2026-079 07 5 Programma van Eisen proefsleuvenonderzoek (Geanonimiseerd)

PROGRAMMA VAN EISEN PROEFSLEUVENONDERZOEK MEIJEL

—

DE HOEK FASE Il GEMEENTE PEEL EN MAAS

Opdrachtgever: Projecinr: Datum:

((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd))

12 februari

2026

krasiten

PROGRAMMA VAN EISEN PROEFSLEUVENONDERZOEK MEIJEL

—

DE HOEK FASE I GEMEENTE PEEL EN MAAS

Opdrachtgever: Projecinr:

Rapportnr:

Status: Datum:

((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) (geanonimiseerd) KAR3 | Versie 2. 0 12 februari

2026

Opstellers:

(geanonimiseerd)

Verificatie:

(geanonimiseerd) T088-33 66 333 E info @kragten.nl © 2026 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk , fotokopie , microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze loe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming word! verleend.

Validatie:

(geanonimiseerd)

D p

VOORBLAD

Programma Format conform

van

Eisen

KNA versie 4. 2

Meijel – De Hoek Fase II Gemeente Peel en Maas Locatie Meijel – De Hoek Fase II , proefsleuvenonderzoek Projectnaam Plaats binnen archeologisch proces proefsleuvenonderzoek (protocol 4003)

Opsteller

Auteur(s)

Autorisatie Senior KNA-archeoloog

Opdrachtgever

Naam , adres , telefoon , e-mail

datum

paraaf

(senior KNA-archeoloog)

Kragten-ArchAeO Hintham 152E 5246 AK Rosmalen E: Archeologie @kragten.nl T:

12-02-2026

(senior KNA-archeoloog)

Kragten-ArchAeO Hintham 152E 5246 AK Rosmalen E: Archeologie @kragten.nl T: Naam , adres , telefoon , e-mail

12-02-2026

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

MVJ Ontwikkelingen BV Contactpersoon: Nieuwe Markt 52 6101 CV Echt E: T: Goedkeuring bevoegde overheid X Gemeente 0 Provincie 0 Rijk 0 Overig Kennisgeving

Naam , adres , telefoon , e-mail Gemeente Peel en Maas Contactpersoon: Wilhelminaplein 1 5981 CC Panningen @peelenmaas.nl E: Naam , adres , telefoon , email

Depothouder/eigenaar Provinciaal Archeologisch Depot Limburg dhr. Raadhuisplein 20 , 6411 HK Heerlen E: @prvlimburg.nl T:

INHOUDSOPGAV

E

2. 1 2. 2

Aanleid .i.n. .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Motiver .i.n. .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8.

4. 1 4. 2 4. 3 4. 4 4. 5 4. 6 4. 7 4. 8

Regionale archeologische en (cultuur)landsc h.. a. p.. p. .e. l.i. j. k..e. . .c. .o . .n . .t. e..x.. .t.. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. 0.. . . Aard en ouderdom van de v i.n .. d.. p.. l. a.. a..t. s. .e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 1.. . . Begrenzing en oppervlakte van d . .e. . v. i. n.. d.. p.. l. a. a.. t. s. . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 3.. Structuren en s . p.. o.. r. .e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. .3. . (An)organische art e.. f.. a. .c. t. .e. n. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 3. Archeozoölogische , botanische en fysisch antr .o . . p.. o.. l. o.. g. i. s. c.. h. e. . r. .e. .s. t.. .e.. n. .. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 4.. . Archeologische stratigrafie en diepte va n. . .d . .e. . .v. .o . n. . .d . .s. t. l..a. g.. e.. n.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. 4 Gaafheid en conse . r. .v. e.. .r. i. n. .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. .4.

5. 1 5. 2 5. 3 5. 4

Doelstel l. i.n .. g.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. 5 Relatie met de NOaA en/of andere ond. .e. .r. .z. o.. e.. k..s. k.. a.. d.. e.. r. s.. . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 5 (Centrale) vraags t.. e. .l. l.i.n . .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 5.. Onderzoeksvr . a.. g.. e.. n.. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.. 5.. .

6. 1 6. 2 6. 2. 1 6. 2. 2 6. 3 6. 3. 1 6. 4 6. 5 6. 6 6. 7 6. 8 6. 9 6. 10

Strateg .i. e.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. 8 Vlakaanleg en vlakdocu m. . .e. .n. .t.a. .t. i. e.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. 8 Vlakaan l.. e. .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. 8 Vlakdocumen . .t.a. . t. i. e.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. .0. . . Structuren en gron d. .s. p.. o.. r. .e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 1. Vuursteen .s. i.t.

e.. s. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 1. Aardwetenschappelijk o . n. . d. . .e. .r. z. o. . .e. .k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. 2 Omgang met berging van kwetsbaar v .o . . n.. d.. s. .t. m . . . a.. t. e.. r. .i.a. .a. .l. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . 2.. 2 (An)organische art .e. f.. a. .c. t. e.. n.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 2. Archeozoölogische , archeobotanis-acnhter oepno flyosgiisscchhe. .r. e.. s. .t. e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. .3. Overige re s.. t. .e. n. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 4. Dateringstechn . .i.e. .k. .e. .n. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. .4. . Beperkin g.. .e. n. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. 4

7. 1 7. 2 7. 2. 1 7. 2. 2 7. 2. 3 7. 2. 4 7. 3 7. 3. 1 7. 3. 2 7. 3. 3

Evalua t. i. e.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. 6 Uitwerk .i.n . .g. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. 6 Structuren , grondsporen , vonds . .t. v. .e. .r. s. .p . .r. e.. i.d .. i.n . . g.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. .6. . Analyse aardwetenschappelij k. .e. . .g. e.. .g. e.. v.. e.. n.. s. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 7.. . (An)organische art e.. f.. a. .c. t. e.. n. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.. 7.

Archeozoölogische , archeobotanis-acnhter oepno flyosgiisscchhe. .r. e.. s. .t. e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. .8. Rapport a.. g..e. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. 8 Beeldrapportage (objecttekeningen , foto ’.s.., . .k..a.a..r..t.e..n..., .e. ...d . . ..). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. 8 Eindrapportage en te lever. e.. n. . . .p . .r. o.. d.. u.. c..t. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. .9 Openbaarheid en in .t. e. g. r. .i.t. e. .i. t. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.. 0.

4

8. 1 8. 2 8. 3

Selectie materiaal voor u . i.t. w.. . e.. r. k.. i. n.. g.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. 1 Selectie materiaal voor deponering e. .n . . .v. e.. r.. w. . .i.j. d . .e. .r. i. n.. g.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. .1 Selectie van materiaal voor c. o.. n.. s. .e. r.. v. .e. .r. i. n.. g.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. .1. . .

10. 1 10. 2 10. 3 10. 4

Personele randvoor w.. .a. .a. .r. d.. e.. n.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.. .4 Overlegmom e. .n . .t. e.. n.. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.. 4.. . Kwaliteitsbewaking en . . t. .o . .e. .z. i.c. h. . t.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.. 5 Overige randvoorwaarden en aan .v. u. l. l. e.. n.. d. e. . e.. i. s. e.. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. .5.

