2025-022 05 Bijlage 2 - Dorpsproces ontwikkelvisie Baarlo

Ontwikkelvisie Baarlo Met een uitvoeringsstrategie voor nieuwe brede maatschappelijke voorzieningen

Opdrachtgever: Dorpsoverleg Baarlo Projectnr: PMA089 Datum: 14 november 2023

Ontwikkelvisie Baarlo Met een uitvoeringsstrategie voor nieuwe brede maatschappelijke voorzieningen Opdrachtgever: Dorpsoverleg Baarlo Projectnr: PMA089 Status: definitief Datum: 14 november 2023

T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099

Opsteller: SR

E info@kragten.nl

Verificatie: MVEC Validatie: SR © 2016 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.

4 Obliekfoto centrum Baarlo

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING

7

5

NIEUWE LOCATIE ONDERWIJS & BINNENSPORT

35

1.1

AANLEIDING

7

5.1

DE OPGAVE

35

1.2

CONTEXT

9

5.2

GEBIED DE KAZING

35

1.3

HET PROCES

9

5.3

POTENTIËLE LOCATIES ONDERWIJS EN BINNENSPORT

37

1.4

INTEGRALE BENADERING OP STRUCTUURNIVEAU

11

5.4

MEEST GESCHIKTE LOCATIE ONDERWIJS EN BINNENSPORT

37

1.5

LEESWIJZER

11

5.5

ALTERNATIEVE LOCATIES ONDERWIJS EN BINNENSPORT

41

2

HISTORISCHE ONTWIKKELING

13

5.6

ALTERNATIEVE LOCATIES DIE ONVOLDOENDE AANSLUITEN

43

2.1

HOOGTELIGGING EN BEPALENDE STRUCTUREN

13

6

BEVINDINGEN GESPREKKEN VERENIGINGSLEVEN BAARLO

45

2.2

GROEI VAN HET DORP

15

7

UITVOERINGSTRATEGIE

47

2.3

(SCHOOL)VOORZIENINGEN VOLGEN RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

15

BIJLAGEN

3

OPGAVES VOOR BAARLO

17

3.1

INLEIDING

17

3.2

HOOGWATERVEILIGHEIDSOPGAVE

19

3.3

WONINGBOUWOPGAVE

21

3.4

KLIMAATADAPTATIE, BIODIVERSITEIT EN GEZONDHEID

23

3.5

RECREATIE EN TOERISME

23

3.6

CENTRUM, VOORZIENINGEN EN (MAATSCHAPPELIJKE) ACCOMMODATIES

25

4

ONTWIKKELVISIE BAARLO

31

49

5

6

Nieuwe plek voor onderwijs

Toekomst van sporthal de Kazing

Toekomst verenigingsleven & (maatschappelijke) accomodaties

Behouden en versterken voorzieningen niveau Baarlo centrum

1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING De afgelopen periode (juni 2022 - september 2023) heeft het Dorpsoverleg Baarlo een breed opgezet dorpsproces doorlopen. Met het doorlopen van dit dorpsproces wordt gevolg gegeven aan het advies uit gebiedsvisie De Kazing (januari 2022). Aanvullend op dit advies is dit dorpsproces breder ingestoken waarbij ook gekeken wordt naar de vitaliteit van het verenigingsleven in Baarlo én naar de toekomst van het centrum van Baarlo. Gemeente Peel en Maas heeft dit proces ambtelijk ondersteund. Voor de inhoudelijke en procesmatige ondersteuning heeft het Dorpsoverleg gebruik gemaakt van de kennis en expertise van Stichting Vorkmeer, Ginder en Kragten. Samengevat is dit dorpsproces is gestart om antwoorden te formuleren en richting te geven aan een aantal belangrijke ontwikkelingen in Baarlo. Het betreft: - De nieuwe plek voor onderwijs in de vorm van een Integraal Kindcentrum (IKC). - De nieuwe plek voor binnensport. Noodzakelijk gezien het gegeven dat de huidige sporthal ‘De Kazing’ aan het eind van haar levensduur is. - Inzicht in de vitaliteit van het sport- en verenigingsleven in Baarlo in relatie tot de (toekomstige) huisvestingsvraag. - Versterken van vitaliteit en toekomstperspectief van het centrum van Baarlo.

Bovenstaande ontwikkelingen, zeker waar het gaat om nieuwbouw en herontwikkeling, drukken een stevige stempel op de fysieke leefomgeving van Baarlo. Het gaat om keuzes voor de lange termijn waarmee tevens stevige investeringen gemoeid zijn. Vanzelfsprekend is het hierbij van belang om nu de juiste afwegingen te maken om te komen tot de juiste locatie(s) voor nieuwe voorzieningen. In deze zoektocht is het noodzakelijk om integraal (op structuurniveau) te kijken naar verschillende opgaves in en rondom het dorp. Denk hierbij aan de hoogwaterveiligheidsopgave, de behoefte aan woningbouw, de verkeerssituatie, opgaves op het gebied van klimaatadaptatie, bewegen, gezondheid, recreatie en toerisme.

Kijkend naar landelijke trends kan verdere onderlinge samenwerking tussen verenigingen hierin een uitkomst bieden. Daarnaast gaat het over ‘hardware’, de kwaliteit van de fysieke accommodaties / voorzieningen waarvan een vereniging gebruik maakt. Een mogelijke oplossing kan hierbij, bij toekomstige investeringen in accommodaties, gevonden worden in het creëren van multifunctionele (maatschappelijke) voorzieningen. In voorliggende rapportage een verslag van de eerste stap waarbij Stichting Vorkmeer het gesprek is gestart met sport- en verenigingsleven in Baarlo, waar nodig is ingezet op het creëren van bewustwording van opgaves én het inventariseren van de actuele situatie. Middels voorliggende rapportage wordt inzicht gegeven in eerste bevindingen en volgt een advies voor benodigde vervolgstappen. Op basis van voorliggende rapportage verzoekt het Dorpsoverleg Baarlo gemeente Peel en Maas om: - Deze Ontwikkelvisie te omarmen en als kader te hanteren voor toekomstige ontwikkelingen in Baarlo. - Uitvoering te geven aan de uitvoeringstrategie om te komen tot nieuwbouw voor onderwijs en binnensport in Baarlo. Deze uitvoeringsstrategie is gericht op de verdere (diepgaande) verkenning en planuitwerking voor de definitieve locatie voor onderwijs en binnensport.

Indien hiertoe besloten wordt, dan wordt de haalbaarheidsfase gestart, wederom in nauwe samenwerking met stakeholders en het dorp. - Gevolg te geven aan het advies met bijbehorende vervolgacties voor het behoud van een gezond en vitaal verenigingsleven in Baarlo.

In voorliggend rapport wordt daarom eerst een analyse uitgevoerd naar de wijze waarop deze opgaves hun uitwerking krijgen in Baarlo. Vanuit deze analyse volgt een ontwikkelvisie voor Baarlo. Deze ontwikkelvisie helpt bij het maken van onderbouwde locatiekeuzes voor de ontwikkeling van brede maatschappelijke voorzieningen in de toekomst. Deze ontwikkelvisie geeft tevens richting aan het ontwikkelperspectief voor het centrum van Baarlo. Dit ontwikkelperspectief met de daarbijbehorende uitvoeringsstrategie is, door Ginder, uitgewerkt in een separate rapportage. Vanuit de ontwikkelvisie wordt in deze rapportage gemotiveerd welk gebied/locatie het meest geschikt is om een nieuwe voorziening voor onderwijs en binnensport in te realiseren. Hierbij wordt tevens een uitvoeringsstrategie gepresenteerd over de te nemen vervolgstappen. Het Dorpsoverleg maakt zich sterk voor behoud van een gezond en vitaal verenigingsleven in Baarlo. In het kader van deze ontwikkelvisie is tevens een proces gestart om de vitaliteit van sport- en verenigingsleven, als belangrijke pijler voor de leefbaarheid van Baarlo, naar de toekomst toe te behouden. Behoud van vitaliteit en toekomstperspectief gaat enerzijds om de ‘software’, hiermee doelen we op de ‘zachte kant’ van verenigingen. Denk hierbij aan het behoud van leden, vrijwilligers, bestuurlijke slagkracht en een gezonde financiële positie.

