gevolg hiervan is dat jeugdigen in zorg kunnen zijn bij aanbieders buiten de regio die niet bekend zijn bij de gemeente of het Servicebureau. In deze situaties is het heel lastig om op kwaliteit van de geboden hulp te sturen. De geschatte tussenstand7 is dat voor 700 cliënten de verantwoordelijkheid, en daarmee de kosten, van gemeenten buiten de regio is verschoven naar de jeugdhulp regio Haaglanden. En voor naar schatting 300 cliënten is de verantwoordelijkheid verschoven naar gemeenten buiten onze regio. De impact van deze verschuiving is nog niet voldoende duidelijk, hierop wordt nader onderzoek gedaan in 2023.
Het valt op dat het aantal cliënten dat jeugdhulp ontvangt sterk toeneemt naarmate de uitgaven per jaar dalen.
Conclusie In algemene zin houden we met de data zoals hier gepresenteerd een vinger aan de pols. Daar waar data afwijken van het verleden zoeken we de nadere duiding, zoals bij begeleiding of omdat er verschillen ontstaan tussen gemeenten. Soms geven de data of informatie uit contractgesprekken meer helderheid op de ontwikkeling, een andere keer blijkt nader onderzoek nodig. Het uiteindelijke doel van het analyseren van data is om inzichten op te doen die bij kunnen dragen tot sturing. Al zijn de mogelijkheden voor de korte termijn beperkt, zoals de invloed van wachtlijsten op toename van begeleiding. Een meer algemene conclusie lijkt echter te zijn dat de trend van doorgaande groei ten einde loopt. De komende jaren zal blijken of dit optimistische beeld ook werkelijkheid blijkt te zijn.
REGIOVISIE MONITOR 2022
12
Dit is een globale schatting met een hoge onzekerheidsfactor.
7
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
3
Jeugdigen groeien zo thuis mogelijk op Kinderen en jongeren groeien ‘zo thuis mogelijk’ op. Dat is de ambitie van de regio Haaglanden. In 2022 heeft de focus vooral gelegen op de omvorming van de gesloten jeugdhulp, omdat dit het meest af staat van zo thuis mogelijk wonen én omdat de urgentie groot was. Op de afbouw van gesloten jeugdhulp staat veel maatschappelijke en politieke druk en de instroom bleef in 2022 sneller afnemen dan verwacht. Tegelijk blijkt de afbouw zowel inhoudelijk als financieel lastig in goede banen te leiden. Met een geactualiseerd bovenregionaal plan voor de gesloten jeugdhulp hopen we in 2023 belangrijke vervolgstappen te zetten. Gelukkig hebben we in 2022 veel kunnen betekenen voor de jongeren die gesloten jeugdhulp nodig hadden. De groepen zijn verkleind naar maximaal zes jongeren en Schakenbosch is definitief gestopt met het separeren van jongeren.
REGIOVISIE MONITOR 2021 2022
13
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Het is de ambitie van de jeugdhulpregio Haaglanden dat kinderen en jongeren bij hun ouders kunnen opgroeien. Voor een klein deel van de kinderen is thuis wonen (tijdelijk) niet mogelijk. Plaatsing in de omgeving zoals bij familie, vrienden of kennissen heeft dan de voorkeur. Als dat niet lukt, is een pleeggezin of gezinshuis het beste alternatief. Maar ook dat kan of lukt niet altijd en dan is verblijf in een (gesloten) instelling nodig. Het aanbod van gesloten jeugdhulp8 is klein, daarom werkt de jeugdhulpregio Haaglanden samen op bovenregionaal niveau in het landsdeel Zuid-West. Het gaat hierbij om de vijf jeugdhulpregio’s in Zuid-Holland: Haaglanden, Holland Rijnland, Midden-Holland, Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. Samen maken zij het meeste gebruik van de twee aanbieders van gesloten jeugdhulp in Zuid-Holland. Daarnaast wordt een klein deel van onze jongeren geplaatst in gesloten jeugdhulp in andere landsdelen. Zo thuis mogelijk opgroeien is een van de speerpunten van de Regiovisie. We willen op termijn zo dicht mogelijk bij 0 gesloten plaatsingen komen. Ook landelijk is dit de ambitie van bijvoorbeeld de staatssecretaris van VWS en Stichting het Vergeten Kind9. In het verlengde daarvan is het streven dat kinderen en jongeren niet uithuisgeplaatst hoeven te worden.
In dit hoofdstuk schetsen we eerst wat we in algemene zin doen en hebben bereikt rondom de ambitie ‘zo thuis mogelijk’. Vervolgens gaan we nader in op de omvorming van de gesloten jeugdhulp.
Tabel 2: Aantal unieke jeugdigen naar soort jeugdhulp 2019
2020
2021
2022
Ambulant
26.089
26.261
27.661
28.028
Pleegzorg
1.483
1.447
1.367
1.420
Gezinshuis
150
171
165
173
2.714
2.626
2.542
2.510
262
204
150
107
Verblijf Gesloten jeugdhulp
Algemene ontwikkeling In hoeverre we erin slagen jeugdigen zo thuis mogelijk te laten wonen meten we af aan de cijfers van onze jeugdhulpregio. Zo komt in bovenstaande tabel naar voren dat er naar verhouding meer jeugdigen ambulant geholpen dan dat er jeugdigen in een instelling verblijven. Ook zien we dit terug in de ontwikkeling in het gebruik van pleegzorg en gezinshuizen en de afname van gesloten jeugdhulp. Er hebben echter in deze cijfers geen wezenlijke verschuivingen plaatsgevonden. Het aantal kinderen dat bij pleegouders of in een gezinshuis woont lijkt zich wat te herstellen. Verder is het aantal unieke jeugdigen in de gesloten jeugdhulp in 2022 wederom flink gedaald.
Een andere term die in beleidsstukken vaak gehanteerd wordt is JeugdzorgPlus. In dit hoofdstuk is er gekozen voor gesloten jeugdhulp. Stichting Het Vergeten Kind zet zich in voor kinderen in Nederland die het moeilijk hebben omdat er thuis veel problemen zijn. Zij komen onder meer op voor kinderen die uit huis geplaatst zijn en voor kinderen die dak- of thuisloos zijn (geweest).
