2024-085 03 Jaarstukken 2023
Tekst van het document
1
Inhoud Voorwoord .................................................................................................................3 I
Kerngegevens en indicatoren .............................................................................5
II
Analyse van het resultaat ...................................................................................9
III
Programmaverantwoording ..............................................................................12
IV
Paragrafen........................................................................................................75
A
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................76
B
Kapitaalgoederen ..........................................................................................86
C
Financiering ..................................................................................................91
D
Bedrijfsvoering ..............................................................................................96
E
Verbonden partijen ........................................................................................99
F
Grondbeleid ................................................................................................117
G
Lokale heffingen ..........................................................................................135
H
Demografische ontwikkelingen ...................................................................140
I
Wet open overheid ......................................................................................141
V
Waarderingsgrondslagen en grondslagen voor bepaling van resultaat ..........143
VI
Balans met toelichting ....................................................................................145
VII Integraal overzicht baten en lasten .................................................................168 VIII Baten en lasten .............................................................................................173 A
Programma’s ..............................................................................................174
B
Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................175
C
Onvoorziene uitgaven ................................................................................177
D
Overzicht incidentele baten en lasten .........................................................178
E
Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves .......181
F
Wet normering topfunctionarissen publieke en semipublieke sector ...........182
G
Verantwoordingsinformatie Single Information Single Audit........................186
H
Taakvelden .................................................................................................197
I
Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................198
A.
Overzicht baten en lasten op productniveau ...............................................200
B.
Projecten overzicht......................................................................................202
C.
Overzicht reserves en voorzieningen meerjarenverloop .............................207
2
Voorwoord Ook in 2023 hebben we met lef en vertrouwen verder gebouwd aan goed leven in Peel en Maas. Een Peel en Maas waarin de fysieke en mentale ruimte beleefd wordt en waarin diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing gevierd worden. Dit doen we op een manier die bij ons past. Dat wil zeggen dat we met partners de schouders er onder zetten, en we tegelijkertijd scherp kijken wie voor welk vraagstuk aan de lat staat. Dat hebben we in 2023 onder andere gedaan door volgende stappen te zetten in woningbouwprojecten zoals Kuukven, Giel Peetershof en Antoniushof. Hiermee hebben we ook het afgelopen jaar gewerkt aan een Peel en Maas waarin er ruimte is voor goed wonen. We hebben de plannen voor de onderwijshuisvesting voor diverse basisscholen en het Buurtcollege Maas en Peel verder uitgewerkt. Hiermee leveren we onze bijdrage aan een gemeente waarin jeugd op een fijne manier kan opgroeien en zich kan ontwikkelen. Verkeersveiligheid kreeg weer de nodige aandacht, onder andere door een nieuwe inrichting van wegen in Helden, Kessel en de weg tussen Beringe en Meijel. Hierbij hebben we nadrukkelijk aandacht voor de meer kwetsbare weggebruikers. We hebben voorbereidingen getroffen voor de nieuwbouw en renovatie van sporthallen, we ondersteunden de verdere ontwikkeling van het Pius Park en we hebben geïnvesteerd in het behoud van ons cultureel erfgoed.
Sport en bewegen en kunst en cultuur zorgen namelijk voor vele ontmoetingen tussen inwoners en dragen daarmee bij aan de vitaliteit van gemeenschappen. Inwoners voor wie het goede leven door omstandigheden (tijdelijk) niet vanzelfsprekend is, konden rekenen op een vangnet. Zo zorgden we dat niemand tussen wal en schip valt. Bijvoorbeeld via hulp bij het huishouden, dat sinds 2023 een dorpsvoorziening is. Of de ondersteuning om te voorkomen dat huishoudens in de energiearmoede terecht konden komen. Met het Experience Centre – inmiddels omgedoopt tot Hal9 – hebben we een springplank gecreëerd voor werkzoekenden naar een baan, en voor statushouders om leren en werken vorm te geven. Bij jongeren besteedden we, in lijn met de door de raad aangenomen motie en samen met jeugd- en onderwijspartners, extra aandacht aan mentale gezondheid. Zo bouwden we ook in 2023, samen met inwoners en organisaties, aan een duurzaam sociaal domein waarin het ‘zorgen voor elkaar’ weer centraal stond. In 2023 is verder toegewerkt naar de invoering van de nieuwe Omgevingswet. In 2022 stelde de raad hiervoor al een omgevingsvisie vast waarin de waarden, kwaliteiten en opgaven voor Peel en Maas zijn vastgelegd. Zo wil de gemeente bijdragen aan het behouden van de kwaliteiten in het landschap en de identiteit van de kernen.
In dat kader is ook de uitbreiding van de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit met twee nieuwe deskundigen vermeldenswaardig. Door het planten van bomen, het opnieuw inrichten van de Kwistbeek en Stogger en de groenblauwe revolutie van schoolpleinen leverden we een bijdrage aan het verder duurzaam en klimaatrobuust maken van onze openbare ruimte. We sloegen de handen ineen met veiligheidspartners, inwoners en ondernemers, bijvoorbeeld in de werkgroep Veilig Buitengebied. De boa’s waren weer actief en de campagne Kijk Niet Weg! kreeg zijn vervolg. Hiermee leverden we een bijdrage aan een gemeente die veilig beleefd kan worden, vanuit de overtuiging dat veiligheid het fundament is waarop vrijheid kan bestaan. Wat we zeker ook niet onvermeld willen laten, is de aandacht voor de kleinschalige initiatieven, de ontmoetingen en al het andere moois dat gebeurde in de elf dorpen van Peel en Maas. Waar inwoners zelf werken aan vitale gemeenschappen doordat zij nadenken over de toekomst van hun dorp, en aan de slag gingen met bijvoorbeeld de gebiedsvisie in Baarlo, de centrumvisie in Maasbree, de dorpsontwikkelingsvisie in Koningslust, een nieuwe dorpsvisie in Kessel en een masterplan in Kessel-Eik. 3
We sluiten 2023 af met een behoorlijk positief saldo van € 7.012.000. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door de effecten van de circulaires van het Rijk. We kunnen ons voorstellen dat we dit positieve saldo enerzijds gebruiken als buffer voor de onzekerder jaren die voor ons liggen en anderzijds inzetten voor beperking van de lastenverzwaring voor de inwoners en ondernemers van Peel en Maas. We willen in deze terugblik op 2023 toch nog even kort stil staan bij een verdrietige gebeurtenis die dat jaar plaatsvond. Het was namelijk het jaar waarin wethouder Anget Mestrom kwam te overlijden. Na de zomer nam Tijs van Lierop het stokje van haar over. Tot slot willen we alle inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen, die in 2023 met ons werkten aan een Peel en Maas waarin het goed leven is, bedanken voor de fijne samenwerking en de vele ontmoetingen.
