Bijlage 0 - Onderzoeksrapport Van CulturA naar (nog) Beter

Om het aantrekkelijk te houden voor de bezoekers en vanwege de concurrentie van andere theaters is het van belang om de ticketprijs niet te hoog te maken. De Rijswijkse Schouwburg werkt met diverse ‘vrienden van’ mogelijkheden. Zo is er een business variant, een variant voor bezoekers en een kindervariant. Hiervoor geldt dat het, naast dat het iets oplevert, tijd en geld kosten, waarbij het een meerjarenbeleid is om dit vorm te geven. Dit soort zaken zijn geen zogenaamde quick fix. Overigens geldt dit voor alles wat je doet. Marketing, programmering, vrienden van, al deze inzet levert iets op, maar kost ook iets. Het is belangrijk om tijd en mensen te hebben om het werk goed uit te kunnen voeren. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat er op de lange(re) termijn gekeken kan worden en men niet alleen maar bezig is met ad hoc oplossingen zoeken. Hiernaast zijn er voor de Rijswijkse Schouwburg ook inkomsten uit administratiekosten (denk hierbij aan handling fee, annuleringskosten etc.), is de schoonmaak in house geregeld, waardoor er geen externe partij betrokken is en wordt de kassa functie volledig eruit gefaseerd. De grootte van de schouwburg en het feit dat het zich qua functie beperkt tot theater en verhuur, maakt ook dat de commerciële tarieven voor de verhuur van de grote zaal beduidend meer inkomsten oplevert dan voor een theater als CulturA & Zo kan gelden.

De sector typeert zich door het feit dat er met (relatief) weinig geld en met veel creativiteit veel werk verzet wordt. De horeca is een belangrijke inkomstenbron voor de schouwburg. Er is een theatercafé en restaurant waar zo’n 150 avonden per jaar een driegangen diner aangeboden wordt voor een voorstelling. Ook qua samenwerking wordt er vanuit de schouwburg ingezet op het ontplooien van nieuwe gezamenlijke initiatieven. Een voorbeeld hiervan is theater cinema, een samenwerking tussen de Rijswijkse Schouwburg, de bibliotheek en Theater Ludens. Om dit te kunnen realiseren en bekostigen is de inzet hiervoor uit de exploitatie gehaald en is er een aparte pagina 21/28

subsidieaanvraag gedaan. Het doel is om op basis van deze subsidie het op te kunnen starten en verder vorm te geven, zodat het uiteindelijk opgenomen kan worden in de exploitatie. Theater Warenar – Michel Sirre (Wassenaar) Theater Warenar beschikt naast de theaterzaal met 214 plaatsen over de Ter Horstzaal, de Persijnzaal en de foyer. Theater Warenar biedt zo’n 20 tot 25 professionele voorstellingen per jaar aan, die veelal niet kostendekkend zijn. Theater Warenar werkt vanuit de constructie dat zij subsidie krijgen van de gemeente voor de programmering van de voorstellingen. Vanuit deze subsidie wordt het programma en de programmeur betaald. Alle overige inkomsten komen uit de horeca en de verhuur van de ruimtes en zijn nodig om de overige lasten te bekostigen. Veel van de zaalverhuur is op basis van commerciële tarieven, dus wordt gebruikt voor feesten en partijen zoals dansavonden en pubquizen. In het geval van een maatschappelijke zaalverhuring wordt er per aanvraag bekeken of en zo ja welke korting er gegeven kan worden op het commerciële tarief. Er zijn veel terugkerende huurders van de zalen, zoals dansscholen die hun jaarlijkse voorstellingen geven in het theater en hierbij zowel de theaterzaal als (een van de) andere zalen gebruiken om om te kleden. Mensen vinden het theater veelal zelf.