8 9
REGIOVISIE MONITOR 2022
14
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Omvorming gesloten jeugdhulp Gesloten jeugdhulp is de zwaarste vorm van jeugdhulp. Deze hulp is bedoeld voor jongeren met gedragsproblemen die zo erg zijn dat de jongere een gevaar is voor zichzelf of zijn omgeving. Het gaat bijvoorbeeld om meisjes die slachtoffer zijn van loverboys of jongeren uit criminele groepen. Vanwege de vrijheidsbeperking van gesloten jeugdhulp is dit een ingrijpende maatregel. Er is daarom ook een machtiging van de rechter nodig om deze vorm van jeugdhulp in te zetten. In Zuid-Holland zijn er twee aanbieders van gesloten jeugdhulp, dit zijn Schakenbosch in Leidschendam-Voorburg en iHub met vestigingen in Rotterdam en Alphen aan den Rijn. Gesloten jeugdhulp is maar beperkt effectief en wordt door veel jongeren ervaren als repressief, onveilig en weinig liefdevol. Anderzijds zijn er ook jongeren en ouders die aangeven dat gesloten jeugdhulp bescherming en veiligheid biedt die soms tijdelijk nodig is. Om de jongeren in de gesloten jeugdhulp de best passende zorg te leveren zijn er drie bewegingen gaande: 1. Van grootschalig naar kleinschalig In 2022 is er een normenkader ontwikkeld voor de kwaliteit van de gesloten jeugdhulp. Belangrijk onderdeel is dat alle groepen bij Schakenbosch en iHUB zijn verkleind tot zes jongeren. De regio heeft dit mogelijk gemaakt door het vergoeden van een reële kostprijs passend bij kleinere
groepen. Uit een eerste evaluatie bij Schakenbosch blijkt dit een positief effect op jongeren te hebben, bijvoorbeeld omdat ze meer aandacht krijgen en meer rust ervaren. Ook heeft Schakenbosch in 2022 het plaatsen van jongeren in separeercellen definitief afgeschaft en hebben deze ruimten een andere functie gekregen, zodat ze echt niet meer bestaan. Een vergelijkbare evaluatie bij iHUB is nog niet gedaan, maar we verwachten vergelijkbare bevindingen.
Van januari 2020 tot januari 2023 is het aantal jongeren in landsdeel Zuid-West in gesloten jeugdzorg met de helft afgenomen.
2. Van uithuisplaatsen naar zo thuis mogelijk Het ambulante team ‘Marathon’ van iHUB heeft zich in 2022 verder doorontwikkeld. Hierdoor stroomt een verhoogd percentage jongeren uit weer terug naar huis. 3. Van gesloten naar zoveel mogelijk open De afbouw van gesloten jeugdhulp zorgt dat er meer kinderen thuis of in een open instelling geholpen worden met ambulante hulp. Er worden ambulante alternatieven ontwikkeld waar jongeren hulp krijgen. Zoals hierboven beschreven is in 2022 het aantal jongeren in de gesloten jeugdhulp verder gedaald. Dit is zowel in de regio Haaglanden zo, als in de andere regio’s in het landsdeel ZuidWest. Ook in andere regio’s in het land is deze ontwikkeling actueel. Van januari 2020 tot januari 2023 is het aantal jongeren in landsdeel Zuid-West in gesloten jeugdzorg met de helft afgenomen van 270 naar 13410. De belangrijkste reden is dat de Jeugdbescherming strenger is geworden op de beslissing om jongeren gesloten te plaatsen. Uit onderzoek blijkt dat het niet
REGIOVISIE MONITOR 2022
15
Bron: Jaarrapportages Plaatsingscoördinatie Zuid-West.
10
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 7: Aantal jeugdigen in gesloten jeugdhulp op peildatum in Haaglandenhulp
aannemelijk is dat er hierdoor meer kinderen in een Justitiële Jeugdinrichting (JJI) terecht zijn gekomen, maar bijvoorbeeld in de open (residentiële) jeugdhulp verblijven. In de Regiovisie monitor van 2021 constateerden we dat het aantal jongeren op peildatum 1 januari 2021 was gedaald ten opzichte van 2020. Dit kwam vooral door een kortere behandelduur. Het aantal plaatsingen in dat jaar was in Haaglanden gestegen, in tegenstelling tot de andere jeugdhulpregio’s van het landsdeel Zuid-West en andere landsdelen. In 2022 is het aantal plaatsingen in Haaglanden verder gedaald. De maatschappelijke en politieke druk om de gesloten jeugdhulp af te bouwen blijft onverminderd sterk en heeft zijn effect. Ook heeft iHUB een aantal groepen op de locatie Rijnhove in Alphen aan den Rijn gesloten vanwege gebrek aan vast personeel. Hierdoor is het bovenregionaal vastgoedplan uit 2021 van de 51 gemeenten in landsdeel Zuid-West en de twee aanbieders van gesloten jeugdhulp in ons landsdeel Schakenbosch en iHUB, voor de afbouw van gesloten jeugdhulp inmiddels geactualiseerd. Gesloten jeugdhulp blijft echter de komende jaren nog nodig. Omdat de behoefte lastig in te schatten blijkt, is extern onderzoek gedaan door AEF11. Dit onderzoek bevestigt hoe lastig het is om de toekomstige behoefte te bepalen.
De huidige schattingen komen uit op een bandbreedte van maximaal 55-90 plekken gesloten jeugdhulp die de komende
290
300 250
Aantal jeugdigen regio Haaglanden Landsdeel Zuid-West
217
200 150
172 116
129
110
100
65
55
50
49
0 1 januari 2019
1 januari 2020
1 januari 2021
1 januari 2022
1 januari 2023
Figuur 8: Aantal plaatsingen en jongeren in gesloten jeugdhulp landelijk 2.000
1.924 1.720
1.800 1.600
1.537
1.400
Aantal plaatsingen Aantal unieke jongeren
1.701 1.433
1.382
1.366 1.128
1.200
1.175
1.000
1.029
979
800 600 400
Naar een toekomstbestendig jeugdhulpstelsel. Een onderzoek naar toekomst Jeugdzorg Plus in landsdeel Zuid-West, december 2022.