4
I Kerngegevens en indicatoren A Sociale structuur Aantal inwoners
31 december 2021
31 december 2022
31 december 2023
0 – 3 jaar
1.593
1.612
1.635
4 – 16 jaar
5.520
5.582
5.499
17 – 64 jaar
26.855
27.392
27.386
65 jaar en ouder
10.310
10.699
11.035
44.278
45.285
45.555
31 december 2021
31 december 2022
31 december 2023
Baarlo
6.465
6.517
6.441
Beringe
2.141
2.145
2.192
Egchel
1.433
1.533
1.535
Grashoek
1.649
1.699
1.690
Helden
6.292
6.398
6.461
Kessel
3.400
3.377
3.326
Kessel-Eik
802
810
846
Koningslust
1.255
1.251
1.246
Maasbree
6.855
7.249
7.554
Meijel
6.261
6.492
6.441
Panningen
7.725
7.814
7.823
44.278
45.285
45.555
Inwoners per kern
8.000 7.000 6.000 5.000 4.000
31-dec-21
3.000
31-dec-22
2.000
31-dec-23
1.000 0
5
Aantal uitkeringsgerechtigden
31 december 2021
31 december 2022
31 december 2023
Participatiewet inkomen
327
337
357
Bijstandsbesluit Zelfstandigen (BBZ)
0
0
0
IOAW / IOAZ Werkzame personen in het kader van Wet Sociale Werkvoorziening (WSW)
40
38
31
193
182
172
Uitkeringsgerechtigden 400 350
327 337
357
300 250
193
200
182 172
150 100 40
50 0
0
38
31
0
0 Participatiewet
BBZ 31-dec-21
IOAW /IOAZ 31-dec-22
WSW
31-dec-23
B Fysieke structuur
Oppervlakte Peel en Maas Aantal woningen
31 december 2021 15.940 ha
31 december 2022 15.940 ha
31 december 2023 15.940 ha
18.752
18.921
19.008
6
Indicatoren Met ingang van 2017 is de wetgeving met betrekking tot begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) op een aantal onderdelen aangepast. Gemeenten zijn onder andere verplicht een aantal voorgeschreven prestatie-indicatoren op te nemen. Die indicatoren worden door de gemeenten niet zelf gevuld. Op landelijk schaal worden op uniforme wijze de gegevens en indicatoren verzameld en ingevuld. Op die manier heeft elke gemeente gegevens die op dezelfde manier zijn verzameld en is een betere vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Via de website www.waarstaatjegemeente.nl worden deze gegevens ontsloten. Naast deze landelijk ter beschikking gestelde indicatoren, zijn er nog vijf indicatoren die op basis van eigen gemeentelijke informatie moeten worden ingevuld: • • • • •
Formatie: Fte. per 1.000 inwoners Bezetting: Fte. per 1.000 inwoners Apparaatskosten: kosten per inwoner Externe inhuur: kosten als % van de totale loonsom + totale kosten externe inhuur Overhead: % van de totale kosten
INDICATOR Jaarstukken 2023
INDICATOR Begroting 2023
INDICATOR Jaarstukken 2022
Formatie
Fte. per 1.000 inwoners
7,28
7,22
7,32
Bezetting
Fte. per 1.000 inwoners
7,21
7,31
7,26
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
725,87
674,22
646,82
Externe inhuur
% van loonsom
8,13%
7,03%
7,50%
Overhead
% van totale lasten
10,82%
11,86%
10,23%
*apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten en dergelijke voor de uitvoering van de organisatorische taken. Apparaatskosten zijn dus alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.
7
Eenheid
Peel en Maas
Gemeenten van 25.000 - 50.000 inwoners
Jaar
Peel en Maas
Jaar
Woonlasten éénpersoonshuishouden
euro
781
867
2023
767
2022
Woonlasten meerpersoonshuishouden
euro
831
949
2023
817
2022
Gemiddelde WOZ waarde
x € 1.000
356
362
2023
299
2022
Nieuw gebouwde woningen
per 1.000 w oningen
7,8
8,3
2022
12,4
2021
kg per inw oner
43
120
2022
42
2020
%
31,0
Geen data
2021
19,9
2020
Winkeldiefstal
per 1.000 inw oners
0,8
1,2
2022
0,5
2021
Diefstal uit woning
per 1.000 inw oners
1,1
1,2
2022
1,5
2021
Geweldsmisdrijven
per 1.000 inw oners
2,4
3,2
2022
1,9
2021
Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte)
per 1.000 inw oners
4,1
4,8
2022
3,8
2021
Verwijzingen Halt
per 1.000 jongeren
6
8
2022
3
2021
Jongeren met delict voor rechter
%
1,0
1,0
2022
1,0
2020
Demografische druk
%
74,7
79,1
2023
74,7
2022
Niet-sporters
%
44,5
47,9
2022
48,0
2020
Banen
per 1.000 inw . van 15-64 jr
682,4
726,1
2022
670,2
2021
Vestigingen (van bedrijven)
per 1.000 inw 15 t/m 64 jr
161,5
167,6
2022
155,2
2021
Netto arbeidsparticipatie
%
74,1
72,5
2022
73,7
2021
Functiemenging
%
50,3
50,2
2022
49,9
2021
Personen met een bijstandsuitkering
per 10.000 inw oners
138,3
230,3
2023
152,6
2021
Cliénten met een maatwerkarrangement Wmo
per 10.000 inw oners
490
Geen data
2022
450
2022
Achterstand onder jeugd; kinderen in uitkeringsgezin
%
3,0
4,0
2022
3,0
2021
Achterstand onder jeugd; werkloze jongeren
%
1,0
1,0
2022
2,0
2021
Voortijdige schoolverlaters zonder start kwalificatie
%
2,0
2,1
2022
1,0
2021
Absoluut verzuim
per 1.000 leerlingen
2,1
4,2
2022
1,2
2021
Relatief verzuim
per 1.000 leerlingen
10
21
2022
6
2021
% van alle jongeren tot 18 jr
9,4
11,1
2023
9,3
2022
Jongeren met jeugdreclassering
%
0,3
Geen data
2023
0,2
2022
Jongeren met jeugdbescherming
%
1,0
1,0
2023
0,9
2022
Lopende re-integratievoorzieningen
per 10.000 inw . 15-64 jaar
222.2
196,1
2023
268,9
2020
INDICATOR
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Jongeren met jeugdhulp
Regelmatig worden de cijfers op de website www.waarstaatjegemeente.nl ververst. In de kolom “Jaar” staat het jaartal waarop de indicator betrekking heeft.
8
II Analyse van het resultaat De jaarstukken 2023 sluiten met een positief resultaat van € 7.012.000. Hieronder ziet u een globale verschillenanalyse waarbij de grootste verschillen worden verklaard tussen de begroting en het werkelijke resultaat. Voor een uitgebreide verschillenanalyse en -verklaring verwijzen we u naar hoofdstuk III; de programmaverantwoording. De nummering verwijst naar het programma. Afschrijvingen Steunfonds inwoners Brede Specifieke uitkering Regionale begroting Beschermd wonen Opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Algemene uitkering gemeentefonds
550.000 488.000 403.000 429.000 1.300.000 3.792.000 6.962.000
Afschrijvingen In de notitie Activabeleid is opgenomen dat we pas beginnen met afschrijven als een investering gereed is gekomen. Aangezien verschillende investeringen nog niet gereed zijn, hebben we hier in 2023 nog niet op afgeschreven terwijl dit wel begroot was. Steunfonds inwoners In 2023 is een budget van € 500.000 beschikbaar gesteld voor ondersteuning aan inwoners die als gevolg van de gestegen kosten in financiële problemen komen. Die regeling is maar beperkt ingezet en daarom is een bedrag van € 488.000 niet benut. Brede specifieke uitkering In 2023 is er een nieuwe specifieke uitkering in het leven geroepen. Deze specifieke uitkering is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Hierdoor zijn verschillende lasten betaald uit deze specifieke uitkering die normaliter uit onze eigen budgetten betaald werden. De Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) is een van de regelingen binnen deze Brede SPUK. Om in aanmerking te komen voor deze subsidie is er de verplichting om een sportakkoord en uitvoeringsplan BRC op te stellen. 2023 heeft in het teken gestaan van de ontwikkeling van dit sportakkoord, het opstellen van een uitvoeringsplan BRC en het maken van afspraken met uitvoerder Vorkmeer.
De uitvoeringskosten die in 2023 zijn gemaakt, zijn daardoor beperkt gebleven. De daadwerkelijk uitvoering vindt in 2024 plaats. Regionale begroting Beschermd wonen Vanaf 2022 werken de gemeenten in Noord- en Midden Limburg nauw samen op het gebied van Beschermd wonen, Maatschappelijke opvang, preventie en bemoeizorg. Daartoe is een regionale begroting opgesteld waar de rijksmiddelen als inkomsten gelden en de (lumpsum) uitgaven voor de aanbieders als uitgaven. Daarnaast zijn er nog wat andere regionale kosten. Het positieve saldo van die regionale begroting wordt verdeeld over de deelnemende gemeenten. In 2023 hebben we nog een afrekening over 2022 ontvangen waardoor het voordeel van € 429.000 is ontstaan.
