26. Bericht van Publieke Sector Accountants - Accountantsverslag 2024 gemeente Pijnacker-Nootdorp

Accountantsverslag 2024

Aan de gemeenteraad van gemeente Pijnacker-Nootdorp Postbus 1 2640 AA Pijnacker Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 19 juni 2025 Kenmerk 312022013.25.313

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2024 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Pijnacker-Nootdorp is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 26 mei 2025 zijn de controlebevindingen besproken met uw gemeentesecretaris, de wethouder met de portefeuille Financiën en concerncontroller. Wij bespraken onze bevindingen op 10 juni 2025 met uw auditcommissie. Bij de jaarrekening 2024 hebben wij op 19 juni 2025 een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2024. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V. ValidSigned door W. Kalkman RA op 19-06-2025

W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave Contact: De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

Wouter Kalkman 06 – 2127 2977 wkalkman@psa-ra.nl

Managementsamenvatting 1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij . 1 2. Financiële positie en resultaat ............................ 6 3. Bevindingen eindejaarscontrole ........................12 4. Interne beheersing ............................................21 5. Overige aangelegenheden .................................23

Siebe Dekkinga 06 – 4620 1238 sdekkinga@psa-ra.nl

6. Bijlage: verplichte tabel SiSa..............................31

Managementsamenvatting Algemeen beeld

De controle van uw gemeente verloopt over het algemeen goed. Uw organisatie is goed in staat om een kwalitatief goede jaarrekening op te stellen, inclusief het bijbehorende balansdossier. Wel loopt de aanlevering van diverse onderdelen langer door. De samenwerking hebben wij wederom als prettig ervaren. De kwaliteit van opleveren en onderbouwen van posten wordt met name beïnvloed door de wisselingen op de belangrijke financiële posities. In 2023, 2024 en ook in 2025 zijn er relatief veel belangrijke financiële functies één of meerdere keren gewisseld. Daarbij was vaak sprake van tijdelijke inhuur. Om de inrichting van de financiële organisatie weer stabiel te krijgen en ook om beter het historisch geheugen in de organisatie te krijgen, is het voor u van belang om weer rust en goede en stabiele invulling van de belangrijke financiële posities te krijgen. Voor de verantwoording, de processen rond opstellen en documenteren en het onderbouwen van de posten in de jaarrekening zijn er mogelijkheden om de efficiënte onderbouwing van posten en de efficiënte controle daarvan te verhogen. Wij zullen dit in onze jaarlijkse evaluatie met de organisatie nader bespreken en toelichten. Onze belangrijkste conclusie De strekking van onze controleverklaring bij uw jaarrekening 2024 is goedkeurend. Er zijn geen ongecorrigeerde fouten.

Uw rechtmatigheidsverantwoording Het dagelijks bestuur heeft geen rechtmatigheidsfouten geconstateerd die groter zijn dan de verantwoordingsgrens. De afwijkingen ten opzichte van de begroting zijn niet onrechtmatig. Ten aanzien van het voorwaardencriterium en het misbruik & oneigenlijk gebruik criterium zijn er geen bevindingen geconstateerd.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Belangrijkste bevindingen

Financieel resultaat Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2024 bedraagt € 3,1 miljoen positief. Uw eigen vermogen neemt daarom toe. Per saldo is tussentijds € 3,8 miljoen onttrokken aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 6,9 miljoen voordelig bedraagt. Aanbevelingen Centraal in onze controle staan risico’s die verband houden met schattingen en/of fraude. Schattingen kunnen de getrouwheid van de jaarrekening beïnvloeden door schattingsonzekerheden. Voor fraude geldt dat het opzettelijk is waardoor dit minder snel zal worden ontdekt door de interne en externe controle. De voornaamste schattingsposten in uw jaarrekening zijn de voorzieningen. Bij frauderisicofactoren richten wij ons met name de aspecten corruptierisico en handmatige betalingen.     