Behalve de marketing voor het programmaboekje vindt er geen aparte marketing plaats. Bezoekers van het theater raken naar aanleiding van een voorstelling geïnteresseerd in de commerciële mogelijkheden voor verhuur voor feesten en partijen, waardoor de ruimtes zichzelf verhuren. Er is nog voldoende ruimte voor verhuur, dus extra inzet op marketing zou voor Warenar kunnen leiden tot meer inkomsten. De gemiddelde prijs voor een kaartje van een voorstelling ligt rond de €22,50, waarvan €1 theatertoeslag en €3,50 horeca is. Het Veur Theater – Oscar van Schijndel (Leidschendam) Het Veur Theater is gevestigd in een monumentaal kerkje en beschikt naast een theaterzaal met 101 plaatsen over de vergaderzaal backstage, het theatercafé en de bovenfoyer. In Leidschendam-Voorburg zijn van oudsher twee theaters; het voormalige Theater Camuz (nu Veur Theater) en Theater Tobbe (nu Ludens geheten). Na een bezuinigingsronde rond 2011 is het budget voor de theaters gehalveerd. Het Veur Theater is vervolgens enkele jaren zonder subsidie open geweest, maar toen dit niet haalbaar bleek is er voor gekozen om het theater op basis van een huisvestingsubsidie en kleine onderhoudssubsidie te ondersteunen, waarbij er tevens een samenwerkingsovereenkomst met Ludens is.

De afspraak met de gemeente is wel dat zij een maatschappelijk huurtarief betalen, waardoor er wel voornamelijk maatschappelijke activiteiten dienen plaats te vinden. De gemiddelde prijs voor een kaartje van een voorstelling ligt tussen de €18,50 (minder bekende namen) en €21 (bekendere namen, kan ook naar €25), waarvan €1 tickettoeslag en €2,50 horeca. Hiernaast moeten de kosten van onder andere de BTW en auteursrechten nog verrekend worden. Naast de theaterprogrammering verhuurt het Veur Theater de zalen en organiseert activiteiten zoals filmdiners, theaterdiners en pubquizen. De theaterprogrammering an sich is niet voldoende rendabel om het theater open te kunnen houden. Veelal draaien de voorstellingen quitte, maar dat komt ook omdat er dan afspraken gemaakt kunnen worden rondom de kosten van de voorstelling. Het feit dat de subsidie de huisvesting en het kleine onderhoud dekt betekent dat commerciële verhuur van de ruimtes noodzakelijk is om voldoende inkomsten te generen. Het Veur Theater werkt met een ‘vrienden van’. Deze mogelijkheid biedt onder andere korting op voorstellingen. Voor het theater is dit niet heel veel werk en levert het ook niet per definitief heel veel geld op, maar zorgt het wel voor ambassadeurschap vanuit de vrienden.

pagina 22/28

9.Conclusie Na het besluit van de raad in maart 2023 om in te stemmen met een aanvullende subsidie voor 2023 en 2024 voor CulturA & Zo is er in samenwerking met CulturA & Zo hard gewerkt aan het in beeld brengen van de benodigde informatie, zoals ook afgesproken is in het plan van aanpak. In de bovengenoemde hoofdstukken is stilgestaan bij de waarde van cultuur en de bijdrage van kunst en cultuur bij maatschappelijke opgaven op basis van literatuuronderzoek, de uitkomsten van het onderzoek naar de maatschappelijke waarde van CulturA & Zo, de cultuuruitgaven in de regio, de conclusies vanuit de vernieuwde businesscase van CulturA & Zo en de contra-expertise rondom de businesscase en de ervaringen van theaters in de regio. Na de conclusie in hoofdstuk 9 worden de diverse mogelijkheden en gevolgen, zoals in het rapport en de verschillende bijlagen aan bod komen, vormgegeven in een matrix. Op basis van alle hierboven genoemde bronnen kunnen een aantal eindconclusies getrokken worden, die hieronder uiteengezet worden. 9.1 De meerwaarde van CulturA & Zo Kunst en cultuur speelt een belangrijke rol als het gaat om welzijn en welbevinden. De betekenissencirkel van Blueyard (figuur 1, hoofdstuk 2) laat zien welke invloed kunst en cultuur hebben op het collectief en op het individu, op het welzijn en op de welvaart.

