Bijlage 1 - Rapport Berenschot accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp (1325307)

Accommodatieonderzoek cultuurhuis Concept-rapport 2.0

gemeente Pijnacker-Nootdorp 62486 14 juni 2020

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

Accommodatieonderzoek cultuurhuis gemeente Pijnacker-Nootdorp

Cor Wijn Paul van Oort 14 juni 2020

2

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

3

Inhoudsopgave 0.

Managementsamenvatting

4

1.

Inleiding en vraagstelling

7

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Behoefte aan een cultuurhuis Vraag en aanbod afstemmen Onderzoeksvraag Aanpak Besluitvorming Leeswijzer Woord van dank

7 7 8 8 9 9 10

Onze visie op het concept ‘cultuurhuis’

11

2.1 Clusteren om inhoudelijke redenen 2.2 Van cultureel centrum naar cultuurhuis 2.3 Nieuwe publieke zone

11 12 13

Welke culturele infrastructuur past bij Pijnacker-Nootdorp?

14

3.1 3.2 3.3 3.4

14 16 20 21

2.

3.

4.

5.

6.

Theoretisch model Filmvertoningen Benchmark cultuurbudget Omgevingsanalyse: theaterzalen in de regio

Behoeftenonderzoek

22

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

22 22 24 26 27

Algemeen Resultaten vanuit de interviews Resultaten vanuit de enquête Het programma van wensen Enkele resultaten vanuit de enquête

Locatie-onderzoek: één duidelijke voorkeurslocatie

29

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

29 29 30 31 31 32 32

Bezochte locaties Voorkeurslocatie: Buurt & Zo De bouwkosten De exploitatiekosten De toekomstige beheerconstructie Parkeerbeleid Mogelijkheid tot ‘quick wins’ elders in de gemeente

Vervolgstappen

34

Bijlage: lijst van gesprekspartners

35

Bijlage: scenario’s, afwegingskader en voor- en nadelen per locatie

36

Bijlage: factsheets

47

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

4

0. Managementsamenvatting Uit de inventarisatieronde die vooraf ging aan het opstellen van de Cultuurnota ‘Verbinden door cultuur’ (2019) is de behoefte aan een cultuurhuis in de gemeente Pijnacker-Nootdorp veelvoudig naar voren gekomen. Op dit moment sluit het aanbod van accommodaties in de gemeente onvoldoende aan bij de vraag vanuit onze inwoners en het culturele veld. Op meerdere vlakken worden knelpunten ervaren, waarvan sommige al verscheidene jaren spelen. Hierbij gaat het om gebrek aan oefen-, expositie- en atelierruimte, maar ook om een geschikt podium. U heeft ons gevraagd onderzoek te doen naar de vraag: op welke manier kunnen vraag en aanbod nader tot elkaar gebracht worden, waarbij niet alleen gekeken wordt naar het optimaliseren van het gebruik van bestaande accommodaties, maar ook naar mogelijkheden op het gebied van het ontwikkelen van een passende accommodatie. Daarbij achtte u het van belang om rekening te houden met de grootte van de gemeente Pijnacker-Nootdorp en het aanbod in de nabijgelegen gemeenten. Wij hebben in ons onderzoek twee sporen bewandeld: een locatieonderzoek en een behoeftenonderzoek. De uitkomsten van deze deelstudies hebben we weergegeven in de hoofdstukken 4 en 5. Daaraan voorafgaand hebben wij in hoofdstuk 2 onze visie op het fenomeen cultuurhuis weergegeven.

Een belangrijke notie daarbij is dat een cultuurhuis opgevat moet worden als een publieke ruimte: een ruimte die vrij toegankelijk is, waar je kennis en informatie kan opdoen en ontmoetingen kunt hebben, maar waar je tot niets verplicht bent, zelfs niet tot het nuttigen van een consumptie, al is de sleutel voor succes wel vaak de aanwezigheid van "koffie & wifi". Dit is een van de redenen waarom de bibliotheek in den lande vaak dienst doet als kern van een cultuurhuis. Door het openbare karakter van haar dienstverlening en door haar ruimtelijke opzet maakt de bibliotheek 'als vanzelf' een publieke zone die voor veel groepen toegankelijk en aantrekkelijk is. In hoofdstuk 3 hebben wij, in aanvulling op de Cultuurnota een analyse gemaakt van het culturele voorzieningenniveau in Pijnacker-Nootdorp. We constateren dat Pijnacker-Nootdorp de typische kenmerken vertoont van een groeigemeente: de voorzieningen blijven achter bij de ontwikkeling van de bevolking. In feit heeft Pijnacker-Nootdorp nog de culturele voorzieningen passend bij wat wordt genoemd het "kernachtige cultuurbeleid" dat kenmerkend is voor een kleine gemeente. Uit het pakket van het uitgebreide cultuurbeleid heeft de gemeente alleen een bescheiden poppodium (De Trucker). Culturele voorzieningen die in andere middelgrote gemeenten wel aanwezig zijn ontbreken.

In het bijzonder wijst onze analyse uit dat er in Pijnacker-Nootdorp ruimte is voor een multifunctionele culturele accommodatie waarin naast een podium ook mogelijkheden zijn voor filmvertoningen en het houden van tentoonstellingen. Dat deze ruimte er ook financieel zou moeten zijn wijst onze benchmark uit met vergelijkbare gemeenten: de gemeente Pijnacker-Nootdorp geeft, afgezet tegen gemeenten van vergelijkbare omvang, jaarlijks relatief weinig uit aan cultuur. Hoofdstuk 4 geeft de uitkomsten weer van het behoeftenonderzoek dat wij hebben uitgevoerd. Uit het onderzoek destilleren wij de volgende wensen: • Een multifunctionele zaal: • Capaciteit tussen de minimaal 200 en maximaal 300 stoelen1

Uit de enquête komt de vraag om een zaal van max. 200 stoelen. Echter, gezien het feit dat er in de hele regio al zalen zijn met een capaciteit tussen de 150-200 stoelen, is het wenselijk een iets grotere zaal te ontwikkelen. Zie ook Afwegingskader: geen gelijke zaal als die er al in de regio staan. 1

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

5

Een goede outillage voor zowel theater-, muziek- als filmvoorstellingen (waaronder licht en geluid, theaterdoeken, kleedkamers, artiestenfoyer, filmscherm, beamer, etc.) • Ondersteunende horeca/foyer circa 300 m2 • Een moderne bibliotheekruimte, aansluitend bij de wettelijke taken van wat wordt genoemd 'de maatschappelijke bibliotheek': voor maximaal 300 bezoekers (kan gecombineerd worden met foyer); • Expositiemogelijkheden (kan gecombineerd worden met foyer); • Ontmoetingruimte/activiteitenruimte/ruimte voor openbare kleine bijeenkomsten (kan gecombineerd worden met bibliotheek/horeca/foyer); • Een grote (en hoge) repetitieruimte van tenminste 100 m2, liefst nog groter2; • Diverse kleinere repetitieruimten (6 à 8), variërend in grootte tussen 30 en 100 m 2. Vooral voor muziek en dans (akoestiek en vloer zijn dus belangrijk); • Opslagruimtes voor de verenigingen en voor het schilderlokaal; • Een geoutilleerd schilderlokaal; • Kantoorruimtes; • Parkeervoorzieningen. Samengevat: het geheel aan wensen komt neer op een bescheiden multifunctionele zaal voor (amateur)uitvoeringen en films, met een multifunctionele foyer (horeca/ontmoetingen/bibliotheek/ exposities) en daarbij repetitieruimten (muziek, theater, dans, beeldende kunst). •

Ons onderzoek naar een geschikte locatie leidde tot een longlist van zestien locaties en een shortlist van vijf locaties. Aan deze shortlist is voor versie 2.0 van deze rapportage de locatie van het gemeentehuis aan het Oranjeplein toegevoegd. De shortlist hebben we gerelateerd aan een afwegingskader om te kunnen beoordelen welke locatie het meest geschikt is. Zowel het afwegingskader als onze beoordeling van enkele scenario’s zijn opgenomen als bijlage bij dit rapport. Op basis van het afwegingskader zijn wij gekomen tot één duidelijke voorkeurslocatie, namelijk de locatie van Buurt & Zo (huidige vestiging van de bibliotheek in Pijnacker aan de Julianlaan nr. 47). Deze locatie is veruit het meest geschikt voor het realiseren van een cultuurhuis. Factoren die hierbij een belangrijke rol spelen zijn: • Het feit dat op deze plek voldoende extra vierkante meters te realiseren zijn; • De snelle beschikbaarheid van de locatie als gevolg van het feit dat (a) de bibliotheek eigenaar is van het gebouw; de bibliotheek bereid is dit gebouw ter beschikking te stellen voor uitbreiding. En (b) het feit dat de gemeente eigenaar is van de grond van de beoogde uitbreidingslocatie; • Het feit dat de bibliotheek als enige organisatie in de gemeente ervaring heeft met het beheren van een grote(re) culturele accommodatie.