Wij vragen organisatie breed aandacht voor het beter documenteren van de prestatielevering van uw inkopen. Begrotingsrechtmatigheid is adequaat toegelicht in de jaarrekening; begrotingsafwijkingen werken deels door in onze foutenevaluatie. Oplossen kwetsbaarheid bezetting bij Financiën en Control. Beschrijven belangrijke procedures. Als gevolg van de wijziging van de goedkeuringsgrens in 2025 voor fouten en onzekerheden is het voor u belangrijker om de onzekerheden in het sociaal domein naar beneden te brengen. De wijziging van de verantwoordingsgrens in 2025 leidt voor uw gemeente tot een aantal benodigde aanpassingen van de financiële verordening, controleprotocol en intern controleplan.

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

1

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Reikwijdte van de controle

1

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Met de opdrachtbevestiging van 24 juli 2024 (kenmerk 312022013.24.501) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Pijnacker-Nootdorp. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2024 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteit

De materialiteitsbepaling bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp is gebaseerd op het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) en het door uw gemeenteraad op 12 oktober 2023 vastgestelde controleverordening en het ”Controleprotocol 2022”. De bij onze controle van de jaarrekening 2024 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve: Bron: jaarrekening 2024 *

Fouten

Goedkeuringsmaterialiteit

Onzekerheden € 2.016.000

€ 6.050.000

*de totale lasten (incl. stortingen in de reserves) op basis van de jaarrekening 2024 bedragen € 201.671.000.

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 156.700.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Voor de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij een aantal aandachtspunten geïdentificeerd die een verhoogd (bruto) risico kunnen vormen op fouten of afwijkingen in de financiële verslaggeving, vóórdat er beheersingsmaatregelen zijn toegepast om deze risico’s te beperken. Deze risico’s kunnen een materiële fout in uw jaarrekening veroorzaken en mogelijk impact hebben op de bedrijfsvoering. Het opnemen van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat daadwerkelijk sprake is van risico’s die zich manifesteren. De aandachtspunten zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij tijdens onze controle (extra) aandacht hebben besteed aan deze gebieden. De risicogebieden voor deze jaarrekening zijn als volgt:  Voorzieningen: vanwege het schattingselement en de daarmee samenhangende (subjectieve) schattingsonzekerheden.  De waardering van activa als gevolg van schattingselementen.  Naleving van de (Europese) aanbestedingsregels en het onderkend corruptierisico hierbij.  Het risico op het ontbreken van een prestatieverklaring in het inkoopproces.  Het risico op een onrechtmatige handmatige betaling.  De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder Pgb’s, Wmo en Jeugdwet.

 Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb).  Vanuit de controlerichtlijnen dienen wij specifiek aandacht te besteden aan de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen. Dit risico is niet uniek voor uw gemeente. Belangrijke voorbeelden zijn de memoriaalboekingen (handmatige (correctie)boekingen) en posten die gezien hun aard schattingselementen in zich hebben.  De getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording. De risicogebieden voor de komende jaarrekeningen zijn als volgt:  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing.  Voortgang van de (geplande) kwaliteitsimpulsen aan uw IT-omgeving. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden interne beheersingsmaatregelen getroffen. Wij hebben ons tijdens de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijke bevindingen’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

2

Aandachtspunten voor controle en rapportage

Uw gemeente maakt gebruik van 23 specifieke uitkeringen die verantwoord zijn via de SiSa-bijlage in uw jaarrekening. Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente met betrekking tot deze specifieke uitkeringen gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd.

De jaarrekening voldoet aan het BBV

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Pijnacker-Nootdorp. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn.

Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2024.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn uiteengezet in de jaarstukken 2024 in het onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

De rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening

In de jaarrekening 2024 legt uw college van burgemeester en wethouders verantwoording af over een drietal rechtmatigheidscriteria die niet expliciet blijken uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de gemeenteraad vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 6,0 miljoen. Er zijn geen afwijkingen geconstateerd boven dit grensbedrag en toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

3

De baten en lasten, alsmede balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen zijn rechtmatig

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2024 van gemeente Pijnacker-Nootdorp een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2024 en het resultaat over 2024. Onze conclusie is dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2024. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

4

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

5

2.

