2025-048 03 Jaarstukken 2024
Tekst van het document
1
2
Inhoud Voorwoord ..................................................................................................................4 I
Kerngegevens en indicatoren .............................................................................6
II
Analyse van het resultaat ..................................................................................10
III
Programmaverantwoording ...............................................................................12
IV
Paragrafen ........................................................................................................82
A
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................................83
B
Kapitaalgoederen ...............................................................................................92
C
Financiering .......................................................................................................96
D
Bedrijfsvoering .................................................................................................101
E
Verbonden partijen ...........................................................................................105
F
Grondbeleid .....................................................................................................122
G Lokale heffingen ...............................................................................................142 H
Demografische ontwikkelingen ........................................................................147
I
Wet open overheid ...........................................................................................148
V
Waarderingsgrondslagen en grondslagen voor bepaling van resultaat ..........150
VI
Balans met toelichting .....................................................................................153
VII Integraal overzicht baten en lasten .................................................................176 VIII Baten en lasten ...............................................................................................181 A
Programma’s ....................................................................................................182
B
Algemene dekkingsmiddelen ...........................................................................183
C
Onvoorziene uitgaven ......................................................................................186
D
Overzicht incidentele baten en lasten ..............................................................187
F
Wet normering topfunctionarissen publieke en semipublieke sector ...............191
G Verantwoordingsinformatie Single Information Single Audit ............................193 H
Taakvelden ......................................................................................................205
I
Rechtmatigheidsverantwoording ......................................................................206
A
Overzicht baten en lasten op productniveau ....................................................208
B
Projecten overzicht ..........................................................................................210
C
Overzicht reserves en voorzieningen meerjarenverloop ..................................215
3
Voorwoord Ons robuuste financiële fundament gaf ons in 2024 de mogelijkheid om te blijven investeren. Bijvoorbeeld in een verkeersveilige en klimaatadaptieve openbare ruimte. Zo rondden we de werkzaamheden aan de weg tussen Beringe en Meijel af, inclusief een nieuwe brug over het kanaal. Met HAL9 hebben we een broedplaats gecreëerd voor mensen die wat meer moeite hebben met het vinden van werk. Er zijn – in aanvulling op wat dorpen zelf al doen en realiseren – de nodige stappen gezet voor goede en toekomstbestendige voorzieningen in de dorpen. We kochten De Heuf aan, de plannen voor het Pius Park kregen verder vorm en de verbouwing van MFA De Paort ging van start. We zetten ook vervolgstappen voor de huisvesting van diverse basisscholen en het Buurtcollege Maas en Peel. Met lef en vertrouwen hebben we ingezet op de komst van een noodopvang voor asielzoekers in Maasbree. Verder werd onze deelname aan de regionale doorstroomvoorziening voor statushouders bekrachtigd. Met ook nog eens bijna 800 Oekraïense vluchtelingen in de gemeente leveren we een aanzienlijke bijdrage aan het opvangen van vluchtelingen in ons land. We vinden het van groot belang dat kinderen en jongeren op een fijne manier kunnen opgroeien in Peel en Maas.
Samen met partijen die zich ook op deze doelgroep richten, voerden we een onderzoek uit naar de mentale gezondheid van jongeren, en met de jongeren zelf maakten we enkele uitleganimaties. We willen de ervaringen die we hiermee hebben opgedaan, gebruiken bij het werken aan de mentale gezondheid van volwassenen. Ook hier hebben we nadrukkelijk oog voor wat gemeenschappen daarin zelf kunnen doen. Op het gebied van kunst en cultuur was er een flinke tegenvaller met het faillissement van de BV van Kasteel de Keverberg. In opdracht van de raad zetten we met betrokkenheid van inwoners en organisaties uit Kessel een proces in gang om te komen tot een nieuw toekomstperspectief voor het kasteel. Baarlo stond op prachtige wijze stil bij de honderdste geboortedag van Tajiri. Wonen stond ook in 2024 weer hoog op de agenda, zowel bij de gemeente als ook in de gemeenschappen. Ons streven is nog altijd dat iedereen in Peel en Maas betaalbaar kan wonen, ook al is dit een pittige opgave. In 2024 zijn we, samen met andere partijen, blijven inzetten op versnelling op de woningmarkt. Dit heeft geresulteerd in de oplevering van ruim 80 nieuwe woningen. We hebben de regeling voor woning- en kavelsplitsing versoepeld, we zetten in op eigen woningbouwprojecten, zoals Kuukven, Giel Peetershof en Panningen-Zuid, en een ‘straatje erbij’ in bijvoorbeeld Beringe en Grashoek.
Door actieve grondpolitiek hebben we eigendom en daarmee regie verworven in Meuleveld in Maasbree. Bij al deze inspanningen stond kwaliteit voorop, we hebben oog voor wat we nalaten voor de volgende generaties. De transitie van het buitengebied kreeg in 2024 zijn vervolg. Veehouders die gebruik wilden maken van een stikstofregeling hebben we actief begeleid. Daarnaast hebben we het VAB-beleid aangepast, om daarmee meer mogelijkheden te bieden voor een nieuwe invulling van een vrijgekomen locatie. Een goed woon- en leefklimaat in het buitengebied kreeg ook de aandacht. Op dit vlak hebben we ervaring opgedaan door deelname aan het project Grenzeloos Meten.
4
Verder brengen we graag de volgende zaken onder uw aandacht: • • • •
Samen met het Energie Adviescentrum hebben we een bespaaractie opgezet voor huishoudens met een laag of laag-middeninkomen; De samenwerkingsovereenkomst voor het Huis van Morgen is verlengd; Voor de Heldense Bossen is een natuurbrandmanagementplan opgesteld; We hebben de gemeentelijke website vernieuwd.
Tot slot zijn in 2024 ook de nieuwe kaderstellingen Ruimte, Sociaal Domein, Vitale Gemeenschappen en Economie door de raad vastgesteld. Hiermee hebben we weer een stevig inhoudelijk fundament liggen voor de komende tien jaar. Het resultaat over 2024 bedraagt € 7.650.000. Het overschot voegen we toe aan de algemene reserve, zodat we een nog stevigere buffer hebben voor eventuele tegenvallers of incidentele uitgaven in de toekomst. Zo hebben we naast een stevig inhoudelijk fundament ook een sterk financieel fundament voor de komende jaren, waarin we een lagere financiële bijdrage zullen ontvangen van het Rijk. We willen alle inwoners, ondernemers, verenigingen, stichtingen en organisaties bedanken die in 2024 samen met ons hebben gewerkt aan het goede leven in Peel en Maas. Dankjewel voor jullie inbreng en de fijne ontmoetingen.