Kijken we naar het totaal van de culturele organisaties in Pijnacker-Nootdorp, dan is alleen de openbare bibliotheek aan te merken als professionele organisatie. De andere werken grotendeels met vrijwilligers; • Het gegeven dat CulturA in Nootdorp nu reeds een tamelijk multifunctioneel karakter heeft en heeft laten zien dat dit concept goed werkt; • Het feit dat het gebouw met relatief eenvoudige (en dus betaalbare) ingrepen te verbeteren en uit te breiden is.

Een van de verenigingen vraagt een repetitielokaal van 250 m2.. Dit is een zaal van 12,50 x 20 meter; dit oppervlak is gelijk aan het toneel + de publiekstribune van een theaterzaaltje met 150 stoelen. Een repetitiezaal met een oppervlakte die gelijk is aan het speelvlak van het benoemde theaterzaal (bijvoorbeeld: 12 x 8 meter) is groot genoeg. Immers: daarop moeten de verenigingen optreden, dus kunnen ze ook binnen die afmetingen repeteren. 2

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

6

Het voorkeursscenario moet verder uitgewerkt worden wat betreft (1) bouwkosten, (2) exploitatiekosten, (3) beheer en (4) parkeerbeleid. Wat betreft de bouwkosten is in een volgend ontwikkelstadium nader onderzoek nodig, teneinde op basis van een gedegen (functioneel-, ruimtelijk- en technisch-) Programma van Eisen tot een onderbouwde raming te komen van de benodigde investeringssom. Ook de exploitatiekosten van een uitgebreid en bouwkundig opgewaardeerd Buurt & Zo zijn op dit moment nog niet te ramen. Echter: een zekerheid is dat deze kosten aanzienlijk hoger zullen liggen dan de huidige exploitatie van Buurt & Zo. Als wordt besloten tot realisatie van het voorkeursscenario dan moet voor de locatie rekening worden gehouden met aanzienlijk hogere exploitatielasten in de toekomst. Gezien de betrekkelijk lage uitgaven voor cultuur die Pijnacker-Nootdorp thans kenmerken zou dit in onze optiek overkomelijk moeten zijn. We verwijzen in dit verband naar de benchmark van cultuurbudgetten in paragraaf 3.3. Op onze ronde door de gemeente zijn wij niet veel organisaties tegen gekomen die voldoende professionele kracht hebben om een beherende rol te vervullen. Eigenlijk alleen de openbare bibliotheek laat zien dat zij deze rol aan kan; de bibliotheek geeft tevens aan dat de organisatie deze uitdaging niet uit de weg wil gaan.

Mocht de gemeente niet zelf voelen voor een beheerrol, dan ligt het voor de hand om de bibliotheek hierin een rol te geven. Dit hoeft allerminst een bezwaar te zijn, maar het is zaak dit in een vroegtijdig stadium te onderkennen. De bibliotheek Oostland heeft al ruime ervaring opgedaan met beheer en explotiatie van ’t Web in Bleiswijk en van CulturA in Nootdorp. Uit ons onderzoek blijkt (als bijvangst) voorts dat op een aantal plekken in Pijnacker-Nootdorp de culturele en maatschappelijke waarde van locaties nog kan worden vergroot. Met betrekkelijk kleine ingrepen kan daar de uitstraling en impact worden versterkt. Dit is het geval: • In Nootdorp waar op termijn een integratie van Nové met CulturA - tezamen met een facelift voor Nové - zou kunnen zorgen voor nóg meer reuring op die locatie. • In Delfgauw waar valt te overwegen om bibliotheek Oostland zich te laten ontfermen over de horecagelegenheid in sporthal Emerald. Door de horeca te herpositioneren als ontmoetingspunt voor de wijk annex bibliotheek kan de plek aan uitstraling en kracht winnen. • In Pijnacker waar De Trucker meer expliciet aangemerkt kan worden als culturele voorziening (met een bijbehorend programmeringsbudget). Het pand kan eventueel ook nog worden verbeterd en uitgebreid met bijvoorbeeld geluidsgeïsoleerde pop-oefenruimtes.

Nadat besluitvorming heeft plaatsgevonden over deze rapportage (in het bijzonder het Programma van Wensen en de voorkeurslocatie) kunnen de vervolgstappen worden gezet op weg naar het realiseren van een cultuurhuis: 1. Het opstellen van een huurderslijst en initieel bezettingsschema; 2. Het vertalen van het Programma van Wensen naar de benodigde Programma's van Eisen ten behoeve van het architectonisch ontwerp; 3. Opstellen van een bouwkostenraming op basis van het PvE; 4. Opstellen exploitatieraming; 5. (Meerjaren)afspraken tussen gemeente en beoogde hoofdhuurder over beheer en exploitatie; 6. In gang zetten architectenselectie.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

7

1. Inleiding en vraagstelling 1.1 Behoefte aan een cultuurhuis In september 2019 werd de cultuurnota ‘Verbinden door cultuur’ door de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp vastgesteld. Een van de speerpunten in de cultuurnota is een onderzoek naar de mogelijkheden van en wensen rond een cultuurhuis in Pijnacker. De gemeente had de wens om met de uitwerking van hoofdstuk 9 van de nota (over het cultuurhuis) zo spoedig mogelijk te starten. Uit de inventarisatieronde die vooraf ging aan het opstellen van de Cultuurnota (interviews, cultuuravonden en enquête) is de behoefte aan een cultuurhuis in Pijnacker veelvoudig naar voren gekomen. Een ruimte waar mensen niet alleen samen kunnen komen, maar waar ruimte is voor expositie, om te oefenen en werken, het geven van voorstellingen en waar, door het samenkomen van al deze functies en mensen, een mogelijkheid ontstaat tot kruisbestuiving en samenwerking. Met de overname van CulturA door Bibliotheek Oostland is er in Nootdorp een cultuurhuis ontstaan dat de mogelijkheid biedt tot ontmoeting, ervaren en oefenen. Gezien de behoefte vanuit zowel het culturele veld als inwoners van onze gemeente en het feit dat alleen CulturA niet kan voldoen aan de behoeften in de gehele gemeente, is er de wens te onderzoeken op welke manier er nóg een cultuurhuis vormgegeven kan worden. Het onderzoek richt zich op mogelijkheden in de gehele gemeente.

1.2 Vraag en aanbod afstemmen Op dit moment sluit het aanbod van accommodaties in de gemeente onvoldoende aan bij de vraag vanuit de inwoners en het culturele veld. Op meerdere vlakken worden knelpunten ervaren, waarvan sommige al verschillende jaren naar voren zijn gekomen. Hierbij gaat het om gebrek aan oefen-, expositie- en atelierruimte, maar ook om een geschikte uitvoeringsfaciliteit: een podium. In PijnackerNootdorp bestaan al verschillende accommodaties die deel) voorzien in de behoeften van de inwoners en het culturele veld; het onderzoek spitst zich daarom toe op de lacunes zijn die het culturele veld en de inwoners ervaren. Daarbij is het belangrijk om vast te stellen in welk opzicht de huidige accommodaties dan onvoldoende geschikt zijn en/of geoptimaliseerd kunnen worden en hoe deze accommodaties eventueel (door)ontwikkeld kunnen worden. Om tegemoet te komen aan de vraag vanuit het culturele veld vond de gemeente het noodzakelijk om helderheid te krijgen over de vraag en het aanbod binnen de gemeente. Hierbij ging het dus niet alleen om het in kaart brengen van de verschillende accommodaties in de gemeente, maar ook de specifieke behoeften bij de gebruikers te peilen om te kunnen bepalen hoe deze op elkaar afgestemd kunnen worden.