Financiële positie en resultaat

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

6

2. Financiële positie en resultaat

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2024 bedraagt € 3,1 miljoen positief. Per saldo is tussentijds € 3,8 miljoen onttrokken aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 6,9 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2024

2023

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

208,2

197,4

182,5

176,7

85,2

85,7

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 3,8

-/- 4,3

-/- 4,3

-6,9

87,8

-/- 3,2

Gerealiseerd resultaat

6,9

15,1

19,3

12,6

3,7

2,7

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

3,1

10,8

15,0

5,7

91,5

-/- 0,5

Eigen vermogen per 31 december

211,3

208,2

197,4

182,5

176,7

85,2

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 65% van het balanstotaal (op 1 januari 2024: 64% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2024. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2024 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 58%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2024 komt uit op 65% en is derhalve 7 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2023 (64%) ruim boven het gemiddelde van Nederland ligt. In 2024 is de solvabiliteit met 1 procentpunt gestegen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

7

De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

8

Ter vergelijking over 2023: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners Gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners Den Haag Rijswijk Delft Leidschendam-Voorburg Lansingerland Pijnacker-Nootdorp

Solvabiliteit 2023 40% 45% 35% 41% 34% 20% 41% 63% 64% 64%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

9

Resultaat 2024 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Exploitatieresultaat (in € 1.000.000) Totale baten

170,1

Totale lasten

167,0

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

3,1

Af: stortingen in reserves

34,7

Bij: onttrekkingen aan reserves

38,5

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking

3,8

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

6,9

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 3,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van € 4,8 miljoen. Dit is een voordeel van € 7,9 miljoen. Tussentijds is voor € 3,8 miljoen onttrokken aan de reserves wat per saldo leidt tot een gerealiseerd resultaat van € 6,9 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 6,9 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. Uw gemeenteraad besluit (op voorstel van het college) tot het bestemmen van het resultaat 2024.

In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Het college van burgemeester en wethouders kwalificeert het weerstandsvermogen als uitstekend

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op € 70,2 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico’s. Op basis van de door de gemeente uitgevoerde risicosimulatie volgt een benodigde weerstandscapaciteit van € 13,4 miljoen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 5,25. Ten opzichte van 2023 is sprake van een stijging van de gekwantificeerde risico’s en een gelijkblijvende beschikbare weerstandcapaciteit. Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

10

Het voordelige exploitatieresultaat 2024 (vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

11

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Oplevering was beter dan 2023, maar is op onderdelen voor verbetering vatbaar

12

3. Bevindingen eindejaarscontrole De controle van boekjaar 2024 is de tweede controle van de jaarrekening door Publieke Sector Accountants. Bij de start van de controle op 17 maart 2025 waren de concept jaarstukken weliswaar gereed, maar waren nog niet alle toelichtingen geactualiseerd. Voorafgaand aan de oplevering van de onderbouwende stukken heeft u met ons afgestemd om over een periode van meerdere weken gefaseerd op te leveren. Om deze redenen konden wij de controle van de jaarstukken niet conform planning en niet efficiënt uitvoeren. De opmerkingen rondom de oplevering bestaan hoofdzakelijk uit:    

Het later opleveren van de interne analyse op de spendanalyse Europese aanbestedingen. Late oplevering van VIC’s rondom sociaal domein. De onderbouwende documentatie ten aanzien van de SiSa-regelingen. Dit is overigens wel verbeterd t.o.v. vorig jaar. Niet alle formats bij de overige onderdelen waren in toereikende mate ingevuld en onderbouwd; de kwaliteit verschilde per format. Wij begrijpen dat het werken met de formats voor uw gemeente nieuw is en dat er veel energie in is gestoken om dit op een goede manier te doen.

De bij de start openstaande onderwerpen in het balansdossier zijn gedurende het controleproces afgewikkeld. Desalniettemin hebben wij op 17 maart jl. een start kunnen maken met de jaarrekeningcontrole. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad. Wij vragen voor de toekomst uw aandacht voor kwalitatieve en tijdige voorbereiding van de overige onderdelen van het accountantsdossier.

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Pijnacker-Nootdorp betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:  

 

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het Bbv?