11. 1 11. 2 11. 3

Wijzigingen tijdens het . v..e. .l.d . .w . . .e. .r. k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. 6 Belangrijke wijzig. .i.n . .g. .e. .n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.. 6.. Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk én tijden . s. . .u . .i.t. w.. .e. .r. k.. i.n . .g. . .e. .n . . .c.. o. .. .n .. s.. e. .r3..v 6e ring

BIJLAGEN

5

1

ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ONDERZOEKSGEBIE D Project Provincie Gemeente Plaats en adres Toponiem Kaartbladnummer xy, –coördinaten NAP-hoogte (geraadpleegd op www. ahn. nl) Status op gemeentelijke beleidskaart AMK-status en AMK-nummer Archis-waarnemingsnummer Huidig grondgebruik Oppervlakte plangebied

Oppervlakte onderzoeksgebied Grondwatertrap Tabel 1. Administratieve gegevens

Meijel – De Hoek Fase II Gemeente Peel en Maas Limburg Peel en Maas Steegstraat ong. De Hoek Fase II 58B NW: (x) 190. 351 / (y) 372. 562 NO: (x) 190. 434 ZW: (x) 190. 187 / (y) 372. 268 ZO: (x) 190. 396 centrum: (x) 190. 350 / (y) 372. 359 Circa 324, 5-336 , 5 meter +NAP

/ (y) 372. 536 / (y) 372. 158

Hoge archeologische verwachting geen n. v. t.

grasland 1: 3. 545 m 2 2: 29. 356 m 2 3: 10. 278 m 2 4: 15. 212 m 2 totaal: 58. 391 m 2 58. 391 m 2 VId-VIId (GLG: > 180

cm / GHG:

40-80 cm -mv)

6

Figuur 1. Plan- en onderzoeksgebied op de topografische kaart afbeelding (achtergrond: TOP10NL / PDOK).

en luchtfoto , met deelgebiednummering in de bovenste

7

2

AANLEIDING ONDERZOEK

2. 1

Aanleidi ng

EN MOTIVERING

VAN

HET

Opdrachtgever is voornemens om binnen het plangebied een woonwijk te ontwikkelen. Dit is een vervolg op het al eerder ontwikkelde De Hoek Fase 1. De precieze omvang van de verstorende werkzaamheden is op dit moment niet bekend , maar aangenomen mag worden d at de mogelijk aanwezige archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen werkzaamheden (o. a. bouwrijp maken , riolering aanleggen , bouwputten uitgraven). De zones die tussen de plangebieden gelegen zijn , zijn reeds in het kader van de eerdere fase landschappelijk ingericht. Aangezien hier geen wijzigingen plaats gaan vinden , dus ook geen grondroerende werkzaamheden , zijn deze niet meegenomen in het plan- en onderzoeksgebied. Het plangebied heeft een hoge verwachting op de archeologische beleidskaart van Peel en Maas. Daarnaast is er voor een deel van het plangebied (zie ook volgende hoofdstukken) in 2013 al een bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd. Destijds was , op basis van dat onderzoek , besloten dat voor De Hoek Fase 1 geen nader onderzoek nodig was. Echter , op basis van voortschrijdend inzicht , zou hier tegenwoordig anders over besloten worden. Daarom wordt voor het huidige plangebied wel een gravend onderzoek uitgevoerd.

2. 2

Motiver ing Op basis van het bureauonderzoek van De Hoek Fase 1 geldt binnen onderhavig plangebied een hoge archeologische verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum - Late Middeleeuwen. Voor de periode Nieuwe tijd geldt voor het plangebied een lage archeologische verwachting , aangezien er geen bebouwing zichtbaar is op de oudste kaarten van begin 1800 . Uit een herinterpretatie van het eerder uitgevoerde booronderzoek blijkt de bodemopbouw redelijk intact. De boringen nabij het huidige plangebied (boringen 7 -14) laten zien dat er sprake is van een AC-profiel , soms is nog een dun restant B(C)-horizont waargenomen. In boring 14 zijn restanten van een AEBC-profiel waargenomen. Het potentieel archeologisch vlak ligt op een diepte van circa 40-50 centimeter onder maaiveld verwacht. Voor fase 1 van de woonwijk is op basis van de aanwezigheid van een AC-profiel gesuggereerd dat er geen intacte archeologische resten meer aanwezig zouden kunnen zijn. Sinds de uitvoering van dit onderzoek in 2013 , is echter uit grootschalige opgravingen gebleken dat AC-profielen zeker niet betekenen dat er geen behoudenswaardige archeologische resten meer aanwezig kunnen zijn.

1 Op basis van het eerdere bureau- en verkennend booronderzoek , in combinatie met de nieuwe archeologische inzichten , geeft dat de gespecificeerde hoge archeologische verwachting gehandhaafd blijft voor de periode Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen gehandhaafd. het Jong-Paleolithicum , Mesolithicum en de Nieuwe Tijd geldt wel een lage verwachting. Op basis van deze bevindingen , in combinatie met de voorgenomen plannen , wordt een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geach t. 1 Denk

hierbij aan de grootschalige onderzoeken te Weert Laarveld , maar ook

Voor

Asten Zilverakkers.

8

3

EERDER

UITGEVOERD

ONDERZO

EK

Binnen een deel van dit plangebied is naar aanleiding van De Hoek Fase 1 (destijds Meijel Oost genoemd) eerder archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in de vorm van een bureau- en booronderzoek (2013-2015) , zie de tabel hieronder. Onderzoeksmeldingsnr/zaaknr. Soort onderzoek Uitvoerder Uitvoeringsperiode Rapportage

Resultaten

2414094100 Bureau- en booronderzoek Aeres Milieu november 2013-maart 2015 , 2015: V. van der Veen & N. J. W. van der Feest Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek , door middel van boringen Meijel deelgebied Oost (Aeres Milieu project AM13212) Op basis van het bureauonderzoek geldt een hoge verwachting vanaf het Paleolithicum tot en met de IJzertijd en de Middeleeuwen. Dit is voornamelijk gebaseerd op de landschappelijke ligging. Voor de Romeinse tijd en Nieuwe tijd geldt een middelhoge verwachting. Voor de eerste periode vanwege de afwezigheid van vondsten in de omgeving , maar ook de algemene kennis dat Midden-Limburg redelijk dichtbevolkt moet zijn geweest. Voor de tweede periode vanwege de afwezigheid van bebouwing/bewoning op historisch kaartmateriaal , daterend vanaf het begin van de 19 e eeuw.

Het booronderzoek laat zien dat er binnen het overgrote deel van het plangebied een AC -profiel waargenomen is , in een deel van de boringen is een gebrokte laag aanwezig tussen de A- en C-horizont. Echter in een groot deel van de boringen is deze gebrokte laag niet waargenomen , maar juist een (gebroken) B-horizont. Dit wijst juist op een intacte bodemopbouw. Destijds is besloten om op basis van het AC profiel geen nader onderzoek uit te voeren.