De bestaande informatie omtrent de vraag was onvoldoende gespecificeerd om hiermee direct al aan de slag te kunnen; er moest aan de vraagzijde (gebruikers) onder andere duidelijkheid komen wat er precies wordt gemist, met hoeveel mensen er gebruikt gemaakt wordt of zou worden van voorzieningen, op welke momenten de activiteiten uitgevoerd moeten worden, over welke functionaliteiten de ruimte moet beschikken, enzovoorts. Met deze informatie in de hand, konden de beschikbare accommodaties worden beoordeeld. Daarnaast vond de gemeente het belangrijk dat stil werd gestaan bij de gemene delers die typerend zijn voor cultuurhuizen, gebaseerd op voorbeelden in de regio zoals de cultuurankers in Den Haag en de cultuurhuizen in de provincie Utrecht en elders. Van belang was dat er gekeken zou worden naar de geschiktheid van de beschikbare accommodaties gericht op het vervullen van verschillende functies, al dan niet alleen in één accommodatie: - Atelierruimte

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

-

Expositieruimte Oefenruimte (zowel muziek - dus geluiddicht - als dans, als creatief zoals schilderen) Podiumfunctie Ontmoetingsfunctie Mogelijkheden voor samenwerken / kruisbestuiving.

1.3 Onderzoeksvraag Ons onderzoek moet antwoord geven op de volgende vraag: Op welke manier kunnen vraag en aanbod nader tot elkaar gebracht worden, waarbij niet alleen gekeken wordt naar het optimaliseren van het gebruik van bestaande accommodaties, maar ook naar mogelijkheden op het gebied van het ontwikkelen van een passende accommodatie. Daarbij is het van belang om rekening te houden met de grootte van de gemeente PijnackerNootdorp en het aanbod in de nabijgelegen gemeenten. Schematisch ziet onze benadering van de onderzoeksvraag er als volgt uit:

In woorden: met het onderzoek wordt beoogd om door middel van enerzijds een inventarisatie van geschikte locaties en anderzijds onderzoek naar de behoeften van verschillende (doel)groepen (via interviews en een enquête) te komen tot de kaders (waaronder een programma van wensen) op basis waarvan verschillende voorstellen in kaart kunnen worden gebracht en uiteindelijk een voorkeursscenario kan worden bepaald.

1.4 Aanpak In onze aanpak hebben we de deelvragen die we afleiden uit de cultuurnota gerelateerd aan de onderzoeksopdracht. Vragen die bij het locatieonderzoek onder de loep zijn genomen zijn: • Wat voor voorzieningen zijn er nu? Hoe worden ze gebruikt? Gemeentelijke inventarisatie van gebouwen en verenigingen • In Nootdorp voornamelijk community center; • In Pijnacker meer fysieke ruimte voor repetities, oefenen, expo • Inventarisatie: openbare bijeenkomst(en) met culturele (deel)sector(en) • Zijn kerkgebouwen te gebruiken als repetitieruimte? • Gebruik maken van inventarisatie van Burgerpanel, recente informatie uit enquête april/mei 2019. Resultaat: een lijst met accommodaties, met een opgave van ruimtes/functies/m2 (zie bijlage 2).

8

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

9

Vragen waarnaar is gekeken bij de analyse van de behoeften zijn o.a.: • Wat zijn de voorwaarden voor het ontwikkelen van een cultuurhuis in samenwerking met de cultuurcoach? • Wat voor argumenten geven de culturele sector en de bevolking voor de noodzaak van een podiumfunctie in Pijnacker? • Idem voor uitbreiding van het aantal voorstellingen en uitvoeringen? • Idem voor het uitbreiden van het aantal oefen- en repetitieruimtes? • Idem voor het uitbreiden van het aantal expositieruimtes en ateliers? • Hoe kan het gebruik van (culturele) accommodaties in Pijnacker-Nootdorp worden geoptimaliseerd? Tijdens het behoeftenonderzoek hebben we gewerkt met een aantal gerichte interviews en een digitale enquête.

Daarbij is door ons onder meer ingegaan op vragen als: • Waar repeteren de verenigingen nu, wat betalen ze nu aan huur, hoeveel m2 gebruiken ze? • Is er een tekort aan zaalruimte? Welk type ruimte? Hoeveel m2? • Hoeveel uitvoeringen geven de verenigingen per jaar voor hoeveel publiek? • Hebben de dansscholen behoefte aan uitvoeringsruimte? Waar geven zij nu hun uitvoeringen? • Heeft het Cultuurplatform kennis van de behoefte aan oefen- en repetitieruimtes? • Wat is de behoefte van beeldend kunstenaars en docenten beeldende vorming aan atelierruimte, cursusruimte expositieruimte? • Wat is de behoefte van individuele muziekdocenten aan leslokalen? De lesruimtes in CulturA zitten vol; hoe groot is de behoefte aan leslokalen in Pijnacker? • Wat hebben jongeren aan voorzieningen nodig: Oefenruimtes zoals in De Trucker, hoeveel zijn er daarvan nodig? Hoeveel bandjes zijn er? Wat organiseert het jongerenwerk voor jongeren? • Resultaat: inzicht in de behoeften van organisaties/verenigingen met hun activiteiten en ruimtewensen.

1.5 Besluitvorming Op 16 maart 2020 leverden wij de eerste versie van onze rapportage op. Ten gevolge van de coronacrisis trad daarna enige vertraging op in het proces van beoordeling en besluitvorming. Deze stagnatie leidde uiteindelijk tot aanvullende vragen over de geschiktheid van locaties. In de maand juni hebben wij derhalve een korte vervolgstudie verricht: een verdiepingsslag wat betreft het Witte Huis en een aanvullende verkenning naar de locatie van het Gemeentekantoor. Een en ander heeft ertoe geleid dat we het rapport van maart 2020 hebben geactualiseerd naar de laatste inzichten. Het document dat nu voorligt leent zich voor een principe-beslissing over de te realiseren culturele accommodatie. Het voorkeursscenario dat in dit rapport wordt geïdentificeerdkan daarna verder uitgewerkt worden wat betreft (1) bouwkosten, (2) exploitatie-kosten, (3) beheer en (4) parkeerbeleid.

1.6 Leeswijzer In hoofdstuk 2 is onze algemene visie op het fenomeen ‘cultuurhuis’ weergegeven. Hoofdstuk 3 besteedt in algemene zin aandacht aan de kenmerken van de culturele infrastructuur van PijnackerNootdorp. In hoofdstuk 4 worden de uitkomsten van het behoefteonderzoek (via interviews en een digitale enquête) weergegeven. Een en ander mondt uit in wat wij noemen een ‘programma van wensen’. In hoofdstuk 5 geven wij de locaties weer die door ons zijn bezocht en onderzocht. Daaruit komt een voorkeurslocatie wat betreft het kunnen realiseren van het programma van wensen. In hoofdstuk 6 geven we kort weer welke vervolgstappen nu kunnen worden gezet. Een uitgebreid

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

10

overzicht van alle onderzochte locaties is aan te treffen in bijlage 3; het gemeentekantoor is daar in deze versie 2.0 aan toegevoegd; tevens is de factsheet van het Witte Huis uitgebreid.

1.7 Woord van dank Tijdens ons onderzoek hebben wij met een groot aantal mensen gesproken. Daarbij hebben wij vastgesteld dat het onderwerp leeft in de gemeente en dat een groot aantal mensen zich in PijnackerNootdorp enthousiast en belangeloos voor het culturele leven inzet. Wij danken een ieder die aan het onderzoek heeft meegewerkt (zie bijlage 1 voor het overzicht van gesprekspartners).

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

11

2. Onze visie op het concept ‘cultuurhuis’ Cultuurhuizen zijn eigentijdse verschijningsvormen van wat tot enkele jaren geleden ook wel multifunctionele accommodaties werd genoemd. In zijn boek Publiek Vastgoed onderscheidt Marc van Leent (2012) drie soorten vermogen die door een multifunctionele accommodatie geleverd moeten worden: • Accommoderend vermogen: het gebouw moet in staat zijn in de ruimtebehoefte te voorzien. • Socialiserend vermogen: het gebouw moet gelegenheid bieden voor activiteiten en ontmoeting. • Inspirerend vermogen: het gebouw moet een hotspot zijn. Er is sprake van multifunctionele voorzieningen als verschillende culturele functies in één accommodatie zijn samengevoegd, bijvoorbeeld een bibliotheek, een muziekschool en een (film)theater. Tijdens de economische crisis van de jaren tachtig van de vorige eeuw was multifunctionaliteit in de mode vanwege veronderstelde synergetische effecten (de verschillende functies zouden inhoudelijk van elkaar kunnen profiteren) en efficiencywinsten. Als snel ebde de populariteit van dit type gebouwen weg, omdat de beoogde efficiency bleek tegen te vallen. Met de opkomst van het Kulturhus (op het platteland) en de ‘bibliotheek van de toekomst’ (in de steden) trad er echter weer een revival op. Na de bankencrisis van 2008 is de belangstelling voor het clusteren van functies alleen maar verder toegenomen.