7

HISTORISCHE LUCHTFOTO BAARLO

8

1.2 CONTEXT Het dorp Baarlo neemt zelf de regie over haar toekomst. Onder begeleiding van Dorpsoverleg Baarlo is in 2018 het Dorpsontwikkelingsplan Baarlo 2018 -2021 opgesteld. Dit ontwikkelingsplan schetst de opgaves die in Baarlo de komende jaren om aandacht vragen. Er zijn ambities en speerpunten benoemd om ervoor te zorgen dat Baarlo, ook in de toekomst, nog altijd een aantrekkelijk en leefbaar dorp is! Deze ambities gaan over wonen, welzijn, opgroeien en recreatie. Eén van de speerpunten die voortvloeit uit dit dorpsontwikkelingsplan is de behoefte aan een nieuw Integraal Kindcentrum (IKC), mede ingegeven door de noodzaak tot investering in adequate huisvesting voor basisschool De Diamant. Daarnaast ligt er een opgave rondom binnensport omdat de huidige sporthal De Kazing functioneel verouderd is. Het dorpsontwikkelingsplan uit 2018 benoemd het gebied rondom sporthal De Kazing als dé locatie om deze functies te realiseren. In januari 2022 is, in opdracht van het Dorpsoverleg Baarlo, gebiedsvisie De Kazing opgeleverd. Deze gebiedsvisie is overhandigd aan het college van B&W van de gemeente Peel en Maas. In deze gebiedsvisie wordt de beoogde invulling van het gebied De Kazing onderzocht.

Deze gebiedsvisie is opgesteld onder begeleiding van het Dorpsoverleg Baarlo, in nauwe samenwerking met de scholen (De Diamant en De Omnibus), Hoera Kindercentrum, Wonen Limburg en gemeente Peel en Maas. Ook de gebruikers van de sporthal, omwonenden én andere geïnteresseerden zijn geconsulteerd bij het opstellen van deze visie. In tegenstelling tot wat het dorpsontwikkelingsplan 2018 beoogd, luidt het advies van gebiedsvisie De Kazing om met name ook te kijken naar andere locaties in Baarlo als plek om een nieuw IKC, al dan niet gecombineerd met binnensport, te realiseren. Dit advies is ingegeven vanuit de volgende argumenten: 1. Het toevoegen van functies leidt tot een verdere toename van verkeer- en parkeerdruk in het gebied. In het verlengde daarvan nemen naar verwachting ook de onveilige situaties in het gebied en in de aanleidende wegen toe. 2. Ook Baarlo staat voor opgaves ten aanzien van klimaatadaptatie, versterken van groenstructuren en biodiversiteit en het stimuleren van gezondheid en beweging. Juist in een gebied als De Kazing (het middelpunt van een vrij stenige woonwijk) zijn er kansen voor het versterken van het groen en de relatie met de naastgelegen Kwistbeek. Het gebied kan daarmee ook ingezet worden voor het bieden van oplossingen van voornoemde opgaves. 3. Uit het proces komt naar voren dat er draagvlak is voor een brede IKC-voorziening.

Hierbij is het relevant om vast te stellen of het gebied De Kazing daadwerkelijk de meest geschikte locatie is voor het realiseren van deze voorziening, of dat er andere locaties zijn in Baarlo die beter passen. Hierbij dienen ook andere ontwikkelingen in Baarlo, zoals de woningbouwopgave meegewogen te worden. 4. Nadere verkenning van de toekomstige huisvestingsbehoefte van verenigingen en maatschappelijke organisaties is nodig. Dit met als doel om te komen tot een gefundeerde onderbouwing van draagvlak voor een nieuwe binnensportaccommodatie. Anderzijds om antwoord te kunnen geven op de meest wenselijke én haalbare locatie hiervan. Al dan niet middels clustering met andere voorzieningen, zoals een IKC of andere maatschappelijke (buitensport)accommodaties. Om antwoorden te formuleren op voornoemde vragen is in gebiedsvisie De Kazing het vervolgproces voorgesteld. Het college van B&W heeft kennis genomen van deze rapportage en opvolging gegeven aan dit advies. Het resultaat hiervan is de oplevering van voorliggende ontwikkelvisie met uitvoeringsstrategie.

1.3 HET PROCES Om te komen tot voorliggende ontwikkelvisie is een dorpsproces doorlopen. Navolgend de hoofdlijnen van dit proces. JULI 2022 – 1E DORPSBIJEENKOMST In de eerste dorpsbijeenkomst (juli 2022) hebben we het proces toegelicht. Hierbij is ingegaan op de onderlinge verbondenheid van opgaves en de noodzaak om vanuit een integrale benadering toe te werken naar gefundeerde keuzes. Tevens is een toelichting gegeven op de aanbevelingen uit gebiedsvisie De Kazing (januari 2022). Deze eerste dorpsbijeenkomst hebben we hoofdzakelijk gebruikt om eerste reacties, kansen en knelpunten op te halen. JANUARI 2023 – 2E DORPSBIJEENKOMST De periode tussen het 1e en 2e dorpsoverleg is gebruikt om binnen de drie pijlers uit het dorpsproces te analyseren en gesprekken te voeren met betrokken stakeholders. - De kaders voor de centrumvisie zijn bepaald en er is een doorkijk gemaakt naar oplossingsrichtingen. - Er zijn gesprekken gevoerd met diverse cultuur- en sportverenigingen om te inventariseren hoe het staat met de vitaliteit van de vereniging en de huisvesting. - Er is een verkenning uitgevoerd naar alternatieve locaties voor huisvesting voor onderwijs en binnensport. In het tweede Dorpsoverleg (januari 2023) is het dorp geïnformeerd (middels een informatiemarkt) over de bevindingen op bovenstaande punten.

JULI 2023 – 3E DORPSBIJEENKOMST In de periode na het 2e dorpsoverleg is, mede op basis van de opgehaalde input, de ontwikkelvisie en voorliggende uitvoeringsstrategie uitgewerkt. Dit kader en de ontwikkelstrategie zijn op hoofdlijnen toegelicht in de 3e dorpsbijeenkomst in juli 2023. Tijdens deze bijeenkomst is een centrale presentatie gegeven én na afloop was er gelegenheid tot het stellen van vragen en het plaatsen van opmerkingen. AFRONDING SEPTEMBER / DECEMBER 2023 Op basis van de laatste dorpsbijeenkomst is het adviesrapport opgesteld. Dit valt uiteen in voorliggende rapportage die ingaat op: - De ontwikkelvisie voor Baarlo op basis van de verschillende opgaves die spelen. - De uitvoeringsstrategie voor de huisvesting van onderwijs en binnensport. - Het advies over het vervolgproces om samenwerking onder het Baarlose culturele en verenigingsleven te stimuleren en zodoende de vitaliteit (het toekomstperspectief) te behouden. Naast voorliggende rapportage heeft Ginder een aparte rapportage opgesteld aangaande de visie op het centrum met bijbehorende uitvoeringsstrategie. Deze rapportage wordt gelijktijdig met voorliggende rapportage afgerond. Beide rapportages worden, na afronding, ter consultatie voorgelegd aan het dorp. Aansluitend worden deze voor besluitvorming aangeboden aan het college van B&W van gemeente Peel en Maas.

Juni 2022

Juli 2022

Januari 2023

Juni 2023

December 2023

9

1.4 INTEGRALE BENADERING OP STRUCTUURNIVEAU Met voorliggende ontwikkelvisie kijken we op structuurniveau naar Baarlo. Bij ruimtelijke ontwikkeling op structuurniveau gaat het over de verschillende gebieden en plekken van betekenis in en rondom Baarlo. Over belangrijke structuren en stromen die deze gebieden en plekken met elkaar verbinden. Tot slot gaat het over wensen en functies en waar deze hun plek krijgen, in dit geval concreet onderwijs en binnensport. De uitdaging op structuurniveau is hoe wensen en functies in onderlinge samenhang een plek te geven met het oog op een duurzame ontwikkeling van Baarlo. Het maken van locatiekeuzes speelt hierin een centrale rol: Wat doen op welke plek; of waar vinden we een plek voor een bepaalde opgave of urgentie? Op dit structuurniveau worden de kaders opgesteld voor de verdere ontwikkelingen. De lange termijn staat hierbij centraal. Het gaat niet om de keuze voor één vastomlijnde locatie, maar vooral het maken van richtinggevende keuzes, in een juiste samenhang met andere gebieden en ontwikkelingen in Baarlo. Het resultaat is dan ook een ontwikkelvisie gebaseerd op een langetermijnvisie op de ontwikkeling van Baarlo. Deze ontwikkelvisie biedt een kader dat meesturend is voor toekomstige gebiedsontwikkelingsprojecten in Baarlo. Een visie op hoofdlijnen waarin niet elke vierkante meter is bestemd.