9
Opvang van vluchtelingen uit Oekraïne De rijksvergoeding ter compensatie van kosten die samenhangen met de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne is grotendeels gebaseerd op normbedragen. Per beschikbare opvangplek ontvangen we een normbedrag van € 83 per dag. Daarnaast wordt het werkelijk uitbetaalde leefgeld aan personen in de particuliere opvang volledig gecompenseerd. We hebben minder uitgegeven dan we hebben ontvangen van het Rijk. Algemene uitkering gemeentefonds In 2023 is er een ruim overschot ontstaan op de algemene uitkering. Door het tijdstip van verschijnen konden de effecten uit de september- en de decembercirculaire 2023 niet meer in de begroting worden verwerkt. Aangezien beide circulaires een fors positief effect hebben op de omvang van de algemene uitkering ontstaat bij deze jaarstukken voordeel. Het betreft onder andere hogere compensatie Omgevingswet, energietoeslag, meerkosten sociaal domein en btw compensatiefonds.
10
11
III Programmaverantwoording Op de volgende bladzijden vindt u de beleidsmatige verantwoording van de programma’s aan de hand van de volgende drie vragen: • • •
Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? Heeft het gekost wat het mocht kosten?
12
Programma 1.1 Vitale leefomgeving In Peel en Maas zijn we trots op de kwaliteiten die onze leefomgeving vitaal maken en dragen dit uit. De fysieke leefomgeving ondersteunt een vitale gemeenschap. Gemeenschappen wonen, werken en verblijven er aangenaam met elkaar en geven zelf mee inhoud aan de ontwikkelingen en behoeftes in hun omgeving. We stellen onszelf en elkaar bij nieuwe ontwikkelingen de vraag of deze ook daadwerkelijk bijdragen aan een vitale gemeenschap. Vanuit de gemeente leveren we een bijdrage aan het behouden en versterken van een vitale gemeenschap, onder andere door het scheppen van ruime kwalitatieve kaders met oog voor diversiteit die aansluiten bij het karakter van het dorp, gemeenschap en bestaande kwaliteiten. Dit doen we met inbreng van de gemeenschap aan de hand van een duidelijke integrale gebiedsgerichte visie met focus, die gemeenschappen uitnodigt zich verder te ontwikkelen. Ook spelen we daarbij in op uitdagingen voor de toekomst die noodzakelijk zijn voor behoud van een vitale gemeenschap. Soms doen we dit als regisseur, vaak als partner en soms als ondersteuner van processen in de dorpen. Daarbij zoeken we naar en staan we open voor de creativiteit en kwaliteit van de mensen in de omgeving en laten dat meewegen bij de uiteindelijke vormgeving.
We geloven in deze dynamische tijden meer en meer in tijdelijkheid en flexibiliteit door uit te gaan van doelen, in plaats van uitgaan van in beton gegoten regels. We geven inwoners en bedrijven vanuit hun gemeenschap de gelegenheid zelf te komen met initiatieven die passend zijn binnen de kwalitatieve kaders. Daarbij stellen we ons uitnodigend, ondersteunend, faciliterend waar nodig en als vraagbaak op in de planontwikkeling en coöperatief in de uitvoering. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Behouden van het goede en ruimte voor het betere.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1 We ondersteunen de beweging om de identiteit van de dorpen en het landschap te behouden en te versterken. Deze beweging ondersteunen we door laagdrempelig advies te verstrekken in de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (ARK) en door dorpen, ontwerpers en ontwikkelaars bij planvorming en beleidsvorming te betrekken. De ARK is in 2023 gewijzigd om te voldoen aan de eisen vanuit de Omgevingswet. De bestaande commissie is uitgebreid met twee externe deskundigen op het gebied van erfgoed en landschap. Op die wijze is ruimtelijke kwaliteit ruim en integraal geborgd in de adviescommissie. Bij concrete plannen, zoals Kuukven in Baarlo, hebben wij bij de planvorming de identiteit van de locatie als vertrekpunt genomen. Dit begint met een analyse van de locatie en geeft als resultaat een planontwerp dat de kwaliteit van de kern en het landschap volgt en versterkt. 1.2 We benutten bestaande bebouwing en sturen op hergebruik én transformatie boven uitbreiding en nieuwvestiging. Daar waar dit niet mogelijk is, wordt er zorg gedragen voor hetgeen achterblijft. Dit doen we onder meer via het benoemen van ontwikkelmogelijkheden voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB).
Verder onderzoeken we of wij als gemeente door het voeren van een actievere grondpolitiek bij kunnen dragen aan een grote diversiteit aan doelstellingen op het gebied van onder meer wonen, groen, bedrijvigheid, etc. In 2023 hebben we de uitvoering van woning- en woonkavelsplitsing voortgezet. Dit biedt inwoners van Peel en Maas de mogelijkheid om in de kern of kernrandzone woningen toe te voegen. Hiermee geven we antwoord op een volkshuisvestelijke vraag zonder afbreuk te doen aan onze ruimtelijke kwaliteit. 13
Net als voorgaande jaren blijven we sturen op herontwikkeling van herstructureringslocaties. We streven naar inbreiding voor uitbreiding. Een voorbeeld van herstructurering is bijvoorbeeld de planontwikkeling van de locatie voor de nieuwe Aldi in Panningen. Daarnaast werd een intensieve veehouderij aan de rand van de kern Panningen (Zelen) opgekocht en gesaneerd. Deze locatie biedt in de toekomst mogelijk kansen voor de opgaven waar we voor staan. Dit is een concreet voorbeeld in het kader van het voeren van een actievere grondpolitiek. Verder is in 2023 het Veegbestemmingsplan Stoppers 2020 vastgesteld. Dit heeft geleid tot herinvulling van bestaande (agrarische) bebouwing in het buitengebied. Zie hiervoor ook punt 3.2. 1.3 We gaan op een duurzame, bewuste wijze om met onze fysieke leefomgeving en koesteren de diversiteit hiervan. Hierin stimuleren en faciliteren we het gemeenschappelijk eigenaarschap van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Bij alle ontwikkelingen maken we een integrale, toekomstgerichte afweging. Hierbij kijken we kritisch naar duurzaam en bewuster omgaan met de schaarse ruimte. We zoeken naar manieren om functies te stapelen en geven de voorkeur aan robuuste en doelmatige oplossingen. Kwaliteit is daarbij een verbindend element: in architectuur, stedenbouw, erfgoed en landschap.
Een betere samenhang tussen deze elementen wordt gemaakt in een nieuw op te stellen Programma Ruimtelijke kwaliteit, waaraan we in 2023 gewerkt hebben. Hierbij betrekken we de gemeenschap en het regionaal werkveld in de beleidsvorming. We stimuleren gedeeld eigenaarschap en netwerkvorming. 1.4 We zorgen voor verbindingen en balans tussen de verschillende functies en waarden/kwaliteiten van de fysieke omgeving. Dit hebben we vastgelegd in de nieuwe omgevingsvisie waar we in 2023 mee gaan werken. De nieuwe omgevingsvisie raakt steeds meer ingeburgerd in ons doen en handelen. Deze vormt het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven die niet rechtstreeks binnen de planregels passen. Zodra deze nieuwe initiatieven zich voordoen, worden deze integraal afgewogen. We onderzoeken hoe deze zich verhouden tot de omgeving en de waarden, kwaliteiten en de opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daarin naar de juiste balans. We blijven monitoren om de visie en onderliggend beleid actueel te houden en nemen leer- en ontwikkelpunten mee voor de herijking van onderliggend beleid of de Omgevingsvisie 2.0. In het proces van de herijking van de kaderstellingen in 2023 is de basis gelegd om de Omgevingsvisie 2.0 op te gaan stellen. 2. Een fysieke leefomgeving die samen met de gemeenschap ontwikkeld is.