11
200 0 2017
2018
2019
REGIOVISIE MONITOR 2022
2020
16
2021
INHOUD
VOLGENDE
2022
VORIGE
jaren nodig zijn ten opzichte van de ongeveer 135 beschikbare bedden op 1 januari 2023 in het landsdeel. Het ministerie van VWS is in 2022 nauwer betrokken geraakt bij de omvorming van de gesloten jeugdhulp, omdat hier ook landelijke regie op nodig is. Alle landsdelen moeten hun bovenregionale plannen tweemaal per jaar actualiseren. Hiervoor is een landelijke routekaart gemaakt. Het landsdeel Zuid-West is in het najaar van 2022 onder interbestuurlijk toezicht geplaatst van het Ministerie VWS, gegeven de financiële situatie van beide aanbieders van gesloten jeugdhulp en het moeizame traject rondom de omvorming. Op basis van alle ontwikkelingen en het behoefteonderzoek zijn nieuwe plannen in de maak. Onderdeel hiervan zal zijn de toerusting van de open jeugdhulp als alternatief voor de gesloten jeugdhulp. Ongeveer 45% van de plaatsingen komt vanuit open instellingen. In 2022 zijn er zogenaamde SPUK middelen12 beschikbaar gesteld voor meer kleinschalige ‘huiselijke’ zorg in de zogenaamde driemilieuvoorzieningen. Dit is een vorm van open jeugdhulp voor de zwaarste groep jeugdigen waarbij verblijf, behandeling en onderwijs wordt geboden. Deze kleinschalige voorzieningen moeten verder bijdragen aan het voorkomen van gesloten jeugdhulp.
Conclusie Met het realiseren van de ambitie ‘zo thuis mogelijk’ liggen we redelijk op koers. Het aantal kinderen en jongeren in de gesloten jeugdhulp blijft afnemen en het aantal jeugdigen in pleeggezinnen en gezinshuizen lijkt weer wat toe te nemen. De snelle afname van plaatsingen in de gesloten jeugdhulp en de opbouw van alternatieven blijft een grote uitdaging, zowel inhoudelijk als financieel.
Specifieke Uitkering vanuit het Rijk aan gemeenten.
11
REGIOVISIE MONITOR 2022
17
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
4
Jeugdigen groeien duurzaam veilig op In 2022 was er veel maatschappelijke en politieke aandacht voor de aanhoudende knelpunten binnen de jeugdbescherming. Het lukt nog steeds onvoldoende om de meest kwetsbare jeugdigen te beschermen. Ondanks een nieuw landelijk kwaliteitskader13, met daarin een verlaagde caseloadnorm voor jeugdbeschermers, schieten de rijksmiddelen hiervoor nog ernstig te kort. De wachtlijsten zijn te lang, de werkdruk voor medewerkers te hoog en de benodigde jeugdhulp is onvoldoende beschikbaar. Veel ervaren mensen hebben intussen de sector verlaten en het is moeilijk voldoende gekwalificeerd personeel te werven. Deze situatie is al in 2021 als crisis benoemd. De gezamenlijke inspecties hebben zelfs aangegeven dat ze het toezicht niet langer op de gebruikelijke wijze kunnen uitvoeren vanwege de tekortschietende randvoorwaarden bij de uitvoeringsorganisaties. Onderzoeksbureau Significant heeft in opdracht van het ministerie van JenV een kwaliteitskader en prestatiebeschrijving gemaakt, waarin is gekwantificeerd hoeveel uren een jeugdbeschermer moet besteden aan zijn taken. Op basis hiervan is een norm voor de caseload bepaald waarbij de werkdruk op een aanvaardbaar niveau komt te liggen. Het FNV en de GI’s hebben op 22 maart jl. een principeakkoord gesloten over de invoering van deze norm, hoewel de financiering nog niet rond is.
13
REGIOVISIE MONITOR 2021 2022
18
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Inleiding In 2021 stond de jeugdhulpregio Haaglanden onder verscherpt toezicht van de inspectie en onder interbestuurlijk toezicht door het Rijk. Door verhoogde inzet van de gemeenten en uitvoeringsorganisaties op de knelpunten is het toezicht in 2022 beëindigd. Niettemin is de situatie nog altijd fragiel. De jeugdbeschermingsketen is een complex stelsel. Met het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming beoogt het rijk de jeugdbeschermingsketen te vereenvoudigen. Hiermee moet er meer samenhang en samenwerking komen en wordt een nadrukkelijke verbinding gemaakt met hulp aan volwassenen en bestaanszekerheid. In onze regio zijn wij gestart met het beproeven van deze nieuwe werkwijze. Het uitgangspunt blijft: zo min mogelijk jeugdbeschermingsmaatregelen door een zoveel mogelijk preventieve, gezinsgerichte en integrale aanpak van de (dreigende) onveiligheid. Hiermee sluit de Regiovisie aan bij de zogeheten ‘beweging naar 0’ maatregelen en uithuisplaatsingen. In dit hoofdstuk staan we stil bij het veilig opgroeien van jeugdigen in de regio Haaglanden. Bij ernstige bedreiging van de ontwikkeling van jeugdigen kunnen jeugdbeschermingsmaatregelen nodig zijn. Het betreft een ondertoezichtstelling (ots), een voogdijmaatregel of een jeugdreclasseringsmaatregel. Hierbij krijgen jeugdbeschermers (tijdelijk) de regie om de veiligheid te borgen.