De visie richt zich op de hoofdstructuren, die bepalend zijn voor de langetermijnontwikkeling van Baarlo. Denk hierbij aan de samenhangende ontwikkeling van ecologische structuren, landschap, hoofdinfrastructuren, klimaatbestendigheid, toekomstige locaties voor (maatschappelijke) functies, inclusief richtinggevende keuzes voor de woningbouwopgave en de overgang tussen de kern en het buitengebied.

1.5 LEESWIJZER In hoofdstuk 2 wordt in vogelvlucht de historische ontwikkeling van Baarlo geschetst. Deze historie geeft inzicht in belangrijke structuren en stromen en vormt veelal de basis voor de ontwikkeling van gebieden en plekken en de daarbinnen gelegen functies. In hoofdstuk 3 worden, op structuurniveau, de verschillende opgaves geschetst die, in samenhang vragen om ruimte in en rondom Baarlo. Vanuit deze opgaves wordt vervolgens in hoofdstuk 4 de ontwikkelvisie voor Baarlo geschetst. In hoofdstuk 5 wordt richting gegeven aan de gebiedskeuzes voor een nieuwe plek voor onderwijs en binnensport. In hoofdstuk 6 volgen de bevindingen vanuit het proces dat gestart is in het kader van het behoud van een gezond en vitaal verenigingsleven in Baarlo. In hoofdstuk 7 volgt tenslotte de uitvoeringstrategie gericht op de verdere (diepgaande) verkenning en planuitwerking voor de definitieve locatie voor onderwijs en binnensport. Tevens bevat dit hoofdstuk aanbevelingen om vervolg te geven aan het ingezette proces voor behoud van een gezond en vitaal verenigingsleven in Baarlo.

11

HISTORISCHE ONTWIKKELING BAARLO

Baarlo, omstreeks 1880

Baarlo, omstreeks 1930

Baarlo, omstreeks 1970

Baarlo, 2021

12

2 HISTORISCHE ONTWIKKELING 2.1 HOOGTELIGGING EN BEPALENDE STRUCTUREN De ontwikkeling van Baarlo en de huidige ruimtelijke structuur zijn ontstaan door de kenmerkende ligging. Het dorp is ontstaan in de middeleeuwen op een hogere zandrug nabij de Maas, waar de doorgaande weg van Kessel naar Venlo een aftakking heeft naar het veer op Steijl-Tegelen. Deze kenmerkende wegenstructuur is heden ten dage nog altijd herkenbaar en bepalend in Baarlo. Uit archeologische vondsten blijkt dat er in het gebied rondom het huidige dorp nederzettingen waren die terug te voeren zijn naar het stenen tijdperk en ijzertijdperk. Ook in de Romeinse tijd was er volop activiteit in dit gebied, wat mede te danken was aan de aanwezigheid van een belangrijke heerbaan als verbinding tussen Nijmegen en Maastricht. Na de Romeinse tijd raakte het gebied in verval en in de eerste eeuwen was er weinig activiteit in deze omgeving. Pas vanaf de achtste eeuw raakte het gebied, op de brede uiterwaarden van de Maas en op de verlande Maasarmen, weer bevolkt. Op de grens van het hoge dekzand en het lage Maasterras ontstaan acht agrarische gehuchten met weilanden en akkers op de vruchtbare, afgezette rivierklei. In omstreeks 1200 wordt het buurtschap Baerle, wat vrij vertaald ‘niet begroeide open plek in het bos’ betekent, voor het eerst genoemd.

Belangrijk voor de ontwikkeling van Baarlo is de aanwezigheid van de Kwistbeek. Meer specifiek de plaats waar de Kwistbeek het Maasterras verlaat. Op deze plek is destijds een watermolen geplaatst die gebruik maakt van het hoogteverschil tussen Kwistbeek en Bosbeek. De aanwezigheid van het waterwerk is daarmee bepalend voor de ontwikkeling van de oude kern van Baarlo, de Sprunk (oude wasplaats), watermolen van Baarlo en het kasteel d’Erp (ontstaan omstreeks 1200) en het omliggende kasteelpark d’Erp. Deze cultuurhistorische waardevolle elementen zijn heden ten dage nog altijd aanwezig en kenmerkend voor Baarlo. Een volgende periode van grote betekenis vormde rond 1800 de aanleg van de Napoleonsbaan, als verbinding van Maastricht via Maaseik en Venlo richting Hamburg. De kaarsrechte, directe weg tussen de steden was van groot belang voor het transport van ‘oorlogsmaterieel’ welke zo snel mogelijk op of van locatie moesten zijn. Deze setting zorgde ervoor dat de weg jarenlang een van de gevaarlijkste wegen van Nederland was. Hoewel deze weg de laatste jaren duidelijk is aangepakt ter verbetering van de verkeersveiligheid en oversteekbaarheid vormt het ruimtelijke zin, maar zeker ook in sociaalmaatschappelijk perspectief nog altijd een belangrijke barrière. Ook in de groei van Baarlo is de Napoleonsweg zeer bepalend geweest.

Bij het realiseren van nieuwe uitleggebieden vanaf de periode 1950 tot omstreeks 2000 is deze weg nimmer ‘overgestoken’. De setting, ingeklemd tussen de Maas en de Napoleonsbaan, heeft dus een grote impact gehad op de ontwikkeling van de stedelijke structuur van Baarlo tot een langgerekte kern. Pas recent (vanaf de eeuwwisseling) vindt er, met de nieuwbouw wijk Kuukven, een duidelijk ontwikkeling plaats ten westen van de oorspronkelijke barrière. Deze oversteek is in basis noodgedwongen omdat een eerder voorziene uitbreiding van Baarlo aan de noordkant in de jaren ‘90 niet is doorgegaan vanwege hoogwaterveiligheid van de Maas. Voor de komende jaren ligt er, gezien de stevige woningbouwopgave in Baarlo, nog focus op ontwikkeling aan de westzijde van de Napoleonsbaan. Kuukven 3e fase is hiervan op dit moment het meest recente voorbeeld.

Hoogteligging Baarlo

13

DORPSONTWIKKELING BAARLO (Bron: Kragten)

14

2.2 GROEI VAN HET DORP De ruimtelijke structuur van Baarlo is de afgelopen decennia wezenlijk veranderd. Van oorsprong is Baarlo een meer organisch gevormde kern langs de linten en uitkomend op de Markt. De Markt met de Petruskerk en het achtergelegen kasteel d’Erp met het omringende park vormt het centrale hart van Baarlo. Dit dorpshart staat in directe verbinding met het lager gelegen Maasdal. De oude kern heeft zich tot de jaren ‘70 ontwikkeld in zuidelijke richting, tot aan de oevers van de Kwistbeek. De langgerekte kern zat op dat moment strak ingeklemd tussen rechtlijnigheid van de Napoleonsbaan en de meanderende rand gelegen aan de Kwistbeek in overgang naar het Maasdal. Vanaf de jaren ’70 vindt er een grote correctie plaats van de stedelijke structuur door de grootschalige, planmatige en rationeel opgezette uitbreidingswijken die aan de overzijde van de Kwistbeek in het lager gelegen Maasdal ontwikkeld zijn. De drie uitbreidingen zijn duidelijk herkenbaar en worden op structuurniveau aan elkaar gekoppeld middels de Kramerstraat en de Hertog van Gelrestraat die in het verlengde van elkaar de verbindende hoofdas vormen. Centraal op deze as ligt het plangebied De Kazing met zijn sociale voorzieningen (onderwijs en binnensport).

Na 2000 vindt er door de veranderende functie en inrichting van de Napoleonsbaan, maar ook de door de beperkingen van verdere uitbreiding richting de Maas, een omslag plaats naar de hoger gelegen gronden ten westen van de oorspronkelijke kern Baarlo. Ook voor de komende jaren ligt hier dus nog een woningbouwopgave. Kijkend naar deze opgave zie je een beweging waarbij er een compactere ruimtelijke structuur ontstaat met wijken die gesitueerd zijn aan beide zijden van de Napoleonsbaan. De Napoleonsbaan wordt hierbij steeds meer een weg ‘door’ de kern en daarmee een onderdeel van de kern. Dit is een duidelijk verschil met het verleden waarbij de weg altijd aan de rand van de kern gelegen was. Hoewel de Napoleonsbaan altijd een belangrijke fysieke barrière zal blijven vormen, transformeert Baarlo van een langgerekte kern ingeklemd tussen harde structuren (De Maas en Napoleonsbaan) naar een meer compacte kern aan de Maas.