5
I Kerngegevens en indicatoren A Sociale structuur Aantal inwoners
31 december 2022
31 december 2023
31 december 2024
0 – 3 jaar
1.612
1.635
1.659
4 – 16 jaar
5.582
5.499
5.489
17 – 64 jaar
27.392
27.386
27.433
65 jaar en ouder
10.699
11.035
11.335
45.285
45.555
45.916
31 december 2022
31 december 2023
31 december 2024
Baarlo
6.517
6.441
6.456
Beringe
2.145
2.192
2.253
Egchel
1.533
1.535
1.509
Grashoek
1.699
1.690
1.679
Helden
6.398
6.461
6.452
Kessel
3.377
3.326
3.305
Kessel-Eik
810
846
876
Koningslust
1.251
1.246
1.239
Maasbree
7.249
7.554
7.626
Meijel
6.492
6.441
6.511
Panningen
7.814
7.823
8.010
45.285
45.555
45.916
Inwoners per kern
6
Aantal uitkeringsgerechtigden
31 december 2022
31 december 2023
31 december 2024
Participatiewet inkomen
337
357
409
Bijstandsbesluit Zelfstandigen (BBZ)
0
0
0
IOAW / IOAZ Werkzame personen in het kader van Wet Sociale Werkvoorziening (WSW)
38
31
24
182
172
163
B Fysieke structuur
Oppervlakte Peel en Maas Aantal woningen
31 december 2022 15.940 ha
31 december 2023 15.940 ha
31 december 2024 15.940 ha
18.921
19.008
19.196
7
Indicatoren Met ingang van 2017 is de wetgeving met betrekking tot begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) op een aantal onderdelen aangepast. Gemeenten zijn onder andere verplicht een aantal voorgeschreven prestatie-indicatoren op te nemen. Die indicatoren worden door de gemeenten niet zelf gevuld. Op landelijk schaal worden op uniforme wijze de gegevens en indicatoren verzameld en ingevuld. Op die manier heeft elke gemeente gegevens die op dezelfde manier zijn verzameld en is een betere vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Via de website www.waarstaatjegemeente.nl worden deze gegevens ontsloten. Naast deze landelijk ter beschikking gestelde indicatoren, zijn er nog vijf indicatoren die op basis van eigen gemeentelijke informatie moeten worden ingevuld: • • • • •
Formatie: Fte. per 1.000 inwoners Bezetting: Fte. per 1.000 inwoners Apparaatskosten: kosten per inwoner Externe inhuur: kosten als % van de totale loonsom + totale kosten externe inhuur Overhead: % van de totale kosten
Formatie
Fte. per 1.000 inwoners
INDICATOR Jaarstukken 2024 7,59
Bezetting
Fte. per 1.000 inwoners
7,56
7,56
7,21
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
756,22
674,22
725,87
% van loonsom
9,66%
7,03%
8,13%
10,31%
11,86%
10,82%
Externe inhuur
INDICATOR Begroting 2024 7,62
INDICATOR Jaarstukken 2023 7,28
Kosten externe inhuur
Overhead
% van totale lasten
*Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten en dergelijke voor de uitvoering van de organisatorische taken. Apparaatskosten zijn dus alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.
8
Eenheid
Peel en Maas
Gemeenten van 25.000 - 50.000 inwoners
Jaar
Peel en Maas
Jaar
Woonlasten éénpersoonshuishouden
euro
799
Geen data
2024
781
2023
Woonlasten meerpersoonshuishouden
euro
849
Geen data
2024
831
2023
Gemiddelde WOZ waarde
x € 1.000
357
376
2024
356
2023
Nieuw gebouwde woningen
per 1.000 w oningen
7,3
8,4
2023
7,8
2022
kg per inw oner
44
119
2023
43
2022
%
55,0
Geen data
2022
31,0
2021
Winkeldiefstal
per 1.000 inw oners
0,6
1,4
2023
0,8
2022
Diefstal uit woning
per 1.000 inw oners
1,1
1,1
2023
1,1
2022
Geweldsmisdrijven
per 1.000 inw oners
3,2
3,0
2023
2,4
2022
Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte)
per 1.000 inw oners
4,4
4,4
2023
4,1
2022
Verwijzingen Halt
per 1.000 jongeren
9
8
2023
6
2022
Jongeren met delict voor rechter
%
1,0
1,0
2023
1,0
2022
Demografische druk
%
75,6
79,5
2024
74,7
2023
Niet-sporters
%
44,5
47,9
2022
44,5
2022
Banen
per 1.000 inw . van 15-64 jr
687,6
738,4
2023
682,4
2022
Vestigingen (van bedrijven)
per 1.000 inw 15 t/m 64 jr
167,5
174,2
2023
161,5
2022
Netto arbeidsparticipatie
%
75,4
73,4
2023
74,1
2022
Functiemenging
%
50,8
50,6
2023
50,3
2022
Personen met een bijstandsuitkering
per 10.000 inw oners
137,1
232,1
2024
138,3
2023
Cliénten met een maatwerkvoorziening Wmo
per 10.000 inw oners
480
637
2024
490
2022
Achterstand onder jeugd; kinderen in uitkeringsgezin
%
3,0
4,0
2023
3,0
2022
Achterstand onder jeugd; werkloze jongeren
%
2,0
1,0
2023
1,0
2022
Voortijdige schoolverlaters zonder start kwalificatie
%
1,6
2,1
2023
2,0
2022
Absoluut verzuim
per 1.000 leerlingen
6,1
6,0
2023
2,1
2022
Relatief verzuim
per 1.000 leerlingen
12
23
2023
10
2022
% van alle jongeren tot 18 jr
10,0
11,5
2024
9,4
2023
Jongeren met jeugdreclassering
%
0,3
0,3
2023
0,3
2023
Jongeren met jeugdbescherming
%
0,9
0,9
2024
1,0
2023
Lopende re-integratievoorzieningen
per 10.000 inw . 15-64 jaar
237,4
192,0
2022
279,9
2021
INDICATOR
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Jongeren met jeugdhulp
Regelmatig worden de cijfers op de website www.waarstaatjegemeente.nl ververst. In de kolom “Jaar” staat het jaartal waarop de indicator betrekking heeft.
9
II Analyse van het resultaat De Jaarstukken 2024 sluiten met een positief resultaat van € 7.650.000. Hieronder ziet u een globale verschillenanalyse waarbij de grootste positieve verschillen worden verklaard tussen de begroting en het werkelijke resultaat. Voor een uitgebreide verschillenanalyse en –verklaring verwijzen we u naar hoofdstuk III; de programmaverantwoording. Saldo begroting en onvoorzien Afschrijvingskosten Algemene uitkering gemeentefonds Ontheemden uit Oekraïne Steunfonds inwoners BUIG
2.016.000 1.600.000 1.025.000 715.000 488.000 1.233.000 7.077.000
Saldo begroting en onvoorzien De Begroting 2024 inclusief alle wijzigingen gedurende het dienstjaar 2024 gaven aan dat de begroting zou sluiten met een positief saldo van € 1.600.000. Daarnaast is er in de begroting een post opgenomen voor onvoorziene uitgaven van € 400.000. In 2024 zijn er geen onvoorziene uitgaven ten laste van deze post gebracht. Afschrijvingskosten In de notitie Activabeleid is opgenomen dat we pas beginnen met afschrijven in het jaar nadat een investering gereed is gekomen. Aangezien verschillende investeringen nog niet gereed waren in 2024, hebben we hier nog niet op afgeschreven terwijl dit wel begroot was. Algemene uitkering gemeentefonds Het voordeel op de algemene uitkering gemeentefonds wordt voor een groot deel veroorzaakt door het positieve effect van de decembercirculaire 2024. Het betreft onder andere middelen ter compensatie van uitgaven in het sociaal domein voor vluchtelingen uit Oekraïne, afrekening van compensatieregeling kosten jeugdzorg en een bijdrage voor Landelijke beëindigingsregeling veehouderijbedrijven. Een andere oorzaak voor het positieve saldo op de algemene uitkering gemeentefonds heeft betrekking op actualisatie van de diverse maatstaven die worden gebruikt voor de verdeling van het gemeentefonds.
Ontheemden uit Oekraïne In de ramingen zijn we ervan uit gegaan dat de kosten voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne gelijk zouden zijn aan de ontvangsten van het Rijk (€ 3.000.000). In werkelijkheid zijn de kosten in 2024 € 700.000 lager en bedragen € 2.300.000. Die kosten bestaan voornamelijk uit de huisvesting, vervoerskosten, inzet van tolken en inzet van medewerkers. Ook leefgeld valt onder deze kosten. Steunfonds inwoners Dit betreft het budget dat via resultaatbestemming van de Jaarstukken 2023 is overgeheveld naar 2024. Er zijn op het gebied van minimabeleid in 2024 diverse maatregelen ingevoerd (bijvoorbeeld saneringskrediet) die nog niet in dit jaar tot uitgaven hebben geleid. BUIG De verdeling van het rijksbudget BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten) is voor 2024 gewijzigd op basis van nieuwe rekenmodellen waarin de verwachte kosten van een gemeente voor bijstand en dergelijke worden berekend. Vanwege de toepassing van die nieuwe verdeling ontvangt Peel een Maas een hogere BUIG-uitkering dan voorheen en dus ook hoger dan begroot. . 10
11
III Programmaverantwoording Op de volgende bladzijden vindt u de beleidsmatige verantwoording van de programma’s aan de hand van de volgende drie vragen: • • •
Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? Heeft het gekost wat het mocht kosten?