Het kan zelfs betekenen dat jeugdigen (tijdelijk) uit huis worden geplaatst in
een pleeggezin, gezinshuis of instelling. Op advies van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) spreekt een kinderrechter een wettelijke kinderbeschermingsmaatregel uit. De zogeheten Gecertificeerde Instellingen (GI) voeren de maatregel uit, en bepalen de noodzakelijke inzet van zorg. Dit hoofdstuk bevat kerngegevens over de jeugdbescherming in onze regio. In algemene zin is er een lichte daling van het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen zichtbaar. Dit is in lijn met de cijfers van afgelopen jaren. Daarna komen er in dit hoofdstuk specifieke onderdelen binnen dit werkveld aan bod. Dit jaar gaan we hierbij ook in op de cijfers en ontwikkelingen binnen de Jeugdbeschermingstafel, geven we een toelichting op de ontwikkeling naar het Toekomstscenario en de integratie met de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit hoofdstuk eindigt met enkele kernconclusies.
De jeugdbeschermingsketen is een complex stelsel. Met het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming beoogt het rijk de jeugdbeschermingsketen te vereenvoudigen.
Jeugdbeschermingsmaatregelen Er zijn drie soorten jeugdbeschermingsmaatregelen: ots, voogdij en jeugdreclassering. In de jeugdhulpregio Haaglanden worden de maatregelen voornamelijk uitgevoerd door Jeugdbescherming west (generieke doelgroep), de William Schrikkergroep (doelgroep licht verstandelijke beperking) en het Leger des Heils (doelgroep multi-problematiek).
REGIOVISIE MONITOR 2022
19
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Tabel 3: Aantal jeugdigen in jeugdbescherming en de verdeling over de GI’s
Figuur 9: Aantal jeugdbeschermingsmaatregelen 3.000
Aantal cliënten
2020
2021
2022
Jeugdbescherming west
2.811
2.680
2.671
Leger des Heils, JB en JR
146
121
136
William Schrikker Stichting
927
901
834
Overige GI’s
83
78
48
Totaal
3.909
3.714
3.634
% verdeling tussen de GI’s:
2020
2021
2022
Jeugdbescherming west
71,9%
72,2%
73,5%
Leger des Heils, JR
3,7%
3,3%
3,7%
William Schrikker Stichting JBJR
23,7%
24,3%
22,9%
Overige GI’s
2,1%
2,1%
1,3%
NB: De percentages tellen op tot iets meer dan 100% vanwege dubbeltelling van sommige cliënten die bij meerdere GI’s in jeugdbescherming waren.
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
Voogdij
OTS jaar 1 2020 |
OTS jaar 2 en verder 2021 |
Totaal
2022
In tabel 3 en figuur 9 is te zien dat het aantal cliënten met een jeugdbeschermingsmaatregel in Haaglanden in 2022 verder terugloopt ten opzichte van 2020. Dit is overeenkomstig met het landelijke beeld, waar sprake is van een daling van 8%. In onze regio is het beeld vrij constant en is sprake van een lichte daling over de afgelopen jaren. Dat is een positieve ontwikkeling, omdat jeugdbescherming een ingrijpende interventie is met een grote impact op de jeugdigen en de gezinnen waar zij deel van uitmaken.
REGIOVISIE MONITOR 2022
20
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Tabel 4: Aantal en percentages ots en MUHP Jaar
Aantal ots
Aantal MUHP
%
2020
1.221
477
39
2021
1.265
468
37
2022
1.242
337
27
Bron JB west
Uithuisplaatsingen Bovenstaande tabel geeft het totaal aantal machtigingen uithuisplaatsing (MUHP) aan ten opzichte van het totaal aantal ots.
In het aantal uithuisplaatsingen is in 2022 ten opzichte van de afgelopen jaren een forse daling van 131 jeugdigen te zien. De daling wordt veroorzaakt door het niet verlengen door de rechtbank van een eerder uitgesproken MUHP. De GI’s geven aan dat zowel zijzelf, de rechtbank als ook de RvdK kritischer zijn geworden op het al dan niet inzetten of verlengen van een MUHP. Dit effect lijkt hier in de cijfers reeds te zien. De rol en betrokkenheid van de GI bij een MUHP is echter soms ook beperkt van invloed. Bij een spoeduithuisplaatsing of een uithuisplaatsing verzocht door de RvdK is een GI vooraf niet betrokken bij het gezin. Daarnaast bestaan er diverse typen MUHP. Het gaat bijvoorbeeld om jeugdigen met een plaatsing bij de andere ouder, in een (netwerk)pleeggezin, een gezinshuis of een residentiële setting. In de monitor wordt toegewerkt naar een onderscheid in deze diverse typen UHP, een spoed MUHP en een gepland MUHP. De jeugdigen met een machtiging uithuisplaatsing kunnen onderverdeeld worden in de volgende categorieën: • Jeugdigen waarvoor de MUHP verzocht is door de RvdK bij aanvang van de ots (2021:149 en in 2022: 168). • Jeugdigen waarvoor MUHP verzocht is door JB west tijdens een lopend ots-traject (2021: 38 en in 2022: 54) • Jeugdigen voor wie een reeds eerder uitgesproken MUHP wordt verlengd (2021: 281 en in 2022: 115)
REGIOVISIE MONITOR 2022
21
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 10: Aantal kinderen met een maatregel dat meer dan 3 maanden wacht op jeugdhulp Doorbraakaanpak GI’s Sinds de doorbraakaanpak is het aantal jeugdigen met een jeugdbeschermingsmaatregel die langer dan drie maanden wachten op passende jeugdhulp, sterk gedaald. In figuur 10 is te zien dat dit aantal in 2022 en verder is afgenomen in 2022.
160 140 120 100 80 60 40 20 0 Q4 20
Q1 21
Q2 21
Q3 21
Q4 21
Q1 22
Q2 22
Verbeterplan GI’s De jeugdhulpregio Haaglanden verstrekt sinds 2020 extra middelen aan de GI’s om de ontstane werkdruk te verlagen. Hiermee kan de caseload van jeugdbeschermers worden verlaagd. Er is ook gewerkt aan een differentiatie van de functie van jeugdbeschermer, zodat deze in de casus meer directe ondersteuning krijgt op bijvoorbeeld juridisch - en administratief gebied. Ook zijn coaches ter ondersteuning van de jeugdbeschermers ingezet (zie hiernaast).