Baarlo, Dorpsstraat, jaar onbekend (ingekleurd)

2.3 (SCHOOL)VOORZIENINGEN VOLGEN RUIMTELIJKE ONTWIKKELING De positionering van de schoolvoorzieningen door de jaren heen binnen de kern Baarlo is niet los te zien van de groei van het dorp en als gevolg hiervan de wijzigingen in de ruimtelijke structuur. Rond 1880 werd aan de Markt, centraal in het dorp, het gemeentehuis gebouwd. Naast gemeentehuis deed het gebouw dienst als school en was ook het politiebureau hier gevestigd. In 1906 werd aan de achterzijde van de kerk het klooster aan de Maasstraat gebouwd dat tevens dienst deed als meisjesschool. In de jaren ’50 wordt er aan de Pastoor Geenenstraat, even ten noorden van de Markt, een nieuwe meisjesschool gebouwd en aan de Koningin Julianastraat wordt de eerste landbouwschool opgericht. In 1956 gevolgd door de Engelbewaarder waarin het kleuteronderwijs een plek kreeg. De jaren ’50 zijn ook de jaren waarin Baarlo planmatig begint uit te breiden. De eerste planmatige uitbreidingen lopen tot ver in de jaren ’60. Deze planmatige uitbreiding aan de zuidrand loopt tot aan de Kwistbeek. Na voltooiing van de woningbouw wordt aan de Sprunklaan op de locatie van de huidige bovenbouw van De Diamant, in 1966 de St. Petrusschool (later de Sprunk) opgericht.

Door de groei aan woningen en het aantal inwoners, is de bouw van de nieuwe school noodzakelijk, omdat ook aan de overzijde van de Kwistbeek, ten noorden van kasteel d’Erp en ten westen van de kern grootschalig en planmatig wordt uitgebreid. Dit leidt opnieuw tot de bouw van een schoolgebouw aan de Kwistbeeklaan en de oprichting van sporthal De Kazing. Opnieuw staan de grootschalige ontwikkelingen van Baarlo niet stil blijkens de ontwikkelingen in de jaren ’80 en ’90. Het huidige schoolgebouw van De Diamant wordt daarbij in 1980 aan de Hertog van Gelrestraat gebouwd. In 2004 wordt in hetzelfde gebied de huidige groepering van de schoolvoorzieningen van Baarlo een feit door de vernieuwbouw van de school De Bollenberg (voorheen de Sprunk) en tegenwoordig basisschool De Omnibus. De opening van De Omnibus betekent ook het einde van basisonderwijs in het gebouw van de Engelbewaarder.

Obliekfoto De Kazing

15

16

3 OPGAVES VOOR BAARLO 3.1 INLEIDING In de navolgende paragrafen wordt ingegaan op een aantal belangrijke opgaves voor Baarlo. Het zijn opgaves die de komende decennia op structuurniveau bepalend zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling van Baarlo. Deze opgaves definiëren op hoofdlijnen de invulling van gebieden. Geven richting aan bepalende structuren en stromen én bepalen daarmee ook mede de locatiekeuze voor nieuwe functies. Het zijn uiteenlopende opgaves die soms heel specifiek zijn voor Baarlo, zoals bijvoorbeeld de hoogwaterveiligheidsopgave. Veelal betreft het echter brede maatschappelijke, ecologische en economische opgaves die om ruimte vragen in en rondom stedelijk gebied. In deze ontwikkelvisie komen de volgende opgaves aan bod: -

Hoogwaterveiligheid Woningbouwopgave in Baarlo Klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid Recreatie en toerisme Voorzieningen Mobiliteit

Vanzelfsprekend zijn er nog diverse andere opgaves die relevant zijn bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen denk bijvoorbeeld aan de energietransitie en het vergoten van circulariteit. Dit zijn echter opgaves die in, het kader van de voorliggende ontwikkelvisie, een minder sturende rol hebben op het structuurniveau van de ruimtelijke ontwikkeling van Baarlo. Vanzelfsprekend zijn het wel kaderstellende opgaves bij de verdere invulling van gebieden en locaties. Deze opgaves staan bij een ruimtelijke ontwikkeling niet op zich zelf. Hoe belangrijk elke opgave afzonderlijk ook is, het is nooit het enige dat van belang is. Andere opgaves zijn vaak net zo belangrijk of zelfs belangrijker. En dan zijn er ook nog zaken die buiten de genoemde opgaves vallen zoals sociale en economische urgenties. In dit geval de huisvesting van onderwijs en binnensport. Juist deze urgenties vormen vaak de belangrijkste aanleiding om een ontwikkeling in een gebied in gang te zetten. Doel van deze ontwikkelvisie is dan ook de verschillende opgaves in perspectief te plaatsen en zo te komen tot gewogen oplossingen.

17

KERNRANDZONE BAARLO-OOST

18

3.2 HOOGWATERVEILIGHEIDSOPGAVE Baarlo is een uniek dorp. Door haar ligging op een hoge rug in het rivierdal van de Maas kent het dorp een bijzondere geschiedenis waarin het leven met de Maas altijd centraal heeft gestaan. Dat is te zien in haar bebouwingsstructuur, die in de basis afwijkt van alle andere dorpen in Peel en Maas, in het grondgebruik, waarbij eeuwenlang het vruchtbare slib van de rivier een vruchtbare bodem bleek voor de landbouw en in haar rijke cultuurhistorie, met haar kastelen, kunsthistorie en gemeenschapszin. Economie en het functioneren van de rivier zijn hier altijd met elkaar vervlochten geweest. Waar veel historische kernen vanuit een centrum door de jaren heen concentrisch groeiden, is in Baarlo de groei primair bepaald door de ligging van de hoge ruggen en terrassen rondom de kerk. Hierdoor is een bijzondere structuur ontstaan waarbij de kern van noord naar zuid, de terrassenstructuur volgend, groene inslagen heeft tot aan het centrum. De laagtes werden van oorsprong niet bebouwd, in de wetenschap dat deze kwetsbaar waren voor overstromingen van de beken en de rivier. Pas na de Tweede Wereldoorlog is ook op de lagere delen gebouwd uit de noodzaak om te voldoen aan de grote woningbehoefte. Dit is dan ook de reden dat na de hoogwaters van 1993 en 1995 dijken werden aangelegd in het laagterras.

Deze ingreep heeft en grote impact gehad op de ruimtelijke structuur en het unieke karakter van het dorp. Feitelijk is door het bouwen van de dijken, het leven met de rivier voor een deel losgelaten en is een strijd gestart om het hoogwater te weren. De oorspronkelijke vervlochtenheid van functies is losgelaten, maar ook de unieke structuur verliezen we langzaam uit het oog als gevolg van het bebouwen van laagtes, vanuit de gedachte dat de dijken het water altijd zullen keren. Naast de impact van de dijk is er nog een beweging waar te nemen in het laagterras, die het unieke karakter onder druk zet. De noodzaak na de tweede wereldoorlog om de voedselproductie snel te verhogen leidde in eerste instantie tot een aantal ruilverkavelingen, en vanaf de jaren negentig tot seizoensverlenging door kassenbouw. Deze beweging in de agrarische sector heeft de kleinschaligheid van het terrassenlandschap veranderd, en met de introductie van de glastuinbouw voor delen zelfs doen verdwijnen. In de laatste jaren zien we dat de grenzen van het landbouwsysteem, mede als gevolg van de klimaatveranderingen (en de beperkingen in het Maasdal om nog verder uit te breiden als gevolg daarvan) zijn bereikt. Tuinders geven aan geen nieuwe investeringen in glas te doen in het laagterras, en intensief agrarisch gebruik wordt steeds complexer in dit gebied.

DIJKVERSTERKING BAARLO De huidige dijk beschermt de dorpskern Baarlo en het landelijke gebied ten noorden hiervan. Op dit moment is de dijk niet hoog, sterk en stabiel genoeg om Baarlo en Hout-Blerick ook in de toekomst goed te beschermen tegen hoogwater. De dijk moet worden verhoogd, verlegd en er moeten nieuwe dijken worden aangelegd. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Provincie Limburg, de gemeenten Peel en Maas en Venlo en Waterschap Limburg werken samen aan het project Baarlo – Hout-Blerick. Het programma Baarlo – Hout-Blerick kent de volgende opgaven: - Dijkversterking van de huidige kering in Baarlo Midden. - Aanleg nieuwe kering in Baarlo Zuid met aansluiting op hoge grond. - Dijkverlegging (systeemmaatregel) in Baarlo Noord - Hout-Blerick (Laerbroeck) om voldoende ruimte aan de Maas te bieden die op andere plekken door dijkversterkingen wordt weggenomen. - Beekherstel Kwistbeek om betere omstandigheden te creëren voor planten en dieren die van oorsprong in de beek thuishoren. - Aanleggen van kwelgeulen om verdwenen leefgebieden van waterplanten en -dieren in en langs de Maas weer zoveel mogelijk terug te brengen. - Gebiedsontwikkeling Hummerenweg, om te komen tot een verandering van het gebied waarbij de herinrichting van het gebied en de sloop van kassen centraal staan.