12
Programma: 1.1 Vitale leefomgeving In Peel en Maas zijn we trots op de kwaliteiten die onze leefomgeving vitaal maken en dragen dit uit. De fysieke leefomgeving ondersteunt een vitale gemeenschap. Gemeenschappen wonen, werken en verblijven er aangenaam met elkaar en geven zelf mee inhoud aan de ontwikkelingen en behoeftes in hun omgeving. We stellen onszelf en elkaar bij nieuwe ontwikkelingen de vraag of deze ook daadwerkelijk bijdragen aan een vitale gemeenschap. Vanuit de gemeente leveren we een bijdrage aan het behouden en versterken van een vitale gemeenschap, onder andere door het scheppen van ruime kwalitatieve kaders met oog voor diversiteit die aansluiten bij het karakter van het dorp, gemeenschap en bestaande kwaliteiten. Dit doen we met inbreng van de gemeenschap aan de hand van een duidelijke integrale gebiedsgerichte visie met focus, die gemeenschappen uitnodigt zich verder te ontwikkelen. Ook spelen we daarbij in op uitdagingen voor de toekomst die noodzakelijk zijn voor behoud van een vitale gemeenschap. Soms doen we dit als regisseur, vaak als partner en soms als ondersteuner van processen in de dorpen. Daarbij zoeken we naar en staan we open voor de creativiteit en kwaliteit van de mensen in de omgeving en laten dat meewegen bij de uiteindelijke vormgeving.
We geloven in deze dynamische tijden meer en meer in tijdelijkheid en flexibiliteit door uit te gaan van doelen, in plaats van uitgaan van in beton gegoten regels. We geven inwoners en bedrijven vanuit hun gemeenschap de gelegenheid zelf te komen met initiatieven die passend zijn binnen de kwalitatieve kaders. Daarbij stellen we ons uitnodigend, ondersteunend, faciliterend waar nodig en als vraagbaak op in de planontwikkeling en coöperatief in de uitvoering.
Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Behouden van het goede en ruimte voor het betere.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1
We ondersteunen de beweging om de identiteit van de dorpen en het landschap te behouden en te versterken. Deze beweging ondersteunen we door laagdrempelig advies te laten verstrekken door de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (ARK) en door dorpen, ontwerpers en ontwikkelaars bij planvorming en beleidsvorming te betrekken. Binnen de adviescommissie wordt vanuit een integrale blik beoordeeld op de ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Bij concrete plannen hebben wij in de fase van planvorming de identiteit van de locatie als vertrekpunt genomen. Dit begint met een analyse van de locatie en geeft als resultaat een planontwerp dat de kwaliteit van de kern en het landschap volgt en versterkt. In 2024 heeft de ARK het eerste volledige jaar gedraaid. De integrale benadering vanuit de aspecten stedenbouw, architectuur, cultuurhistorie en landschap draagt bij aan het behouden en/of versterken van de ruimtelijke kwaliteit.
1.2
We benutten bestaande bebouwing en sturen op hergebruik én transformatie boven uitbreiding en nieuwvestiging. Daar waar dit niet mogelijk is, wordt er zorg gedragen voor hetgeen achterblijft. Dit doen we onder meer via het benoemen van ontwikkelmogelijkheden voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) en een helder inzicht in herstructureringslocaties. Verder voeren we een actievere grondpolitiek om bij te kunnen dragen aan een grote diversiteit aan doelstellingen op het gebied van onder meer wonen, groen, bedrijvigheid, etc. Net als voorgaande jaren blijven we sturen op herontwikkeling van herstructureringslocaties. We streven naar inbreiding voor uitbreiding. 13
De regeling woning- en kavelsplitsing is op basis van de door Platform31 uitgevoerde evaluatie inhoudelijk aangepast. De belangrijkste aanpassingen zijn: lagere kosten (financiële kwaliteitsbijdrage), minder voorwaarden (voorwaarden verduurzamen en levensloopbestendigheid van de bestaande woning zijn vervallen), ruimere mogelijkheden (woningsplitsing in het gehele buitengebied mogelijk) en een eenvoudiger proces. Mede gezien de toename van het aandeel vrijkomende agrarische bebouwing in het buitengebied van onze gemeente, is ook het beleid ten aanzien van de herbestemmingsmogelijkheden voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) geëvalueerd en verruimd. De verruiming betreft het toestaan van een hogere (milieu)categorie (3.1) en we houden niet meer vast aan herbestemming binnen enkel de bebouwingslinten of kernrandzones. Aanvullend hieraan is het nu ook mogelijk om maximaal 50% van de inhoud van te slopen bebouwing terug te bouwen. Achterliggende doel is het faciliteren van een passende herbestemming om leegstand zoveel als mogelijk te voorkomen. Daarnaast zijn er in 2024 stappen gezet richting een actievere grondpolitiek om bij te dragen aan opgaven. Dit heeft onder andere geleid tot een grondpositie ter ondersteuning van de verdere ontwikkeling van woningbouwplan Meuleveld in Maasbree en bedrijventerrein De Wielen in Meijel.
1.3 We gaan op een duurzame, bewuste wijze om met onze fysieke leefomgeving en koesteren de diversiteit hiervan. Hierin stimuleren en faciliteren we het gemeenschappelijk eigenaarschap van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Bij alle ontwikkelingen maken we een integrale, toekomstgerichte afweging. Hierbij kijken we kritisch naar duurzaam en bewuster omgaan met de schaarse ruimte. We zoeken naar manieren om functies te stapelen en geven de voorkeur aan robuuste en doelmatige oplossingen. Kwaliteit is daarbij een verbindend element: in architectuur, stedenbouw, erfgoed en landschap. Een betere samenhang tussen deze elementen wordt gemaakt in een nieuw op te stellen Programma Ruimtelijke kwaliteit, waaraan we in 2024 gewerkt hebben. Hierbij hebben we de gemeenschap en het regionaal werkveld in de beleidsvorming betrokken. 1.4 We zorgen voor verbindingen en balans tussen de verschillende functies en waarden/kwaliteiten van de fysieke omgeving. Dit hebben we vastgelegd in de omgevingsvisie Peel en Maas. De omgevingsvisie biedt ruimte voor ontwikkelingen die bijdragen aan de waardevolle ontwikkeling van onze gemeente. De nieuwe omgevingsvisie raakt steeds meer ingeburgerd in ons doen en handelen. Deze vormt het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven die niet rechtstreeks binnen de regels van het omgevingsplan passen.
Zodra deze nieuwe initiatieven zich voordoen, worden deze integraal afgewogen. We onderzoeken hoe deze zich verhouden tot de omgeving en de waarden, kwaliteiten en de opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daarin naar de juiste balans. We blijven monitoren om de visie en onderliggend beleid actueel te houden en nemen leer- en ontwikkelpunten mee voor de herijking van onderliggend beleid of de Omgevingsvisie 2.0. In de herijkte kaderstellingen (waaronder de kaderstellingen Ruimte en 14
Economie) van 2024 is de basis gelegd om de Omgevingsvisie 2.0 op te gaan stellen. 2. Een fysieke leefomgeving die samen met de gemeenschap ontwikkeld is.
2.1 We dagen gemeenschappen uit om mee inhoud te geven aan hun fysieke leefomgeving. Dit doen we op basis van de waarden, kwaliteiten en opgaven die vastgelegd zijn in de omgevingsvisie. We faciliteren in gemeenschappen verschillende processen die gericht zijn op hun fysieke leefomgeving. Dit gebeurt in samenspraak en afstemming met het programma Openbare ruimte en het programma Gemeenschapsontwikkeling. Bij de dorpen Baarlo, Koningslust, Maasbree, Kessel en Kessel-Eik hebben wij bijgedragen aan de reactie op hun eigen toekomstvisie. Ook hebben we het proces van de samenwerkingspartners van Pius Park gefaciliteerd om te komen tot een toekomstbestendige omgeving in Panningen. 2.2 We stimuleren de dialoog over invulling van ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet vraagt meer aandacht voor de omgevingsdialoog. Hiervoor werken we met het in 2021 vastgestelde participatiebeleid. We sturen bij ontwikkelingen actief op dialoog met de omgeving en faciliteren waar nodig gesprekken tussen initiatiefnemer en omgeving. Uitgangspunt is dat initiatiefnemers zelf de verantwoordelijkheid nemen om de omgeving te betrekken bij hun plan. We hebben een handreiking participatie opgesteld die behulpzaam is voor initiatiefnemers om het goede gesprek met de omgeving te voeren.