2.1 We dagen gemeenschappen uit om mee inhoud te geven aan hun fysieke leefomgeving. Dit doen we op basis van de waarden en kwaliteiten en opgaven die vastgelegd zijn in onze omgevingsvisie. We faciliteren in gemeenschappen verschillende processen die gericht zijn op hun fysieke leefomgeving. Dit gebeurt in samenspraak en afstemming met het programma Openbare 14
ruimte en het programma Gemeenschapsontwikkeling. Onder andere de dorpen Baarlo, Kessel, Kessel-Eik en Koningslust hebben we ondersteuning geboden in hun proces om te komen tot een toekomstvisie. Samen met de dorpen hebben we uitvoering gegeven aan daaruit voortvloeiende deelprojecten op het gebied van de fysieke leefomgeving. Ook hebben we het proces van de samenwerkingspartners van Pius Park gefaciliteerd om te komen tot een toekomstbestendige sportieve omgeving in Panningen. 2.2 We stimuleren de dialoog over invulling van ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet vraagt meer aandacht voor de omgevingsdialoog. Hiervoor werken we met het in 2021 vastgestelde participatiebeleid. We sturen bij ontwikkelingen actief op dialoog met de omgeving en faciliteren waar nodig gesprekken tussen initiatiefnemer en omgeving. Uitgangspunt is dat initiatiefnemers zelf de verantwoordelijkheid nemen om de omgeving te betrekken bij hun plan. We hebben een handreiking participatie opgesteld die behulpzaam is voor initiatiefnemers om het goede gesprek met de omgeving te voeren. In eigen processen en projecten betrekken we aan de voorkant alle stakeholders en voeren we de dialoog over invulling van hun fysieke leefomgeving. Hierbij gebruiken we zelf ook onze handreiking participatie.
De verhuizing van Oekraïense vluchtelingen van Meijel naar Beringe, uitbreiding bedrijventerrein de Schor in Maasbree en woningbouwproject Kuukven in Baarlo zijn voorbeelden waarbij een uitgebreide omgevingsdialoog is gevoerd. 2.3 We werken aan partnership en netwerkontwikkeling. We werken gebiedsgericht in de dorpen. De kerncontactpersonen voeren geregeld gesprekken met de dorpen en met Vorkmeer over processen en projecten die er spelen. De gemeenschappen weten de weg naar de gemeente goed te vinden. In 2023 hebben we medewerkers van de gemeente getraind over het gedachtengoed van zelfsturing en dat blijven we ook doen. Deze trainingen dragen bij aan het nemen van de juiste rol, bijpassende houding en communicatie om partnership en netwerkontwikkeling te bevorderen. Daarnaast hebben we sessies georganiseerd voor dorpsoverleggen en college/raad om ons gedachtengoed en de onderlinge relatie verder uit te bouwen, elkaar beter te leren kennen en begrip te hebben voor ieders rol en positie. Voor dit onderdeel verwijzen we ook naar programma 3.1 van de kaderstelling Vitale gemeenschappen. 3. Bedrijvigheid in balans met de omgeving.
3.1 We zorgen voor verbindingen en balans tussen economische en ruimtelijke waarden. Bij ontwikkelingen streven we naar bijdragen aan de waarden, kwaliteiten en opgaven in de omgeving zoals vastgelegd in de omgevingsvisie. De verbinding en balans tussen economische en ruimtelijke waarden borgen we via het proces van de intaketafel. Nieuwe ontwikkelingen die niet passen binnen de regels van het bestemmingsplan worden hier beoordeeld op wenselijkheid. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de waarden, kwaliteiten en opgaven uit de omgevingsvisie. De omgevingsvisie stelden we in 2022 vast. Via een tweewekelijkse intaketafel hebben we de initiatieven die voorbijkwamen in 2023 beoordeeld op wenselijkheid.
15
3.2 We hebben aandacht voor de transitie in het landelijk gebied. De transitie pakken we op aan de hand van het programma Vitaal en verbonden buitengebied waarin we uitdagingen omzetten in concrete acties. Begin 2023 is het Veegbestemmingsplan Stoppers 2020 vastgesteld waarmee 38 voormalige intensieve veehouderijlocaties zijn omgezet naar een andere passende bestemming. Hiervan zijn 33 locaties omgezet naar de bestemming ‘Agrarisch-grondgebonden’ en 5 locaties naar een andere (niet) agrarische bestemming. Daarnaast zijn de laatste bouwvlakken intensieve veehouderij van de 9 deelnemers aan de Saneringsregeling Varkenshouderij herbestemd. Alle voornoemde wijzigingen zijn meegenomen in de “Factsheet intensieve veehouderij 2023”. Uit deze factsheet blijkt dat er rond de kernen sprake is van een significante afwaartse beweging. Het aantal intensieve veehouderijen in de kernrandzone is in de periode 2013-2023 afgenomen van 34 naar 5. Om een bijdrage te leveren aan het doel om het woon- en leefklimaat op termijn daadwerkelijk te kunnen monitoren met real-time data hebben we ervoor gekozen om te participeren in het project Grenzeloos Meten. Binnen dit project worden de daadwerkelijk geuremissies uit een deelnemende veehouderij inzichtelijk gemaakt. Daarnaast wordt de overall fijnstof concentratie inzichtelijk gemaakt in een specifiek pilotgebied.
In 2023 hebben we op basis van onze kennis en ervaring een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van een perspectief voor Novex-gebied de Peel en het concept Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG). Als onderdeel van dit concept LPLG hebben we in samenwerking met Waterschap Limburg een koploperproject aangedragen voor een gebiedsgerichte aanpak voor het gebied Vossenberg in Meijel. Daarnaast hebben we middels de pilot Ontwerpend onderzoek ontginningsgebieden Noord-Limburg ervaring opgedaan met het werken met een methodiek die ook kan helpen om de grote opgaven en principes bodem- en water sturend een plaats te geven in de Omgevingsvisie 2.0. 4. Een klimaat adaptieve en klimaat-neutrale fysieke leefomgeving. We zijn klimaat- en energieneutraal in 2050.
4.1 We passen onze fysieke leefomgeving aan het klimaat aan. Specifiek op het gebied van wonen betekent dit dat we: - Bestaande woonwijken klimaatadaptief maken en bij nieuwbouw het goede voorbeeld geven; - Werken aan de energietransitie in de bestaande woningvoorraad en bij nieuwbouw het goede voorbeeld geven; - Het gebruik van duurzame bouwmaterialen stimuleren; - In 2023 verdere voorbereidingen treffen voor het warmtekoude net in Panningen. Met de woningcorporaties Wonen Limburg en Antares zijn in 2023 nieuwe prestatieafspraken gemaakt. Hierin hebben wij onder andere afspraken gemaakt over het onderwerp “Duurzaamheid” in de bestaande en nieuwe woningvoorraad. Daarnaast werken we elke dag aan het klimaatadaptief maken van de fysieke leefomgeving. Dit is ook als ambitie opgenomen in de omgevingsvisie. Voor concrete voorbeelden verwijzen we naar programma 1.2 Beheer fysieke leefomgeving. Als voorbeeld in dit kader verwijzen we naar Giel Peetershof fase 2, een wijk die zo duurzaam mogelijk uitgevoerd gaat worden. 16
Bezien wordt hoe in dit kader zo veel mogelijk gebruikgemaakt kan worden van duurzame bouwmaterialen. Ook bij de projecten rondom uitbreidingen van bedrijventerreinen die in 2023 gestart zijn, is duurzaamheid in brede zin een belangrijk uitgangspunt. 4.2 We geven invulling aan duurzaamheid, de energietransitie en circulaire economie door aan de slag te gaan met de hoofdacties uit de vastgestelde duurzaamheidsagenda. We hebben daarbij onder meer oog voor energie-armoede, met betrokken partijen gaan we na of en hoe we tot een aanpak kunnen komen. Met de WoonWijzerWinkel openen we een loket waar inwoners op allerlei manieren kennis kunnen maken met duurzaam wonen. In 2023 hebben we de volgende zaken opgepakt aan de hand van de duurzaamheidsagenda: - Ter ondersteuning van de lokale energiecoöperaties hebben we de WoonWijzerWinkel gepositioneerd in het Energie Adviescentrum. Dit ter ondersteuning van de lokale energiecoaches en -coöperaties. - Samen met de lokale energiecoöperaties en de WoonWijzerWinkel (verenigd in stichting ‘Peel en Maas Verduurzaamt’) is de actie tegen energiearmoede van start gegaan. - In 2023 hebben we via de Stichting Groene Economie van MKB Limburg een energiebesparingsproject georganiseerd voor MBKen horecaondernemers. - In 2023 is een start gemaakt met de vernieuwde RESNMLstructuur (centrumregeling). Deze wordt naar verwachting in 2024 afgerond.