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld. Daarbij is ook beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of winstnames moeten worden verwerkt. In exploitatie genomen gronden Uw gemeente heeft op peildatum 31 december 2024 7 in exploitatie genomen bouwgronden. Per jaareinde 2023 waren dat ook 7 projecten. In het boekjaar 2024 zijn er geen projecten bijgekomen of afgesloten. De actieve bouwgronden in exploitatie zijn verantwoord onder de voorraden op de balans. De projecten verschillen sterk in omvang, complexiteit en risico’s die aan de waardering van de grondexploitaties zijn verbonden. De totale boekwaarde per 31 december 2024 bedraagt € 2,1 miljoen. Op deze boekwaarde zijn verliesvoorzieningen in mindering gebracht voor in totaal € 7,7 miljoen. De waarde in de hoofdbalans voor het ‘onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie’ bedraagt daarom € 5,6 miljoen negatief en is het saldo van eerdergenoemde bedragen. Verder schrijft het Bbv voor dat eventuele verliezen waarvoor de boekwaarde van het project niet toereikend is als credit-voorziening op de balans moet worden gepresenteerd.

Dit bedrag ziet u terug onder de voorzieningen als ‘voorziening nadelige complexen grondbedrijf’ voor in totaal € 1,2 miljoen. Deze voorziening betreft voornamelijk een deel van het verlies op het project ‘Hart van Nootdorp’. In 2024 is er € 3,47 miljoen winst genomen (2023: € 7,24 miljoen) op basis van de ‘percentage of completion methode’. De winsten over 2024 komen hoofdzakelijk voort uit het project Pijnacker-Zuid Keijzershof (€ 1,9 miljoen), Boezem Oost (€ 0,6 miljoen) en Tuindershof (€ 1,2 miljoen). In 2024 zijn bij een aantal projecten de verwachte resultaten op de projecten veranderd ten opzichte van 2023. Hierdoor zijn de verliesvoorzieningen zeer beperkt gemuteerd. De totale verliesvoorziening op de grondexploitaties is in 2024 € 8,9 miljoen (2023: € 8,2 miljoen). Dit verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de toename van de verliesvoorziening op het project Ackerswoude van € 0,6 miljoen (vorig jaar afname € 0,7 miljoen). De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijk factor in.

In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog € 24,6 miljoen aan investeringen te doen (2023: € 32,7 miljoen) en moet er nog € 25,6 miljoen aan opbrengsten worden gerealiseerd (2023: € 37,1 miljoen). De meeste kosten zijn nog te realiseren bij de projecten Tuindershof (€ 11,3 miljoen), PijnackerZuid Keijzershof (€ 5,5 miljoen) en Hart van Nootdorp (€ 2,7 miljoen). De meeste opbrengsten zijn nog te realiseren bij de projecten Tuindershof (€ 7,6 miljoen), Bedrijvenpark Heron (€ 6,2 miljoen), Boezem-Oost (€ 4,9 miljoen) en Pijnacker-Zuid Keijzershof (€ 3,0 miljoen).

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

13



Wij controleren de waardering van de grondexploitaties aan de hand van een risicoanalyse. In deze analyse betrekken wij de omvang van de nog te realiseren kosten en opbrengsten, de looptijd van de projecten, afwijkingen van het MPG ten opzichte van eerdere jaren, het effect van de parameters, programmering, winstnemingen en verliesvoorzieningen. Op basis van deze risicoanalyse zijn wij van mening dat de risico’s op de projecten afnemen, zeker in relatie tot de jaarrekening 2023. Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen van de projecten als zeer risicovol gekwalificeerd. Parameters De parameters die uw gemeente hanteert voor de kosten- en opbrengstenstijgingen binnen de grondexploitaties zijn vastgelegd in de parameterbrief. Voor de stijging van de kosten (Civiel en overige) wordt een parameter gehanteerd van 3,5% in 2026, 2,5% in 2027 en 2% in 2028. Voor de opbrengsten wordt bij sociale woningbouw een parameter gehanteerd van 0%. Voor bedrijventerrein wordt een opbrengstenstijging van 2% gehanteerd vanaf 2026. Voor wonen in de vrije sector wordt een opbrengstenstijging gehanteerd van 4% in 2026, 3% in 2027 en 2% in 2028 en verder. Wij hebben deze parameters als passend aangemerkt. De berekening van de renteparameter en de doorrekening naar de grondexploitaties is in overeenstemming met het Bbv.