De meerwaarde van kunst en cultuur als manier om jezelf te kunnen uiten en als vorm van vrijetijdsbesteding werd nog meer zichtbaar tijdens de coronacrisis, toen mensen hier geen mogelijkheid toe hadden. Kunst en cultuur leveren ook een belangrijke bijdrage als het gaat om maatschappelijke opgaven. Problemen en vraagstukken worden vanuit de sector benaderd vanuit een ander perspectief, waarbij er een beroep gedaan wordt op een ieders talenten en mogelijkheden en waarbij nieuwe en creatieve verbindingen worden gelegd. Deze benadering sluit, als positieve tegenhanger van de vaak meer probleemgerichte benadering in zorg en welzijn, goed aan bij bijvoorbeeld de methodiek Positieve Gezondheid. Een locatie die verschillende functies vervuld op zowel sociaal-maatschappelijk als cultureel vlak, biedt een combinatie voor inwoners om in aanraking te komen met informatie, activiteiten en ontmoetingen die zij anders niet op één plek hadden gevonden. Het sociale en het culturele gaan hand in hand om doelstellingen op het gebied van zowel kunst en cultuur als op het gebied van het sociaal domein te realiseren en bij CulturA & Zo is dit op één plek te vinden.

9.2 De bekostiging van de mix van sociale- en culturele functies Op basis van diverse onderzoeken en rapporten waaraan gerefereerd wordt in de verschillende hoofdstukken komt duidelijk naar voren dat de activiteiten die vanuit cultureel perspectief ontplooid worden en daarmee bijdragen aan maatschappelijke opgaven, vaak op rekening komen van het cultuurbudget. Zowel de meest recente rapportage van de Raad voor Cultuur (Toegang tot cultuur) als die van de VNG (Samen cultuur borgen) bepleiten het belang van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de bekostiging, waarbij de bekostiging niet alleen vanuit de zogenaamde cultuurpotjes dient te komen. De aanbeveling van de Raad voor Cultuur is om met de ‘Kaderwet cultuur’ een wettelijke basis van cultuur te vormen. Met deze ‘Kaderwet’ is de zorg van provincies en gemeenten voor cultuur verankerd en kunnen de verschillende bestuurslagen meer als één overheid verantwoordelijkheid nemen voor cultuur in Nederland. De VNG sluit hierbij aan door te stellen dat gemeenten hieraan kunnen bijdragen door een meerjarig financieel kader voor lokale culturele basisvoorzieningen, regelmatige en realistische indexering van subsidies en het inzetten van cultuur waar dit gepast is voor opgaven rondom veiligheid, zorg en ruimtelijke inrichting.

pagina 23/28

9.3 Kansen en mogelijkheden Waar uit het onderzoek naar de maatschappelijke waarde en de contra-expertise veel positieve kanten naar voren komen, zijn er altijd kansen en mogelijkheden voor verbetering. 9.3.1 Onderzoek naar de maatschappelijke waarde Vanuit het onderzoek naar de maatschappelijke waarde is gebleken dat deze mogelijkheden voor verbetering vooral te vinden zijn in de marketing en de horeca. De horecavoorziening werd tot begin 2024 geëxploiteerd door een externe partner. Er is voor gekozen om het jaar 2024 te gebruiken om te onderzoeken in hoeverre de horeca-exploitatie door CulturA & Zo zelf kan worden uitgevoerd, gecombineerd met een groot aantal dagelijkse beheertaken voor CulturA & Zo. Daarbij wordt gekeken naar activiteiten die worden uitgevoerd door stagiaires, stagewerkplaats, het ontmoetingsaspect etc. Met betrekking tot de marketing is naar voren gekomen dat er op het gebied van de sociale programmering, onderzoek naar de behoefte van de klant en de communicatie naar de inwoners van Nootdorp ruimte voor verbetering geeft. CulturA & Zo heeft hier, met het aannemen van een coördinator evenementen en een medewerker marketing en communicatie per 1 oktober vorig jaar, al op geanticipeerd. Zij vervullen een belangrijke rol als het gaat om de begeleiding en ondersteuning van de sociale en lokale programmering en met betrekking tot de marketing en communicatie.