2.1 Clusteren om inhoudelijke redenen Het voordeel van de huidige situatie ten opzichte van vijfentwintig jaar geleden is dat nu kan worden geleerd van fouten die destijds zijn gemaakt. De belangrijkste conclusie is dat de motieven voor multifunctionaliteit niet primair gezocht moeten worden in beleidsmatige, financiële of ruimtelijke overwegingen. Een multifunctionele voorziening blijkt alleen een succes te worden als het motief voor de clustering voortkomt uit de behoeften van de gebruikers en het publiek. Het verdient dan ook aanbeveling om eerst een gedegen analyse van de wensen en gewoonten van het publiek en/of de gebruikers te maken, voordat wordt overgegaan tot een ruimtelijke clustering van voorzieningen. Dit is ook wat u als opdrachtgever beoogt. Hieronder volgen enkele voor- en nadelen van multifunctionaliteit: Voordelen • Samenhang en coördinatie tussen verschillende werksoorten. • Mogelijkheid van samenwerkingsprojecten: geïntegreerd aanbod. • Efficiencywinst door gezamenlijk gebruik van centrale en gezamenlijke faciliteiten zoals administratie, schoonmaak, parkeerplaatsen, publiciteit, onderhoud, etc. • Het bevorderen van ontmoetingspunten. • De mogelijkheid het geheel goed in te passen in het ruimtelijke concept van een wijk. • De mogelijkheid elkaars deskundigheid te benutten.

Nadelen • De verschillende publieksgroepen komen soms niet met elkaar overeen en schrikken elkaar soms zelfs af. • Het gemeenschappelijke gebruik van installaties en ruimtes kan een voortdurende bron van zorg, zelfs irritatie, tussen de gebruikers opleveren (geluidsoverlast, openstaande deuren, ventilatie/verwarming etc.) • De eigen identiteit van iedere werksoorten krijgt minder accent: juist culturele voorzieningen kunnen dit als een bezwaar ervaren.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

• • • • • •

12

Het gezamenlijke gebruik van ruimtes kan de programmeringmogelijkheden beperken. Het voorbereidingsproces van de bouw of verbouw duurt langer en is dus duurder omdat het Programma van Eisen complexer is. Het bevorderen van gemeenschappelijke activiteiten vraagt meer menskracht dan doorgaans wordt aangenomen. Het beheer kan ingewikkelder zijn dan verondersteld en vraagt veel coördinatie dan verwacht. Het regelen van de beveiliging van het gebouw vraagt grotere aandacht dan verondersteld. De bevruchtende werking die de verschillende kunstvormen op elkaar zouden moeten uitoefenen kan in de praktijk tegenvallen. Dit kan zelfs zover gaan dat er weinig inhoudelijk significante voordelen aan te wijzen zijn van een multifunctionele accommodatie boven afzonderlijke accommodaties op loopafstand van elkaar.

Het belangrijkste is dat de gebruikers van multifunctionele gebouwen hebben ontdekt dat de motieven voor multifunctionaliteit eigenlijk beter niet gezocht kunnen worden in beleidsmatige, financiële of ruimtelijke overwegingen; de inhoudelijke meerwaarde van het concept vormt bijna altijd de basis voor het succes.

2.2 Van cultureel centrum naar cultuurhuis Als gevolg van de nadelen van multifunctionaliteit is het cultureel centrum, dat in de jaren zeventig van de vorige eeuw zo in de mode was, tegenwoordig minder populair. De moderne variant ervan, het cultuurhuis (waarin niet alleen culturele, maar ook sociaal-maatschappelijke en zelfs commerciële voorzieningen zijn opgenomen, dit met het oog op kleine gemeenten waar het voorzieningenniveau afneemt), is in de afgelopen jaren wel met succes in vele gemeenten gerealiseerd. In veel cultuurhuizen (maar niet noodzakelijkerwijs in alle) wordt de kern gevormd door een bibliotheekachtige functie. De oorzaak voor deze (her)oriëntatie ligt in de maatschappelijke veranderingen die zich voordoen en in voortschrijdende digitalisering. De dominante trend is dat het uitlenen van boeken afneemt. Hierdoor verkeert de bibliotheek in een fase van transformatie. De openbare bibliotheek verandert in de richting van een centrum dat op meerdere gebieden actief is: kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, kunst en cultuur, lezen en literatuur, ontmoeting en debat. Op die manier probeert de openbare bibliotheek nieuwe manieren te vinden om de gebruikers aan te spreken en zodoende haar publieke missie te vervullen.

In de jaren negentig van de vorige eeuw werd in Overijssel het Kulturhus als concept ontwikkeld als antwoord op de kaalslag aan voorzieningen in kleine kernen. Het concept kwam uit Scandinavië waar het Kulturhus bestaat uit een openbare bibliotheek in combinatie met een ontmoetingsruimte, een horecavoorziening, een museum, een archief, een galerie en/of een muziekzaal. In de Angelsaksische wereld koppelt met bibliotheekfuncties vaak aan speciale informatiepunten, zoals een Health Point, een Tourist Information Point, een Business Point, een Education Point of een Heritage Point. In het Nederlandse Kulturhusconcept werd in eerste instantie uitgegaan van een combinatie van het Scandinavische en het Angelsaksische concept, aangevuld met zakelijke dienstverlening (zoals een postkantoor) en diensten van de overheid. Later kwam daar ook de zorg bij. Aanvankelijk was het Kulturhus een concept om in dorpen op het platteland de daar gewenste functies beschikbaar te houden. De afgelopen jaren is de formule echter opgerukt naar de steden, eerst naar de buitenwijken en nu soms ook naar de centra. Het open concept biedt de ruimte aan allerlei vormen van cross-over en is daarom aantrekkelijk in perioden dat wordt gezocht naar zowel kostenbesparing als inhoudelijke vernieuwing. Veel goed functionerende cultuurhuizen zijn geslaagde pogingen tot

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

13

cross-over die voortvloeien uit creatief denken over de huisvesting van maatschappelijke functies dat al in de vorige eeuw – in de provincie – is gestart. De waarde van de cross-overs zit hem dan vooral in: • Het behoud van voldoende massa (financieel, organisatorisch, ruimtelijk) om als organisaties professioneel te kunnen (blijven) functioneren. • Het behoud van voldoende publieke belangstelling en gebruik. • De mogelijkheid een nieuw type culturele voorziening te vormen (de meest uiteenlopende combinaties hebben in de afgelopen tien jaar het licht gezien). Het recent heropende CulturA in Nootdorp is een voorbeeld van een dergelijk Kulturhus, door de exploitant een ‘community center’ genoemd.

2.3 Nieuwe publieke zone Uiteraard heeft dit type van multifunctionele publieke gebouwen de nodige aantrekkingskracht op zowel jongeren (leerlingen, studenten) als ouderen (zzp’ers, gepensioneerden). Zij zijn op zoek naar goedkope, sfeervolle en inspirerende werk- en verblijfplekken en vinden die in het cultuurhuis. Het intensieve gebruik is goed voor het draagvlak van deze voorziening. Een gevolg kan wel zijn dat andere aanbieders van kantoor- en werkruimten de openbare cultuurhuizen soms gaan typeren als een (gesubsidieerde) concurrent. Omdat het cultuurhuis echter opgevat moet worden als een publieke ruimte, achten wij dit bezwaar overkomelijk (al zullen café-eigenaren en commerciële verhuurders aanvankelijk met reserve naar een dergelijke accommodatie kijken): de aard van deze voorziening is dat ze principieel openbaar van karakter is. De meeste gemeenten delen deze mening. Overigens wijst de praktijk ook uit, dat cultuurhuizen door hun publieksaantrekkende activiteiten vrijwel altijd een positief effect hebben op de bezoekcijfers van horeca en winkels in de omgeving. In Pijnacker zal dit effect vrijwel zeker ook optreden, zeker als het publiek de auto gaat parkeren onder het Raadhuisplein.