- Aanpassen evacuatieroutes om bij hoogwater tijdig en veilig te kunnen evacueren. De realisatie van de dijkversterking (realisatie wordt beoogd in 2027) geeft nieuwe kansen voor het versterken van de kernrandzone tussen de huidige kern van Baarlo en de nieuwe dijk met daarachter de Maas.

Voornoemde beweging in combinatie met de beoogde dijkversterkingsopgave vragen om een strategische benadering voor de toekomst van deze kernrandzone. Waar zetten we op in, hoe blijft Baarlo uniek en waardevol, en wat kunnen we daar als overheid in betekenen? Het ligt voor de hand, om in de zoektocht naar een nieuw perspectief voor dit gebied, de unieke waarden van het dorp weer duidelijk naar voren te brengen: de terrassenstructuur, de hoge zandruggen, de groene inslagen die van noord- en zuidzijde het dorp inlopen, alsook een verstandige strategie voor het gebied achter de kering op het laagterras. Het leven met de Maas herintroduceren, met oog voor de klimaatverandering, dus in een nieuwe jas. In dit kader loopt er een apart traject waarbij er gebiedsgericht gekeken wordt naar de herontwikkeling van de Hummerenweg en omgeving.

19

DIJKVERSTERKING BAARLO

20

3.3 WONINGBOUWOPGAVE KADERS VOOR WONINGBOUW Baarlo heeft een stevige woningbouwopgave. Zo is er in de periode tot 2030 behoefte aan circa 250 nieuwe woningen. Hierbij ligt de focus op het bouwen van woningen voor verschillende doelgroepen. In de visie ‘Vitaal Wonen’ van de gemeente Peel en Maas wordt de behoefte qua doelgroepen en prijsklassen uiteengezet. Deze visie bevat tevens uitgangspunten die ervoor moeten zorgen dat er sprake is van een duurzaam woningaanbod in gezonde en vitale wijken.

1.

WONINGBOUW BINNEN DE KERN Opgaves -

Wonen duurzaam in balans

Dit gaat over het bouwen van de juiste woningen, afgestemd op doelgroepen en aantallen, zowel binnen de kern als daarbuiten.

Voorbeelden -

2.

Zorgen voor elkaar

Het creëren van randvoorwaarden waardoor het mogelijk is dat mensen zo lang mogelijk in de eigen omgeving blijven wonen. Dit vraagt enerzijds om de juiste woning, maar ook om de juiste omstandigheden als het gaat over de fysieke en sociale leefomgeving.

-

-

3.

Wonen op de juiste plek

Dit gaat over het in perspectief bekijken van woningbouw in relatie tot andere opgaves binnen de gemeenschap. Soms biedt de woningbouwopgave kansen om te komen tot het oplossen van leegstand of transformatie van panden. Dit is bijvoorbeeld het geval in de centrumranden waar een oplossing gevonden moet worden voor de winkelleegstand. Het juiste aantal woningen, van de juiste kwaliteit op de juiste locatie (ruimtelijk aanvaardbaar) kan helpen om vraag en aanbod in balans te brengen. Op andere plekken kan de oplossing juist gevonden worden door het weghalen (of niet bouwen) van woningen om ruimte te bieden aan andersoortige invullingen zoals parkeren, vergroening (kwaliteitsverbetering) en klimaatadaptatie. Invullingen die de fysieke en sociale kwaliteit van de gemeenschap in Baarlo ten goede komen.

4.

Versterken van de ruimtelijke kwaliteit / kwaliteit van de leefomgeving Verduurzamen van woningvoorraad Omvormen van functies Klimaatadaptatie en groen Oplossen van knelpunten (verkeer, parkeren).

Klimaatadaptief en energieneutraal wonen.

Omvormen van (maatschappelijke)functies of detailhandel naar wonen Oudere bebouwing (niet duurzaam) slopen en vervangende nieuwbouw met toevoeging van een aantal extra woningen Slopen van bebouwing en creëren van extra ruimte voor groen, door het vervangen van grondgebonden woningen naar appartementen.

Bron: ANP / Flip Franssen, https://www.bnr.nl/nieuws/economie/10478918/ leegstand-winkels-binnenstad-daalt

Aanpassing aan ons klimaat is noodzakelijk. Dit vraagt om duurzame woningbouw. Zowel in het energieverbruik als de opwek hiervan. In het materiaalgebruik, maar ook in de bijdrage aan klimaatadaptatie (opvangen van hemelwater en groeninrichting) en biodiversiteit. Kijkend naar de klimaatopgave dan heeft het Rijk besloten dat aspecten als bodem en water sturend worden bij het maken van ruimtelijke keuzes. Dit betekent dat we voor de bouw van woningen nadrukkelijk op zoek gaan naar minder kwetsbare plekken. Concreet voor Baarlo concentreert deze zoektocht zich dan op de hogere gronden.

WONINGBOUW BUITEN DE BESTAANDE KERN

BOUWEN BINNEN- EN BUITEN DE BESTAANDE KERN

-

Wanneer voornoemde principes, gekoppeld aan de woningbehoefte, worden vertaald naar Baarlo dan is zowel inbreiding (bouwen binnen de bestaande kern) als uitbreiding (bouwen buiten de bestaande kern) noodzakelijk. Naar verwachting zal 20% -30% van de bouwopgave in Baarlo binnen de bestaande kern gerealiseerd worden. In relatie tot het behoud van ruimtelijke kwaliteit in de kern zal het overgrote deel van de bouwopgave 70% - 80% buiten de bestaande kern, op de hoger gelegen gronden, moeten plaatsvinden.

Opgaves -

-

Bouwen op de hoger gelegen gronden (waterveiligheid) Bouwen met aandacht een gezonde leefomgeving Een ruimtelijke kwaliteit en stedenbouw die past bij het dorpse karakter Ruimte voor groen en het klimaat Bouwen voor doelgroepen.

Voorbeeld Nieuwbouwwijk Kuukven 3e fase

21

KLIMAATADAPTATIE

22

3.4 KLIMAATADAPTATIE, BIODIVERSITEIT EN GEZONDHEID KLIMAATADAPTATIE

GEZONDHEID

Doordat het klimaat verandert, zijn er meer weersextremen. Er komen meer stortregens, zwaardere stormen of juist lange drogere en hete perioden. Aanpassing aan het veranderende klimaat, klimaatadaptatie, is een nationale opgave met een primair gebiedsgerichte en lokale uitwerking.

De helft van de volwassenen heeft overgewicht of obesitas, het percentage kinderen en jongeren die te zwaar zijn stijgt, stressklachten onder jongeren nemen toe en veel ouderen voelen zich eenzaam. Kortom gezondheid is een belangrijk maatschappelijk thema. Een gezonde leefomgeving wordt dan ook steeds belangrijker!

Een voorbeeld van klimaatadaptatie in Baarlo, het verstevigen van dijken, is reeds toegelicht in paragraaf 3.2. Aanvullend hierop is het ook noodzakelijk om binnen de bestaande kern meer groen en waterberging te realiseren als antwoord op hitte, extreme neerslag en/of droogte. Met name in wijken die gebouwd zijn vanaf de jaren ‘60 tot en met de jaren ‘90 is sprake van veel verstening en weinig groen. Dit geldt ook voor Baarlo. Juist in deze gebieden is er sprake van hittestress en is er veelal ook sprake van wateroverlast. In Baarlo liggen er kansen voor het realiseren van een robuust groenblauw netwerk. De aanwezigheid van de Kwistbeek en de Bosbeek spelen hierin een belangrijke rol. Bij hevige regenval voeren ze het water snel af en in warme periodes zorgen ze voor verkoeling. Op structuurniveau is het dan ook wenselijk om meer ruimte te geven aan deze beeklopen (voor een deel is dit al gebeurd) en hier met groenstructuren op aan te sluiten. Specifiek voor Baarlo geldt dat het versterken van de unieke aanwezige landschapsstructuren een uitgelezen meekoppelkans biedt om ook de klimaatopgave in te vullen. Denk hierbij aan de beweging naar extensivering, meer natuurontwikkeling en het terugbrengen van kleinschalige landschappen.