In eigen processen en projecten betrekken we aan de voorkant alle stakeholders en voeren we de dialoog over invulling van hun fysieke leefomgeving. Hierbij gebruiken we zelf ook onze handreiking participatie. Woningbouwproject Kuukven in Baarlo en de inrichting van het Laefplein in Maasbree zijn voorbeelden waarbij een uitgebreide omgevingsdialoog is gevoerd. 2.3 We werken aan partnership en netwerkontwikkeling. We werken gebiedsgericht in de dorpen. De kerncontactpersonen voeren geregeld gesprekken met de dorpen en met Vorkmeer over processen en projecten die er spelen. De gemeenschappen weten de weg naar de gemeente goed te vinden. We trainen structureel onze medewerkers over het gedachtengoed van zelfsturing. Deze trainingen dragen bij aan het nemen van de juiste rol, bijpassende houding en communicatie om partnership en netwerkontwikkeling te bevorderen. Voor dit onderdeel verwijzen we ook naar programma 3.1 van het programma Vitale gemeenschappen.
3. Bedrijvigheid in balans met de omgeving.
3.1 We zorgen voor verbindingen en balans tussen economische en ruimtelijke waarden. Bij ontwikkelingen streven we naar bijdragen aan de waarden, kwaliteiten en opgaven in de omgeving zoals vastgelegd in de omgevingsvisie. De verbinding en balans tussen economische en ruimtelijke waarden borgen we via het proces van de intaketafel. Nieuwe ontwikkelingen die niet passen binnen de regels van het omgevingsplan worden hier beoordeeld op wenselijkheid. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de waarden, kwaliteiten en opgaven uit de omgevingsvisie. Via een tweewekelijkse intaketafel zijn de initiatieven die voorbijkwamen ook in 2024 beoordeeld op wenselijkheid en uiteindelijk haalbaarheid. In november 2024 hebben we het regionale Project 15
maatwerkversneller afgerond, mede mogelijk gemaakt door de Regio Noord-Limburg. Binnen dit project is kennis gedeeld over wat er nodig is om te komen tot een maatwerkaanpak over ontwikkelingen in het landelijk gebied. In de Omgevingsvisie Peel en Maas hebben we eerder procesafspraken geformuleerd waar we actief mee aan de slag zijn gegaan. Een voorbeeld hiervan is het evalueren van ons beleid van primaire en secundaire ontwikkelingsgebieden glastuinbouw. Vanuit deze achtergrond zijn we in september 2024 gestart met de uitvoering van het Project Herijking beleidskaders glastuinbouw waarin we vooruitlopend op de nieuwe omgevingsvisie onze geldende beleidskaders voor glastuinbouw evalueren. 3.2 We hebben aandacht voor de transitie in het landelijk gebied. De transitie pakken we op aan de hand van het programma Vitaal en verbonden buitengebied waarin we uitdagingen omzetten in concrete acties. In december 2024 is het project Grenzeloos Meten afgerond. Een project uitgevoerd samen met de gemeenten Horst aan de Maas en Venray en mede mogelijk gemaakt door de Regio NoordLimburg. Binnen dit project zijn de daadwerkelijk geuremissies uit een deelnemende veehouderijen inzichtelijk gemaakt. Daarnaast is de overall fijnstof concentratie inzichtelijk gemaakt in een specifiek pilotgebied.
Om een bijdrage te leveren aan het doel om het woon- en leefklimaat op termijn daadwerkelijk te kunnen monitoren met real-time data hebben we ervoor gekozen om hierin te participeren. We namen een actieve rol in de totstandkoming van het Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG) en NOVEX-gebied de Peel. Binnen de samenwerking van NOVEX de Peel is een actieve bijdrage geleverd aan de totstandkoming van het Zich Ontwikkelend Perspectief 2050. Dit ontwikkelperspectief schetst een toekomst van de Peel die meerkleurig is; met ruimte voor geel (economie en energie), voor groen (natuur, bodem en water), en rood (wonen en leefbaarheid). Daarbij kijken we vooruit naar 2050 en wat dat betekent richting 2030. Om zo gezamenlijk te komen tot een nieuwe balans tussen natuur, ondernemerschap en leefbaarheid, met genoeg water en een gezonde bodem als fundament. Dit ontwikkelperspectief is één van de bouwstenen in het proces om te komen tot een actualisatie van de omgevingsvisie. In 2024 hebben we een actieve bijdrage geleverd aan de begeleiding van veehouders die interesse hadden in deelname aan de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv/ Lbv+) ten behoeve van de verlaging van de stikstofneerslag op kwetsbare natuur in Natura 2000-gebieden. 4. Een klimaat adaptieve en klimaat-neutrale fysieke leefomgeving. We zijn klimaat- en energieneutraal in 2050.
4.1 We passen onze fysieke leefomgeving aan het klimaat aan. Specifiek op het gebied van wonen betekent dit dat we: - Bestaande woonwijken klimaatadaptief maken en bij nieuwbouw het goede voorbeeld geven; - Werken aan de energietransitie van de bestaande woningen en bij nieuwbouw het goede voorbeeld geven; - Het gebruik van duurzame bouwmaterialen stimuleren; - In 2024 verdere voorbereidingen treffen voor het WarmteKoude net in Panningen 16
Bestaande bouw: de woningcorporaties Wonen Limburg en Antares hebben energiebesparende maatregelen genomen aan hun bestaande woningvoorraad. Dit is conform de prestatieafspraken, waarin is afgesproken dat eind 2025 alle woningen minimaal energielabel B hebben. Nieuwbouw: we hebben een duurzaamheidsstandaard gezet voor Giel Peetershof. Omdat Giel Peetershof bekend staat als een duurzame woonwijk, hanteren we bewust striktere duurzaamheidseisen dan de landelijk gehanteerde normen. We stimuleren toekomstige bewoners gebruik te maken van alternatieve methoden voor verwarmen en koelen om energie te besparen en eisen dat de woning energieneutraal is. Voor Giel Peetershof is een inspiratiedocument opgesteld. Met dit document, dat ook gebruikt kan worden voor andere woningbouwontwikkelingen, stimuleren we partijen om gebruik te maken van biobased of lokaal geproduceerde bouwmaterialen. We werken in de regio aan het project BIO4BUILD om een regionale keten op te zetten voor het verbouwen, verwerken en toepassen van biobased bouwmaterialen. Afgelopen jaar zijn er verschillende ontwikkelingen geweest rond het warmte-koude net in Panningen. Door het faillissement van GroeneWarmte is ook WK Panningen B.V. opgeheven. Een warmtenet in het oorspronkelijk beoogde gebied (nabij de Bernhardstraat in Panningen) blijkt op korte termijn niet haalbaar.
Samen met subsidieverstrekker RVO en andere stakeholders wordt gezocht naar alternatieve inzet van de middelen uit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). 4.2
We geven invulling aan duurzaamheid, de energietransitie en circulaire economie door aan de slag te gaan met de hoofdacties uit de vastgestelde duurzaamheidsagenda. We hebben daarbij onder meer oog voor energie-armoede, met betrokken partijen gaan we na of en hoe we tot een aanpak kunnen komen. De WoonWijzerWinkel, een loket waar inwoners op allerlei manieren kennis kunnen maken met duurzaam wonen, wordt in 2024 voorgezet. Energiearmoede: we hebben bewoners met een laag- en laagmiddeninkomen geholpen met het besparen van energie. Dit hebben we gedaan middels de ‘Grote bespaaractie’, i.s.m. het Energie Adviescentrum Peel en Maas. Deze doelgroep kon het hele jaar gebruik maken van gratis energieadvies van een energiecoach aan huis. Daarnaast ontvingen ze € 150,- aan energiebesparende maatregelen. De actie loopt door in 2025. We volgen deze actie op met de Lokale Aanpak Isolatie, waarvoor in 2024 een pilot is gestart. Dit doen we in de vorm van het subsidiëren van grotere energiebesparende maatregelen zoals isolatie. Loketfunctie: de loketfunctie voor energie gerelateerde vraagstukken is opgezet. In 2024 is deze loketfunctie vervuld door Stichting Peel en Maas Verduurzaamt. Dit is een coalitie van Peel Energie, Duurzame Energie Grashoek, Steingood Beringe en de WoonWijzerWinkel Limburg.