De reden overigens waarom bibliotheekfuncties vaak worden benut als drager voor vormen van crossover is dat de bibliotheek door het openbare karakter van haar dienstverlening en door haar ruimtelijke opzet een publieke zone realiseert die voor veel groepen toegankelijk en aantrekkelijk is. Bibliotheekfuncties kunnen een goede bijdrage leveren aan het tot stand brengen van interessante plekken: leerplekken, ontmoetingsgebieden, ontdekkingsruimten, verblijfsruimten, cursusruimten. Dit betekent echter zeker niet dat in Pijnacker de bibliotheek perse een onderdeel zou moeten zijn van het te realiseren cultuurhuis. Ook zonder de bibliotheek zijn interessante multifunctionele cultuurhuizen te realiseren. Het allerbelangrijkst is dat het cultuurhuis aansluit bij de behoeften die er lokaal zijn. Daartoe is onderzoek nodig. NB: over cultuurhuizen is al veel gepubliceerd. Hiervan kan gebruik worden gemaakt bij het uitdenken van het concept voor Pijnacker. De publicaties bieden veel goede inzichten en adviezen. • Kok J. e.a. Handreiking krachtige culturele kernen. Utrecht 2019. • Van Leent, M. Publiek vastgoed. Amsterdam 2012. • Dijkman, P. Velen wegen naar het Kulturhus, Amsterdam 2011. • Idema, J. en Van Herpt, R. Beyond the black box and the white cube, Amsterdam 2010. • Samen onder één dak, uitgave van de provincie Utrecht, Utrecht 2007.

• Meer dan één gebouw, een formule voor het vormgeven van een multifunctionele accommodatie. Uitgave van het NIZW. Utrecht 2004. • Leidraad voor multifunctionele accommodaties. Uitgave van de Commissie Dagarragementen. Den Haag 2002.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

14

3. Welke culturele infrastructuur past bij Pijnacker-Nootdorp? 3.1 Theoretisch model Om handvatten te bieden voor gemeentelijk cultuurbeleid ontwikkelde de VNG in samenspraak met Cor Wijn een ringenmodel dat door veel gemeenten gebruikt wordt als richtlijn voor de inrichting van de culturele infrastructuur (zie onderstaande figuur uit 2014). Het model staat ook in de ‘Visie op Cultuur’ van de gemeente van 2019. In dit model is een indeling beschreven in drie ‘stappen’: kernachtig gemeentelijk cultuurbeleid, uitgebreid gemeentelijk cultuurbeleid en alomvattend gemeentelijk cultuurbeleid. Het model geeft daarmee een overzicht van de basisinfrastructuur voor gemeenten van verschillende grootte. Het model kan als toetsingskader worden gebruikt voor de culturele infrastructuur en het opsporen van eventuele hiaten of juist de aanwezigheid van extra voorzieningen. Die extra voorzieningen, die in principe buiten het ringenmodel vallen, dragen vaak bij aan het onderscheidend vermogen van de gemeente.

In het model is het aantal inwoners het uitgangspunt, waarbij een minimaal takenpakket van de gemeente wordt aangegeven. De grenzen liggen respectievelijk bij tot circa 25.000-30.000 inwoners, tot circa 90.000-100.000 inwoners en meer dan circa 90.000-100.000 inwoners. De vier grote steden worden daarnaast nog als aparte categorie gezien. De gemeente Pijnacker-Nootdorp telt 53.634 inwoners (2019), waarvan 26.085 in de kern Pijnacker. De gemeente is in de afgelopen decennia sterk gegroeid en groeit nog steeds door:

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

15

Pijnacker-Nootdorp zit qua inwonertal duidelijk in de middelste ring van het VNG-ringenmodel: de ring die loopt tot van 30.000 tot 60.000 inwoners. Het voorzieningenpakket behorende bij deze schaalgrootte is dat van het ‘uitgebreide cultuurbeleid’. Naast de basisvoorzieningen uit de binnenring (zoals een openbare bibliotheekvoorziening, een lokale omroep, boven- en ondergrondse monumenten, amateurkunstverenigingen, oefen- en repetitieplekken en mogelijkheden om buitenschools lessen en cursussen te volgen, ed) horen daartoe in de regel: - Een multifunctionele podiumaccommodatie - Een podium voor pop- en jazzmuziek - Een gelegenheid voor filmvertoning - Een natuur- of cultuurhistorisch museum - Enig beeldende kunstbeleid (bv m.b.t. kunst in de openbare ruimte of het hebben van een tentoonstellingsruimte of een percentageregeling. We constateren dat Pijnacker-Nootdorp de typische kenmerken vertoont van een groeigemeente: de ontwikkeling van de voorzieningen gaat niet gelijk op met de groei van het aantal inwoners. In feit heeft Pijnacker-Nootdorp op dit moment de culturele voorzieningen passend bij het kernachtige cultuurbeleid van een kleine gemeente.

Uit het pakket van het uitgebreide cultuurbeleid heeft de gemeente alleen een poppodium (De Trucker) dat met 40 vrijwilligers vrijwel zonder financiële middelen een programma tot stand brengt van 160 activiteiten per jaar (toneel, cabaret, muziek, spelletjesavonden). De andere genoemde voorzieningen ontbreken. Kijken we naar het totaal van de culturele organisaties in Pijnacker-Nootdorp, dan is alleen de openbare bibliotheek aan te merken als professionele organisatie. De andere werken grotendeels met vrijwilligers.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

16

Onze analyse wijst uit dat er in Pijnacker-Nootdorp ruimte is voor een multifunctionele culturele accommodatie waarin naast een podium ook mogelijkheden zijn voor filmvertoningen en het houden van tentoonstellingen. Een overzicht van enkele jaren terug van de brancheorganisatie Vereniging van Schouwburg en Concertgebouw Directies (VSCD) laat zien dat er toen 14 podia waren in gemeenten kleiner dan 30.000 inwoners (14 van in totaal toen ca. 260 podia): Gemeente

Inwonertal

Podium

Winterswijk

29.249

Schouwburg de Storm

Veendam

28.117

Theater van Berensteyn

Delfzijl

27.653

CC de Molenberg

Culemborg

27.178

Fransche school

Zaltbommel

26.194

Theater de Poorterij

Oisterwijk

25.743

Theater Tiliander

Vught

25.239

Theater de Speeldoos

Hendrik-Ido-Ambacht

24.825

Theater Cascade

Baarn

24.375

Theater Speeldoos

Cuijk

24.249

Schouwburg Cuijk

Franekeradeel

20.571

Theater Koornbeurs

Winschoten

18.476

Theater de Klinker

Bergeijk

18.094

Theater Kattendans

Laren

10.979

Singer concertzaal

3.2 Filmvertoningen Over film nog het volgende. Op het gebied van bioscopen is er geen analysesysteem beschikbaar zoals het Theater Analyse Systeem van de VSCD. Wel verzamelt de brancheorganisatie op geaggregeerd niveau allerlei interessante informatie. Daarvan maken we gebruik bij dit hoofdstuk. Opmerkelijk genoeg is het aantal plekken voor filmvertoning in de regio relatief gering. Op dit moment kunnen inwoners van Pijnacker-Nootdorp voor een film naar Delft, (Filmhuis en Lumen), Den Haag of Zoetermeer (Kinepolis). In CulturA worden sinds kort met succes arthouse-films geprogrammeerd en in Berkel komt over enige jaren een cultuurhuis dat voor de filmprogrammering zal samenwerken met Lantaarn-Venster uit Rotterdam.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

17

Het is de moeite waard om het potentieel voor film in Pijnacker-Nootdorp in beeld te brengen. Landelijk is het zo dat per inwoner van de bevolking er 2,1 bezoeken worden gebracht aan de film. In werkelijkheid valt de gemiddelde bezoekfrequentie echter hoger uit aangezien een deel van de Nederlandse bevolking (baby’s en peuters, gedetineerden, dementerende ouderen etc.) niet naar een bioscoop gaat of kan gaan. Uit onderzoek voor de Bioscoopmonitor 2018 (onderzoek in opdracht van Filmdistributeurs Nederland (FDN) en de Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters) blijkt dat de gemiddelde bezoekfrequentie van Nederlanders van zes jaar en ouder in 2018 2,7 was. Verreweg de grootste groep bezoekers (79%) ging in 2018 incidenteel naar de film. Over het algemeen is de groep frequente bezoekers hoger opgeleid, vaker filmtheaterbezoeker en vaker afkomstig uit (zeer) sterk stedelijke gebieden dan incidentele en regelmatige bezoekers.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

18

In 2018 bleek (net als uit onderzoeken in eerdere jaren) dat de mate van stedelijkheid van een regio samenhangt met het aandeel inwoners dat naar de film gaat: hoe sterker de stedelijkheid, des te hoger het bereik. Over die stedelijkheid valt het volgende te zeggen. Op basis van de omgevingsadressendichtheid worden de gemeenten in Nederland door het CBS ingedeeld in vijf klassen van stedelijkheid. De omgevingsadressendichtheid (oad) is de gemiddelde waarde van de adressendichtheid van een gemeente. De adressendichtheid is steeds gebaseerd op een gebied met een straal van 1 kilometer rondom een adres. Pijnacker-Nootdorp zit op basis van het CBS in categorie 3 (de op een na hoogste klasse): matig stedelijk. Dat betekent dat de bezoekfrequentie aan film op 2,5 per inwoner zou kunnen liggen.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

In de afgelopen jaren is het filmbezoek in Nederland fors gestegen. De onderstaande grafieken zijn wat dat betreft veelzeggend: zowel de bezoekersaantallen als de recettes hebben de afgelopen tien jaar een stijgende lijn gekend.