Q3 22
Q4 22
Resultaten verbeterplan bij de WSS, cluster Zuid Holland: • Jeugdbeschermers op 90% van de caseload in heel 2022. Meer tijd in het gezin en meer overzicht in het werk, waardoor kwaliteit van het werk is verhoogd. • Ziekteverzuim van 5,1% in 2021 naar 4,2% in 2022 (onder landelijk gemiddelde van de WSS). • Instroom personeel 31,6% in 2021 en 28,8% in 2022. • Uitstroom personeel daalt fors; 54,9 % in 2021 en 23,3% in 2022. • Medewerkerstevredenheid, het verschil tussen start- en eindmeting is 12% (gezonder en energieker tijdens het werk). De WSS is gestart met vier praktijkcoaches op de werkvloer ter ondersteuning van de jeugdbeschermers.
Quote van een praktijkcoach: “Als jeugdbeschermer wil iedereen iets van je. Je bent een soort octopus en aan elke arm wordt getrokken. Het is gemakkelijk om je daarin te verliezen. Het fijne van een praktijkcoach is dat je collega’s hiermee kunt helpen.”
REGIOVISIE MONITOR 2022
22
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Jeugdreclassering Bij jeugdreclasseringsmaatregelen gaat het om jeugdigen die strafbare feiten hebben gepleegd, waaronder aanhoudend schoolverzuim. Jeugdigen krijgen een jeugdreclasseerder aangewezen die verplichte hulp kan opleggen. In tabel 5 is te zien dat deze maatregelen de afgelopen jaren gedaald zijn en verder dalen in 2022. De problematiek in de JR is het afgelopen jaar wel heviger geworden met name door de opkomst van rivaliserende jeugdbendes. Dit vraagt om een specifieke aanpak van deze vaak nog jonge kinderen.
Tabel 5: Aantal jeugdigen met jeugdreclassering Jeugdreclassering
2020
2021
2022
310
300
287
Jeugdbeschermingstafel (JBT) Een Jeugdbeschermingsmaatregel wordt niet zomaar uitgesproken. Het betekent dat de overheid, door inzet van een jeugdbeschermer, ingrijpt in de autonomie en het (persoonlijk) leven van een gezin. Dit gebeurt uitsluitend indien de veiligheid en/of de ontwikkeling van een kind ernstig wordt bedreigd. Het gezin komt onder toezicht te staan en kan verplichte hulp opgelegd krijgen. Gemeenten zijn volgens de Jeugdwet verantwoordelijk voor de toeleiding naar de Raad
voor de kinderbescherming (RvdK) en een professional van bijvoorbeeld een lokaal team, Veilig Thuis, een crisisteam, leerplicht, of een jeugdhulporganisatie kan een melding doen bij een Jeugdbeschermingstafel (JBT). Aan deze tafel zitten vertegenwoordigers van gemeente, RvdK, ouders (soms inclusief jeugdige en/of mensen uit het netwerk), degene die meldt, soms betrokken hulpverleners en de GI. Aan de JBT wordt een zorgvuldige afweging gemaakt, door het horen van alle betrokkenen, of een onderzoek door de RvdK noodzakelijk is of dat de jeugdige nog vrijwillig geholpen kan worden. De RvdK zal in geval van een verzoek tot onderzoek uitgebreid onderzoek doen waarbij het hele gezin in betrokken wordt. Indien de RvdK concludeert dat een jeugdbeschermingsmaatregel passend is, dan brengt zij hierover advies uit aan de kinderrechter. De kinderrechter neemt, alle belangen afwegende, vervolgens een besluit over het opleggen van een jeugdbeschermingsmaatregel en door welke GI deze maatregel uitgevoerd moet worden.
Een Jeugdbeschermingsmaatregel wordt niet zomaar uitgesproken. Het betekent dat de overheid, door inzet van een jeugdbeschermer, ingrijpt in de autonomie en het (persoonlijk) leven van een gezin.
In de keten neemt de Jeugdbeschermingstafel daarmee een belangrijke plaats in. Daarom zoomen we in deze monitor specifiek in op dit onderdeel van de jeugdbeschermingsketen. In Haaglanden zijn er drie jeugdbeschermingstafels: één in Den Haag, één voor Delft, Midden Delfland, Rijswijk en Westland en één voor Leidschendam-Voorburg, Pijnacker Nootdorp, Voorschoten, Wassenaar en Zoetermeer. De coördinatie van de JBT’s vindt plaats vanuit Delft, Den Haag en Zoetermeer. Per subregio zijn er afspraken gemaakt over wie er casuïstiek kan aanleveren bij de JBT. We zien dat iets minder dan de helft van het aantal verzoeken komt vanuit het lokale team. Dit zijn
REGIOVISIE MONITOR 2022
23
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Tabel 6: Aanmeldingen en melders JBT Haaglanden Aanmelders
2020
2021
2022
CIT/CJD
2414
19
17
Lokale Teams/CJG/Veilig Verder Team
195
173
128
Gecertificeerde Instellingen
54
39
30
Veilig Thuis
92
82
68
Jeugdhulpaanbieders
30
28
15
Overig
15
17
12
Totaal aanmeldingen JBT15
410
358
270
Bron: Data JBT H1, JBT H4 en JBT H5
Tabel 7: Type besluiten JBT Type Besluiten
2020
2021
2022
Start Raadsonderzoek
261
243
171
Geen raadsonderzoek
31
19
23
Uitgesteld raadsonderzoek
92
59
57
Nvt/overig
4
12
5
388
333
256
Totaal JBT besluiten16
Dit betreft aantal gezinnen waarvoor een jeugdbeschermingstafel is verzocht, deze zaken kunnen meerdere kinderen betreffen. Ook bij de RvdK worden deze kinderen in één onderzoek meegenomen. 15 In de besluiten van de JBT zijn de verzoeken tot hulpverlening van de RvdK en de verzoeken voorlopige ondertoezichtstellingen (vots) niet meegenomen. In deze zaken wordt de JBT voorzitter slechts geïnformeerd, maar vindt er geen JBT plaats. 16 De toelichting op het type besluiten is opgenomen in de begrippenlijst. 14
zaken waarbij de hulp in het vrijwillig kader niet langer voorziet in wat het lokale team nodig vindt. Naast bovenstaande verzoekers kan ook de RvdK een verzoek indienen. Dit zijn verzoeken tot hulpverlening (VTH) in zaken waar al een onderzoek loopt. Bij een VTH verzoekt de RvdK aan de JBT om te bemiddelen in het inzetten van een casusregisseur ten tijde van hun onderzoek. Bij deze variant van de JBT vindt geen besluitvorming plaats, maar is de rol van de JBT bemiddelend. Tot slot zijn er cases waarbij er sprake is van crisis of spoed en er geen ruimte is voor een JBT, dan kan er een spoedverzoek tot onderzoek worden ingediend bij de RvdK. De RvdK neemt deze zaken met voorrang op. In ongeveer twee derde van de zaken die aan de Jeugdbeschermingstafel wordt besproken is het besluit om de RvdK onderzoek te laten doen. Ongeveer een vijfde van de zaken betreft een uitgesteld raadsonderzoek. Het aantal aanmeldingen bij de JBT loopt jaarlijks fors terug. Het aantal besluiten gericht op de start van een onderzoek door de RvdK is ten opzichte van 2021 bovendien afgenomen (van 69% naar 62%).