Bij het versterken van structuren kan ook de aanhaking gezocht worden met de opgave om langs de Terrassenmaas te investeren in het herstel en ontwikkeling van kwelmilieus. Vanzelfsprekend geldt ook bij het realiseren van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op andere locaties in en rondom Baarlo de opgave om robuuste groenblauwe structuren te realiseren of aansluiting te zoeken met deze bestaande structuren.

BIODIVERSITEIT

Een groene omgeving draagt bij aan een betere mentale gezondheid. Nodigt uit om te bewegen, te ontspannen en te ontmoeten. Daarmee speelt een groene omgeving een belangrijke rol bij het verminderen van diverse gezondheidsklachten (overgewicht, diabetes type 2, hart- en vaatziekten) en verbeteren prestaties bij veel contact met groen. Bij herontwikkelingsopgaves en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen aan de randen van de kern is het, vanuit gezondheid, dan ook belangrijk om robuuste groenblauwe structuren te realiseren.

3.5 RECREATIE EN TOERISME Een bezoek aan het karakteristieke Baarlo is meer dan de moeite waard. Het dorp staat, met de aanwezigheid van de vier kastelen, bekend als kastelendorp. De markt in de historische dorpskern van Baarlo is het start- en eindpunt van een aantal recreatieve wandel- en fietsroutes. Routes die bezoekers rondleiden langs de belangrijkste bezienswaardigheden die Baarlo en haar omgeving te bieden hebben. De unieke ligging tussen Peel en Maas maken dat ook het diverse landschap aantrekkingskracht heeft op bezoekers. Naar de toekomst toe ligt er een uitdaging om het recreatie en toerisme in het dorp te versterken. Een aantrekkelijk centrum waar inwoners en bezoekers graag komen om elkaar te ontmoeten en te verblijven draagt hier zeker aan bij. Daarnaast liggen er kansen in het versterken van aantrekkelijke en veilige routestructuren die de verschillende plekken van betekenis (kastelen, monumenten, culturele functies en horeca) met elkaar verbinden.

Biodiversiteit gaat wereldwijd achteruit. Op elk niveau kan een bijdrage geleverd worden aan het behoud van soorten en het versterken van natuurbeleving. Dit geldt voor zowel het landelijke gebied als het stedelijke gebied en in de kernrandzone die de overgang tussen beide gebieden vormt. In de oplossingssfeer wordt gezocht naar het versterken van de robuuste groenblauwe structuren, ook kan hierbij aansluiting gezocht worden bij de klimaatadaptatiedoelen. Specifiek in stedelijk gebied kan belangrijke biodiversiteitswinst behaald worden door de aanleg van stedelijk groen (in openbaar gebied maar ook in de eigen tuin). Belangrijk hierbij is de keuze voor de juiste beplanting en de wijze van ecologisch beheer. Ook gebouwen, schoolpleinen en waterpartijen kunnen een bijdrage leveren.

23

VOORZIENINGEN BAARLO

24

3.6 CENTRUM, VOORZIENINGEN EN (MAATSCHAPPELIJKE) ACCOMMODATIES Een van de uitdagingen voor de toekomst van Baarlo is het behoud van commerciële en/ of maatschappelijke voorzieningen en het verenigingsleven. Hierbij gaat het enerzijds over het centrum van Baarlo met het winkelaanbod, de horeca en aanverwante functies. Anderzijds gaat het ook over de (maatschappelijke) accommodaties die gebruikt worden door de vele culturele- en sportverenigingen die Baarlo rijk is. Kijkend naar maatschappelijke trends en ontwikkelingen zijn er uitdagingen om ook in de toekomst een goed voorzieningenniveau en verenigingsleven (met de daarbij behorende accommodaties) voor het dorp te behouden.

CENTRUM EN BEDRIJVIGHEID Het winkellandschap verandert en de (internet)concurrentie is stevig. Het aantal winkels neemt af en panden worden getransformeerd tot woning. Inwoners zijn blij met de voorzieningenmix, maar kiezen ook regelmatig voor andere aankoopplaatsen om te winkelen en ook om boodschappen te doen. Dit vraagt om keuzes. Clustering van voorzieningen zal nodig zijn combinatiebezoeken te creëren en bezoekers vast te houden in het centrum. Het vasthouden van bezoekers vraagt ook om verblijfkwaliteit en ontmoetingsfuncties. Het historische centrum en met name het gebied rondom de Markt bieden hiertoe kansen om de bezoekers te verleiden en binden. Qua bedrijvigheid beschikt Baarlo over bedrijventerrein bij de Bong. Voor dit bedrijventerrein is naar de toekomst toe geen uitbreiding voorzien. Wel liggen er naar de toekomst kansen om te komen tot herontwikkeling / verduurzaming binnen de bestaande contouren van het gebied. Naast de geclusterde retail en bedrijvigheid beschikt Baarlo over een aantal solitaire bedrijven, zowel op het gebied van detailhandel als industrie.

VERENIGINGSLEVEN Verenigingen zijn het kloppend hart van onze samenleving. Ze zorgen ervoor dat zaken voor elkaar komen, in het belang van de leden maar veelal ook in het algemeen belang. Het kader van voorliggende studie heeft Stichting Vorkmeer, samen met het Dorpsoverleg Baarlo, met diverse verenigingen en stichtingen gesprekken gevoerd om inzicht te krijgen in de vitaliteit (hoofdstuk 6). In algemene zin geldt dat er nog altijd sprake is van een vitaal cultureel- en verenigingsleven in Baarlo. Toch zijn er zorgen en uitdagingen als het gaat over de toekomst van het verenigingsleven. Ingegeven door onder de vergrijzing en individualisering van de samenleving komt ook het verenigingsleven onder druk te staan. Belangrijke algemene uitdagingen voor het verenigingsleven zijn: - Vasthouden van het ledenaantal - Werven van vrijwilligers - Invullen van bestuursfuncties - Financieel gezond blijven - Bieden van kwaliteit (technisch kader, goede faciliteiten, en passende accommodaties). Baarlo heeft op dit moment een rijk cultureel- en verengingsleven. Het is zaak om dit, in het licht van voornoemde uitdagingen, naar de toekomst toe vast te houden. Krachtenbundeling en samenwerking zal op termijn nodig zijn om als vereniging gezond en vitaal te blijven en zo ook het gevarieerd aanbod in stand te kunnen houden.

ONDERWIJS In Baarlo zijn er twee basisscholen, De Diamant en De Omnibus. Beide basisscholen hebben elk een eigen lesconcept en zijn daarmee duidelijk verschillend ten opzichte van elkaar. Het gebouw van De Omnibus is relatief nieuw (2005). De Diamant zit in twee gebouwen. De bovenbouw van basisschool De Diamant (Sprunklaan) zit in een relatief nieuw gebouw (2004) terwijl de onderbouw (Hertog van Gelrestraat, 1979) zowel functioneel als technisch om aanpassingen vraagt. Vanuit huisvesting heeft De Diamant een duidelijke wens om zowel onder- als bovenbouw te centreren op één locatie. Gedurende het proces om te komen tot gebiedsvisie De Kazing (januari 2022) is er uitgebreid gesproken met beide schoolbesturen. Qua leerlingprognoses gaven beide scholen destijds aan dat men voor de komende jaren verwacht dat het aantal leerlingen stabiel zal blijven. Beide scholen geven aan dat het aantal klassen per schooljaar kan schommelen. Qua huisvestingsbehoefte gaven beide scholen aan meerwaarde te zien in de ontwikkeling van een Integraal Kindcentrum (IKC). Een plek die een integraal antwoord geeft op de ambities voor onderwijs, zorg en opvang van kinderen. Dit alles binnen een gezonde, veilige en plezierige omgeving. Het IKCconcept wordt nader toegelicht in hoofdstuk 5.

Hierbij dient opgemerkt te worden dat voorafgaand aan het opstellen van gebiedsvisie De Kazing (januari 2022) de focus lag op ontwikkeling van dit IKC-concept binnen het gebied de Kazing. Vanuit dit perspectief zou basisschool De Omnibus in haar eigen gebouw blijven én zou er aangrenzend een IKCvoorziening gerealiseerd worden, met daarin basisschool De Diamant. Binnen dit IKC-concept zou dan mogelijk ook een nieuwe binnensportvoorziening gerealiseerd worden. Kijkend naar de huidige bezetting van Sporthal De Kazing, dan vormen beide basisscholen immers een belangrijke gebruikersgroep. De wettelijke verplichting van de aanwezigheid van een binnensportvoorziening in de nabijheid van basisschoolonderwijs maakt de combinatie van beide voorzieningen logisch. Van deze IKC-voorziening kunnen beide scholen dan gebruik maken. Het hebben van beide scholen en binnensport in elkaars nabijheid geeft de meerwaarde dat beter kan worden ingespeeld op een duurzaam gebruik van de accommodatie. Bijvoorbeeld bij het onderling uitwisselen van leslokalen of bij het gebruik van kinderopvang. Beide schoolbesturen hebben kennisgenomen van de conclusies van gebiedsvisie De Kazing en zijn op de hoogte gehouden van het dorpsproces dat nadien is opgestart.