Binnen de RES-regio (Regionale Energie Strategie) werken we samen aan het behalen van regionale doelstellingen rondom de 17
energietransitie. In 2024 hebben we stappen gezet in het opstellen van een regionale energievisie, hebben we onderzoek gedaan naar de groen gas potentie in de regio en onderzochten we samen hoe we de isolatieopgave van de gebouwde omgeving kunnen versnellen. Deze en diverse nevenprojecten lopen door in 2025. We hebben (sport)verenigingen geholpen met de eerste stap in verduurzaming van hun clubgebouw door hen een gratis energiescan aan te bieden. Er is een DUMAVA (Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed) subsidie verkregen voor de verduurzaming van de gemeentewerf en de gymzaal in Grashoek. Uitvoering zal plaatsvinden in 2025. Er hebben verschillende ontwikkelingen plaatsgevonden rondom het Agroproject Grashoek. Door de LBV+ (stoppersregeling) is het momenteel onzeker of er voldoende volume mest in het gebied beschikbaar blijft om het project rendabel uit te voeren. Hier doen we in 2025 verder onderzoek naar. 5. Gezonde, veilige, toegankelijke en slimme(re) mobiliteit.
5.1 We zorgen voor een goede bereikbaarheid van voorzieningen. Met een integrale werkwijze tijdens projecten, overleggen en werkzaamheden houden wij rekening met goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen (zorg, onderwijs, recreatie, arbeid) in de openbare ruimte. We zorgen voor een aantrekkelijk mobiliteitssysteem, zoals openbaar vervoer en toegankelijkheid voor mindervaliden in de openbare ruimte. VAC Wonen Limburg Noord geeft advies hierin. 5.2 We behouden en verbeteren de verkeersveiligheid. We zijn continu in overleg met inwoners, bedrijven, scholen, dorpsoverleggen en andere gebruikers van de openbare ruimte over verkeerssituaties en verkeersveiligheid. Waar nodig nemen we fysieke verkeersmaatregelen. Daarnaast dragen we bij om het gedrag in het verkeer positief te beïnvloeden. In 2024 hebben we hieraan bijgedragen door o.a. een duurzaam veilige verkeersinrichting bij reconstructiewerkzaamheden op de Veldstraat Baarlo, Peelstraat Beringe, Helenaveenseweg Grasboek, Gielenhofweg Egchel, drempels en plateaus Vieruitersten en de uitvoering verkeersplan Kessel. Regionaal werken we binnen Trendsportal samen met de andere Noord-Limburgse gemeenten aan regionale projecten zoals o.a. de Verkeersactieve school, Kommee, samen op pad (OV gebruik), fietsstimulering, doelgroepenaanpak verkeersveiligheid voor 18 plussers en mobiliteitsaanpak werkgevers.
5.3 We stimuleren en faciliteren initiatieven die betrekking hebben op het verbeteren van het milieu en het versnellen van de energietransitie op het gebied van mobiliteit. We werken binnen Trendsportal samen aan onderzoeken en projecten die bijdragen aan Slimme Mobiliteit voor morgen. Gemeenten in Noord-Brabant en Limburg realiseren samen met Vattenfall proactief een laadinfrastructuur. Ieder jaar wordt de laadinfrastructuur uitgebreid met laadpalen in de openbare ruimte.
6. Woningbestand duurzaam in balans.
6.1 We bouwen de juiste woningen in de juiste aantallen op de juiste plek. Dit doen we door: - met het oog op morgen, in samenwerking met gemeenschappen en overige betrokkenen, vraag en aanbod kwalitatief in overeenstemming te brengen door: 18
Bestaande woonwijken te transformeren naar woningen geschikt voor ouderen en kleine huishoudens; o Nieuw te bouwen woningen moeten geschikt zijn voor de behoefte van morgen: woningen voor ouderen en kleine huishoudens; o Met flexibele/tijdelijke woningen in te spelen op de vraag van vandaag: woningen voor jongeren en andere urgente doelgroepen. o Onze planvoorraad af te stemmen op de behoefte, met een ambitie om instromers aan ons te binden. - wonen in principe plaats te laten vinden in de kernen; - te sturen op hergebruik boven uitbreiding en nieuwvestiging - tegelijkertijd zorg te dragen voor hetgeen achterblijft; - uitvoering te geven aan de verruimde regeling op het gebied van woning- en kavelsplitsing. Dit alles doen we onder meer door inzet van de woonondersteuner, die inzet pleegt op de woonopgaven van nu. De kernen zijn (nog steeds) de plek waar de focus ligt om de woningbouwopgave in te vullen. Tegelijkertijd benutten we de mogelijkheden om aan de rand van de kernen en op andere geschikte locaties in het buitengebied woningen toe te voegen, daar waar dat nodig en wenselijk is om in de behoefte te voorzien. Denk aan projecten die zijn aan te merken als ‘straatje erbij’, zoals Nelisveld in Beringe, woningbouw aan de Bergweg in Baarlo en Helenaveenseweg/ Roomweg in Grashoek. Daarnaast is de regeling voor woning- en kavelsplitsing in 2024 geëvalueerd.
Naar aanleiding daarvan is de regeling aangepast, vereenvoudigd en verruimd door meer mogelijkheden in het buitengebied te geven. Het is één van de manieren om de druk op de woningmarkt te verlichten. o
Inmiddels is duidelijk dat – naast hergebruik – uitbreiding en nieuwvestiging ook nodig is om aan de woonopgaven te voldoen. Dit alles doen we onder meer door in gesprekken met ontwikkelaars en andere initiatiefnemers van woningbouwplannen te sturen op het juiste aantal, programma en de juiste plek. De focus ligt daarbij op woningen in het betaalbare segment. Die gesprekken hebben er onder meer toe geleid dat in projecten zoals Antoniushof Kessel en Giel Peetershof Egchel, een aandeel sociale huurwoningen, betaalbare koopwoningen en een aantal woningen in het dure segment wordt gerealiseerd. Mede aan de hand van de woonagenda gaven we ook concreet invulling aan een aantal eigen woonplannen, waaronder Giel Peetershof fase II, Kuukven, Panningen-Zuid en Nelisveld. Medio 2024 is de woonagenda geactualiseerd. Voor ieder dorp is inzichtelijke gemaakt wat er de afgelopen periode is gebouwd, wat er mogelijk is en wat er in de pijplijn zit. Ook is aangegeven welke acties we als gemeente hebben gedaan om aan de woonopgave te werken. Medio 2024 is vanuit het gezamenlijk dorpsoverleg en de werkgroepen wonen in de dorpen een woonmanifest ingediend, waarin zij hun visie op het wonen in Peel en Maas geven en oproepen om samen met de gemeente verder aan dit thema te werken.
Als antwoord daarop is bekeken op welke manieren woningbouw versneld kan worden en hoe het samenspel met de dorpen verder vorm krijgt. Gebiedsgericht werken is één van die instrumenten. Dit wordt de komende tijd uitgewerkt. Vanuit de raad is een raadswerkgroep wonen geformeerd om hierin te participeren. In 19
het manifest is ook opgeroepen om na te denken over Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) initiatieven. Hierop is de handreiking CPO vastgesteld. Als gemeente zetten we doorlopend in op een actieve grondpolitiek om gronden te verwerven die worden ingezet voor onder meer de woonopgave. Hiervoor is in de Begroting 2025 een structureel raamkrediet van € 5.000.000 beschikbaar gesteld. 6.2 We dragen bij aan het realiseren van een passend en voldoende huuraanbod. Dit doen we door: - bij te dragen aan het betaalbaar houden van huurwoningen voor inwoners die niet zelf in een woning kunnen voorzien en jongeren; - oog te hebben voor voldoende vrije sector huur voor de middeninkomen. Het programma kostenverhaal is in 2024 zodanig aangepast dat het bouwen van woningen in het betaalbare segment financieel aantrekkelijker wordt gemaakt. De financiële middelen die ten laste van het huisvestingsfonds binnenkomen, worden ingezet voor de woonopgave in Peel en Maas. Bij nieuwe plannen sturen we op de realisatie van minimaal 30% (sociale)huurwoningen. Dit doen we onder meer door prestatieafspraken te maken met corporaties en huurdersverenigingen over het toevoegen van sociale- en middenhuurwoningen en woningen in het goedkope koopsegment. Ook worden afspraken gemaakt over andere onderwerpen zoals de betaalbaarheid van woningen.