Crisisinterventieteam (CIT) Het CIT is de crisisinterventiedienst voor jeugdigen die zich in de regio bevinden. Indien sprake is van crisis wordt een veiligheidstaxatie uitgevoerd en waar nodig direct voorzien van een tijdelijke oplossing om de veiligheid te borgen. Het CIT heeft een 24-uurs bereikbaarheidsdienst en werkt samen met diverse
REGIOVISIE MONITOR 2022
24
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
aanbieders van zorg. Het aantal crisisinterventies is in 2022 vrijwel gelijk gebleven, maar is ten opzichte van 2019 wel met 100 interventies toegenomen. De zeer hoge instroom van jeugdigen met mentale problemen en suïcidaliteit tijdens de Covidperiode lijkt in 2022 weer af te nemen. Het CIT wordt door de politie betrokken bij de uitvoering van de Wet Tijdelijk Huisverbod, indien er op het betrokken adres ook kinderen woonachtig zijn. Het aantal huisverboden is, na een daling in de Covidperiode, weer toegenomen.
Tabel 8: Aantal crisiszaken en huisverboden CIT 2019
2020
2021
2022
Crisiszaken
1.259
1.300
1.378
1.362
Huisverboden
575
536
441
529
De belangrijkste ontwikkelingen bij het CIT zijn: • • • •
Nauwelijks verloop van personeel. Vacatures zijn zonder problemen direct weer ingevuld. Nauwelijks klachten van cliënten. Nauwelijks medewerker- of cliëntincidenten.
Vroegtijdige samenwerking bij (dreigende) onveiligheid Uitgangspunt voor de regio is dat kinderen thuis wonen en dat passende hulp zoveel mogelijk in de thuissituatie wordt ingezet. Voorwaarde is een vroegtijdige samenwerking tussen het lokale team en de GI, met als doel tijdig en passende hulp. Zo worden een maatregel en uithuisplaatsing zoveel mogelijk voorkomen. Het (door)ontwikkelen van deze werkwijze gebeurt in onze regio onder de noemer Beter Samenspel. Deze werkwijze wordt sinds 2019 in steeds meer gemeenten toegepast en in 2022 verder doorontwikkeld op basis van een tussentijdse evaluatie (actieonderzoek 2021). Het programma Beter Samenpel is in 2022 afgerond met een aangepaste werkwijze die is vastgelegd in een handboek. Deze werkwijze wordt als standaard ingevoerd in de regio. Dit gebeurt in samenhang met de aanpak van huiselijk geweld.
De zeer hoge instroom van jeugdigen met mentale problemen en suïcidaliteit tijdens de Covidperiode lijkt in 2022 weer af te nemen.
Knelpunt bij de borging van de werkwijze is de schaarste aan beschikbaar personeel bij de GI’s. Dit is duidelijk te zien in de figuur 11, de inzet van de GI’s in het preventief justitieel veld loopt nog verder terug. Het samen optrekken van de GI en het lokale team om zo een maatregel te voorkomen staat onder druk vanwege de overbelasting van de jeugdbeschermers. Hiermee krijgt het primaire proces binnen de GI voorrang.
REGIOVISIE MONITOR 2022
25
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 11: Beter Samenspel
samengevoegd in één Regionaal Veiligheidsteam (RVT) en krijgt het lokaal team een prominente rol als het vaste gezicht voor gezinnen gedurende het gehele traject.
800 700
De ketenpartners in de regio Haaglanden zijn een proeftuin gestart waarin alvast gewerkt wordt met de uitgangspunten van het Toekomstscenario. Met de proeftuin komt er één regionaal veiligheidsteam voor Haaglanden met professionals die vanuit eenzelfde opdracht samenwerken. Dit veiligheidsteam bestaat uit:
600 500 400 300 200 100
• een analyseteam waarin de volgende organisaties participeren: RvdK, twee GI’s (JB west en WSS), VT, Stichting Perspektief, Impegno (Volwassen GGZ) en waar nodig aanvullende specifieke expertise. • een pool van professionals die de gezinsbegeleidende taken in een duo met het lokaal team uitvoeren (het duo is het vaste gezicht voor het gezin): JB west, WSS, Stichting Perspektief, het lokale team (inclusief vraagstukken/ expertise bestaanszekerheid).