9.3.2 Ervaringen theaters in de regio Kijkende naar de ervaringen van de directeuren en managers van de theaters in de regio blijkt dat de mogelijkheden op het gebied van meer commerciële verhuur wellicht kansen biedt, maar tegelijkertijd averechts werkt op de sociaal-maatschappelijke verhuur, die een belangrijke rol heeft in CulturA & Zo. Geen van de theaters biedt zo’n uitgebreide mix aan van functies in één gebouw, waardoor de mogelijkheden die zij hebben voor het verhogen van de inkomsten op basis van commerciële verhuur (zoals voor bedrijven, feesten en partijen)niet zonder consequenties voor de maatschappelijke verhuur doorgevoerd kan worden in CulturA & Zo. Ook het verhogen van de ticketprijs wordt niet gezien als een kans, maar zou een tegengesteld effect heeft vanuit zowel concurrentieperspectief als vanuit inkomstenperspectief. Sponsoring wordt als mogelijkheid benoemd, maar heeft als kanttekening dat het veelal incidentele middelen betreft. Tevens wordt de beperkte grootte van het theater van CulturA & Zo als mogelijk beperkende factor gezien voor het structureel aan zich binden van bedrijven voor sponsoring of (grote) evenementen. Veel van de theaters werken met een ‘vrienden van’ concept. Dit biedt niet alleen inkomsten en ambassadeurschap van de bezoekers, maar vraagt ook om inzet van tijd en geld (meerjarig) om het op te zetten en vorm te blijven geven.

9.3.3 Contra-expertise businesscase Vanuit de rapportage van de contra-expertise worden diverse aanbevelingen gedaan die mogelijkheden bieden om CulturA & Zo verder te versterken. Behalve een meerjarensubsidie, waarmee structurele toekomstbestendigheid en een stevige basis gerealiseerd kan worden, wordt het opbouwen van bestemmingsreserves als kans beschreven. Ook in de vast te leggen afspraken rondom verwachtingen over de inzet van de subsidie (de bandbreedte waarbinnen de inzet gepleegd kan worden) wordt een meerwaarde gezien. Deze afspraken worden ook aanbevolen als het gaat om de verwachtingen rondom inkomsten uit verhuur en de verhouding tussen maatschappelijke en commerciële verhuur. Tevens wordt de continuering van evalueren en meten als aanbeveling genoemd. De aanbevelingen rondom de contra-expertise zijn vooral te vinden in de samenwerking tussen de gemeente en CulturA & Zo en dragen bij aan heldere afspraken en een afgebakende opdracht rondom de subsidie.

pagina 24/28

9.4 Slotconclusie Met het onderzoeksrapport is geprobeerd om vanuit verschillende perspectieven inzicht te geven in de kansen, mogelijkheden en onmogelijkheden die er zijn voor CulturA & Zo met betrekking tot de aanvullende subsidie Zoals al eerder beschreven is, is het ingewikkeld om het aantoonbaar effect van cultuur aan maatschappelijke vraagstukken aan te tonen op basis van harde data. Vanuit Berenschot, al eerder aangehaald, wordt dit als volgt samengevat: “De bewijslast van culturele interventies zit in ervaring, beleving en getuigenissen. Dat is niet te vangen in een prestatie-indicator; bekijk niet de getallen maar de gevallen”. Het gevolg van het terugbrengen van de subsidie naar het beschikbare bedrag in de begroting vanaf 2025 doet niet alleen afbreuk aan doelstellingen die op zowel cultureel gebied als op sociaal-maatschappelijk gebied bereikt worden, maar is ook wat betreft het voeren van een gezonde bedrijfsvoering niet haalbaar. Op basis van de uitkomsten kan dan ook samengevat worden dat de aanvullende subsidie, zoals verstrekt voor 2023 en 2024, structureel benodigd is om het huidige beheer en de exploitatie op een gezonde manier voort te kunnen zetten en de gemeentelijke doelstellingen op cultureel én sociaal-maatschappelijk gebied te blijven bereiken.