9

4

ARCHEOLOGISCHE

VERWACHTIN

4. 1

Regionale archeologische

en

G

(cultuur)landsch 2 appelijke context

Cultuurlandschappelijke context Het plangebied bevindt zich binnen het zuidelijke zandgebied van Nederland. Het plangebied ligt op de Peelhorst , een stijgingsgebied sinds de afgelopen 25 miljoen jaar. Gedurende de Saale en Weichsel -ijstijden zijn oudere sedimenten bedekt met een dunne laag (meestal zandige) afzettingen van wisselende dikte , die onder koude omstandigheden zijn gevormd. Deze worden tot de Formatie van Boxtel gerekend. De afzettingen uit deze periode kunnen grofweg worden onderverdeeld in eolische afzettingen (löss en dekzand) , Brabants leem en fluvio-periglaciale afzettingen (smeltwaterafzettingen. ) Relatief ondiep kunnen fluviatiele afzettingen , bestaande uit matig grof tot grof zand met (veel) grind , aangetroffen worden. Deze behoren geologisch gezien tot de Formatie van Beegden. welke geologisch gezien Aan maaiveld zijn eolische afzettingen aanwezig , bestaande uit dekzand , behoren tot het Laagpakket van Wierden binnen de Formatie van Boxtel. Deze sedimenten zijn in de IJstijden afgezet. Door het ontbreken van vegetatie wordt in de droge en zeer koude glacialen door de wind sediment verplaatst en elders weer afgezet. In het pleniglaciaal (Midden -Weichselien , 73. 000-14. 500 jaar BP ) wordt zo het dekzand als een deken over het vrijwel vegetatieloze landschap afgezet. In het laatglaciaal (Laat-Weichselien , 14. 500 -11.

500 jaar BP ) is de begroeiing weer wat dichter , waardoor de verstuiving een meer lokaal karakter heeft , het dekzand wordt afgezet in de vorm van langgerekte , voornamelijk ZW -NO georiënteerde ruggen. Aan het einde van het Weichselien en in het Holoceen wordt het klimaat een stuk milder. Door de toenemende vegetatie komt een eind aan de natuurlijke zandverstuivingen en raken de dekzandruggen gefixeerd. Door het toedoen van de mens , door kappen , branden en ontginnen , kunnen plaatselijk opnieuw verstuivingen optreden. Deze (vroeg-)holocene afzettingen worden gerekend tot de Formatie van Boxtel , het Laagpakket van Kootwijk. -achtige horst , Het plangebied ligt volgens de geomorfologische kaart op de rand van de plateau welke bedekt is met een (dunne) laag dekzand , en een complex van dekzandwelvingen. Bodemkundig gezien zou er sprake moeten zijn van hoge zwarte enkeerdgronden , welke ontstaan door het , vaak eeuwenlang , toepassen van potstalbemesting vanaf de Late Middeleeuwen. Deze gronden hebben een (sterk) humeuze bovengrond van meer dan 50 cm dikte. Het eerdere booronderzoek heeft laten zien dat deze gronden binnen het huidige plangebied vrijwel zeker aanwezig zijn.

Archeologische context Voor de eerste fase van De Hoek (toen Meijel Oost genoemd) is een bureau - en verkennend booronderzoek uitgevoerd. Op basis van dit bureauonderzoek geldt een hoge verwachting vanaf het Paleolithicum tot en met de IJzertijd en de Middeleeuwen. Dit is voornamelijk gebaseerd op de landschappelijke ligging. Voor de Romeinse tijd en Nieuwe tijd geldt een middelhoge verwachting. Voor de eerste periode geldt deze verwachting vanwege de afwezigheid van vondsten in de omgeving , daarentegen is de algemene kennis dat Midden-Limburg redelijk dichtbevolkt moet zijn geweest. Voor de tweede periode is dit vanwege de afwezigheid van bebouwing/bewoning op historisch kaartmateriaal , daterend vanaf het begin van de 19 e eeuw. 2 Evt. verwijzen naar vooronderzoek.

10

-profiel Het booronderzoek laat zien dat er binnen het overgrote deel van het plangebied een AC waargenomen is , in een deel van de boringen is een gebrokte laag aanwezig tussen de A - en Chorizont. Echter in een groot deel van de boringen is deze gebrokte l aag niet waargenomen , maar juist een (gebroken) B-horizont. Dit wijst juist op een intacte bodemopbouw , vooral aan de oostelijke rand van het toenmalige plangebied , dus binnen/grenzend aan het huidige plangebied . Destijds is besloten om op basis van het AC -profiel geen nader onderzoek uit te voeren. In de laatste 10 jaar zijn echter een aantal grootschalige gravende onderzoeken uitgevoerd i n gebieden met dergelijke gronden , en deze laten zien dat onder AC -profielen wel degelijk archeologische resten verwacht kunnen worden. Wel is de kans klein dat er (intacte) vuursteenvindplaatsen aanwezig zijn , aangezien deze vondsten zich voornamelijk concentreren in de E- en B-horizont , terwijl hooguit een restant van de B-horizont aangetroffen is. In de wijdere omgeving zijn weinig gravende onderzoeken uitgevoerd , enkel ter plaatse van de Steegstraat en Jan Thijssensteeg heeft een archeologische begeleiding plaatsgevonden bij de aanleg van een nieuw riool. Hierbij zijn geen archeologische resten aan getroffen.

3 Wel zijn er nog enkele losse vondstmeldingen van vuurstenen artefacten uit het Mesolithicum en Neolithicum bekend op circa 500-600 meter ten zuiden en zuidoosten van het huidige plangebied. 4

Historische context Het plangebied ligt in de plaats Meijel. Dit is gelegen in de Peel , wat tot in de Nieuwe tijd een slecht doordringbare barrière vormde tussen de Meijerij van ’s-Hertogenbosch in het westen en de Maasvallei in het oosten. Een uitgestrekt gebied met hoogveenkussens zorgde dat dit gebied slecht toegankelijk was Door ontginning en turfwinning is dit gebied in de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd langzaam bruikbaar en begaanbaar geworden. Meijel zelf wordt voor het eerst genoemd in 1326 , waarbij een grensbeschrij ving wordt gegeven. 5 Het oudste kaartmateriaal van deze omgeving gaat terug tot het begin van de 19 e eeuw. Op de Tranchotkaart van 1803-1820 is te zien dat het plangebied op de flank van een verhoging in het landschap (toponiem De Donk) naar een lagergelegen gras - en heidegebied (toponiem Agterdonksche Keulen , Figuur 2). Het plangebied zelf is in gebruik als akkerland en wordt doorkruist door een weg. De kadastrale minuutplan van 1811 -1832 geeft eenzelfde beeld , wel zijn de gronden ten oosten van het plangebied nu echt ontgonnen als grasland. Dit beeld blijft tot in de jaren 1960 hetzelfde , in de jaren ’70 is het gebied heringericht tijdens een ruilverkaveling. Rond die tijd verschijnt er aan de Steegstraat bebouwing. Deze bebouwing wordt later nog uitgebreid , maar is in 2019 gesloopt.

Een luchtfoto uit 2018 laat de bebouwing nog zi en (Figuur 3). Mogelijk heeft deze bebouwing voor verstoring van het archeologisch vlak gezorgd.

4. 2

Aard en ouderdom

van

de vind plaatsen

De aard en ouderdom van eventuele vindplaatsen zijn onbekend. Dit dient te worden vastgesteld tijdens het proefsleuvenonderzoek. Op grond van het vooronderzoek dient rekening gehouden te worden met de aanwezigheid van bewoningssporen (niet alleen nederzettingssporen , maar ook grafvelden) uit de periode Neolithicum , Bronstijd , IJzertijd , Romeinse tijd en Vroeg tot Volle Middeleeuwen. Voor de late Middeleeuwen en Nieuwe tijd geldt een lage verwachting op basis van historisch kaartmateriaal. 3 Zaakidentificatienummer 5323947100. 4 Zaakidentificatienummers 2779210100 5 Renes 1999.