Zoals reeds toegelicht wordt hierbij gekeken naar andere mogelijke locaties, die meerwaarde bieden voor Baarlo, daar waar het gaat om de ontwikkeling van een brede IKC-voorziening. In de zoektocht naar deze alternatieve locaties is nadrukkelijk gekeken naar de mogelijkheid om beide scholen en binnensport in de toekomst onder één dak onder te brengen. In hoofdstukken 5 en 7 wordt dit nader toegelicht.

25

26

3.7 MOBILITEIT COMMERCIËLE EN MAATSCHAPPELIJKE ACCOMMODATIES De ontwikkelingen in het culturele- en verenigingsleven hebben ook effect op de (maatschappelijke) accommodaties waarvan gebruik gemaakt wordt. Baarlo heeft de beschikking over verschillende commerciële- en maatschappelijke accommodaties. In en rondom het centrum liggen bijvoorbeeld MFC, de Engelbewaarder, jongerencentrum Sjiwa en Zaal Unitas. Sporthal De Kazing biedt onderdak aan diverse binnensportverenigingen. Daarnaast biedt deze accommodatie ook ruimte aan bijvoorbeeld Drum-Brassband ‘Voorwaarts’ Baarlo. Grenzend aan De Kazing ligt de accommodatie van Beugelclub de Flatsers. In het gebied de Kazing is tevens het onderwijs gevestigd met de schoolgebouwen van De Omnibus en De Diamant (onderbouw). De bovenbouw van de Diamant is gevestigd in de locatie aan de Sprunklaan. Naast deze accommodaties zijn er verschillende locaties in en rondom Baarlo voor bijvoorbeeld tennis, voetbal, Jong Nederland en de schutterij. Naast de bestaande accommodaties ontstaat er met de mogelijke herbestemming van de Sint-Petruskerk een nieuwe locatie waar (maatschappelijke) functies een plek kunnen krijgen. Kijkend naar de toekomst is het van belang dat een duurzaam, modern maar ook betaalbaar aanbod van voorzieningen beschikbaar is in Baarlo.

Een uitdaging gezien het feit dat een aantal accommodaties, gezien de levensduur, op (korte) termijn om grote investeringen vraagt. Ook hier zal krachtenbundeling en samenwerking nodig zijn naar de toekomst om moderne, duurzame en goed bezette (duurzame exploitatie) accommodaties te creëren.

Baarlo is ontstaan rondom de kenmerkende wegenstructuur met de Napoleonsbaan (N273) als doorgaande noord-zuidverbinding en de aftakking richting Steyl (via het veer). Door deze goede geografische ligging is Baarlo kunnen groeien tot haar huidige omvang. Zoals reeds eerder toegelicht concentreert de groei van het dorp zich de afgelopen decennia met name aan de westzijde van Baarlo. De Napoleonsbaan zorgt daarmee in toenemende mate voor een fysieke, maar zeker ook sociale en mentale, belemmering voor het dorp. In de wetenschap dat de stevige woningbouwopgave van Baarlo zich de komende jaren met name zal concentreren op de hogere gronden aan de westzijde van de N273, zal deze barrièrewerking van deze weg alleen maar verder toenemen. Naast het dilemma van de N273 spelen er binnen de kern een aantal locaties die op structuurniveau aandacht vragen. Dit betreft het gebied De Kazing, het centrum van Baarlo, de ontsluiting van sportvelden bij de Meeren (via de Bong) en de ontsluiting van het industrieterrein via de Bong. In algemene zin is er een brede behoefte aan een veilige doorgaande verbinding voor langzaam verkeer (fietser en voetganger) om de diverse knelpuntlocaties duurzaam te ontlasten. Dit geldt zowel voor de bereikbaarheid voor de inwoners als voor het duurzaam versterken van doorgaande toeristische routestructuren.

Dit vraagt om keuzes. - Waar kunnen welke functies slim gecombineerd worden? - Waar gaan we investeren (bestaande locaties en/of nieuwbouw)? - Welke plekken gaan we afstoten en omvormen? Bij het maken van deze keuzes is het van groot belang dat we inzicht hebben in de vitaliteit van het Baarlose verenigingsleven en dat er een breed besef ontstaat dat we gezamenlijk met elkaar voor deze uitdagingen staan.

27

KNELPUNTENANALYSE MOBILITEIT

28

3.6.1

LOCATIE DE KAZING -

3.6.2

LOCATIE CENTRUM -

3.6.3

Verkeersroutes Functie Grotestraat Laden en lossen Markt (schakelfunctie) Toegankelijkheid minder valide

LOCATIE SPORTVELDEN -

Hoeveelheid verkeer op piekmomenten Weginrichting Veiligheid voetganger en fietser Parkeren

3.6.4

Weginrichting De Bong Veiligheid voetganger en fietser

LOCATIE INDUSTRIETERREIN -

Weginrichting De Bong Veiligheid voetganger en fietser Ontsluiting industrieterrein

29

ONTWIKKELVISIE BAARLO

30

4 ONTWIKKELVISIE BAARLO Op basis van de analyse in het voorgaande hoofdstuk volgt hier de ontwikkelvisie voor Baarlo. Deze ontwikkelvisie bevat een zeven speerpunten die gezamenlijk een ruimtelijk kader bieden bij de toekomstige ontwikkelingen in Baarlo. Aan deze ontwikkelvisie dient derhalve getoetst te worden bij ontwikkeling van nieuwe fysiek-ruimtelijke ontwikkelingen in en rondom Baarlo Specifiek geldt deze ontwikkelvisie dan ook als leidraad voor het maken van onderbouwde locatiekeuzes voor de ontwikkeling van brede maatschappelijke voorzieningen.

SPEERPUNT 1: VISIE OP WONINGBOUW Baarlo heeft de komende decennia nog een stevige woningbouwopgave. Een deel van deze woningbouwopgave wordt gerealiseerd binnen de bestaande contouren van het dorp. Hierbij is het van belang dat het bouwen van woningen binnen de kern ook waarde toevoegt aan het dorp.

SPEERPUNT 2: DIJKVERSTERKING Aan de oostzijde van Baarlo ontstaat in de toekomst, met de komst van de dijkversterking, ruimte voor de ontwikkeling van de kernrandzone. Het versterken van het landschap staat hierbij centraal. Hierbij ontstaan nieuwe kansen voor recreatie en toerisme, maar ook voor herontwikkeling van bestaande functies. In dit kader is bijvoorbeeld, in een parallel proces, gestart met de gebiedsontwikkeling van de Hummerenweg en omgeving. SPEERPUNT SAMENGEVAT: • Hoogwaterveiligheid. • Ruimte voor het (gebiedsgericht) omvormen van bestaande functies. • Kansen voor recreatie en toerisme. • Géén grootschalige en planmatige woningbouw. • Behoud en ontwikkeling van het landschap staat centraal.

Waarde toevoegen kan doordat woningbouw een oplossing kan bieden bij bestaande problematieken, bijvoorbeeld op het gebied van leegstand (functieverandering) of op plekken waar, door sloop-nieuwbouw, wordt ingezet op het verduurzamen van de woningvoorraad. Belangrijk bij het bouwen van nieuwe woningen binnen de bestaande kern is het rekening houden met het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Hiermee bedoelen we dat er voldoende (fysieke) ruimte moet zijn voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. Begrippen die zorgen dat het op de lange termijn nog altijd prettig wonen is in Baarlo. De woningbouw dient daarnaast, qua schaal en maat, ook te passen binnen het dorpse karakter van Baarlo. Daarnaast heeft der Rijksoverheid bepaald dat water en bodem sturend worden bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit vraagt zoals beschreven om meer ruimte voor groen binnen de bestaande kern. Anderzijds betekent dit dat we terughoudend moeten zijn met nieuwbouw in de uiterwaarden van rivieren. Kijkend naar nieuwe uitbreidinglcoaties voor woningbouw dan ligt de focus op ontwikkeling op de hogere gronden. Hierbij ligt het primaat van de opgave aan de westzijde van de Napoleonsbaan (N273). Van belang bij nieuwbouw is het bouwen van gezonde en groene wijken, passend binnen de dorpse schaal en maat.