Strategische gronden Naast de boekwaarde van de grondexploitaties, zoals opgenomen bouwgronden in exploitatie, heeft uw gemeente ook een aantal strategische grondposities, die verworven zijn voor toekomstige grondexploitaties. In 2024 is voor circa € 13 miljoen aan gronden verworven. Voor de herontwikkeling van Oranjepark is in het plangebied een perceel gekocht aan de Nijverheidsweg. Ten behoeve van de ontwikkeling van Dwarskade zijn er twee percelen gekocht aan de Oudeweg en voor de toekomstige herontwikkeling Rijskade is er een perceel gekocht aan de Nootdorpseweg. Met de omvang van deze investeringen wordt de positie strategische gronden een steeds belangrijkere positie in uw balans om te monitoren. In de paragraaf risicomanagement en weerstandsvermogen heeft u een met deze grondpositie samenhangend risico opgenomen voor het niet terugverdienen van de betaalde schadeloosstellingen bij de grondverwerving Dwarskade.

De rechtmatigheidsafwijkingen zijn lager dan de verantwoordingsgrens

Uw rechtmatigheidsverantwoording 2024 De rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat deze voldoet aan het voorgeschreven model en dat daarbij de door de raad vastgestelde kaders zijn gehanteerd. Deze kaders zijn in overeenstemming met richtlijnen die vanuit de commissie BBV zijn gegeven.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

14

Risicoanalyse en controleaanpak

De begrotings- en kredietoverschrijdingen zijn door het college toegelicht in het overzicht “Begrotingscriterium” zoals opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Op basis van de financiële verordening kwalificeren deze begrotingsafwijkingen voor een bedrag van € 4.460.000 als acceptabel, omdat deze worden gecompenseerd door direct gerelateerde baten, er sprake is van open-einde en tijdig aan de raad zijn gemeld. Op basis van artikel 9 lid 3 van de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Pijnacker-Nootdorp 2024 heeft het college de afwijkingen groter dan € 100.000 toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Gelet op de door de raad vastgestelde rapporteringsgrens geldt dat ook voor de afwijkingen van het voorwaardencriterium. Ons oordeel bij uw rechtmatigheidsverantwoording Op basis van onze toetsing aan de wettelijke voorschriften inzake de rechtmatigheidsverantwoording en de kaderstelling door de raad hebben wij vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording van het college van burgemeester en wethouders een getrouw beeld geeft. De jaarrekening (rechtmatigheidsverantwoording) en het jaarverslag (paragraaf bedrijfsvoering) bevat alle voorgeschreven informatie. Alle verplichte onderdelen zijn toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

Europese aanbestedingen: rechtmatigheidsfouten van € 473.000 zijn getrouw opgenomen in de jaarrekening

In het kader van de verbijzonderde interne controle heeft uw organisatie een grondige analyse van de opdrachtverleningen uitgevoerd, met als doel om vast te stellen of uw gemeente aan de richtlijnen rondom Europese aanbesteding heeft voldaan. Wij hebben vooraf met uw medewerkers afspraken gemaakt op welke wijze de spendanalyse dient te worden geanalyseerd. Wij komen niet tot andere fouten dan geconstateerd in uw verbijzonderde interne controle. Het totaal aan onrechtmatigheden bedraagt € 473.000. (2023: €1.439.000). Deze rechtmatigheidsfouten zijn toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en nadere geduid in de paragraaf bedrijfsvoering. Hierbij is positief opvallend dat de onrechtmatigheden rondom Europese aanbestedingen fors zijn afgenomen. Wij hebben u in onze managementletter reeds geadviseerd over de stappen die u kunt zetten in het proces rondom de rechtmatigheid van aanbestedingen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

15

Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat sprake is van rechtmatigheidsafwijkingen voor een totaalbedrag van € 5.729.000. De afwijkingen hebben betrekking op het begrotingscriterium (€ 5.256.000) en het voorwaardencriterium (€ 473.000). Wij hebben uit onze controles geen indicaties dat sprake is van andere afwijkingen (zoals het M&O-criterium) dan die het college van burgemeester en wethouder rapporteert. De verantwoordingsgrens op basis van artikel 9 lid 2 van de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Pijnacker-Nootdorp 2024 bedraagt 3% van de lasten, oftewel € 6.050.000. Het totaal van de rechtmatigheidsafwijkingen is lager dan de verantwoordingsgrens.