, 2780960100

, 3091676100.

11

Figuur 2. Het plangebied op de Kadastrale Minuut (1811-1832) en enkele (historisch) topografische kaarten (bron: Beeldbank RCE / Topotijdreis. nl). 12

Figuur 3. Het noorden van het plangebied op een luchtfoto van 2018 , waarop de voormalige bebouwing binnen het plangebied goed zichtbaar is (bron: PDOK).

4. 3

Begrenzing en oppervlakte van d e vindplaats De begrenzingen van eventuele vindplaatsen zijn binnen het plangebied vooralsnog onbekend . Nederzettingsterreinen kunneni n oppervlakte variëren van enkele honderden tot duizenden vierkante meters , soms uitgestrekt over meerdere hectares , en daarmee de grenzen van het plangebied te buiten gaan. Eventueel aanwezige special activity sites en steentijdvindplaatsen kunnen in grootte variëren van enkele vierkante meters tot (palimpsesten van) honderden vierkante meters .D e precieze begrenzing , aard en oppervlakte van de vindplaatsen dienen te worden vastgesteld aan de hand van het archeologisch onderzoek.

4. 4

Structuren en s poren Er is een kans op het aantreffen van sporen van bewoning zoals greppels , (paal)kuilen , waterputten , begravingen en sporen van landinrichting (wegen , paden) en agrarisch gebruik vanaf het Neolithicum en met de Middeleeuwen. Uit de Nieuwe tijd kunnen ook sporen van landinrichting en ontginning aanwezig zijn.

4. 5

(An)organische arte facten Anorganische artefacten bevinden zich in cultuurlagen/oude akkerlagen en grondsporen (tot) in de top van het moedermateriaal (C-horizont). Op vindplaatsen op de Pleistocene delen van ZuidNederland kan , afhankelijk van de ouderdom , het reguliere vondstenspectrum worden verwacht zoals aardewerk , metalen objecten , vuursteen , natuursteen , verbrande klei , glas en bouwmateriaal. Indien het vondstmateriaal nederzettingsafval betreft zullen de vondsten naar verwachting gefragmenteerd zijn. Bij bijvoorbeeld rituele deposities zijn mogelijk meer complete objecten te verwachten.

13

Op basis van de geo(morf)ologische context (plateau-achtige horst/dekzand) en bodemkundige omstandigheden (zure , kalkarme grond , lage PH-waarde en grondwaterstand) binnen het plangebied worden boven het grondwaterniveau nauwelijks organische artefacten verwacht. Enkel in diep ingegraven sporen , of in verkoolde toestand , bestaat de kans dat organische resten , zoals (voorwerpen van) hout , been , gewei , leer en textiel , redelijk tot goed bewaard zijn gebleven.

4. 6

Archeozoölogische , botanische

en

fysisch antr opologische resten

In grondsporen boven grondwaterniveau kunnen verbrand (dierlijk en menselijk) bot , verkoolde zaden en houtskool worden aangetroffen. Pollen kunnen hier eventueel in het akkerdek , in podzolbodems of in depressies bewaard zijn gebleven. Afhankelijke van de bewaarcondities door de tijd geldt dat ook onverbrande en onverkoolde paleo-ecologische resten verwacht kunnen worden onder grondwaterniveau. Deze resten kunnen bestaan uit onder andere insecten , mijten , zaden , vruchten , hout , been , hoorn en gewei.

4. 7

Archeologische stratigrafie

en

diepte

van

de vondstlagen

Op basis van het verkennend booronderzoek kan grofweg vastgesteld worden op welke diepte het potentieel archeologisch vlak zich bevindt. In het algemeen geldt dat de resten verwacht kunnen worden tussen de 040 , tot 060 , meter onder maaiveld (31 , 95-322 , 5 meter +NAP). Praktisch gezien betekent dit dat archeologische resten aanwezig kunnen zijn vanaf de onderkant van de humeuze bovengrond.

4. 8

Gaafheid

en conse

rvering

De gaafheid en conservering van een eventuele vindplaats is onbekend en dienen te worden vastgesteld aan de hand van het proefsleuvenonderzoek.

14

5

DOELSTELLING

5. 1

Doelstell ing

EN VRAAGSTELLIN G

Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting uit het vooronderzoek. Daarom wordt het onderzoeksgebied onderzocht op de aan- of afwezigheid van een archeologische vindplaats. Hierbij wordt ook gekeken naar de aard , omvang , datering , gaafheid en conservering van de aangetroffen archeologische resten. Daarnaast wordt onderzocht of de aangetroffen archeologische vindplaats behoudenswaardig is. Het onderzoek moet , indien mogelijk , resulteren in een aangescherpte archeologische verwachting en een advies over de noodzaak voor vervolgonderzoek en de aard daarvan. De relevantie van het selectieadvies beperkt zich tot (het onderzochte deel van) het plangebied. Het uit het onderzoek resulterende verwachtingsmodel is ook van invloed op aangrenzende percelen en het nietgeselecteerde deel van het plangebied.

5. 2

Relatie met Od aeA N en/of andere onderzoe kskaders Er is geen regionale of gemeentelijke onderzoeksagenda. Het onderzoeksgebied valt met betrekking tot de Nationale Onderzoeksagenda Archeologie (NOaA) onder het Brabants zandgebied. Afhankelijk van de aard en conserveringstoestand van de resten die worden verwacht , kunnen verschillende hoofdstukken uitd e NOaA 2. 0 van toepassing zijn . Na uitvoering van het veldwerk kan eventueel geëvalueerd worden welke hoofdstukken , en bijbehorende onderzoeksvragen , van toepassing kunnen zijn.

5. 3

(Centrale)

vraags

telling

De centrale vraagstelling voor het onderzoek luidt: Wat is de aard , omvang , datering , kwaliteit en behoudenswaardigheid van de aan te treffen archeologische resten?

5. 4

Onderzoeksvr 6 a gen Omdat de aard en kwaliteit van de te verwachten resten vooralsnog onbekend is , is het niet zinvol in dit PvE al een uitputtende reeks gedetailleerde onderzoeksvragen te formuleren. De volgende meer algemene onderzoeksvragen vormen mede het kader van het onderzoek. Bij het aantreffen van archeologische resten kunnen zo nodig aanvullende onderzoeksvragen worden toegevoegd , al dan niet tijdens de veldwerk- of evaluatiefase. Algemeen: 1. Zijn er , aanwijzingen voor , archeologische resten (sporen , structuren , vondsten)b innen het onderzoeksgebied aanwezig? 2. Is er een verwachting dat buiten het plangebied nog resten van de aangetroffen sites aanwezig zijn en wat is de verwachting omtrent de fysische en inhoudelijke kwaliteit daarvan? 6 Ook gesloten vragen

beantwoord te worden.

(die met ja of nee zouden kunnen worden beantwoord) dienen met een degelijke onderbouwing

15

3.

Indien het onderzoek geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijvoorbeeld alleen losse vondsten) oplevert , welke verklaring is hiervoor dan te geven?