Niet alleen de bezoekersaantallen stegen, ook de prijs van het filmkaartje nam in de afgelopen tien jaar toe. De onderstaande grafiek laat dit zien.

De groeiende populariteit van de film vertaalt zich ook in een landelijke aanwas van filmdoeken en stoelen.

19

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

20

Kijken we nu naar de mogelijke bezoekersaantallen aan film in Pijnacker-Nootdorp dan leert een snelle rekensom het volgende. De kern Pijnacker heeft 26.085 inwoners. Met de landelijke kencijfers in de hand (de bezoekfrequentie van Nederlanders van zes jaar en ouder in stedelijk gebeid categorie 3 is 2,5) geeft dit een potentieel van ca. 65.000 bezoeken per jaar. Zelfs als we er vanuit gaan dat de groep tussen 15 en 25 jaar wellicht liever naar Zoetermeer of elders gaat, dan nog blijft er een potentieel van meer dan 20.000 inwoners die gemiddeld zo’n 2,5 keer per jaar naar de film gaan. Ter adstructie van de stelling dat in Pijnacker-Nootdorp potentie is op het vlak van filmbezoek laten we hieronder een overzicht zien van bezoekcijfers aan film in enigermate vergelijkbare gemeenten: Aantal inwoners

Aantal bioscoopbezoekers 2018

Beverwijk

41.168

260.000

Houten

49.902

225.000

Doetinchem

57.543

187.000

Smallingerland (Drachten)

55.939

176.000

Schagen

46.353

171.000

Uden

41.770

171.000

3.3 Benchmark cultuurbudget In de Startnotitie cultuur laat de gemeente Pijnacker-Nootdorp in een tabel zien hoe de omliggende gemeenten zich qua cultuurbudget verhouden tot Pijnacker-Nootdorp. Gemeente

Inwoneraantal 01-01-2018

Cultuuruitgaven 2018

Bedrag per inwoner

Delft

102.260

€10.500.000

€102,68

Den Haag

533.026

€51.700.000

€ 96,99

Leidschendam-Voorburg

74.947

€ 2.600.000

€ 34,69

Midden-Delfland

19.338

€ 634.000

€ 32,79

Pijnacker-Nootdorp

53.644

€ 1.025.142

€ 19,11

Rijswijk

52.208

€ 3.600.000

€ 68,95

Wassenaar

26.102

€ 896.381

€ 34,34

Westland

107.492

€ 3.929.943

€ 36,56

Zoetermeer

124.696

€ 9.580.699

€ 76,83

Uit: Starnotitie cultuur gemeente Pijnacker-Nootdorp (2019)

Een andere vergelijking (cultuurbudget van vergelijkbare gemeenten uit heel Nederland) laat zien dat ook in deze vergelijking de gemeente Pijnacker-Nootdorp een lage jaarlijkse uitgave aan cultuur heeft. In januari j.l. heeft de gemeente Lansingerland besloten een cultuurhuis te bouwen met een geschatte jaarlijkse exploitatielast van € 650.000; de gemeentelijke uitgaven voor cultuur zullen daardoor in de toekomst stijgen tot boven de € 30 per inwoner. Ranglijst*

Gemeente

Inwonertal

Cultuur

Jaar

budget

Uitgave/ inwoner

37

Súdwest Fryslân

89.583

€ 8.500.000

2019

€ 95

40

Hoeksche Waard

86.115

€ 3.052.000

2019

€ 35

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

21

Ranglijst*

Gemeente

Inwonertal

Cultuur

41

Nissewaard

84.588

€ 8.285.000

2019

€ 98

42

Meierijstad

80.148

€ 6.000.000

2019

€ 75

46

Lelystad

77.389

€ 6.558.000

2019

€ 85

59

Stichtse Vecht

64.513

€ 2.101.305

2019

€ 33

63

Lansingerland**

61.155

€ 1.439.000

2019

€ 24

68

Gooise meren

57.337

€ 3.024.842

2019

€ 53

72

Krimpenerwaard

55.644

€ 2.595.000

2019

€ 47

76

Altena

54.766

€ 2.150.000

2019

€ 39

78

Pijnacker-Nootdorp

53.634

€ 1.145.142

2019

€ 21

2017

€ 122

Gemiddeld Nederland

Jaar

Uitgave/

*Opgave door Ministerie SZW, 2 april 2019 **Het cultuurbudget van de gemeente Lansingerland zal vanwege de bouw van een cultuurhuis in Berkel stijgen tot boven de € 30 per inwoner.

3.4 Omgevingsanalyse: theaterzalen in de regio Een omgevingsanalyse geeft het aantal theaterzalen in de regio. Deze analyse (naast de wensen die de cultuursector over dit onderwerp heeft uitgesproken) kan de gemeente helpen de zaalomvang van een cultuurhuis vast te stellen.

Naburige kern

Afstand/auto van Pijnacker

Accommodatie

Delft

16 min.

Theater De Veste (500 stoelen). Onderzoek naar nieuw, groter theater, is gestart Rietveld Theater 60 stoelen

Lansingerland/Berkel

12 min.

Cultuurhuis van 2000 m2 in ontwikkeling: bibliotheek, horeca en theaterzaal 150–180 stoelen en 2 filmzalen. Bouwkosten: 10 mio. euro Exploitatielasten jaarlijks € 650.000 Zalencentrum Rehoboth (Het Hart van Berkel) Evenementencentrum ‘t Manneke

Lansingerland/Bleiswijk

18 min.

Lansingerland/Bergschenhoek

’t Web. Bibliotheek annex theater met 70 stoelen De Cultuurfabriek, het voormalige ’t Spectrum aan de Groeneweg 49-53. Sinds 2019. Is in de plaats gekomen van ’t Polderhuis. Diverse gebruikers, waaronder Jay’s place (muziek, zang & dans), fanfareorkest, leerlingenorkest, de Melody Percussion Band (MPB) van muziekvereniging Concordia, BSO Zus en Zo, Koor aan de Oever van de Rotte, de LanSingers van het Charles Vermeer, Juegd en Jongerenwerk en de Bergsche & Berkelse Schilderclub. Aantal zitplaatsen muziekzaal maximaal 200

Nootdorp

10 min.

CulturA, met theaterzaal 175 stoelen, met circa 30 gebruikers (dansschool, muziekdocenten, amateurgezelschappen, sociaal culturele activiteiten, bibliotheek)

Zoetermeer

19 min.

Stadstheater Zoetermeer grote zaal 780 stoelen, kleine zaal 174

Rijswijk

17 min.

Rijswijkse schouwburg grote zaal 700 stoelen, kleine zaal 100

Voorburg

16 min.

Theater Ludens 155 stoelen

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

22

4. Behoeftenonderzoek 4.1 Algemeen Uit de analyse van de ingevulde enquêtes blijkt bij een aantal organisaties de behoefte te bestaan aan meer, betere of andere presentatieruimten (i.e. ruimten om voorstellingen te geven, uitvoeringen, exposities et cetera). Dit geheel aan wensen komt neer op een bescheiden multifunctionele zaal voor (amateur)uitvoeringen en films, met een multifunctionele foyer (horeca/ontmoetingen/bibliotheek/ exposities) en daarbij repetitieruimten (muziek, theater, dans, beeldende kunst). Daarbij hoort natuurlijk een hoeveelheid kantoorruimtes, vergaderkamers (ook voor de verhuur aan externen), opslagruimtes en bij de theaterzaal horende kleedkamers, laad- en losfaciliteiten, etc. Een bottleneck is wel dat alle genoemde organisaties slechts weinig huur kunnen betalen.