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) en Jeugdwet (ZIN) zijn geleverd kan worden vastgesteld via de verantwoording van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo en Jeugd boven een bepaald grensbedrag een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling vereist. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Door het ontbreken van (goedkeurende) controleverklaringen bij geleverde zorg resteert een bepaalde massa waarbij geen zekerheid kan worden verkregen over de geleverde prestaties. Hierdoor resteren er onzekerheden in het kader van de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. De onzekerheden bij Wmo kunnen als onderstaand worden weergegeven:

Wmo

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan € 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan € 125.000 Totale onzekerheid Wmo

2024

€ 243.000

€ 272.000

€ 721.000

€ 516.000

2024

PGB WMO/Jeugdwet

2024

€ 424.000 €0 € 424.000

Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering Jeugdwet Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering Wmo

€ 244.000

€ 478.000

Jeugdwet

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten (RTA) Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten (LTA)

2023

€0 €0 €0

2023

€ 344.000 €7.000 € 351.000

2023

€ 503.000 € 202.000 € 705.000

In 2024 heeft de gemeente toereikende controlewerkzaamheden uitgevoerd om de prestatielevering van de PGB-bestedingen aan te kunnen tonen. Hierdoor is de onzekerheid over de sociaal domein bestedingen verlaagd. De totale onzekerheid over 2024 bij de Wmo (Huishoudelijke hulp en begeleiding) bedraagt derhalve € 721.000 op een besteding van € 7,8 miljoen. De totale onzekerheid bij jeugdzorg bedraagt € 424.000 op een besteding van € 13,5 miljoen. Wij nemen deze onzekerheden mee in onze fouten- en onzekerhedenevaluatie. Naast deze onzekerheden is een afwijking geconstateerd met betrekking tot een te hoge verantwoording van de lasten Jeugdwet. Uit de definitieve rapportage van Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is gebleken dat de lasten voor Jeugdwet € 69.000 lager zijn. Gezien het late tijdstip waarop dit ontvangen is, heeft u dit niet meer aangepast in de jaarrekening.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

16

Fouten en onzekerheden Wmo Zorg in natura (ZIN) en Jeugdhulp

Voorziening bovenwettelijk In 2022 is de mogelijkheid tot spaarverlof ingevoerd en daarmee is de onvoorspelbaarheid van de afbouw van verlofuren vergroot. Voor het deel van deze bovenwettelijke gespaarde verlofuren, voor zover deze een onregelmatig karakter hebben, is hierdoor een verlof verplichting ontstaan om voor het eerst per 31 december 2022 een voorziening te vormen. Voor het deel van het bovenwettelijke verlof dat jaarlijks gelijkblijvend is blijft het verbod volgens Bbv voor gelijkblijvende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen gelden.

Binnen uw gemeente was er geen verlofadministratie, waarbij geregistreerd wordt welke type verlofuren uw medewerkers hebben. Per 1 januari 2025 heeft u een verlofadministratie ingericht waarin wel het onderscheid tussen verschillende soorten verlof wordt geregistreerd. Het verlofsaldo ultimo 2024 is hierin als een separate type verlof opgenomen en zal in de loop van de jaren gaan afnemen. Om de voorziening te vormen en te actualiseren heeft u een benaderingsberekening gemaakt op basis van het totale aantal verlofuren. Voor het bepalen van een voorziening bovenwettelijk verlof en spaarverlof is echter wel een betrouwbare verlofregistratie nodig met inzicht in de verschillende soorten verlofuren, zoals wettelijk verlof, bovenwettelijk verlof en de termijn waarop deze verlofuren vervallen. De omvang van deze voorziening van € 461.000 hebben wij in het kader van onze jaarrekeningcontrole daar het ontbreken van een dergelijke verlofurenregistratie als onzekerheid meegenomen in onze foutenevaluatie.