0 2019
2020 Preventief GI |
2021 Preventief LT |
2022 Totaal
Proeftuin Haaglanden
17
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming hyperlink: https:// www.rijksoverheid.nl/documenten/ rapporten/2021/03/30/tk-bijlagetoekomstscenario-kind-engezinsbescherming
De opgedane ervaringen in Den Haag, Delft en Westland vormen de basis voor de start van de aanpak Toekomstscenario17 in onze regio. Het Rijk wil dat de jeugdbeschermingsketen fundamenteel anders wordt georganiseerd. Doelen zijn vereenvoudiging en versnelling in de aanpak. De nieuwe werkwijze is bekend onder het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Er komt waar nodig nieuwe wetgeving om deze werkwijze mogelijk te maken. In dit Toekomstscenario worden de organisaties Veilig Thuis (VT), de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en de GI’s
Met de proeftuin beogen we knelpunten te adresseren en te zoeken naar oplossingen om het werk anders vorm te geven. Dit doen we door in de proeftuin groots te denken, en op kleine schaal te onderzoeken wat de effecten zijn, om daarna, zo snel mogelijk, de werkende elementen in de regio in te bedden: • verkorten van de beschermingsketen en het reduceren van het aantal gezichten voor het gezin. • vergroten van de effectiviteit doordat we direct vanaf
REGIOVISIE MONITOR 2022
26
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
de start verschillende expertises (o.a. volwassen GGZ en bestaanszekerheid) betrekken bij de analyse en in het plan.
Huiselijk geweld en kindermishandeling: verbinding in de keten In deze uitgave van de monitor verbreden we de scope door ook aandacht te geven aan huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze problematiek gaat immers niet zelden samen met de dreiging van onveiligheid. We werken de komende jaren aan een meer integraal beleid en monitoring op de terreinen van jeugd, huiselijk geweld en kindermishandeling. Op het terrein van huiselijk geweld en kindermishandeling wordt concreet gewerkt aan: • preventie en vroegsignalering van huiselijk geweld. • het samen met netwerkpartners werken conform de visie van gefaseerd werken aan veiligheid. • het ondersteunen van de lokale teams om te komen tot de gestelde (landelijke) kwaliteitsstandaard in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Veilig Thuis (VT) Haaglanden geeft advies en ondersteuning bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Het is het centrale advies- en meldpunt voor iedereen (van nul tot honderd jaar) die hiermee te maken heeft. Als iemand hulp nodig heeft, of zich zorgen maakt over de situatie bij iemand anders, kunnen zij terecht bij VT. Professionals uit bijvoorbeeld de gezondheidszorg, het onderwijs en justitie zijn verplicht om de
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te hanteren. Dit betekent dat zij verplicht zijn om te melden als er sprake is van acute en structurele onveiligheid. In 2022 is een lichte daling van de instroom van het aantal adviezen te zien en een lichte stijging van de instroom van het aantal meldingen. In ongeveer de helft van de gevraagde adviezen is het vermoeden van kindermishandeling (mogelijk in combinatie met (ex)partnergeweld) de aanleiding om advies in te winnen bij VT. Bij het doen van een melding bij VT ligt dit percentage rond de 60%.
Tabel 9: Adviezen en meldingen VT 0-100 jaar Aantallen
2021
2022
Adviezen
9.445
9.003
Meldingen
9.314
9.504
Bron: Bestuursrapportage van de GR GGD/Veilig Thuis. De cijfers van VT zijn niet gesplitst qua leeftijd en/of betrokkenheid van jeugdigen.
Plegers van huiselijk geweld kunnen een tijdelijk huisverbod opgelegd krijgen. Het huisverbod is bedoeld om gezinsleden te beschermen tegen de mishandeling of tegen een situatie die uit de hand dreigt te lopen. Bij een huisverbod wordt een bewoner tijdelijk de toegang tot zijn of haar huis ontzegd. Het totaal aantal opgelegde huisverboden in de regio is ongeveer vergelijkbaar met de periode voor Covid (tabel 10). Het aantal huisverboden in 2022 waarbij het CIT is betrokken geweest bedraagt 308. Het betreft in totaal 632 kinderen (zie ook CIT).
REGIOVISIE MONITOR 2022
27
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Conclusie Gezond en veilig opgroeien is een hoofddoelstelling van het jeugdbeleid. Dat geldt voor alle kinderen. Voor veruit de meeste kinderen lukt dat ook goed. Voor een kleine groep is dat helaas niet het geval en is zelfs ingrijpen door de overheid via een jeugdbeschermingsmaatregel nodig. Hoewel het aantal interventies in onze regio al jaren gestaag terugloopt, en goede resultaten worden geboekt met het verbeterplan, is de beoogde beweging naar 0 uithuisplaatsingen nog niet binnen bereik. De aanhoudende werkdruk in de sector is hierbij bovendien belemmerend, en een structurele oplossing hiervoor is nog niet in zicht.
Tabel 10: Aantal huisverboden VT 0-100 jaar
Huisverboden
2019
2020
2021
2022
622
581
499
634
Bron: Bestuursrapportage van de GR GGD/Veilig Thuis. De cijfers van VT zijn niet gesplitst qua leeftijd en/of betrokkenheid van jeugdigen.
Het landelijke en regionale beleid is gericht op een kwaliteitsverbetering door tijdige inzet van passende hulp voor deze groep kwetsbare kinderen met meer samenwerking in de hulpverleningsketen. Het lokale team en de jeugdhulpaanbieders spelen hierin een cruciale rol. Zij werken hiervoor nauw samen met jeugdbescherming. De komende jaren wordt deze samenwerking versterkt door de invoering van het Toekomstscenario, waarbij onder meer de samenwerking tussen het lokale team en de jeugdbeschermingsketen wordt geïntensiveerd en verbreed naar een gezinsgerichte aanpak en bestaanszekerheid. Hiermee krijgt de noodzakelijke samenwerking met Veilig Thuis ook meer vorm en inhoud.