Gaafheid en conservering van de vindplaatsen: 4. In welke lagen en/of zones bevinden zich gave en goed geconserveerde archeologische resten of waar zijn ze te verwachten? 5. Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten? Perioden en sites: 6. Indien er archeologische resten aanwezig zijn , kunnen er aparte vindplaatsen onderscheiden worden , en zo ja , op welke gronden? 7. Wat is de begrenzing en de ruimtelijke spreiding , zowel in horizontale als verticale zin , van de vindplaatsen en wat is de onderlinge samenhang? 8. Wat is per vindplaats in het plangebied: a. De ligging (inclusief diepteligging) en begrenzing ; b. De geologische en/of bodemkundige eenheid ; c. De stratigrafie ; d. De omvang (inclusief verticale dimensies) ; e. Aard /complextype / functie ; f. De samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en mobilia) ; g. De vondst- en spoordichtheid ; h. De ouderdom , periodisering , typo-chronologische classificatie. 9. Zijn er aanwijzingen voor landgebruik (off-site-patronen) in de zin van onder andere wegen , perceelsindeling , akkers , grondstofwinning , vennen , et cetera? 10. Zijn er aanwijzingen voor agrarische en/of ambachtelijke activiteiten? Zo ja , waaruit blijkt dat en welke kenmerken zijn hieraan naar analogie van vraag 9 te geven? 11. Kunnen meerdere bewoningsfasen (relatief en absoluut) onderscheiden worden? 12.

Wanneer en waarom zijn de sites en de vindplaats in zijn geheel verlaten of in onbruik geraakt? Landschap en bodem: 13. Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de vindplaatsen (o. a. geologie , bodemkunde , geomorfologie , afstand tot water , reliëf)? 14. Hoe is de opbouw van het profiel in bodemkundige zin? Wat zijn de kenmerken van de stratigrafische eenheden? Is er sprake van loopvlakken , begraven bodems , ophogingslagen of cultuurlagen? 15. Wat is het paleo-ecologische potentieel van het plangebied? Zijn er locaties die voor analyse bemonsterd kunnen worden? 16. Kan aan de hand van archeologisch vondstmateriaal uit het akkerdek een uitspraak worden gedaan over de ouderdom en/of de vorming van dit akkerdek? 17. Welke postdepositionele processen hebben zich afgespeeld en wat is het effect daarvan op de archeologische resten? Aanvullende onderzoeksvragen dienen zo mogelijk in het kader van de evaluatie van het veldonderzoek nader te worden geformuleerd.

16

Onderzoeksvragen Provinciaal Aandachtsgebied Limburg De provincie Limburg heeft de kennisstand , kennislacunes en kenniswinst van de provinciale archeologische landschappen (aandachtsgebieden) laten onderzoeken op basis van onderzoeksrapporten vervaardigd tussen 2007 en 2013. In 2007 was reeds een kennisstand opgemaakt op basis van onderzoeken uitgevoerd tussen 1995 en 2006. Om de in de onderzoeken opgedane archeologische kennis te synthetiseren zijn vier rapporten gepubliceerd die samen een actueel overzicht geven van de kennis per periode , per thema en per landschap. De rapporten beslaan de Vroege prehistorie , Late prehistorie , Romeinse tijd en de Middeleeuwen-Nieuwe tijd opgesteld. 7 De komende jaren wensen provincie en gemeenten , samenwerkend in het Beleidsplatform Erfgoed Limburg , te werken aan het actueel houden van de opgedane kennis. In dat kader volgen onderstaande onderzoeksvragen: 1. Heeft het onderhavige onderzoek een bijdrage geleverd aan de kennisstand archeologie zoals weergegeven in de provinciale synthese uit 2017? 2. Welke nieuwe inzichten heeft het onderzoek in dat opzicht opgeleverd en op welk vlak (periode , gebied , thema)? Licht de antwoorden (indien positief) toe in een aparte paragraaf in de synthese.

7 Raadpleegbaar

PvE.

via https://www. sam-limburg. nl/erfgoedbeleid/overzicht-archeologie-limburg/ , zie ook literatuurlijst van dit 17

6

METHODEN

6. 1

Strateg ie

EN TECHNIEK EN

In alle gevallen waarin dit PvE niet voorziet , zijn de procesbeschrijvingen en specificaties van de KNA 4. 2 van toepassing. Het team dat het onderzoek uitvoert staat onder leiding van een senior KNA-archeoloog die ervaring heeft met onderzoek op de zuidelijke zandgronden. Het veldwerk wordt uitgevoerd door dezelfde senior KNA-archeoloog met ten minste één archeoloog. Er worden 52 proefsleuven van 4 bij 25 meter , en 1 proefsleuf van 4 bij 30 meter aangelegd (Figuur , 4). In totaal wordt daarbij 5. 320 m 2 archeologisch onderzocht , oftewel 91% van het oppervlak van het plangebied. Een dekkingspercentage van 5 tot 20% , en gemiddeld 10% wordt voldoende geacht om de meeste vindplaatstypen op te sporen die in het plangebied worden verwacht. 8 In het puttenplan is rekening gehouden met de volgende zaken: • Ee bekende milieuverontreiniging (zie ook paragraaf 6. 10) , waar geen werkputten gepland zijn. • De agrarische bebouwing die tot en met 2018 aan de Steegstraat , hier zijn enkele putten verlegd of verlengd om de mate van verstoring van de oude bebouwing in kaart te brengen. • De oude wegstructuur , zoals weergegeven op oude kaarten (zie ook Figuur 2) , waarbij enkele putten haaks op deze structuur zijn geplot.

Daarnaast dient rekening te worden gehouden met circa 200 m 2 in te zetten uitbreidingen van proefsleuven , wanneer dit nodig wordt geacht om tot een goede waardering van de aanwezige vindplaats(en) te komen. De sleuven worden aangelegd onder leiding van een senior KNAarcheoloog. Er wordt een vlak aangelegd op het bovenste leesbare sporenniveau (in de top van de C horizont).

-

Indien bijzondere sporen worden aangetroffen , of andere belangwekkende archeologische vondsten (zoals vuurstenen afslagen/ werktuigen bij de aanleg van het archeologisch vlak , of sporen/ resten van begravingen) wordt direct contact opgenomen met de bevoegde overheid en/of haar adviseur archeologie. De adviseur archeologie zal , indien nodig , de resultaten in het veld bekijken en/of zich laten informeren door de senior KNA-archeoloog.

6. 2

Vlakaan leeng vlakdocumen 9 tatie

6. 2. 1

Vlakaanl eg •

• •

Er worden bij aanvang van het werk foto’s gemaakt van de algemene situatie , waaronder het plangebied en de omgeving. Ten behoeve van publicatie of expositie worden ook actie - of illustratieve foto’s gemaakt. De werkputten dienen te worden gegraven door een graafmachine met gesloten gladde bak. Waar nodig wordt het niveau van de aan te leggen vlakken eerst bepaald door middel van een kijkgat aan het begin van een werkput.

8 Borsboom , Verhagen & Tol 2009/2012. 9 KNA 4. 2 (deelproces 2 , Specificaties OS02

t/m OS11). 18

Figuur 4. Het voorgenomen puttenplan binnen het plangebied , waarbij rekening is gehouden met een verontreiniging in het noordwesten.