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen

Wij hebben samen met het college vastgesteld dat bij u beperkt inzicht bestaat in welke belangrijke financiële verplichtingen uw gemeente heeft op balansdatum, waardoor deze niet kunnen worden toegelicht en opgenomen onder de ‘niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen’. Om deze reden is als toelichting op de balans in de jaarrekening vermeld: Op grond van artikel 53 Bbv worden in de toelichting bij de balans opgenomen de niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen waaraan de gemeente voor toekomstige jaren is gebonden. In de gemeentelijke administratie ontbreekt per ultimo 2024 een volledige verplichtingenadministratie. Daardoor kan geen volledig overzicht van langlopende financiële verplichtingen verstrekt worden. Uw gemeente heeft dit in de jaarrekening toegelicht. Wij vragen uw aandacht om inzicht te verkrijgen van de openstaande verplichtingen naar de stand per einde boekjaar.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

17

Als gevolg van de wijziging van de goedkeuringsgrens in 2025 voor fouten en onzekerheden (zie hoofdstuk 6 onderdeel Actualiteiten: BBV en BADO wijzigingen april 2025) stijgt de goedkeuringsgrens vanaf jaarrekening 2025 van 1% (lasten incl. mutaties in reserves) naar 2% (lasten excl. mutaties in reserves). Daarbij merken wij op dat deze 2% voor fouten en onzekerheden samen geldt, terwijl er in 2024 nog een aanvullende goedkeuringsgrens voor onzekerheden is van 3%. Door deze aanpassing van de goedkeuringsgrens is het voor u belangrijker om de onzekerheden in het sociaal domein te verminderen om in 2025 een goedkeurende controleverklaring te kunnen blijven ontvangen.

In verband met het kunnen compenseren of vanuit de SISA-regeling H4 Sport kunnen vergoeden van Btw op sportuitgaven is het van belang om als bepaalde uitgaven en investeringen zowel voor sport als voor bewegingsonderwijs bedoeld zijn te bepalen welk deel van die uitgaven en investeringen betrekking heeft op sport en welk deel betrekking heeft op bewegingsonderwijs. De Btw op uitgaven en investeringen aan bewegingsonderwijs worden niet vergoed en zijn kostenverhogend voor de gemeente. Op dit moment maakt u dit onderscheid op basis van een oude afspraak met de Belastingdienst uit 2014. Wij adviseren u een nieuwe actuele bepaling te maken van de verhouding van dergelijke uitgaven en investeringen.

Vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat in beperkte mate sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Het college heeft voor 2024 een bate vanuit de vennootschapsbelasting ingerekend van € 2,3 miljoen. Deze VPB-last wordt in 2024 enerzijds voor € 0,8 miljoen gevoed door gerealiseerde tussentijdse winstneming op de grondexploitaties in 2024 en anderzijds een voordeel door lager dan vorig jaar geraamde Vpb-last over 2023 ad € 1,5 miljoen en over 2022 van € 1,5 miljoen. Over 2022 is een definitieve aanslag ontvangen in 2024 met hierin de bevestiging van de uitgangspunten voor de bepaling van de fiscale winstneming op de grondexploitaties, die afwijkt van de tussentijdse winstneming conform Bbv.

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 233.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2024 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2025 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2024 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

18

Btw bewegingsonderwijs

Bij de controle van de jaarrekening 2024 hebben wij nog een aantal niet-gecorrigeerde controleverschillen geconstateerd, die niet meer een plek hebben gekregen in uw definitieve jaarrekening 2024. Het betreft de volgende posten: • • •

Te lage afschrijving materiële vaste activa (afgeronde investeringsprojecten waarop nog niet was afgeschreven); Kosten 2025 verantwoord als last in 2024; Sloop- en bouwrijpkosten in de lasten i.v.m. investering school, die als onderdeel van de stichtingskosten moeten worden geactiveerd op de balans.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2024 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in hoofdstuk 6 ‘verplichte tabel SiSa’ opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole (en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol).

M&O-beleid inzake TOZO en Wet Inburgering: geen formeel vastgesteld beleid door gemeente PijnackerNootdorp

In het kader van de Wet Inburgering hebben wij geconstateerd dat de gemeente Pijnacker-Nootdorp geen beleid heeft opgesteld met daarin de specifieke elementen van de Wet Inburgering 2021 en de wet TOZO in het kader van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Wel hebben wij vastgesteld de oude Wet Inburgering is opgenomen in de overkoepelende notitie M&O-beleid 2018-2021 van de gemeente Pijnacker-Nootdorp uit 2019.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

19

Overige controleverschillen

20

4.

Interne beheersing

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

21

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Naar aanleiding van de interim-controle hebben wij de managementletter uitgebracht op 20 januari 2025. Deze managementletter is besproken met uw concerncontroller, gemeentesecretaris, portefeuillehouder Financiën en met de Auditcommissie. Hieronder controle treft u de managementsamenvatting aan.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

22

5.