Met de RES 2.0 doet de regio Noord- en Midden Limburg een bod aan de Rijksoverheid voor haar bijdrage aan het klimaatakkoord. - Er is een subsidie voor het Nationaal Isolatie Programma (NIP) aangevraagd en verkregen voor het isoleren van bepaalde categorieën koopwoningen. In RES-verband bezien we hoe we invulling kunnen geven aan dit project. - Ook hebben we een start gemaakt met de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed in de gemeente. In 2023 zijn we hiervoor gestart met een onderzoek naar de te nemen maatregelen. Voorbeelden van projecten op het gebied van duurzaamheid en energietransitie in 2023 zijn: Agroproject Grashoek Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag in het kader van het interbestuurlijk programma Zuidoostelijke Zandgronden. Met het project beogen initiatiefnemers om bij te dragen aan de doelstellingen Peel en Maas Klimaat voor energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Circulaire varkenshouderij Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag in het kader van het interbestuurlijk programma Zuidoostelijke Zandgronden. 17
Warmte-Koude-net Panningen Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag voor een subsidiebijdrage proeftuinenregeling Programma Aardgasvrije Wijken voor een wijk in Panningen. In januari 2024 is een van de initiatiefnemers failliet gegaan. Momenteel doen we onderzoek naar een doorstart van het project. 5. Gezonde, veilige, toegankelijke en slimme(re) mobiliteit.
5.1 We zorgen voor een goede bereikbaarheid van voorzieningen. Op een integrale werkwijze tijdens projecten, overleggen en werkzaamheden houden wij rekening met goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen (zorg, onderwijs, recreatie, arbeid) in de openbare ruimte. We zorgen voor een aantrekkelijk mobiliteitssysteem, zoals openbaar vervoer en toegankelijkheid voor mindervaliden in de openbare ruimte. 5.2 We behouden en verbeteren de verkeersveiligheid. We zijn continu in overleg met inwoners, bedrijven, scholen, dorpsoverleggen en andere gebruikers van de openbare ruimte over verkeerssituaties en verkeersveiligheid. Waar nodig nemen we fysieke verkeersmaatregelen. Daarnaast dragen we bij om het gedrag in het verkeer positief te beïnvloeden. In 2023 hebben wij hieraan bijgedragen door projecten voor te bereiden en uit te voeren zoals bijvoorbeeld Heldensedijk / Meijelseweg / Kerkstraat (Beringe – Meijel). Daarnaast hebben wij samen met de provincie verkeerseducatie op scholen gegeven via ‘de verkeersactieve school’. Regionaal werken we binnen Trendsportal samen met de andere Noord-Limburgse gemeenten aan regionale projecten zoals onder andere; Fietsstimulering, Ouderen in OV ‘Kommee’, Duurzaam deelvervoer en openbaar vervoer.
5.3 We stimuleren en faciliteren initiatieven die betrekking hebben op het verbeteren van het milieu en het versnellen van de energietransitie op het gebied van mobiliteit. We werken binnen Trendsportal samen aan Slimme Mobiliteit voor morgen. Het doel is onder andere het stimuleren van duurzaam (deel)vervoer in de gemeenten. In 2023 zijn wij gestart met het project duurzaam deelvervoer voor inwoners. Gemeenten in Noord-Brabant en Limburg realiseren samen met Vattenfall proactief een laadinfrastructuur. Ieder jaar wordt de laadinfrastructuur uitgebreid met laadpalen in de openbare ruimte.
6. Woningbestand duurzaam in balans.
6.1 We bouwen de juiste woningen in de juiste aantallen op de juiste plek. Dit doen we door: - met het oog op morgen, in samenwerking met gemeenschappen en overige betrokkenen, vraag en aanbod kwalitatief in overeenstemming te brengen door: o Bestaande woonwijken transformeren naar woningen geschikt voor ouderen en kleine huishoudens; o Nieuw te bouwen woningen moeten geschikt zijn voor de behoefte van morgen: woningen voor ouderen en kleine huishoudens; o Met flexibele/tijdelijke woningen spelen we in op de vraag van vandaag: woningen voor jongeren en andere urgente doelgroepen. o Onze planvoorraad af te stemmen op de behoefte, met een ambitie om instromers aan ons te binden. - wonen in principe plaats te laten vinden in de kernen; - te sturen op hergebruik boven uitbreiding en nieuwvestiging. - tegelijkertijd dragen we zorg voor hetgeen achterblijft; 18
-
uitvoering te geven aan de verruimde regeling op het gebied van woning- en kavelsplitsing. Dit alles doen we onder meer door inzet van de woonondersteuner, die inzet pleegt op de woonopgaven van nu. En mede aan de hand van de woonagenda geven we ook concreet invulling aan een aantal eigen woonplannen, waaronder Giel Peetershof fase II, Kuukven en Panningen-Zuid. In 2023 hebben we opnieuw het marktonderzoek wonen geüpdatet. Op basis daarvan hebben we de woningbehoefte voor onze gemeente en per dorp in beeld gebracht. In het najaar hebben we ook een woonagenda per dorp vastgesteld dat inzicht geeft waar en op welke manier de woningbehoefte per dorp wordt ingevuld. Én wat wij als gemeente eraan gaan doen om ervoor te zorgen dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. De acties uit de woonagenda zijn en worden uitgevoerd. Met ieder dorp hebben we het afgelopen jaar het gesprek gevoerd over het thema wonen. Dat heeft input voor de woonagenda opgeleverd. In Kessel-Eik heeft dat geleid tot een masterplan op basis waarvan keuzes zijn en worden gemaakt voor woningbouwlocaties. De regeling voor woning- en kavelsplitsing is nu ruim een jaar in werking en dient als een pilot. De regeling heeft geleid tot zo’n 100 ingediende initiatieven. Daarvan hebben 13 initiatieven in 2023 geleid tot een formele vergunningaanvraag. We voeren veel gesprekken over woningbouwinitiatieven.
We sturen daarbij op toevoegen van het juiste aantal en type woning op de juiste plek. De focus ligt daarbij op woningen in het betaalbare segment. Dat heeft geleid tot plannen in verschillende vormen, waarbij de locaties die in eigendom van de gemeente zijn naar voren zijn gehaald. In 2023 werd onder andere gewerkt aan de voorbereiding van Kuukven in Baarlo, Giel Peetershof fase 2 in Egchel en Antoniushof in Kessel. We maakten ook een start met een woningbouwgebied in Beringe. 6.2 We dragen bij aan het realiseren van een passend en voldoende huuraanbod. Dit doen we door: - bij te dragen aan het betaalbaar houden van huurwoningen voor inwoners die niet zelf in een woning kunnen voorzien en jongeren; - oog te hebben voor voldoende vrije sector huur voor de middeninkomens. Om het aandeel sociale huur meer in balans te brengen hebben we in maart 2023 de Limburgse Woondeal mede ondertekend. Daarin worden afspraken gemaakt over het toevoegen van woningen, waarbij de focus op het betaalbare segment ligt; bij nieuwbouwplannen sturen we op een aandeel van gemiddeld 2/3 deel van de woningen in het betaalbare segment, waarvan 30% in de sociale huur. Met de corporaties hebben we afspraken gemaakt om versneld sociale huurwoningen toe te voegen.