19

•

• •

• •

•

•

•

• • • •

6. 2. 2

De aanleg van de werkputten en het vrijleggen van het archeologisch leesbare vlak dient begeleid te worden door een senior KNA-archeoloog ervaren met gravend onderzoek in de relevante gebieden (zie strategie en personele randvoorwaarden). Eventuele moderne (ophogings/akker)lagen worden gescheiden gehouden van de overige grond (cultuurlaag en overgangszone plaggendek-opgravingsvlak). Aanleg- en vlakvondsten die niet aan een grondspoor zijn te koppelen (geen metaal of bewerkt vuursteen) worden bij geringe hoeveelheden verzameld per concentratie of in vaksegmenten van 5 x 5 meter. Bij de vlakaanleg , en bij eventueel benodigde ‘tussenvlakken’ , wordt visueel én systematisch en vlakdekkend met een metaaldetector (geen discriminatie op Ferro) afgezocht op aanlegvondsten. Hierbij dient tevens aandacht te worden geschonken aan vuursteenartefacten van soms klein formaat ; vuurstenen artefacten en metalen voorwerpen worden als puntlocatie (X- , Y- en Zwaarden) ingemeten. Het ‘tussenvlak’ wordt geïnspecteerd op archeologische sporen als bijvoorbeeld karrensporen , greppels en spitsporenzones. Indien de kans aanwezig is dat dergelijke sporen bij het verdiepen tot het archeologische vlak dreigen te verdwijnen , dan worden deze sporen al op hoger niveau gedocumenteerd in vlak en later in het profiel.

Vanaf het ‘tussenvlak’ wordt vervolgens de grond in dunne lagen (circa 5 cm) machinaal verwijderd en visueel en met een metaaldetector afgezocht op aanlegvondsten. Verdiept wordt tot op het niveau waarop eventuele sporen duidelijk leesbaar zijn in de natuurlijke ondergrond. Als tijdens het verdiepen van het ‘tussenvlak’ vuursteen of spikkels crematieresten worden getraceerd , dan wordt met beleid verdiept. Indien in het tussenvlak een concentratie van vuursteenartefacten (≥ 5 vuursteenvondsten binnen 10 m²) wordt geconstateerd of verbrand bot zich lijkt af te tekenen , dan wordt op die plaats , of in die zone niet verder verdiept. 10 Depressies en laagten worden tot op een eventueel aanwezige B -horizont laagsgewijs verdiept. (Recente) puinlagen en recente verstoringen worden laagsgewijs afgegraven tot het niveau van ongestoorde vlakken. Bij het aantreffen van muurwerk blijft een profieldam haaks op de muur staan , zodanig dat de muur in verband met de bovengrond gedocumenteerd kan worden. De stort langs de werkputten wordt met een metaaldetector afgezocht.

Vlakdocumen tatie •

• • •

•

10 De

6. 8.

In principe wordt één vlak op spoorniveau getekend en beschreven , tenzij zich op een hoger niveau al archeologische sporen aftekenen. Bij een complexe stratigrafie of indien zich in meerdere putten sporen op verschillende niveaus bevinden , worden in alle werkputten meerdere vlakken aangelegd. Om de leesbaarheid te vergroten , worden sporen (en zo nodig delen van het vlak) met de schep opgeschaafd. Bij greppels gebeurt dat in stroken of blokken. Het opgravingsvlak wordt gefotografeerd , sporen worden nauwkeurig ingekrast met een kras/meetpen (dus niet met een schep!). Het vlak wordt (al dan niet digitaal) beschreven en opgetekend. Het digitaal inmeten van sporen gebeurt met grote nauwkeurigheid en ruim voldoende meetpunten om de werkelijke , natuurgetrouwe , vorm van het spoor in het vlak goed vast te leggen. Van de vlakken worden foto’s gemaakt in secties. Bij belangwekkende en/of kwetsbare vondsten worden op de vondstlocatie foto’s gemaakt. procedure voor vuursteenonderzoek wordt hieronder in § 6. 4. 1 kort beschreven ; crematieresten komen kort aan bod in §

20

•

6. 3

Structuren en gron dsporen •

•

• • • • • • • •

6. 3. 1

Van alle gedocumenteerde vlakken wordt het microreliëf in kaart gebracht door middel van het vaststellen van de NAP-waarden van het vlak. Bij proefsleuven in één raai in het midden van de sleuf met intervallen van 5 meter , alsook om de 5 meter van het maaiveld langs de lange zijde van een proefsleuf waar ook de profielen worden beschreven.

Alle archeologische sporen worden gecoupeerd , gedocumenteerd en afgewerkt (laagsgewijs schavend). Sporen waarvan getwijfeld wordt of deze natuurlijk zijn , worden minstens gecoupeerd en gedocumenteerd. Uitzondering hierop vormen grote en diepe sporen , zoals beerputten en waterputten , en belangwekkende sporen , zoals graven , of wanneer evident een behoudenswaardige vindplaats aanwezig is. Paalkuilen en overige sporen met een doorsnede of lengte minder dan één meter worden handmatig gecoupeerd. Bij oversnijdende sporen worden ter documentatie zo nodig meerdere coupes gezet en gedocumenteerd. Het couperen gebeurt schavenderwijs , waarbij tijde ns het couperen de onderzoeker op ieder moment een beeld heeft van veranderingen in vlak en of profiel. In dat geval worden tussentijdse tekeningen en foto’s gemaakt. Sporen en lagen die zowel in het vlak als in het profiel zichtbaar zijn , krijgen hetzelfde spoor - en laagnummer. Waar mogelijk worden sporen tegen de putwand in het profiel gecoupeerd , zodat de relatie met het stratigrafisch ingravingsniveau kan worden vastgelegd. Coupes worden getekend (analoog , schaal 1:20 of digitaal) en gefotografeerd. Van bijzondere sporen en structuren worden detailtekeningen gemaakt (schaal 1:20 of nauwkeuriger). Greppelstructuren worden aan gebruiksfasen toegewezen en waar mogelijk vergeleken met de oudste kadastrale kaarten van het plangebied.

De vulling uit de gecoupeerde sporen worden op metaal nagezocht met de metaaldetector indien deze in dat opzicht kansrijk zijn. Er worden representatieve foto’s gemaakt van de grondsporen in het vlak en de coupes. Maar ook enkele actiefoto’s. Indien waterputten of andere diepgaande sporen worden aangetroffen , dan wordt hiervan door middel van een edelmanboor/guts vastgesteld hoe diep deze reikt en wat de gelaagdheid is.

Vuursteen sites De kans op het aantreffen van (relatief) goed geconserveerde steentijdvindplaatsen is op deze locatie klein. Toch kan niet worden uitgesloten dat bij aanleg van werkputten strooiingen van vuurstenen artefacten worden aangetroffen. Indien in een werkput bij het laagsgewijs verdiepen tot het sporenvlak sprake is van meer dan 5 vuursteenvondsten binnen een oppervlak van ca. 5 x 5/4 m , dan wordt in eerste instantie schavend met een schep vastgesteld of het hier een vuursteenconcentratie kan betreffen. Indien dit het geval lijkt , wordt in overleg met de (adviseur archeologie van de) bevoegde overheid gekozen voor de meest geëigende techniek om de omvang en fysieke kwaliteit van de concentratie vast te stellen. De eerste stap hierin kan zijn , het plaatsen van Edelman-boringen (diameter 15 cm) in een boorgrid van 25, x 25, meter over de vermoede concentratie , waarbij de boorkernen worden uitgezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 x 3 mm. De boringen gaan mi nstens 50 cm diep (ca. 2 boorkernen per boring). Op basis van een eerste inzicht in de spreiding van vuursteen , wordt vervolgens bepaald wat de nadere strategie zal zijn. Een dergelijke diameter boor is dus onderdeel van de materialenset van het veldteam.