Overige aangelegenheden

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

23

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 19 juni 2025.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Pijnacker-Nootdorp, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben middels gegevensanalyses onderzocht of sprake is van significante en ongebruikelijke transacties. Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2024 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude door medewerkers van uw gemeente. Tot slot merken wij op dat het college niet beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse. Een frauderisicoanalyse is een belangrijk instrument voor een organisatie om sturing te kunnen geven aan het voorkomen van fraudes. Wij willen er bij u op aandringen om komend jaar een frauderisicoanalyse op te stellen en in het college te bespreken.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan, inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier).

Uren geraamd

Uren besteed

Tekenend accountant en (senior) manager

313

420

Overige teamleden

470

536

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

24

geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken.

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Pijnacker-Nootdorp in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.  Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants.  Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.  Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven.  De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

 Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen.  Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen.  Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften. De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

25

Bevestiging onafhankelijkheid

Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Wij merken op dat er in het kader van onze controleopdracht geen sprake is geweest van een dergelijke bedreiging. Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Publieke Sector Accountants, haar partners en haar medewerkers en de gemeente Pijnacker-Nootdorp, die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd dienen te worden. Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Publieke Sector Accountants, een bestuurder of interne toezichthouder van Publieke Sector Accountants of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente Pijnacker-Nootdorp of een bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels.

Wij zijn van mening dat de verstrekte en ontvangen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid gepast zijn en derhalve niet tot een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht hebben geleid. Volledigheidshalve merken wij op dat wij geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid hebben verstrekt/ontvangen die een (geschatte) waarde van meer dan € 100 hebben. Aanvullende dienstverlening Een overzicht van de aanvullende dienstverlening hebben wij hieronder opgenomen. Aanvullende dienstverlening   

Ondersteuning bij VIC-werkzaamheden Subsidiecontrole RMC/VSV Subsidiecontrole project 'Verkeersveiligheid kruispunt Laan van Nootdorp-Veenweg’

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

26

Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

27

Conclusie onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen Publieke Sector Accountants ingebed. Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp in 2024 voldoende is gewaarborgd.

Overzicht van de controleverschillen: Aard van de fouten

Bedragen

Rechtmatigheidsfouten inzake specifieke uitkeringen Rechtmatigheidsfouten

N.v.t.

Totaal rechtmatigheidsfouten in de controle

N.v.t.

Getrouwheidsfouten Te lage afschrijving materiële vaste activa

141.000

Kosten 2025 verantwoord als last in 2024

-292.000

Sloop- en bouwrijpkosten in de lasten i.v.m. investering school, die als onderdeel van de stichtingskosten moeten worden geactiveerd op de balans

-135.000

Te hoge lasten Jeugdwet op basis van eindverantwoording Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden

-69.000

Totaal getrouwheidsfouten in de controle (per saldo te hoge lasten)

-355.000

Aard van de onzekerheden

Bedragen

Onzekerheid inzake rechtmatigheid

N.v.t.

Onzekerheid inzake getrouwheid Voorziening bovenwettelijk verlof

461.000

Geëxtrapoleerde onzekerheid als gevolg van ontbreken documentatie prestatielevering

381.000

Onzekerheden in verband met afwijkende of ontbrekende controleverklaringen bij de Wmo

721.000

Onzekerheden in verband met afwijkende of ontbrekende controleverklaringen bij de Jeugdwet

424.000

Totaal onzekerheden in de controle

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

€ 1.987.000

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

28

Controleverschillen

Disclaimer en beperking in gebruik

Dit verslag is alleen bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Er wordt geen verantwoordelijkheid aan een derde partij geaccepteerd, omdat dit verslag daar niet voor opgesteld en bedoeld is. Dientengevolge nemen wij geen enkele verplichting of plicht van zorg aan ieder ander persoon aan wie dit verslag getoond of in zijn handen komt, op ons. De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht behoeven. Het is geen allesomvattend verslag van alle geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico’s of tekortkomingen in het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel. Evenzo geldt dat de opmerkingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot het systeem van interne beheersing niet gelezen dienen te worden als een afzonderlijke opinie van het systeem van interne beheersing en haar werking.