4.2 Resultaten vanuit de interviews In de eerste fase van het onderzoek hebben wij gericht gesprekken gevoerd met personen en organisaties die een centrale rol spelen in het sociale en culturele leven van Pijnacker-Nootdorp. Deze personen en organisaties zijn grotendeels door de gemeente aangedragen. Uit die gesprekken kwamen wensen en behoeften. Hieronder geven we deze beknopt weer: SWOP Per 1 oktober 2019 bedroeg het aantal medewerkers van de SWOP 17. Daarnaast zijn er zo’n 400 vrijwilligers. Als uitvalsbasis zijn er diverse locaties in de gemeente: De Schakelaar, De Kiezel en Buren (Delfgauw). SWOP is van oudsher vooral gericht op ouderen. Echter: de ambitie is om in de toekomst ook voor jongere generaties (vanaf 25 jaar) van betekenis te zijn. Om haar ambitie te kunnen realiseren wil SWOP haar huidige locatie in Pijnacker upgraden: hetzij door te verbouwen (er zou een tweede verdieping op kunnen), hetzij door te verhuizen. Doel is om de uitstraling modern te maken, de werkplekken te verbeteren en de activiteitenruimten flexibeler bruikbaar te maken. De Trucker De Trucker wordt thans (net zoals bijvoorbeeld ’t Speeltoneel) in de omvang van de activiteiten beperkt door de grenzen die het huidige gebouw stelt.

Voor grotere concerten en voorstellingen (> 120 personen) is geen plek en ook leent de accommodatie zich slecht voor repetities, bijvoorbeeld van bands (naar verluid telt Pijnacker zeker 12 gevestigde bands en 10 beginnende acts). Daar komt bij dat De Trucker zijn vleugels zou willen uitslaan met toneel en cabaret. Op de huidige locatie is dat maar beperkt mogelijk: men zou daarom graag willen samenwerken met een ander (groter) podium of met een locatie met oefenmogelijkheden. Bibliotheek Oostland De huidige accommodatie in Pijnacker van bibliotheek Oostland is het gebouw Buurt & Zo: 30 jaar oud, volledig afbetaald, eigendom van bibliotheekstichting. De oppervlakte van het gebouw bedraagt ca. 1700 m2 . De inrichting voldoet nog, maar wordt wel beoordeeld als enigszins gedateerd. Een sterk punt van de locatie is dat er plek en onderdak is voor een veelheid aan samenwerkingspartners en (onder)huurders (zie bijlage 3). Stichting Bibliotheek Oostland is penvoerder voor CMK (Cultuurtrein) en werkgever voor de combinatiefunctionarissen (‘Team4Talent’) in de gemeente. Deze combinatiefunctionarissen coördineren ook het buitenschoolse aanbod (voor BSO’s). Recent heeft de

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

23

bibliotheek haar pand versterkt door er een horecafaciliteit aan toe te voegen. De bibliotheek is niet ontevreden met haar accommodatie, maar heeft, kijkend naar de toekomst, wel twee wensen: (1) modernisering van het pand en het interieur en (2) een betere facilitering van alle organisaties en initiatieven die binnen de muren van de bibliotheek hun activiteiten willen ontplooien. Wat betreft dit laatste signaleert de bibliotheek dat er in de gemeente behoefte is aan atelierruimte, expositieruimte, oefenruimtes, repetitielokalen en opslagruimten. Als belangrijkste functie van Buurt & Zo ziet Bibliotheek Oostland de ontmoetingsfunctie (zowel overdag, als de nazit-mogelijkheid bij voorstellingen). Een bottleneck van het gebouw is wel de parkeergelegenheid rond het pand. Diverse muziekscholen Vastgesteld kan worden dat op het gebied van muziek en muziekles de voorzieningen in PijnackerNootdorp karig zijn. Alle aanwezige muziekscholen geven aan dat de bestaande situatie weliswaar net aan voldoet, maar dat ze eigenlijk meer en betere voorzieningen nodig hebben. Dat geldt voor Muziekvereniging Excelsior, maar ook voor: • Muziekschool Pijnacker, thans met 12 docenten en 200 leerlingen (oa piano, viool, drums, gitaar) is provisorisch actief vanuit de Ontmoetingskerk aan de Klapwijkseweg. De school heeft behoefte aan 4 à 5 leslokalen en een uitvoeringspodium voor ca.

minstens 150 bezoekers; • Rootz Muziekscholen gebruikt vier kamers als repetitieruimte in het CJMV-gebouw. Het CJMV is een monumentaal gebouw, dat door de stoere architectuur een gesloten karakter heeft. Een harmonievereniging repeteert in de grote zaal. Deze zaal is geschikt voor concerten voor maximaal circa 60 zittende bezoekers. Rootz is tevreden met de oefenruimtes en gebruikt deze op alle beschikbare tijdstippen. Rootz mist echter contacten met andere culturele organisaties en vindt de accommodatie qua gebouw te afgesloten. Samen met andere organisaties zou het beheer van het gebouw gedeeld kunnen worden (openen en sluiten, schoonmaak, delen van de kosten van huur, etc.) en er zouden gemeenschappelijke activiteiten ontplooid kunnen worden. Echter: voor meerdere huurders is geen ruimte; de oefenruimtes zitten al vol met activiteiten van Rootz zelf. Ondanks het feit dat de oefenruimtes naar tevredenheid zijn, zou Root daarom graag verhuizen naar een multifunctionele accommodatie. • Stichting Jay's Place muziek, zang & dans: is nu actief in wijkcentrum Tolhek en in Lansingerland (in de Cultuurfabriek, waar ze € 11.000 p.j. aan huur betalen), maar hebben behoefte aan een betaalbare uitvoeringsplek in Pijnacker-Nootdorp. Dansschool Dansacker De dansschool De Dansacker is gevestigd in een voormalig bedrijfsgebouw langs de tramlijn.

Het gebouw waar de Dansacker actief is bevat een grote zaal van ongeveer 450 m2, die tot hoogte heeft tot aan het dak. Dit betekent dat de 1e verdieping maximaal 300 m2 telt. Er is geen mogelijkheid tot bijbouwen; het gebouw is daarom niet geschikt voor meer culturele activiteiten, dan de activiteiten van de dansschool. De enige optie voor uitbreiden is het betrekken van het vrijwel identieke buurpand bij de dansschool. Maar ook dan is het aantal beschikbare m2 beperkt. Qua bereikbaarheid is het gebouw niet geschikt voor publieksactiviteiten. Bij 't Speeltoneel (toneel spelen, producties maken, regisseurs opleiden, toneel voor kinderen) bestaat de behoefte aan een eigentijdse accommodatie die niet alleen de vier genoemde functies faciliteert, maar ook beschikt over moderne voorzieningen en (technische) apparatuur. ’T Speeltoneel maakt nu voor de voorstellingen gebruik van het Parochiehuis en voor de repetities van basisschool de Schatkaart in Pijnacker-Noord, maar beide situaties zijn waarschijnlijk niet blijvend (zo is de beheerder van het Parochiehuis in gesprek met andere potentiele andere gebruikers). Daar komt bij dat het Parochiehuis in alle opzichten (techniek, speeloppervlak, voorzieningen voor acteurs, et cetera) erg

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

24

gedateerd is. Op dit moment programmeert ’t Speeltoneel vier voorstellingen per jaar, maar in een andere setting kan dit groeien. NB: ’t Speeltoneel is een van de grootste toneelverenigingen van Nederland en zou in een goede accommodatie naar onze overtuiging nog verder kunnen doorgroeien, zowel qua aantal betrokkenen als qua kwaliteit van de producties. Muziekvereniging Excelsior Pijnacker (ca. 85 leden) wordt eveneens beperkt in zijn ontwikkelmogelijkheden. Op dit moment vinden alle activiteiten versnipperd plaats: de grote repetities zijn op maandagavond in het Stanislas College, de muzieklessen worden gegeven in de lokalen van Buurt & Zo, instrumenten liggen opgeslagen bij een schildersbedrijf op een bedrijventerrein en het leerlingenorkest en de band van Excelsior oefenen in de marge van de maandagavondrepetitie, maar ‘verzuipen’ in de aula van het Stanislas. Geregeld moet Excelsior op maandagavond uitwijken omdat de school dan eigen activiteiten heeft. Excelsior zou heel graag beschikken over een meer geschikte locatie waar alle activiteiten gecentraliseerd kunnen plaatsvinden: grote en kleine repetities, muzieklessen, opslag en zo mogelijk ook uitvoeringen. Daarbij zou men voor de groei en bloei van de vereniging ook graag beschikken over een café-gedeelte waar men tevoren en na afloop gezellig kan samenkomen.