21

Het vlak wordt bij het vermoeden van een vuursteensite niet verder verdiept. Indien wenselijk kan (in overleg met de (adviseur archeologie van de) bevoegde overheid) besloten worden om ter hoogte van de concentratie vuursteen een aantal zeefvakjes tegen de profielwand van de sleuf aan te leggen. De te volgen strategie wordt nader afgestemd. Indien een waarderend onderzoek van een vuursteenvindplaats plaatsvindt , wordt een materiaalspecialist aan het veld team toegevoegd met ruime kennis en ervaring in het opgraven van vuursteenvindplaatsen. Het veldteam dient over een geschikte zeefinstallatie te beschikken. Verwerking van de data vindt in het veld plaats.

6. 4

Aardwetenschappelijk •

•

• •

•

6. 5

o nderzoek

Het fysisch geografisch en bodemkundig onderzoek bestaat uit het bestuderen van de profielopbouw en de aangelegde vlakken door een fysisch geograaf/ bodemkundige of een Senior KNA-archeoloog met aantoonbare ruime , relevante fysisch-geografische én bodemkundige ervaring op de Zuid-Nederlandse zandgronden. Van de werkputten wordt in ieder geval één lengteprofiel aan de hand van kolomopnamen gedocumenteerd. Het profiel dient minimaal de bodemopbouw (bodemkundig en lithologisch) vanaf het maaiveld tot minimaal 03, m onder het niveau waarop sporen zichtbaar zijn , gedocumenteerd te worden. Per proefsleuf worden twee profielkolommen van ten minste 1 meter breed gedocumenteerd. Alle profielopnamen worden in overzichten en waar nodig in detail gefotografeerd , gedocumenteerd en getekend (digitaal , of analoog schaal 1:20) . Bij afwijkende patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de putwand (te denken valt aan lokale depressies , beekdalen , restanten van oude loopvlakken , karrensporen , houtwallen , et cetera) wordt het gehele profiel voldoende ruim over deze fenomenen getekend (schaal 1:20) en gefotografeerd. De profielen worden beschreven en getekend op basis van lithostratigrafie , bodemkundige kenmerken , textuur , kleur , structuur , humusgehalte , consistentie , laaggrenzen , gleyverschijnselen en archeologica.

Omgang

met berging

van

kwetsbaar

v ondstmateriaal

Het bergen van kwetsbaar vondstmateriaal gebeurt volgens de KNA -leidraad Eerste Hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal (niet digitaal , maar wel als waaier beschikbaar). Bij complexe situaties (zoals en bloc-bergingen) dient een erkend conserveringsspecialist te worden geraadpleegd en zo mogelijk te worden ingeschakeld om de berging te begeleiden.

6. 6

(An)organische arte facten • • • • •

Vondsten dienen verzameld te worden per chronologisch relevante vulling (spoor) , laag en/of vlak. Bijzondere vondsten 11 en vondstconcentraties worden als puntlocatie ingemeten. Stortvondsten worden per werkput verzameld en geregistreerd. Natuursteen uit vlakken en profielen wordt verzameld indien dit archeologisch relevant is. In ieder geval wordt een steekproef genomen. Bij belangwekkende en/of kwetsbare vondsten worden op de vondstlocatie foto’s gemaakt , nadat het spoor en het object in situ fotogeniek zijn gemaakt.

11 Als bijzonder gelden

vondsten met een hoge individuele informatiewaarde en /of zeldzaamheid en/of gaafheid. 22

•

•

•

6. 7

Complete of nagenoeg complete vormen van aardewerk/glas moeten als geheel , inclusief vulling , geborgen worden. Bij de uitwerking dient de vulling gezeefd te worden ten behoeve van ecologisch , fysisch antropologisch en/of archeozoölogisch onderzoek. Eventuele vondsten van organisch materiaal worden geborgen en dienen zo snel mogelijk onder de hiervoor geschikte omstandigheden te worden opgeslagen. In het bijzonder dienen temperatuur , contactmaterialen , vochtigheidsgraad en de hoeveelheid licht waaraan ze blootgesteld te worden bewaakt. Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt direct een specialist geconsulteerd.

Archeozoölogische , archeobotanis-achn et r oe np ofylo sgi sicsch he resten Er wordt een behoudende bemonsteringstrategie (conform protocol 4003) toegepast ten behoeve van later botanisch onderzoek. Kansrijke sporen met een gesloten context , zoals bijv. beer- of waterputten , worden in deze fase van het onderzoek zoveel mogelijk met rust gelaten , om bij een eventuele opgraving volledig onderzocht te worden. Enkel wanneer de bemonstering niet tot de opgraving kan wachten , de conservering niet gegarandeerd kan worden , of in het veld al duidelijk wordt dat de vindplaats niet behoudenswaardig is (bijvoorbeeld enkel perceelsgreppels of een losse houtskoolmeiler) , worden monsters uit deze sporen genomen. De volgende aandachtspunten hebben dan ook betrekking op de monstername wanneer dit laatste het geval is. Alleen ecologisch veelbelovende sporen (veel houtskool , extreem goede conservering in natte omstandigheden) die bovendien op basis van vondsten of 14 C-datering gedateerd kunnen worden komen in aanmerking voor bemonstering. Verwerking en karakterisering van de diverse monsters wordt door specialisten uitgevoerd. Dit gebeurt in eerste instantie door middel van een waardering (scan). Archeozoölogische resten Los archeozoölogisch materiaal wordt verzameld zoals ook bij ander vondstmateriaal plaatsvindt. Archeozoölogische contexten , o. a.

in anatomisch verband , worden met rust gelaten tot een eventuele rs overeengekomen met opgraving en bij de uitwerking daarvan geanalyseerd. Tenzij ande opdrachtgever en bevoegde overheid. Kunnen deze contexten niet bewaard blijven tot een eventuele en uitgewerkt. Zij worden schaal 1:10 opgraving , dan worden deze blootgelegd , gedocumenteerd getekend , maar kunnen ook middels fotogrammetrie worden gedocumenteerd. Fysisch antropologische resten Menselijke resten in anatomisch verband (inhumatie) worden in principe met rust gelaten tot een eventuele opgraving en bij de uitwerking daarvan geanalyseerd. Tenzij anders overeengekomen met opdrachtgever en bevoegde overheid. Kunnen de inhumaties niet bewaard blijven tot een eventuele opgraving , is voor het blootleggen , d ocumenteren en uitwerken van inhumatiebegravingen met goed tot matig geconserveerde botten een fysisch antropoloog verantwoordelijk. De inhumaties worden vrijgelegd en schaal 1:10 getekend , maar moeten ook middels fotogrammetrie worden gedocumenteerd. Hierbij dient in het veld al een eerste registratie van mogelijk belangrijke zaken worden gedaan , denk hierbij aan een eerste globale geslachts - en leeftijdsbepaling , maar vooral ook ziektes/lichamelijke afwijkingen (bijvoorbeeld scoliose). Crematiegraven worden in de proefsleuvenfase altijd onderzocht.