Voor het koopsegment dragen we bij aan het betaalbaar houden van woningen voor jongeren door in woningbouwplannen te sturen op dit segment woningen. Daarnaast verstrekken we startersleningen zodat de koop van een woning voor starters op de koopwoningmarkt bereikbaarder wordt. In de gesprekken met corporaties en andere initiatiefnemers van woningbouwplannen sturen we op het toevoegen van woningen in dit segment. Denk bijvoorbeeld aan de 19 woningen in het Ringovenpark in Panningen (voormalige parkeerplaats van het getransformeerde Rabobank kantoor) en 13 woningen in het voormalige schoolgebouw op de VMBO locatie in Panningen. Ook in andere woningbouwplannen zoals Kuukven in Baarlo worden middenhuurwoningen toegevoegd. 6.3 We hebben extra oog voor doelgroepen met bijzondere aandacht. Dit doen we door te zorgen voor: - kwantitatief en kwalitatief voldoende woonruimte voor nieuwkomers, zorgbehoevenden/kwetsbare groepen; - voldoende woonwagens en/of standplaatsen; - wijken inrichten op het ontmoeten en zorgen voor elkaar. In regionaal verband zijn we gestart met het voorbereiden van een huisvestingsverordening waarin bepaalde doelgroepen voorrang krijgen op een sociale huurwoning. We verkennen daarin om ook andere voorrangsregels op te nemen voor schaarse betaalbare woningen om de druk op de woningmarkt voor bepaalde groepen mensen te verlichten.
Het is de planning dat deze verordening in 2025 wordt voorgelegd aan de raad ter vaststelling. We maken jaarlijks prestatieafspraken met de corporaties over de huisvesting van statushouders en andere kwetsbare doelgroepen. 20
Door het toevoegen van sociale huurwoningen hebben mensen die afhankelijk zijn van dit segment meer kans op passende huisvesting.
Wat hebben we verder binnen dit programma gedaan? • • • • • •
Advisering binnen ruimtelijke procedures; Coördinatie, begeleiding en planning van project- en procesactiviteiten; Actueel houden en monitoren van beleidsonderdelen zoals intensieve veehouderij en huisvesting short-stay arbeidsmigranten; Afhandeling van ruimtelijke procedures en projecten en reguliere werkzaamheden in het kader van vergunningverlening en toezicht; Aankoop en verkoop gronden; Grondexploitatie.
Heeft het gekost wat het mocht kosten? Realisatie begrotingsjaar 3.856.991 10.241.003 -6.384.012
Baten Lasten Saldo
Raming begrotingsjaar ná wijziging 3.459.734 10.542.419 -7.082.685
Raming begrotingsjaar vóór wijziging 2.074.577 7.624.942 -5.550.365
Het programma 1.1 laat over 2024 een positieve afwijking van € 698.673 zien. De baten zijn € 397.257 hoger dan begroot en de lasten zijn € 301.416 lager dan begroot, zodat per saldo een positieve afwijking resteert. De afwijkingen kunnen (afgerond op € 1.000) als volgt worden verklaard: Lasten: •
Lagere lasten warmte koude net € 45.000 We hebben hier lagere uitgaven dan begroot, omdat het project warmte koude net stil ligt.
•
Per saldo hogere lasten (voorbereidings)kredieten Centrum Helden planvorming, Kwistbeek, Herontwikkeling postkantoor Panningen, Sanering achter de Kazerne en Laefplein -/- € 359.000 Er hebben dit jaar uitgaven plaatsgevonden, waarvan de kredieten in voorgaande jaren beschikbaar zijn gesteld. De uitgaven passen binnen de oorspronkelijke kredieten.
•
Lagere lasten met betrekking tot de invoering van de Omgevingswet € 46.000 Er zijn in 2024 lagere uitgaven geweest die betrekking hebben op de invoering van de Omgevingswet.
•
Lagere lasten duurzaamheid € 706.000 Het Rijk heeft extra middelen ter beschikking gesteld die de komende jaren kunnen worden ingezet voor inhuur, regionale taken en eigen uren voor taken die gerelateerd zijn aan duurzaamheid. De regionale taken zijn rechtstreeks van deze ontvangen gelden betaald. Aan eigen uren kwam € 55.000 in aanmerking om hiervoor in te zetten. Hiervoor was in de begroting een bedrag van € 750.000 opgenomen. Aan overige kleinere afwijkingen is er nog een voordeel van € 11.000.
21
•
Hogere lasten inhuur personeel -/- € 138.000 We hebben meer personeel ingehuurd voor het uitvoeren van ruimtelijke ordening procedures. Deze kosten worden gedekt door de hogere opbrengsten van het kostenverhaal.
•
Lagere lasten volkshuisvesting € 99.000 We hebben lagere uitgaven ten aanzien van volkshuisvesting dan begroot. Op dit moment zijn we onder andere bezig met het onderzoek naar de toevoeging van woonwagenstandplaatsen, dit zal in de komende periode verder opgepakt worden.
•
Hogere lasten grondexploitatie -/- € 651.000 Hiervan is € 789.000 toegevoegd aan de reserve risico’s grondexploitatie om deze reserve op het minimum niveau te krijgen. Daarnaast is voor de locatie Meuleveld in Maasbree eind 2024 een voorbereidingskrediet afgegeven van € 250.000 waarvan in 2024 nog maar € 12.000 is uitgegeven. Hierdoor is er een voordeel voor 2024 van € 238.000. De overige kosten zijn gemaakt voor projecten waarvan in het verleden kredieten beschikbaar zijn gesteld.
•
Lagere lasten voor herstructureringslocaties € 500.000 In 2024 is een budget voor herstructurering van € 500.000 opgenomen in de begroting. Hier is in 2024 echter geen gebruik van gemaakt. De onttrekking uit reserves is dan ook lager geweest, waardoor er ook geen effect is op het rekeningsaldo in 2024.
•
Hogere lasten integrale vergunningverlening -/- € 51.000. Voor integrale vergunningverlening en uitvoeringstaken van de RUD is € 51.000 meer uitgegeven dan begroot. Hiertegenover staan extra baten van de RUD voor een bedrag van € 59.000 en extra legesopbrengsten voor een bedrag van € 47.000.
•
Diverse kleinere afwijkingen per saldo lagere uitgaven € 104.000 Op andere producten binnen programma 1.1 zijn per saldo € 104.000 hogere lasten gerealiseerd dan begroot. Dit betreffen afwijkingen op productniveau die allemaal kleiner zijn dan € 50.000.
Baten: •
Hogere baten door ontvangen provinciale subsidie € 27.000 Voor het uitvoeren van het beleid ruimtelijke ordening hebben we een provinciale subsidie ontvangen waar we voorafgaand aan het jaar geen rekening mee hadden gehouden.
•
Lagere inzet CDOKE gelden voor eigen uren -/- € 695.000 De dekking uit de middelen voor de inzet eigen uren is overeenkomstig een lagere inzet van eigen uren ook lager, namelijk € 695.000.
•
Hogere baten formele procedures Omgevingsontwikkeling € 771.000 Er zijn hogere opbrengsten uit formele procedures, waarvan een bedrag van € 552.000 wordt toegevoegd aan de reserves.
•
Hogere baten grondexploitatie wonen € 188.000 Onder andere zijn winstnemingen voor de projecten In den Bosch en Meijel-Oost toegevoegd. Deze winsten zijn toegevoegd aan de reserves.
•
Hogere baten leges en RUD € 106.000 We hebben extra baten ontvangen van de RUD voor een bedrag van € 59.000 en extra legesopbrengsten voor een bedrag van € 47.000. Hiertegenover staat dat € 51.000 meer is uitgegeven dan begroot voor integrale vergunningverlening en uitvoeringstaken van de RUD.