Nieuwe woonlocaties dienen daarmee, naast eisen op het gebied van duurzaamheid en energie, ook te antwoorden op opgaves op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. SPEERPUNT SAMENGEVAT: • Stevige woningbouwopgave. • Woningbouw binnen de kern draagt bij aan oplossen van opgaves. • Water en bodem worden sturend waardoor bij nieuwe grootschalige woningbouw gezocht wordt naar plekken op de hogere gelegen gronden aan de westzijde van Baarlo. • Nieuwe woningbouwplannen dienen qua maat en schaal te passen binnen het dorpse karakter van Baarlo. • Nieuwe woningbouwplannen spelen in op opgaves op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid.

SPEERPUNT 3: VEILIGE LANGZAAM VERKEERSVERBINDINGEN In de huidige situatie is er een aantal locaties in en rondom Baarlo waar, voor het dorp, belangrijke (maatschappelijke) functies hun plek hebben. Denk hierbij aan buitensport, binnensport, onderwijs, detailhandel (centrumfuncties) en overige commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Deze voorzieningen zijn zowel gelegen aan de westzijde als aan de oostzijde van de Napoleonsbaan. Vanuit de historische groei liggen de meeste voorzieningen (waaronder het centrum) aan de oostzijde. Kijkend naar de (woningbouw)ontwikkeling van Baarlo in relatie tot de huidige (infra)structuur. Dan groeit hierbij de roep om een duurzame, sociaal-veilige, ongelijkvloerse langzaam verkeersverbinding tussen Oost- en West-Baarlo, een verbinding die de Napoleonsbaan kruist. Deze ongelijkvloerse verbinding draagt niet alleen bij aan de veiligheid maar ook aan het versterken van de sociale samenhang in het dorp én het verbinden van de verschillende functies. De toekomstige groei van Baarlo zorgt ervoor dat ook deze behoefte aan een veilige en doorgaande langzame verkeersverbinding toeneemt. We voorzien in dit kader een doorgaande structuur die sportvelden bij De Meeren verbindt met het centrum van Baarlo. De beoogde route (op structuurniveau ingetekend) verbindt hiermee de belangrijkste publieke voorzieningen van het dorp.

Daarnaast kan deze route worden gebruikt in het toeristisch-recreatieve knooppuntennetwerk en draagt het bij aan het versterken van het toeristisch-recreatieve profiel van Baarlo. Als doorgaande route voor langzaam verkeer ontlast deze verbinding daarmee direct ook andere knelpuntlocaties in Baarlo, daar waar het gaat over mobiliteit in relatie tot de toekomstige ontwikkeling van het dorp. SPEERPUNT SAMENGEVAT: • Veilige ongelijkvloerse route tussen Oost- en West-Baarlo voor fietsers en voetgangers. • Ontsluiten van alle locaties met belangrijke (maatschappelijke) voorzieningen. • Grootschalige woningbouw buiten de kern vindt plaats op de hogere gelegen gronden aan de westzijde van Baarlo. • Versterken van veiligheid en sociale samenhang (leefbaarheid Baarlo). • Versterken toeristisch-recreatieve knooppuntennetwerk.

31

SPEERPUNT 4: VERSTERKEN VAN DE RUIMTELIJKE KWALITEIT Baarlo dient een antwoord te geven op belangrijke maatschappelijke opgaves die de fysieke leefomgeving raken. Of het nu gaat om klimaatadaptatie, de energietransitie, het versterken van de biodiversiteit of het stimuleren van gezondheid en bewegen in de openbare ruimte. In voorliggende rapportage hebben we deze opgaves samengevat in het kader van versterken van de ruimtelijke kwaliteit. De oplossingsrichting kan veelal worden gevonden in het vergoenen van de fysieke leefomgeving. Hierbij ligt de sleutel enerzijds bij het versterken van de kwaliteit in de openbare ruimte. Anderzijds ligt ook een belangrijk deel van de oplossing bij inwoners en ondernemers, daar waar het gaat over het versterken van de kwaliteit van het eigen pand en perceel. Specifiek voor de openbare ruimte ligt er de uitdaging in het realiseren van voldoende robuuste plekken met kwalitatief hoogwaardig groen. Met name de plekken waar overlast ervaren wordt én de plekken waar gevoelige functies liggen (zorg en onderwijs) verdienen hierbij extra aandacht. Kansen liggen er met name in het versterken van bestaande groenblauwe structuren (zoals bijvoorbeeld de Kwistbeek en de Bosbeek). Ook het onderling verbinden van de verschillende groene plekken draagt bij aan de ontwikkeling van een robuust systeem.

SPEERPUNTEN SAMENGEVAT: • Inzetten op ontwikkeling van robuuste groenblauwe structuren zowel in de kern als daarbuiten. • Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen ruimte bieden aan maatschappelijke opgaves • Inzetten op vergroenen, met name rondom gevoelige functies. • Benutten van kansen die liggen bij inwoners en ondernemers.

SPEERPUNT 5: TOEKOMSTPERSPECTIEF BAARLO CENTRUM Het winkellandschap is volop in beweging. Verschillende landelijke trends, zoals de opkomst van de e-commerce, zijn daarvoor verantwoordelijk. Deze trends en ontwikkelingen zijn ook van invloed op het centrum van Baarlo. Daarnaast zijn er een aantal specifieke voor Baarlo geldende opgaven en kansen. Denk hierbij aan: • Het toekomstige gebruik van de parochiekerk H. Petrus • Ontwikkelingen rondom het zorgcentrum Hof Ter Borcht • De capaciteit van centrum de Engelbewaarder • De inrichting van de Grotestraat vraagt om een verbeterslag • Bedrijfsopvolging van winkeleigenaren • De toegankelijkheid van het centrum voor de diverse gebruikersgroepen (auto’s, fietsers, voetgangers • De opgave om woningen te realiseren, ook in het centrum van Baarlo Om invulling te geven aan voornoemde opgaves is in een parallel proces door Ginder een centrumvisie met uitvoeringsprogramma opgesteld. De centrumvisie moet zorgen voor een samenhangende versterking van het centrum en richting geven aan de opgaven waar het centrum voor staat. Met als doel een vitaal centrum met toekomstperspectief voor ondernemers waardoor de inwoners van Baarlo blijven beschikken over een ruim voorzieningenpakket. SPEERPUNT SAMENGEVAT: • Voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van het dorp. • Het winkellandschap verandert en Baarlo moet meebewegen.

• Baarlo centrum heeft alles in zich om zich te ontwikkelen van place to buy naar place to meet (het verleiden van inwoners en toeristen tot een langer verblijf in het centrum). • Een vitaal centrum vraagt om concentratie van winkels en voorzieningen. • De troef van sfeer en beleving kan nog meer uitgespeeld worden. • Een breed perspectief op Baarlo is nodig om te komen tot een duurzaam toekomstperspectief voor het winkellandschap. Raadpleeg voor een uitgebreide toelichting én het bijbehorende uitvoeringsprogramma de centrumvisie Baarlo – opgave en kansen voor het centrum.

SPEERPUNT 6: BREDE MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Baarlo beschikt, in relatie tot de omvang van de kern, over een ruim voorzieningenaanbod. Zowel qua maatschappelijke accommodaties als accommodaties voor (binnen)sport en culturele activiteiten. In algemene zin geldt dat er nog altijd sprake is van een vitaal verenigingsleven in Baarlo. Toch zijn er een aantal maatschappelijke trends en ontwikkelingen die vragen om alertheid. Het is dan ook van belang dat partijen open staan voor samenwerking als sleutel naar bestaansrecht in de toekomst. Het is belangrijk om hier proactief en structureel met elkaar in gesprek te komen om zodoende tijdig te kunnen antiperen op ontwikkelingen. Dit laatste zal in ieder geval relevant zijn wanneer het gaat over de (maatschappelijke) accommodaties. Bij nieuwe investeringen zal onherroepelijk gekeken worden naar het beschikbare draagvlak van gebruikersgroepen en de toekomstige ontwikkeling hiervan. De gemeente zet in op een duurzaam, modern, maar ook betaalbaar aanbod van voorzieningen. Dit laatste zal ertoe leiden dat zeker de maatschappelijke accommodaties steeds vaker gedeeld gaan worden teneinde een duurzame en goede bezetting te realiseren. Op dit moment spelen in Baarlo een aantal concrete ontwikkelingen. • Opgave rondom sporthal De Kazing die aan het eind van haar technische levensduur zit.