Dat heeft onder meer geleid tot de oplevering van 18 sociale huurwoningen in Maasbree door Wonen Limburg en de start van de bouw van sociale huurwoningen op de voormalige VMBO locatie. Op de voormalige kantorenlocatie in het Ringovenpark wordt ook een plan voorbereid met onder meer 40 sociale huurwoningen. De planvorming waarbij de voormalige basisschool De Pas in Helden wordt verbouwd tot sociale huurwoningen, de voormalige vrachtwagenparkeerplaats in Kessel opnieuw wordt ingevuld met sociale huurwoningen en 19
andere woningen in het betaalbare segment en het plan Kuukven fase 3-5 met zo’n 35 sociale huurwoningen, vordert. In alle gemeentelijke plannen die nu worden voorbereid zit een deel sociale huur. Verder is er een nieuwe tijdelijke vergunning voor maximaal 5 jaar verleend voor het woongebouw Irenehof aan de Loenhofstraat in Panningen, met 20 sociale huurappartementen die door Wonen Limburg worden verhuurd. Voor een permanente invulling van die locatie worden nu ook plannen gemaakt. Ook wordt vanuit de gemeente gewerkt aan een tijdelijke woonwijk die ook zal voorzien in sociale huur. Ook met andere partijen dan corporaties voeren we het gesprek over het toevoegen van sociale huur en middenhuur. Dat heeft ertoe geleid dat in Koningslust een aantal sociale huurwoningen in de voormalige basisschool is gerealiseerd. Ook de sociale huurappartementen in het voormalige Rabobank-kantoor in het Ringovenpark zijn recent opgeleverd, en er is een plan voor middenhuurwoningen nabij die locatie in voorbereiding. Verder wordt gestart met de bouw van een aantal sociale huurwoningen aan het Laefplein in Maasbree. In nieuwe woningbouwplannen is ook aandacht voor het ontmoeten en zorgen voor elkaar. Tot slot is er een Programma kostenverhaal vastgesteld waarbij instrumenten in het leven zijn geroepen om betaalbare woningbouw te stimuleren. Een van deze instrumenten in het Huisvestingsfonds.
Het doel van dit fonds is om tot een evenwichtige samenstelling naar prijsklasse van de woningvoorraad te komen. We houden daarin de vinger aan de pols om dit waar nodig te optimaliseren. 6.3 We hebben extra oog voor doelgroepen met bijzondere aandacht. Dit doen we door te zorgen voor: - kwantitatief en kwalitatief voldoende woonruimte voor nieuwkomers, zorgbehoevenden/kwetsbare groepen; - zorgdragen voor voldoende woonwagens en/of standplaatsen; - wijken inrichten op het ontmoeten en zorgen voor elkaar. Met de corporaties hebben we prestatieafspraken gemaakt waarin we rekening houden met de huisvesting van statushouders en andere kwetsbare doelgroepen. Ook in woningbouwplannen van andere partijen maken we, daar waar het kan, afspraken over de huisvesting van deze doelgroep. Door het toevoegen van sociale huurwoningen hebben mensen die afhankelijk zijn van dit type woning meer kans op passende huisvesting. Daarnaast wordt in regionaal verband gewerkt aan een huisvestingsverordening, zodat bepaalde kwetsbare doelgroepen voorrang krijgen op een sociale huurwoning. Voor het type woonwagens en standplaatsen is de behoefte bepaald en wordt gewerkt aan het toevoegen van dit type woonruimte.
20
• • • • • •
Wat hebben we verder binnen dit programma gedaan? Advisering binnen ruimtelijke procedures; Coördinatie, begeleiding en planning van project- en procesactiviteiten; Actueel houden en monitoren van beleidsonderdelen zoals intensieve veehouderij en huisvesting short-stay arbeidsmigranten; Afhandeling van ruimtelijke procedures en projecten en reguliere werkzaamheden in het kader van vergunningverlening en toezicht; Aankoop en verkoop gronden; Grondexploitatie.
Heeft het gekost wat het mocht kosten? Realisatie begrotingsjaar 4.362.389 9.322.976 -4.960.587
Baten Lasten Saldo
Raming begrotingsjaar ná wijziging 2.995.654 9.546.229 -6.550.575
Raming begrotingsjaar vóór wijziging 1.306.058 6.225.632 -4.919.574
Het programma 1.1 laat over 2023 een positieve afwijking van € 1.589.988 zien. De baten zijn € 1.366.735 hoger dan begroot en de lasten zijn € 223.253 lager dan begroot, zodat per saldo een positieve afwijking resteert. De afwijkingen kunnen (afgerond op € 1.000) als volgt worden verklaard: Lasten: • Hogere lasten vergunningverlening -/- € 215.000 Met de komst van de Omgevingswet per 1 januari 2024 hebben we eigen personeel vrij moeten maken om onze processen hierop in te richten. Hiervoor hebben we extra capaciteit moeten inhuren om de lopende zaken af te kunnen handelen. Daarnaast hebben we in 2023 meer vergunningsaanvragen ontvangen en afgehandeld dan vooraf verwacht. Hiertegenover staan ook extra legesopbrengsten; zie de toelichting bij de baten. • Hogere kosten invoering Omgevingswet -/- € 65.000 De kosten van invoering zijn hoger door de complexiteit en de opstart van het nieuw ingevoerde automatiseringssysteem. • Lagere inzet CDOKE gelden voor eigen uren € 225.000 Het Rijk heeft extra middelen ter beschikking gesteld die de komende jaren kunnen worden ingezet voor inhuur, regionale taken en eigen uren voor taken die gerelateerd zijn aan duurzaamheid. De regionale taken zijn rechtstreeks van deze ontvangen gelden betaald. Aan eigen uren kwam € 25.000 in aanmerking om hiervoor in te zetten. Hiervoor was in de begroting een bedrag van € 250.000 opgenomen.
• Lagere uitgaven voor herstructureringslocaties € 418.000 In 2023 is er € 418.000 minder uitgegeven aan herstructureringslocaties dan begroot. De onttrekking uit reserves is dan ook lager geweest. Hierdoor is er geen effect op het rekeningsaldo in 2023.
21
• Per saldo hogere uitgaven (voorbereidings)kredieten verkabeling hoogspanningstracé, Poorterweg, Kerkstraat Meijel, Kwistbeek, woningbouw Panningen Zuid, Heierhof Kuukven fase 3-4-5, voormalige locatie Postkantoor en vervuilde grond Houbenslag -/- € 283.000 De kredieten zijn in voorgaande jaren afgeroepen, de uitgaven hebben in dit jaar plaatsgevonden en passen binnen de oorspronkelijke kredieten. Voor de dekking van de uitgaven 2023 heeft er een onttrekking uit reserve in 2023 plaatsgevonden waardoor het effect op het jaarrekeningsaldo in 2023 nihil is. • Hogere uitgaven uitbestede kosten -/- €138.000 De uitgaven voor procedures voor bestemmingsplanwijzigingen zijn in 2023 hoger geweest. Hier staan ook hogere opbrengsten tegenover. • Lagere personele doorbelasting € 235.000 Per saldo zijn de personele lasten die toe te rekenen zijn aan producten lager geweest dan begroot voor dit programma. De reden hiervan is onder andere een hogere toerekening aan projecten. • Verschillende kleinere afwijkingen per saldo lagere uitgaven € 46.000 Er zijn binnen het programma verschillende kleine afwijkingen. Deze afwijkingen leiden per saldo tot lagere lasten. Baten: • Hogere baten legesopbrengsten € 186.000 In 2023 zijn er meer vergunningaanvragen ontvangen dan vooraf verwacht.