22
Programma: 1.2 Beheer fysieke leefomgeving Een goed toegankelijke, kwalitatief goede, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte is van grote waarde voor vitale gemeenschappen. De openbare ruimte staat ten dienste van de gemeenschap en nodigt inwoners en bedrijven uit zich te ontwikkelen. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar gemeenschappen hun activiteiten ontplooien en draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor mensen en bedrijven. Het eigenaarschap van de openbare ruimte mag dan mogelijk juridisch bij de overheid liggen, mentaal is de omgeving – straat, buurt, wijk, dorp – eigenaar van de openbare ruimte. Die visie op de openbare ruimte is een uitdaging voor de overheid, maar ook voor de mensen die gewend zijn zich in hun eigen privé domein terug te trekken. Die visie schept letterlijk een ruimte waar eenieder vrij in kan stappen, die ook beleefd en gevoeld wordt als gemeenschappelijk, als openbaar, als van ons allen. Als gemeente kunnen wij dat gevoel niet afdwingen of opdringen, maar we kunnen samen met inwoners wel manieren bedenken om dat mentaal eigenaarschap weer meer terug te geven aan de omgeving, waarbij we oog hebben voor de diversiteit aan dorpen, wijken en buurten. We stellen ons meedenkend en meewerkend op wat betreft zaken waar mensen om vragen, waar ze enthousiast over zijn.
We sluiten aan op ontwikkelingen in kernen en op de behoefte van mensen om betekenis te hebben. Door de omgeving invloed uit te laten oefenen op ontwerp en beheer kan een leef-, werk- en vrijetijds- omgeving ontstaan die van en voor iedereen is en waar inwoners actief gebruik van maken en zich mentaal eigenaar voelen. Bij het maken van keuzes over het beheer van de openbare ruimte speelt duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie uitdrukkelijk een rol.
Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Een kwalitatief goede, veilige, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte die de eigen identiteit versterkt.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1 We nemen de eigen identiteit als uitgangspunt bij de herinrichting van de openbare ruimte. Samen met de omgeving (bewoners, bedrijven, belangengroepen, etc.) worden reconstructie-, herinrichtingen afkoppelprojecten voorbereid, uitgevoerd en afgerond. Binnen de gedeelde randvoorwaarden wordt ruimte gegeven aan wensen van betrokkenen om een gedragen invulling aan deze projecten te geven. Dit doen we bij het ontwerpen, maar ook bij het maken van afspraken over het beheer en onderhoud. Onderstaand een overzicht van de afgeronde projecten (status 31-12-2024): Baarlo: Bong 30 km-zone, deelprojecten project Kwistbeek; Beringe: reconstructie Meijelseweg; herinrichting Peelstraat; woonrijp maken Groene Pijl; Egchel: herinrichting Muldersweg e.o.; herinrichting Ghielenhofweg; herstel molgoten Giel Peetershof; Grashoek: woonrijp maken Meester Cruijsberghof, reconstructie Helenaveenseweg e.o.; Helden: herinrichting Schrames, Heljes Pedje; rioolvervanging en elementenverharding Molenstraat; Kessel: aantal maatregelen verkeerscirculatieplan; afronding herinrichting Bosakkerweg en omgeving; Koningslust: herinrichting Koningstraat-Remer; Maasbree: deelgebieden 1 en 2 (van de 5) afkoppelen Achter de Hoven, vervangen bruggen ’t Rooth en Aan de Kerkhof; Meijel: reconstructie Heldensedijk en vervangen brug; herinrichting Kerkstraat; herinrichting
Kurversweg en parkeerplaatsen sporthal; Panningen: herinrichting BBB Tuindersweg / Stogger en omgeving. Peel en Maas (alle kernen): herstel acute problemen aan 23
wegkanten diverse wegen en oplossen acute wateroverlast door vele neerslag, aanleg glasvezel kleine kernen en bedrijventerreinen; aanleg grondwatermeetnet; renovatie vrij verval riolering - IBA’s - gemalen; aanpassing drempels en plateaus; groot onderhoud wegen. Op basis van de door de raad vastgestelde investeringenlijsten en andere beschikbaar gestelde kredieten zijn vele projecten in voorbereiding, uitvoering of afronding. 1.2 We zorgen gebiedsgericht voor een kwalitatief goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte. We maken daarbij onderscheid in de na te streven beeldkwaliteiten volgens de landelijke standaard voor beeldkwaliteitsniveaus (A is het hoogste onderhoudsniveau): Gebieden Niveau Woongebieden B Centrumgebieden en toeristische gebieden A Bedrijventerreinen – wegen B Bedrijventerreinen – overige onderdelen C Buitengebied – wegen B Buitengebied – overige onderdelen C Het dagelijks beheer en onderhoud voeren we uit volgens het Uitvoeringsplan openbare ruimte en het Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) 2022-2026. We hebben de onderhoudswerkzaamheden volgens planning en op het afgesproken kwaliteitsniveau afgerond. 1.3 Ontwerp en onderhoud is gericht op een lange, duurzame en toekomstbestendige levensduur. We ontwerpen slim, klimaatadaptief en integraal. Daarbij hebben we extra aandacht voor een groene leefomgeving (natuur-inclusief).
Onderhoud van de openbare ruimte gebeurt zowel door de Buitendienst als door aannemers. Genoemde ontwerpprincipes worden strak gehanteerd. 2. Een openbare ruimte die van en voor iedereen is en waar het met name voor fietsers en wandelaars goed toeven is.
2.1 We ontwerpen en onderhouden de openbare ruimte met aandacht voor toegankelijkheid en ontmoeting. We hebben extra aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers. We stemmen af met belanghebbenden. Bij alle aanleg- en reconstructieprojecten bekijken we of de openbare ruimte goed toegankelijk is voor iedereen. We hanteren de gebruikelijke landelijke CROW-normen én stemmen goed af met bedrijven en bewoners. Ook maken we gebruik van lokale belangengroeperingen die hier kundig in zijn (bijvoorbeeld IVN, VVN, VAC etc.).
3. Een fysieke leefomgeving waarvan de gebruikers zich ‘mentaal eigenaar’ voelen.
3.1 We dagen gemeenschappen uit om mee vorm te geven aan de inrichting van hun eigen fysieke leefomgeving vanuit het perspectief van gemeenschapsontwikkeling. We bereiden samen met de omgeving (bewoners, bedrijven en belangengroeperingen etc.) herinrichtingsprojecten voor om zo samen bij te dragen aan de leef- en beleefomgeving. Bij het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte betrekken we inwoners op tijd in het proces en geven we hen ruimte om in het ontwerpproces inbreng te leveren. Voorbeelden zijn de afkoppel- en reconstructie-projecten Achter de Hoven in Maasbree, Merwijck-PerkerveldKeverbergplein in Kessel, herinrichting Ninnesweg in 24
Panningen en de vergroening van het Ringovenpark in Panningen. 3.2 We stimuleren en faciliteren participatie- en adoptieprojecten in de openbare ruimte. We staan open voor, en werken mee aan gemeenschapsinitiatieven waarbij (groepen) inwoners het beheer en soms zelfs de aanleg van de openbare ruimte overnemen, mits de openbare ruimte openbaar toegankelijk blijft. Peel en Maas Schoon is een groot succes. Het burgerinitiatief heeft in 10 van de 11 kernen een dorpscoördinator, soms per dorp weer met een eigen werkgroep. Met de in totaal 480 adoptanten, die allemaal een klein stukje Peel en Maas schoonhouden, bestrijkt Peel en Maas Schoon nagenoeg het hele grondgebied. Onze gemeente is echt schoner geworden. Wij faciliteren en ondersteunen Peel en Maas Schoon met onder andere communicatie, opruimmaterialen, het ophalen van het ingezamelde zwerfafval en natuurlijk met een bedankje. Naast het opruimen gaan vrijwilligers van Peel en Maas Schoon in gesprek met bedrijven waar hotspots met zwerfafval zijn. Hotspots worden samen aangepakt. Ook kijken de vrijwilligers met ons mee of onze prullenbakken op de juiste plek staan. In Grashoek is op het dorpsplein ca. 500 m² verharding vervangen voor groen. Op initiatief van de dorpscommissie is samen met inwoners een ontwerp gemaakt en is voor draagvlak gezorgd. In Kessel hebben inwoners het onderhoud van de Maasboulevard op zich genomen.