REGIOVISIE MONITOR 2022
28
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Begrippenlijst Jeugdbescherming
Doorbraakaanpak GI’s
Beter Samenspel
Er is sprake van jeugdbescherming wanneer een kinderrechter,
De doorbraakaanpak GI’s houdt in dat voor jeugdigen met een
Het programma Beter Samenspel voor veilig opgroeien (BSS)
altijd op advies van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK),
jeugdbeschermingsmaatregel zo snel mogelijk de hulp wordt
is inmiddels al enkele jaren bekend in de regio Haaglanden als
een wettelijke jeugdbeschermingsmaatregel heeft uitgesproken.
gestart door intensief samenspel van GI’s, aanbieders en ge-
de werkwijze waarin de GI en het lokale team samen optrekken
Het gaat om de volgende maatregelen, die door de zogenaamde
meenten. Jeugdigen die langer dan 3 maanden moeten wachten
rondom casuïstiek waar veiligheidsvraagstukken spelen. Het
Gecertificeerde Instellingen (GI’s) uitgevoerd worden::
worden geregistreerd en de casuïstiek wordt sinds de zomer van
doel van dit programma is om de samenwerking tussen de lokale
2022 elk kwartaal doorgesproken met de GI’s om zicht te krijgen
teams en de GI’s te intensiveren, kinderen duurzaam veilig te
op de actuele lacunes in het aanbod. Tot de zomer 2022 was dat
laten opgroeien én de hoogste kwaliteit bieden voor kinderen die
eenmaal per maand.
hierin gevaar lopen, door:
-
een Onder Toezicht Stelling (OTS):
Het gezin wordt Onder Toezicht gesteld en krijgt een jeugdbeschermer toegewezen, ouders behouden nog het gezag maar
• Vroegtijdig, op verzoek van het lokale team, de expertise van
over belangrijke beslissingen die hun kinderen aangaan dienen ze
Beweging van 0
te overleggen met een jeugdbeschermer. Een jeugdbeschermer
De Beweging van 0 is een landelijk en groeiend initiatief dat door
kan besluiten dat er bepaalde vormen van hulp ingezet moeten
een groep jeugdhulpprofessionals in 2019 is gestart (zie https://
worden en is verantwoordelijk voor de veiligheid van de jeugdi-
www.bewegingvannul.nl/) en tot doel heeft de jeugdhulp in brede
in te zetten voor hetzelfde doel, namelijk het realiseren van
gen/in gezinnen. Een ots kan per jaar verlengd worden. Hiervoor
zin en op allerlei gebieden structureel te verbeteren. Leidend
blijvende veiligheid voor dezelfde gezinnen;
moet de jeugdbeschermer dan opnieuw een verzoek doen bij de
thema en tegelijkertijd ook de ambitie is het optimaal opgroeien
kinderrechter die het besluit dan toetst.
van de kinderen in Nederland, waarbij als ultiem doel voor de
de GI in te zetten om escalaties op langere termijn te voorkomen; • De GI en het lokale team niet opeenvolgend, maar parallel
• De lokale teams steeds te positioneren naast het gezin, terwijl de GI bevraagd wordt op de veiligheid.
toekomst is gesteld: 0 kinderen die niet optimaal thuis opgroeien. De Beweging wil dat de jeugdhulp stapje voor stapje steeds meer
Crisis Interventie Team Haaglanden (CIT)
Van een voogdijmaatregel is sprake wanneer het gezag van
gaat bereiken voor kinderen, ouders en samenleving, tegen een
Het CIT van JB west is de crisisdienst voor de jeugdigen die zich in
ouders beëindigd wordt. Zij hebben dan GEEN zeggenschap
steeds rendabeler kosten-baten-verhouding.
de regio bevinden en beoordeelt op basis van afgesproken criteria
-
een voogdijmaatregel:
meer over hun kind(eren). Uiteraard blijven zij hun kinderen nog
of er sprake is van een crisis. Zo ja, dan voert zij een crisisinter-
wel zien, indien mogelijk. Er is een onderscheid te maken tussen
In de regiovisie (zie ook het hoofdstuk ‘zo thuis mogelijk op-
burgervoogdij door bijvoorbeeld iemand uit het netwerk van de
groeien’) is de Beweging naar 0 uithuisplaatsingen opgenomen.
jeugdige en instellingsvoogdij door de jeugdbeschermer van de GI.
Uitgangspunt voor de regio, GI’s en ketenpartners is dat kinderen
Een crisisinterventie kenmerkt zich doordat het CIT direct in actie
thuis wonen en dat de passende hulp binnen de thuissituatie
komt en indien nodig binnen 2 uur op de plek van de crisis aanwe-
wordt ingezet. Hiervoor is het nodig dat GI’s vroegtijdig samen-
zig is. De crisisinterventie is erop gericht de directe veiligheid van
Hierbij gaat het om jeugdigen die strafbare feiten hebben
werken met de lokale teams en de jeugdhulpaanbieders en ge-
kinderen en jongeren te realiseren.
gepleegd, maar ook om jeugdigen waarbij sprake is van school-
lijktijdig optrekken. Zo kan er bij onveiligheid direct een interventie
verzuim. Zij krijgen dan een zogenaamde jeugdreclasseerder
worden ingezet en wordt uithuisplaatsing voorkomen.
-
een jeugdreclasseringsmaatregel:
toegewezen die hen ook kan verplichten hulp te accepteren.
ventie uit om de crisis te bezweren.
Het CIT heeft een 24-uurs bereikbaarheid en beschikbaarheid voor consult, advies en het ontvangen en beoordelen van crisis-
REGIOVISIE MONITOR 2022
29
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
meldingen. Waar nodig wordt samengewerkt met de GGZ-crisisdienst, LVB-expertise etc. Bij de uitvoering van de Wet Tijdelijk Huisverbod werkt het CIT samen met de politie, maatschappelijk werk, de volwassenenreclassering en Veilig Thuis. Het CIT draagt bij aan de risicoanalyse en de eerste opvang van kinderen voorafgaand aan het opleggen van het huisverbod of heeft de rol om na het huisverbod de analyse te doen van de ontwikkeling van de kinderen.
Besluiten aan de JB tafel •
Start Raadsonderzoek: JBT waarbij het besluit wordt genomen om een onderzoek te starten. Dit is het meest voorkomende besluit aan de JBT.
• Geen Raadsonderzoek: JBT waarbij het besluit wordt genomen om geen onderzoek in te zetten en er verder geen acties voortvloeien voor en naar het gezin. • Uitgesteld Raadsonderzoek: JBT waarbij er afspraken worden gemaakt die als voorwaarde dienen om een Raadsonderzoek uit te stellen voor een bepaalde periode. Indien de afspraken niet worden nagekomen, vindt het uitgestelde Raadsonderzoek alsnog plaats. •