Dit heeft te maken met uitstel van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) die in eerste instantie op 01-01-2023, daarna op 01-07-2023 in werking zou treden en uiteindelijk pas op 01-01-2024 in werking is getreden. • Lagere inzet CDOKE gelden voor eigen uren -/- € 225.000 De dekking uit de middelen voor de inzet eigen uren is, overeenkomstig een lagere inzet van eigen uren, ook lager. • Hogere opbrengst (erf)pacht en huuropbrengsten en recht voor opstal € 74.000 Door mutaties zijn de opbrengsten hoger dan begroot. • Hogere opbrengst leges en kostenverhaal € 666.000 In 2023 zijn de opbrengsten € 666.000 hoger. Hiervan wordt op grond van contractuele verplichtingen een bedrag van € 396.000 aan reserves toegevoegd waardoor het effect op het rekeningresultaat lager is. • Hogere opbrengsten op de projecten Baarskampstraat, In den Bosch, Groene Pijl en Giel Peetershof € 626.000 De winstnemingen worden volgens bestaand beleid toegevoegd aan de reserves zodat er geen effect op het rekeningresultaat in 2023 is. • Verschillende kleinere afwijkingen per saldo hogere baten € 40.000 Er zijn binnen het programma verschillende kleine afwijkingen. Deze afwijkingen leiden per saldo tot een hogere baten.
22
Programma 1.2 Beheer fysieke leefomgeving Een goed toegankelijke, kwalitatief goede, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte is van grote waarde voor vitale gemeenschappen. De openbare ruimte staat ten dienste van de gemeenschap en nodigt inwoners en bedrijven uit zich te ontwikkelen. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar gemeenschappen hun activiteiten ontplooien en draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor mensen en bedrijven. Het eigenaarschap van de openbare ruimte mag dan mogelijk juridisch bij de overheid liggen, mentaal is de omgeving – straat, buurt, wijk, dorp – eigenaar van de openbare ruimte. Die visie op de openbare ruimte is een uitdaging voor de overheid, maar ook voor de mensen die gewend zijn zich in hun eigen privédomein terug te trekken. Die visie schept letterlijk een ruimte waar eenieder vrij in kan stappen, die ook beleefd en gevoeld wordt als gemeenschappelijk, als openbaar, als van ons allen. Als gemeente kunnen wij dat gevoel niet afdwingen of opdringen, maar we kunnen samen met inwoners wel manieren bedenken om dat mentaal eigenaarschap weer meer terug te geven aan de omgeving, waarbij we oog hebben voor de diversiteit aan dorpen, wijken en buurten. We stellen ons meedenkend en meewerkend op wat betreft zaken waar mensen om vragen, waar ze enthousiast over zijn.
We sluiten aan op ontwikkelingen in kernen en op de behoefte van mensen om betekenis te hebben. Door de omgeving invloed uit te laten oefenen op ontwerp en beheer kan een leef-, werk- en vrijetijds- omgeving ontstaan die van en voor iedereen is en waar inwoners actief gebruik van maken en zich mentaal eigenaar voelen. Bij het maken van keuzes over het beheer van de openbare ruimte speelt duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie uitdrukkelijk een rol. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Een kwalitatief goede, veilige, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte die de eigen identiteit versterkt.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1 We nemen de eigen identiteit als uitgangspunt bij de herinrichting van de openbare ruimte. Samen met de omgeving (bewoners, bedrijven, belangengroepen, etc.) worden reconstructie-, herinrichting- en afkoppelprojecten voorbereid, uitgevoerd en afgerond. Binnen de gedeelde randvoorwaarden wordt ruimte gegeven aan wensen van betrokkenen om een gedragen invulling aan deze projecten te geven. Dit doen we bij het ontwerpen, maar ook bij het maken van afspraken over het beheer en onderhoud. Onderstaand een overzicht van de afgeronde projecten (status 31-12-2023): Baarlo: deelprojecten project Kwistbeek; reconstructie De Berckt en omgeving. Beringe: bouwrijp maken Groene Pijl; herinrichting en afkoppelen Eelserstraat en Pastoor Esserstraat. Helden: deelprojecten Kwistbeek; Heljes Pedje en omgeving kindcentrum; aanpassing bocht Kesselseweg; reconstructie Neerseweg; rioolvernieuwing en trottoirs Molenstraat. Kessel: aantal maatregelen verkeerscirculatieplan; herinrichting Maasboulevard; herinrichting Bosakkerweg en omgeving. Koningslust: reconstructie Poorterweg. Meijel: reconstructie Steegstraat en Jan Thijssensteeg. Panningen: herinrichting BBB Tuindersweg / Stogger en omgeving.
Peel en Maas (alle kernen): aanleg glasvezel kleine kernen en bedrijventerreinen; aanleg grondwatermeetnet; renovatie vrij verval riolering - IBA’s - gemalen; aanpassing drempels en plateaus; groot onderhoud wegen. Op basis van de door de raad vastgestelde investeringenlijsten zijn vele projecten in voorbereiding, uitvoering of afronding.
23
1.2 We zorgen gebiedsgericht voor een kwalitatief goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte. We maken daarbij onderscheid in de na te streven beeldkwaliteiten volgens de landelijke standaard voor beeldkwaliteitsniveaus (A is het hoogste onderhoudsniveau, D het laagste): Gebieden Niveau Woongebieden B Centrumgebieden en toeristische gebieden A Bedrijventerreinen – wegen B Bedrijventerreinen – overige onderdelen C Buitengebied – wegen B Buitengebied – overige onderdelen C Het dagelijks beheer en onderhoud voeren we uit volgens het Uitvoeringsplan openbare ruimte en het Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP) 2022-2026. Er wordt voldaan aan de door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus en we hebben de onderhoudswerkzaamheden volgens planning afgerond. 1.3 Ontwerp en onderhoud is gericht op een lange, duurzame en toekomstbestendige levensduur. We ontwerpen slim, klimaatadaptief en integraal. Daarbij hebben we extra aandacht voor een groene leefomgeving. Onderhoud van de openbare ruimte gebeurt zowel door de Buitendienst als door aannemers. Sociale duurzaamheid is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Dit doen we zelf door mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt in te zetten. Op 31-12-2023 werkten 12 personen bij het Mens Ontwikkel Bedrijf van de Buitendienst. In 2023 was er een instroom van 19 personen.
De uitstroom bestond uit 21 personen, waarvan er 6 zijn uitgestroomd naar een betaalde baan. 2. Een openbare ruimte die van en voor iedereen is en waar het met name voor fietsers en wandelaars goed toeven is.
2.1 We ontwerpen en onderhouden de openbare ruimte met aandacht voor toegankelijkheid. We hebben extra aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers. We stemmen af met belanghebbenden. Bij alle aanleg- en reconstructieprojecten bekijken we of de openbare ruimte goed toegankelijk is voor iedereen. We hanteren de gebruikelijke landelijke CROW-normen én stemmen goed af met bedrijven en bewoners. Ook maken we gebruik van (lokale) belangengroeperingen die hier kundig in zijn (bijvoorbeeld IVN, VVN, VAC etc.). In 2023 hebben we onder andere het trottoir aan de Venloseweg in Maasbree doorgetrokken richting ‘De Fabriek’ en is er aan het Haagveld in Panningen een nieuw (verbindings-) voetpad aangelegd.
3. Een fysieke leefomgeving waarvan de gebruikers zich ‘mentaal eigenaar’ voelen.
3.1 We dagen gemeenschappen uit om mee vorm te geven aan de inrichting van hun eigen fysieke leefomgeving vanuit het perspectief van gemeenschapsontwikkeling. We bereiden samen met de omgeving (bewoners, bedrijven en belangengroeperingen etc.) herinrichtingsprojecten voor om zo samen bij te dragen aan de leef- en beleefomgeving. We onderhouden de openbare ruimte zodat die voldoet aan de door de raad vastgestelde kaderstellende kwaliteitsniveaus. Bij het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte betrekken we inwoners op tijd in het proces en geven we hen alle ruimte om in het ontwerpproces inbreng te leveren. Voorbeelden zijn de afkoppel- en reconstructieprojecten Achter de Hoven in Maasbree, Merwijck-Perkerveld-Keverbergplein in Kessel, herinrichting Ninnesweg Panningen en de vergroening van het Ringovenpark in Panningen. Ook het Dorpsplein van Grashoek wordt na initiatief 24
van het dorp heringericht waarbij zij een grote bijdrage hebben geleverd aan het proces en de totstandkoming van het ontwerp. 3.2 We stimuleren en faciliteren participatie- en adoptieprojecten in de openbare ruimte. We staan open voor, en werken mee aan gemeenschapsinitiatieven waarbij (groepen) inwoners het beheer en soms zelfs de aanleg van de openbare ruimte overnemen, mits de openbare ruimte openbaar toegankelijk blijft. Peel en Maas Schoon is een groot succes. Het burgerinitiatief heeft in 10 van de 11 kernen een dorpscoördinator, soms per dorp weer met een eigen werkgroep. Met de in totaal 471 adoptanten, die allemaal een klein stukje Peel en Maas schoonhouden, bestrijkt Peel en Maas Schoon nagenoeg het hele grondgebied. Onze gemeente is echt schoner geworden. Wij faciliteren en ondersteunen Peel en Maas Schoon met onder andere communicatie, opruimmaterialen, het ophalen van het ingezamelde zwerfafval en natuurlijk met een bedankje. Naast het opruimen gaan vrijwilligers van Peel en Maas Schoon in gesprek met bedrijven waar hotspots met zwerfafval zijn. Hotspots worden samen aangepakt. Ook kijken de vrijwilligers met ons mee of onze prullenbakken op de juiste plek staan. In Maasbree zet het dorpsoverleg haar schouders onder de vergroeningswens die ze hebben opgenomen in hun dorpsvisie.