Voor de berging van crematiebegravingen is een Senior KNA-archeoloog of fysisch antropoloog verantwoordelijk. Berging van crematieresten gebeurt volgens de inmiddels gangbare ‘methode Hiddink’. 12 Hierbij wordt aan 12 Hiddink 2003 , 97-107.

23

weerszijden van elk graf twee meetpennen uitgezet die driedimensionaal worden ingemeten. Daarna worden de graven handmatig opgeschaafd , een detailfoto van het spoor genomen en een vlaktekening op schaal 1:10 vervaardigd. Het graf wordt gecoupeerd waarbij eventueel aanwezige bijgiften of crematierestendepots worden vrijgelegd. Tijdens het couperen worden de vullingen in zijn geheel geborgen om later gezeefd te worden. De coupe wordt vervolgens getekend op schaal 1:10. De aanwezige elementen en de vullingen worden tot slot in het geheel geborgen en naderhand gezeefd over een maaswijdte van 2. 5 mm. Indien containers (bijv. - vrijwel - compleet vaatwerk van aardewerk of glas) en/of beenderblokken worden aangetroffen worden ze bij in principe behandeld als monsters. Dit wil zeggen dat ze ‘ en bloc’ worden geborgen. De inhoud van de containers en de beenderblokken worden via een “micro-opgraving” en/of zeefmethode onder laboratoriumomstandigheden onderzocht. Een eventuele “micro-opgraving” en uitwerking van crematiebegravingen wordt uitgevoerd door een fysisch antropoloog.

6. 8

Overige res ten Onderzoek van overige resten (onder andere micromorfologische onderzoek , fosfaat , diatomeeën of mijten) wordt uitgevoerd wanneer dit wenselijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen . Bij onduidelijkheid over het al dan niet nemen van monsters voor dergelijk onderzoek , dient tijdens de uitvoering van de veldwerkzaamheden contact te worden opgenomen met (de adviseur archeologie van) de bevoegde overheid. Hiervoor wordt door de projectleider een voorstel gedaan.

6. 9

Dateringstechn ieken Voor het dateren van een de vindplaats kunnen de volgende dateringstechnieken worden ingezet: C14-analyse , dendrochronologie , OSL en thermoluminescentie. Wanneer vondstmateriaal geen uitsluitsel geeft over de datering van sporen en/of lagen , kunnen monsters worden genomen voor het verkrijgen van een datering. In het veld dient door een Senior KNA -Archeoloog te worden bepaald of de betreffende sporen/lagen ook daadwerkelijk geschikt zijn voor bemonstering. Bij twijfel over het potentieel van de monsters dient een specialist ter zake ingeschakeld te worden. In principe is het uitgangspunt van het proefsleuvenonderzoek dat vindplaatsen door middel van vondstmateriaal (globaal) worden gedateerd. Monsters voor natuurwetenschappelijke dateringsmethoden worden enkel genomen indien dit uitdrukkelijk noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. Monstername gebeurt volgens specificatie OS11 de KNA leidraden Archeobotanie , Veldhandleiding Archeologie en Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal.

6. 10

-

Beperking en Onontplofte Oorlogsresten Binnen een groot deel van het plangebied is vooraf een detectie gedaan naar Ontplofbare Oorlogsresten (OOO). Hierbij zijn binnen het plangebied een groot aantal losse verdachte objecten aangegeven. Ook zijn er delen van de metingen te verstoord om hier losse objecten in te herkennen , deze delen moeten laagsgewijs ontgraven worden om veilig te kunnen onderzoeken. Het onderzoek naar OO zal gelijktijdig met het archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd worden , zodat de proefsleuven vrijgemaakt kunnen worden van de OO-verdachte objecten , of aangelegd worden onder begeleiding van een senior deskundige OOO bij verstoorde gebiede n (Fout! Verwijzingsbron niet

24

gevonden. ). In diezelfde fase zal het nog niet gedetecteerde deel van het plangebied gedetecteerd/onderzocht worden. Milieuverontreiniging Binnen het plangebied geldt in het noorden op 3 locaties een risico op bodemverontreiniging. Twee daarvan hangen samen met voormalige opstallen met asbestdaken , één met een voormalige dieseltank. Deze locaties moeten nog nader onderzocht worden met een milieukundig booronderzoek. In deze gebieden zijn geen proefsleuven gepland. Betredingstoestemming en omgeving Het terrein is voor de onderzoekers vrij betreedbaar. KLIC Er liggen geen kabel en leidingen binnen het plangebied een KLIC-melding te doen om kabels en leidingen.

.

13

Het is aan de gravende partij om

alsnog

Figuur 5. De proefsleuven geprojecteerd op de detectieresultaten van het onderzoek naar Ontplofbare Oorlogsresten , de gele stippen met rode rand betreffen te 13 Aangegeven door benaderen objectenop beans isde va(nd oden kbeijr )hreond eb ekzeonndees mKLoIeC ten -gegevens. laagsgewijs ontgraven opdrachtgever worden onder begeleiding van een OOO-team. 25

7

EVALUATIE

7. 1

Evaluati14 e

,

UITWERKING

EN RAPPORTA GE

Na het laatste veldwerk en de technische uitwerking , wordt door de projectleider – zo nodig na specialistisch advies – een evaluatierapport opgesteld. Tenzij door de projectleider , opdrachtgever en de bevoegde overheid bij overleg is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen. Het evaluatierapport bestaat uit de volgende onderdelen: • Een bondige eerste samenvatting van de resultaten ; • De beoordeling of waardering van vondsten , monsters en sporen ; • Een of meerdere overzichtskaarten met een eerste zonering en globale datering van vindplaatsen ; • Aangelegde m 2 vlak en profiel ; • Aantallen/ hoeveelheden vondsten , monsters ; • Een voorstel voor verdere analyse en een kort plan van aanpak daarvoor ; • Een planning ; • Te conserveren of te deselecteren materiaal (zie hoofdstuk 8) ; • Bij Proefsleuven: (eerste) waardestelling van vindplaats(en) ; • Voorlopige conclusie/advies. Het evaluatierapport wordt getoetst en goedgekeurd door de bevoegde overheid en de opdrachtgever. Op basis van de evaluatie wordt bepaald of het PvE voor de uitwerking en rapportage moet worden aangepast en of dit consequenties heeft voor de kosten van de uitwerking en rapportage (zie verder § 10. 2).

Aan de hand van het evaluatierapport wordt door de bevoegde overheid besloten welke vondsten , grondsporen en monsters worden uitgewerkt , geconserveerd en ter deponering aan de depothouder zullen worden aangebod en. Dit voorstel wordt vervolgens aan de depothouder ter goedkeuring voorgelegd. De bevoegde overheid maakt binnen een redelijke termijn van ca. 15 werkdagen het besluit over de uitwerking kenbaar aan de initiatiefnemer. In overleg met de bevoegde overheid en naar gelang de resultaten van het veldwerk kan de evaluatiefase worden ingekort , bijvoorbeeld mondeling of middels een kort verslag (per e-mail). Indien het noodzakelijk is om vondsten te conserveren dan wel te deselecteren dient altijd een selectierapport te worden opgesteld.