Met het maken van afspraken, waarvan enkele voorbeelden in de aanbevelingen worden genoemd, en het vastleggen van de bandbreedte waarbinnen beheer en exploitatie vormgegeven wordt, kan met de aanvullende subsidie datgene wat CulturA & Zo maakt tot wat het is, toekomstbestendig worden geborgd.

pagina 25/28

Matrix mogelijkheden en mogelijke gevolgen Mogelijkheden

Positieve gevolgen

Negatieve gevolgen

Weging15

Hogere ticketprijzen

(meer) Inkomsten

-/-

Meer commerciële verhuur

(meer) Inkomsten

Verhoging van sociaalmaatschappelijke verhuurtarieven Terugbrengen van de openingstijden

(meer) Inkomsten

Minder verkoop van kaarten; Mindere inkomsten uit verkoop; CulturA & Zo concurreert zichzelf uit de markt. Minder sociaalmaatschappelijke verhuur Minder sociaalmaatschappelijke verhuur

-/-

Uitbreiden van de openingstijden

Meer mogelijkheden voor activiteiten

Minder lokale- en sociale programmering

Meer ruimte voor commerciële verhuur en professionele programmering

Meer professionele programmering

(meer) Inkomsten

Minder mogelijkheden en inkomsten voor activiteiten en verhuur Meer personele inzet benodigd en daarmee hogere kosten Minder betrokkenheid en inzet vanuit de samenleving Meer inzet van de medewerkers marketing en programmering Minder mogelijkheden voor het bereiken van sociaalmaatschappelijke doelstellingen Meer inzet van de medewerkers marketing en programmering Hogere kosten voor de programmering Kans op verhogen van inkomsten is beperkt vanwege het feit dat de professionele

Minder kosten voor gebouw en personeel

15 Toelichting weging:

-/- de mogelijke inkomsten wegen niet op tegen de mogelijke nadelige effecten +/- de mogelijke inkomsten of verlaging van de lasten kunnen een positieve invloed hebben pagina 26/28

-/-

-/-

-/-

-/-

-/-

Uitbreiden van de horeca

(meer) Inkomsten

Verhogen van de huur voor de bibliotheek Uitbreiden van de locatie

(meer) Inkomsten

Businesspakketten

(meer) Inkomsten

'Vrienden van' concept ontwikkelen

(meer) Inkomsten Creëren van ambassadeurschap

Meer marketing

(nog) Betere promotie van het aanbod

Meer inzet van vrijwilligers

Lagere personele lasten

Meer fondsen aanvragen

(meer) Inkomsten

pagina 27/28

Meer mogelijkheden voor verhuur en daarmee inkomsten uit verhuur

programmering in meer gevallen quitte speelt, verliesgevend is en in mindere mate winstgevend is Concurrentie voor de omliggende horeca Risico op staatssteun Hogere subsidie aan de bibliotheek Geen mogelijkheden tot uitbreiding qua gebouw Hogere kosten voor het gebouw bij verwerven extra m2 Inzet van personeel om op te zetten, te werven en te behouden Risico op (vooral) incidentele middelen Inzet van personeel om op te zetten, te werven en te behouden Ambassadeurschap is er al vanuit de bezoekers, vrijwilligers etc. Hogere kosten voor adverteren e.d. Meer personele inzet op marketing nodig Onzekerheden voor de bedrijfsvoering Minder professionalisering Er kan niet voldaan worden aan wettelijke eisen Kost meer tijd van betaalde krachten om te begeleiden Vrijwilligers kosten ook geld Geen structurele financiële middelen om de bedrijfsvoering op vorm te geven Vraag veel tijd en inzet van personeel om fondsen aan te schrijven en te verantwoorden

-/-

-/-

-/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

pagina 28/28