In verschillende deelprojecten worden gevels vergroend en worden bomen in voortuinen geplant. In Meijel hebben de oud carnavalsprinsen het initiatief genomen tot het realiseren van een ‘oud prinsenpark’ waarin 74 bomen worden geplant. De oud prinsen hebben hierbij zelf gezorgd voor het ontwerp en spelen een nadrukkelijke rol in het uitvoeringsproces en het toekomstig onderhoud. Bij beide projecten wordt gebruik gemaakt van het ‘7.319 Bomenplan’. Op steeds meer plekken zien we dat bewoners het onderhoud van plantsoenen uitvoeren en dat dat niet alleen de kwaliteit verhoogt, maar dat het vooral zorgt voor sociale binding. 3.3. Samen met bewoners realiseren we meer ‘natuurlijke’ gelegenheid om te leren, te spelen en te bewegen in een groene omgeving. Het klimaat verandert en dat vraagt om bewustwording en aanpassing van onze openbare ruimte. Door onze openbare ruimte groen in te richten gaan we hittestress tegen en bevorderen we de biodiversiteit. Regenwater geven we nadrukkelijk en zichtbaar de ruimte. Door bewoners te betrekken bij de inrichting worden ze zich bewust van de klimaatverandering. Een groene omgeving daagt ook uit tot leren en bewegen.
Goede voorbeelden hiervan zijn de projecten vanuit de groenblauwe revolutie maar ook bijvoorbeeld de herinrichting van de Kwistbeek en groene buffers zoals Stogger, die naast een waterbergende functie ook aantrekkelijk worden gemaakt als natuur om te beleven en in te bewegen. 4. Een klimaat adaptieve en klimaat-neutrale fysieke leefomgeving.
4.1 We geven zelf het goede voorbeeld in de openbare ruimte. We planten extra bomen in de hele gemeente, bij voorkeur in de versteende omgeving. Dit doen we bijvoorbeeld met het ‘7319 bomenplan’. We maken duurzame, klimaatadaptieve keuzes met extra aandacht voor vergroening, biodiversiteit en de laadinfrastructuur. De focus komt steeds meer op genoemde duurzaamheidsaspecten te liggen. Volgens de in het Waterketenplan en GRP 2022-2026 25
gestelde doelen richten we bij alle herinrichtingen en reconstructies de fysieke (openbare) leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in. Ook hier kunnen we de stevig vergroende waterberging bij de Stogger als mooi voorbeeld noemen. Bewoners worden met een subsidieregeling gestimuleerd en gefaciliteerd om hemelwater af te koppelen van de riolering, zodat schoon hemelwater niet meer wordt afgevoerd als afvalwater, maar infiltreert in de bodem. De subsidieregeling is een succes. In 2023 is ruim 3.377m2 verhard oppervlak afgekoppeld. Vanaf 2017 is er met deze regeling ca. 55.250 m2 afgekoppeld. Het Uitvoeringsplan Openbare Ruimte wordt geactualiseerd. Dit plan gaat naadloos aansluiten op de kaderstelling Ruimte. Vaststelling volgt aansluitend aan de vaststelling van de herijkte kaderstelling, medio 2024. In dit geactualiseerde uitvoeringsplan komen onder andere toegankelijkheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie, vergroening en biodiversiteit nog nadrukkelijker aan de orde. Dit in lijn met aangenomen moties. De uitvoering van het ‘7.319 Bomenplan’ loopt volgens planning. In het plantseizoen zijn er weer vele bomen geplant in zowel de openbare ruimte als op particulier eigendom. Het totaal aantal aangeplante bomen komt daarmee op: 309 laanbomen in de openbare ruimte, ca. 1000 bomen in groepsverband en 76 bomen in particuliere voortuinen.
Op dit moment staan er 110 laadpalen in de openbare ruimte. De uitbreiding van de laadinfrastructuur wordt op dit moment samen met alle Limburgse gemeenten aanbesteed. Deze concessie wordt eind juli 2024 afgerond. Dan wordt ook het exacte aantal nog te plaatsen laadpalen bepaald. 4.2 We geven zelf het goede voorbeeld in onze bedrijfsvoering en kopen zo duurzaam mogelijk (circulair en lokaal) in: tractie, (tuin) machines, (bouw)materialen etc. Duurzaam inkopen heeft onze aandacht. Dit wordt nog verder geconcretiseerd aan de hand van de duurzaamheidsagenda. Een groot deel van onze voertuigen voldoet aan de nieuwste normen. Door gebruik te maken van HVO 100 (schone diesel) voldoen we aan de wettelijke eisen. Inmiddels is hiervoor een eigen tankinstallatie in gebruik genomen. Vanaf begin 2023 rijdt de Buitendienst ook met twee elektrische voertuigen. Een volgende aanbesteding van een flink aantal duurzame voertuigen loopt. Onze bos- en plantsoengereedschappen werken voor een groot deel op accu’s. Ook de overige machines worden, na afschrijving, vervangen door elektrische of anderszins duurzamere versies. Eén voertuig is voorzien van laadstations met zonnepanelen voor het op locatie opladen van elektrisch gereedschap. Inmiddels zijn brandveilige kasten in gebruik genomen voor het (brand)veilig opladen van de Lithiumaccu’s.
Bij de gemeentewerf is in 2023 een duurzame laadinfrastructuur opgeleverd en in gebruik genomen. Op de daken van de stallingsruimten zijn 393 zonnepanelen gelegd, de elektrische installatie is aangepast en er zijn verschillende laadpunten voor de voertuigen aangelegd.
26
4.3 Afval is een grondstof. Zowel huishoudelijk afval als bedrijfsafval en afval uit de openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gescheiden en hergebruikt als grondstof. Samen met regionale bedrijven onderzoeken we mogelijkheden om meer waarde uit afvalstromen te halen. Met voorlichting zetten we ook in op het voorkomen van afval. In Peel en Maas scheiden we het huishoudelijke afval aan de bron. We streven een uitstekende dienstverlening na en onze inwoners waarderen deze service. In 2023 hebben we minder vaak GFT aan huis opgehaald. Dat heeft veel negatieve reacties opgeleverd. We blijven inzetten op goede kwaliteit van de afvalstromen en dus op het nog beter scheiden van afval en verdere verlaging van de totale hoeveelheid afval door preventie en hergebruik. We onderzoeken samen met regionale bedrijven en met Afval Samenwerking Limburg (ASL) verdere mogelijkheden om “meer waarde” uit afvalstromen te halen. In 2023 hebben we 43 kg fijn restafval per inwoner ingezameld. Dat is 1 kg per inwoner meer dan in 2022. We voldoen daarmee ruim aan de landelijke opgave van maximaal 100 kg restafval per inwoner (= restafval aan huis + grof huishoudelijk afval milieupark). De afgelopen jaren is het toegangstarief van het milieupark verhoogd.