En in Baarlo is door een aantal inwoners het beheer van de dierenweide in het kasteelpark overgenomen. Op steeds meer plekken zien we dat bewoners het onderhoud van plantsoenen uitvoeren en dat dat niet alleen de kwaliteit verhoogt, maar dat het vooral zorgt voor sociale binding. 3.3. Samen met bewoners realiseren we meer ‘natuurlijke’ gelegenheid om te leren, te spelen en te bewegen in een groene omgeving. Het klimaat verandert en dat vraagt om bewustwording en aanpassing van onze openbare ruimte. Door onze openbare ruimte groen in te richten gaan we hittestress tegen en bevorderen we de biodiversiteit. Regenwater geven we nadrukkelijk en zichtbaar de ruimte. Door bewoners te betrekken bij de inrichting worden ze zich bewust van de klimaatverandering. Een groene omgeving daagt ook uit tot leren en bewegen. Mooi voorbeeld is de herinrichting van de Kwistbeek en groene buffers zoals Stogger, die naast een waterbergende functie ook aantrekkelijk zijn gemaakt als natuur om te beleven en in te bewegen. 4. Een klimaat adaptieve en klimaatneutrale fysieke leefomgeving.
4.1 We geven zelf het goede voorbeeld in de openbare ruimte. We planten extra bomen in de hele gemeente, bij voorkeur in de versteende omgeving. Dit doen we bijvoorbeeld met het ‘7319 bomenplan’. We maken duurzame, klimaatadaptieve keuzes met extra aandacht voor kwalitatieve vergroening, biodiversiteit en de laadinfrastructuur. De focus komt steeds meer op genoemde duurzaamheidsaspecten te liggen. Volgens de in het Waterketenplan en GRP 2022-2026 gestelde doelen richten 25
we bij alle herinrichtingen en reconstructies de fysieke (openbare) leefomgeving klimaatbestendig en water-robuust in. Bewoners krijgen subsidie om regenwater af te koppelen van de riolering. Het schone regenwater gaat dan de bodem in en wordt niet meer als afvalwater afgevoerd. In 2024 hebben we 1.470 m2 verhard oppervlak afgekoppeld. Dit is 55% minder dan in 2023. Vanaf 2017 is er met deze regeling ongeveer 56.750 m2 afgekoppeld. De uitvoering van het ‘7.319 Bomenplan’ loopt volgens planning. Afgelopen plantseizoen is gefocust op het aanplanten van bomen in particuliere voortuinen. Dat was een groot succes. We hebben ruim 500 bomen in tuinen geplant. In het voorjaar 2025 is de actie opnieuw gestart. Na 4 jaar is dit per categorie de totale stand van zaken: 1. Bomen in de bebouwde kom: 401 van 250 = 160% 2. Bomen buitengebied: 340 van 750 = 45% 3. Bomen in tuinen: 616 van 1000 = 62% 4. Bomen in groepsverband: 1000 van 5319 = 19% We proberen zoveel mogelijk bomen aan te planten in de categorieën 1, 2 en 3 omdat deze bomen het meest bijdragen aan het tegengaan van hittestress. Categorie 4 zal de sluitpost worden aan het einde van het project. Op dit moment staan er 57 laadpalen (met ieder meerdere oplaadaansluitingen) van Vattenfall in de openbare ruimte. De openbare laadinfrastructuur wordt uitgebreid door Vattenfal (nieuwe concessie d.d. juni 2024).
In de eerste ronde worden 15 laadpalen bijgeplaatst. Voor de volgende rondes moeten de locaties nog worden bepaald. 4.2 We stimuleren en faciliteren (inzet van) duurzame mobiliteit. We werken binnen Trendsportal samen aan onderzoeken en projecten die bijdragen aan Slimme Mobiliteit voor morgen. Onze medewerkers maken zo veel als mogelijk gebruik van deelauto’s en openbaar vervoer. De dieselauto’s voor de toezichthouders zijn opnieuw aanbesteed en worden in het eerste kwartaal 2025 vervangen door elektrische dienstvoertuigen. We registreren hoe onze medewerkers het woon-werkverkeer afleggen. 4.3 We geven zelf het goede voorbeeld in onze bedrijfsvoering en kopen zo duurzaam mogelijk (circulair en lokaal) in: tractie, (tuin)machines, (bouw)materialen etc. Duurzaam inkopen heeft onze aandacht. Ons wagenpark voldoet aan de nieuwste normen en het vereiste minimumpercentage voor schone wegvoertuigen voor aanbestedende diensten. We gebruiken HVO 100 (fossielvrije dieselbrandstof) en kiezen bewust voor elektrische voertuigen waar mogelijk. Afgelopen jaar hebben we 8 lichte bedrijfsvoertuigen aanbesteed: 2 volledig elektrische en 6 geschikt voor fossielvrije diesel. Daarnaast zijn de nieuwe kolkenzuiger en een nieuwe vuilniswagen in gebruik genomen: beiden geschikt voor fossielvrije diesel. Onze bos- en plantsoengereedschappen worden grotendeels aangedreven door accu’s.
Ook overige machines worden na afschrijving vervangen door elektrische of andere duurzame exemplaren. Recent zijn nieuwe gladheidbestrijdingsmiddelen, 26
een elektrische bakfiets en een elektrische straatstofzuiger aangeschaft voor duurzamer gebruik. De gemeentewerf beschikt over een HVO 100 tankinstallatie, een laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en 393 zonnepanelen voor duurzame energie. We blijven streven naar duurzame oplossingen en volgen de ontwikkelingen op de voet. Sociale duurzaamheid is een belangrijk uitgangspunt. Dit doen we zelf door mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt in te zetten. Op 31-12-2024 werkten 13 personen bij het Mens Ontwikkel Bedrijf van de Buitendienst. In 2024 was er een instroom van 14 personen. De uitstroom bestond uit 12 personen, waarvan er 5 zijn uitgestroomd naar een betaalde baan. De gemiddelde ‘contractduur’ houden we bewust langer om als Buitendienst ook meer profijt te halen uit de gezamenlijke investering. 4.4 Afval is een grondstof. Zowel huishoudelijk afval als bedrijfsafval en afval uit de openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gescheiden en hergebruikt als grondstof. Samen met regionale bedrijven onderzoeken we mogelijkheden om meer waarde uit afvalstromen te halen. Met voorlichting zetten we ook in op het voorkomen van afval. In Peel en Maas scheiden we het huishoudelijke afval aan de bron. We streven een uitstekende dienstverlening na en inwoners waarderen deze service.
We blijven inzetten op goede kwaliteit van de afvalstromen en dus op het nog beter scheiden van afval. Voor PMD hebben we een verbeterplan uitgevoerd om de kwaliteit van PMD te verhogen. In 2024 hebben we 47 kg fijn restafval per inwoner ingezameld. Wij zien een toename van restafval, een afname van PMD en GFT blijft vrij gelijk. Op het milieupark hebben we 42 kg grof huishoudelijk afval ingezameld. We voldoen daarmee aan de landelijke opgave van maximaal 100 kg restafval per inwoner (= restafval aan huis + grof huishoudelijk afval milieupark). Na een stabilisatie van de bezoekersaantallen en hoeveelheden afval de afgelopen jaren op het milieupark geeft 2024 een ander beeld. Op het milieupark wordt meer afval gebracht: 30% meer groenafval en 14% meer grof afval. De bezoekersaantallen nemen toe van 45.000 naar 57.000 per jaar. Groenafval kan weer gratis worden gebracht en daarvan zien we nu duidelijk het beoogde effect (minder kilogrammen in de GFT container, meer op het milieupark). Inwoners weten de (ondergrondse) brengvoorzieningen in de kernen voor luiers, glas en textiel goed te vinden. De (inzamel)kosten van afval blijven echter stijgen. 4.5 We steken in op bewustwording, stimulering en advisering richting inwoners, bedrijven en scholen.