CulturA wordt genoemd als het goede voorbeeld wat dit betreft. De vereniging wil graag samenwerken (i.e. waar mogelijk gemeenschappelijk ruimtegebruik) met andere organisaties zoals Drumfanfare Haaglanden, de harmonie in Nootdorp (oefenen nu in het kerkelijk centrum van Nootdorp), Concertvereniging Cantores Amatores (die ook ruimtebehoefte hebben) en andere zangkoren in de gemeente. Tekenen en schilderen Een specifieke vorm van een leslokaal is de behoefte aan een goed schilderlokaal. Deze behoefte is geuit door Anjaranja, die teken- en schilderles geeft aan kinderen en volwassenen maar een goed leslokaal moet ontberen. Een goed schilderlokaal vergt behalve hoogte en licht ook een adequate outillage (opslag, mogelijkheid tot schoonmaken ed). Daarnaast heeft Anjaranja ook behoefte aan betere expositiemogelijkheden (gebeurt nu meestal in de bibliotheek). Oefenruimten zijn de hele week nodig. De behoefte aan uitvoeringsruimten is er - uiteraard - vooral op vrijdag, zaterdag en zondag. Een andere organisatie die aangeeft zijn vleugels meer te willen uitslaan is Stichting Verbergh (Walter Vermeer en Debby vd Bergh): zij zijn actief met literaire activiteiten en theaterproducties en gebruiken nu diverse locaties (zoals oa De Notelaer, de bibliotheek, het Stanislas-college, CJMV en het Parochiehuis).

Geen van deze accommodaties voldoet echter, aan ieder gebouw kleven nadelen die vaak hebben te maken met capaciteit en technische voorzieningen. Door de stichting wordt benadrukt dat er naar hun beleving in Pijnacker vooral behoefte is aan een goede voorziening voor actieve kunstbeoefening. Dus: plek om samen met moderne middelen te kunnen oefenen en optreden.

4.3 Resultaten vanuit de enquête Genoemde locaties In de enquête is een specifieke vraag gesteld over een geschikte locatie voor een nieuw cultureel gebouw. Hierop zijn uiteenlopende opties genoemd: een gebouw gelegen in kern Pijnacker (6x), een nieuw cultuurhuis (2x) met een toneelvoorziening, de (verbouwde) Schakelaar (2x), het Parochiehuis (1x), een theater (1x), de Rabobank (1x), en “iets in Delfgauw”. Op enkele locaties gaan we hieronder kort in. In de bijlage worden alle locaties systematisch weergegeven. Parochiehuis Het Parochiehuis draait vooral op feesten en partijen. Er vinden weinig culturele activiteiten plaats. ’t Speeltoneel houdt er vier voorstellingen per jaar en heeft een opslagruimte in het gebouw, maar

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

25

repeteert elders. Het Parochiehuis wordt onder meer gebruikt voor bridgebijeenkomsten, Hennafeesten, Ruma-dansavonden, Indische middagen (met eten en dans) en bruiloften. Het pand maakt qua inrichting een gedateerde indruk. Het Parochiehuis lijkt aan de buitenkant groot, maar is binnen beperkt qua vierkante meters. De grote zaal is qua afmetingen slechts beperkt bruikbaar voor toneel- en theatervoorstellingen. Daarnaast leent het lijsttoneel zich niet erg voor moderne theaterproducties, die meestal zijn geënt op vlakke vloerzalen. Er is geen lift naar de 1e verdieping, waardoor de ruimtes daar niet toegankelijk zijn voor minder validen. Om het gebouw voldoende m2 te geven voor het gewenste gebruik zou voor en achter het gebouw het huidige volume van het gebouw bijgebouwd moeten worden. Het Baken/sporthal Koningshof Sporthal Koningshof heeft een footprint van circa 2.500 m2. Bovendien ligt naast de sporthal een beheerderswoning die als extra cultuurgebouw beschikbaar zou kunnen komen. Bovendien ligt er een parkeergarage onder het gebouw, Qua hoeveelheid m2 is het de grootste van de onderzochte accommodaties. Er zouden ingrijpende verbouwingen nodig zijn om de grote (sport(hal om te bouwen naar een podium en kleine oefen- en repetitieruimtes. Ook zou er elders een nieuwe sporthal gebouwd moeten worden teneinde deze sporthal te vervangen.

De Buren in Delfgauw In Delfgauw valt op dat café De Buren (tevens zaalverhuur) is gesitueerd in sporthal Emerald. Hierdoor lijkt het profiel van De Buren op die van horeca bij een sportvoorziening. De wijkfunctie die De Buren zou kunnen hebben komt hierdoor minder uit de verf, hoewel de inrichting van het café wel gezellig en uitnodigend is. De Buren heeft vooral behoefte aan meer aanloop. Als bevorderd kan worden dat de oefenruimten (nog) meer verhuurd werden zou dat helpen. Ook een samenwerking met bijvoorbeeld de bibliotheek zou vruchten kunnen afwerpen. Onderkend moet worden dat de inwoners van Delfgauw sterk georiënteerd zijn op Delft, dat zeer nabij ligt. Het realiseren in Delfgauw van een cultuurhuis dat is bedoeld voor de inwoners van PijnackerNootdorp ligt alleen al om die reden niet voor de hand. Vierkante meters Qua grootte van de benodigde oefenruimten worden afmetingen genoemd tussen de 30 (kleinste) en 500 (grootste vierkante meter. Genoemde benodigde vierkante meters oefenruimte zijn: 30, 50 (2x), 60 (3x), 80, 85, 88, 100 (3x), 150, 250 (2x genoemd, waaronder door De Trucker) en 500 (genoemd door Oranjevereniging Pijnacker). Er blijkt naast een primaire oefenruimte ook aardig wat behoefte te zijn aan 2e en 3e oefenruimten. En ook opslagruimten (tot 30, 40 en 50m2).

Benodigd aantal stoelen In de digitale enquête is ook gevraagd naar de capaciteit van een eventuele uitvoeringszaal. Het laagst genoemde aantal is 40 stoelen. Het hoogst genoemde aantal is 200 (3x). Het aantal van 80 en 100 stoelen werd allebei ook 3 keer genoemd. Huurprijzen. Wat de organisaties aan huur kunnen betalen is erg beperkt: EUR 150 (2x) a EUR 100 (1x) per dagdeel.

62486 – Accommodatieonderzoek Pijnacker-Nootdorp

26

4.4 Het programma van wensen Uit het behoeftenonderzoek destilleren wij de volgende wensen: •

•

• • • • • • • •

Een multifunctionele zaal: o Capaciteit tussen de 200 en maximaal 300 stoelen3 o Een goede outillage voor zowel theater-, muziek- als filmvoorstellingen (waaronder licht en geluid, theaterdoeken, kleedkamers, artiestenfoyer, filmscherm, beamer, etc.) o Ondersteunende horeca/foyer circa 200 m2 Een moderne bibliotheekruimte, aansluitend bij de wettelijke taken van wat wordt genoemd 'de maatschappelijke bibliotheek': voor maximaal 300 bezoekers (kan gecombineerd worden met foyer); Expositiemogelijkheden (kan gecombineerd worden met foyer); Ontmoetingruimte/activiteitenruimte/ruimte voor openbare kleine bijeenkomsten (kan deels gecombineerd worden met bibliotheek/horeca/foyer); Een grote (en hoge) repetitieruimte van tenminste 100 m2, liefst nog groter4; Diverse kleinere repetitieruimten (6 à 8), variërend in grootte tussen 30 en 100 m2. Vooral voor muziek en dans (akoestiek en vloer zijn dus belangrijk); Opslagruimtes voor de verenigingen en voor het schilderlokaal; Een geoutilleerd schilderlokaal; Kantoorruimtes; Parkeervoorzieningen.

Uit de enquête komt de vraag om een zaal van max. 200 stoelen. Echter, gezien het feit dat er in de hele regio al zalen zijn met 150-200 stoelen, is het wenselijk een iets grotere zaal te ontwikkelen. Zie ook Afwegingskader: geen gelijke zaal als die er al in de regio staan. 3

Een van de verenigingen vraagt een repetitielokaal van 250 m2.. Dit is een zaal van 12,50 x 20 meter; het oppervlak van het toneel + de publiekstribune van een theaterzaaltje met 150 stoelen. Een repetitiezaal met een oppervlakte die gelijk is aan het speelvlak van het benoemde theaterzaal (bijvoorbeeld: 12 x 8 meter) is groot genoeg. Immers: daarop moeten de verenigingen optreden, dus kunnen ze ook binnen die afmetingen repeteren. 4