2023-060 03 Jaarstukken 2022.docx
Tekst van het document
1
2
Inhoud Voorwoord ..................................................................................................................4 I
Kerngegevens en indicatoren .............................................................................7
II
Analyse van het resultaat..................................................................................11
III
Programmaverantwoording...............................................................................14
IV
Paragrafen ........................................................................................................83
A
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................84
B
Kapitaalgoederen...........................................................................................93
C
Financiering ...................................................................................................98
D
Bedrijfsvoering .............................................................................................103
E
Verbonden partijen ......................................................................................105
F
Grondbeleid .................................................................................................123
G
Lokale heffingen ..........................................................................................142
H
Demografische ontwikkelingen ....................................................................148
I
Corona 2022 ................................................................................................149
J
Wet open overheid.......................................................................................150
V
Waarderingsgrondslagen en grondslagen voor bepaling van resultaat ..........151
VI
Balans met toelichting .....................................................................................153
VII Integraal overzicht baten en lasten .................................................................177 VIII Baten en lasten ..............................................................................................183 A.
Programma’s ..............................................................................................184
B.
Algemene dekkingsmiddelen.......................................................................185
C.
Onvoorziene uitgaven.................................................................................188
D.
Overzicht incidentele baten en lasten..........................................................189
E.
Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves.......192
F.
Wet normering topfunctionarissen publieke en semipublieke sector...........193
G.
Verantwoordingsinformatie Single Information Single Audit........................197
H.
Taakvelden ..................................................................................................209
Bijlagen A.
Overzicht baten en lasten op productniveau ...............................................212
B.
Projecten overzicht ......................................................................................214
C.
Overzicht reserves en voorzieningen meerjarenverloop .............................219
3
4
Voorwoord Geachte raadsleden, In 2022 lieten we de coronaperiode achter ons. Het jaar begon nog met een lockdown, maar al snel werden de coronamaatregelen losgelaten en ging de samenleving weer open. Wie had gedacht dat we in een rustiger vaarwater terecht zouden komen, kwam bedrogen uit. Al snel brak de oorlog in Oekraïne uit, met alle gevolgen van dien: de opvang van vluchtelingen en een sterke stijging van de prijzen van brandstof, energie en de dagelijkse boodschappen. Voor veel mensen werd het hierdoor opnieuw een lastig jaar. Gelukkig zijn er in 2022 ook weer veel mooie dingen gebeurd in Peel en Maas. Actieve inwoners en ondernemers, verenigingen en stichtingen gingen met nieuwe energie aan de slag met goede plannen en in de dorpen ontstonden mooie initiatieven en dorpsvisies. Er vonden ook weer allerlei activiteiten en evenementen plaats, met als hoogtepunt een prachtig OLS in Meijel. Zo werd het een jaar met ups en downs, maar kunnen we concluderen dat de gemeenschappen in Peel en Maas opnieuw enorme veerkracht hebben getoond. Dat verdient een groot compliment. Wonen Er zijn in 2022 in Peel en Maas 140 nieuwe woningen gereed gemeld. Het bouwtempo dat enkele jaren geleden is ingezet, houden we hiermee op peil. In de periode 2019 – 2022 zijn er zo’n 800 nieuwe woningen bij gekomen.
Dit tempo willen we de komende jaren vasthouden, want ons streven is dat iedereen in Peel en Maas betaalbaar kan wonen. We zetten hierbij niet alleen in op nieuwbouw, maar ook op transformatie, bijvoorbeeld van het Rabobank-kantoor in Panningen en de voormalige basisschool De Pas in Helden. In 2022 hebben we een regeling gemaakt die woning- en kavelsplitsing mogelijk maakt, waardoor er extra woonmogelijkheden komen. Ook de combinatie wonen en zorg is belangrijk, in 2022 zijn diverse (pre)mantelzorgwoningen gerealiseerd en enkele tientallen in voorbereiding. Voor elk dorp hebben we een woonagenda gemaakt dat inzicht geeft waar en op welke manier de behoefte per dorp ingevuld wordt. In een rondgang langs de dorpen hebben we het gesprek gevoerd over wonen en hebben we het perspectief per dorp toegelicht. Financiële ondersteuning We vinden het belangrijk dat iedereen in Peel en Maas kan meedoen in de samenleving. Inwoners die dat nodig hebben, ondersteunen we, samen met of aanvullend op partijen die zich hier ook voor inzetten. Namens het Rijk hebben we de energietoeslag uitgekeerd aan inwoners die hiervoor in aanmerking kwamen. Ook zijn gratis energieboxen verstrekt om kleine verduurzamingsmaatregelen te nemen in huis, maatregelen die overigens snel effect kunnen hebben op het energieverbruik.
Samen met netwerkpartners hebben we inwoners actief gewezen op de bestaande en nieuwe regelingen die er zijn om een steuntje in de rug te krijgen. Toekomstbestendig buitengebied We staan voor complexe opgaven die bepalend zijn voor de toekomst van het buitengebied. Samen met inwoners en ondernemers gaan we de uitdaging aan om goed wonen, werken en recreëren in het buitengebied mogelijk te blijven maken. De transitie is in volle gang: 9 ondernemingen hebben deelgenomen aan de Saneringsregeling varkenshouderij en in 2022 hebben we een veegbestemmingsplan gemaakt waarmee we in één klap 38 locaties met een intensieve veehouderij kunnen omzetten naar een andere bestemming. Daarnaast hebben we diverse voormalige agrarische bedrijfswoningen een passende herbestemming gegeven, naar wonen of ‘plattelandswoning’. Aan de andere kant proberen we ondernemers die door willen gaan met hun bedrijf ook perspectief te bieden. Maatwerk is hierbij het uitgangspunt.
5
Gezond en veilig opgroeien We maken ons, samen met onze partners, sterk voor het veilig en gezond opgroeien van onze jeugd. We investeren in goede voorzieningen en initiatieven die hier aan bijdragen, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs en sport. In 2022 opende het nieuwe kindcentrum in Helden en kwam er een tweede tijdelijke locatie voor het Agora onderwijs. De gebiedsontwikkeling van Pius Park krijgt steeds meer vorm, terwijl er ook plannen in de maak zijn voor een nieuwe sporthal in Maasbree. Het is mooi als kinderen zich kunnen ontplooien op het gebied van kunst en cultuur. Zo hebben we het Bouwens gefaciliteerd in haar ambitie om cultuur en erfgoed voor alle leerlingen van het voortgezet onderwijs te versterken. Daar waar kinderen extra ondersteuning kunnen gebruiken, zetten we onze jeugd- en gezinscoaches in. Zij staan in nauwe verbinding met de scholen en huisartsen. Energie en klimaat Op het gebied van duurzaamheid zijn er in 2022 mooie stappen gezet. De WoonWijzerWinkel Limburg deed haar intrede in Peel en Maas, met online advies en een fysiek infopunt in het Huis van de Gemeente. Aan het einde van het jaar opende ook het Energie Adviescentrum in Panningen.
Het Agroproject in Grashoek deed een succesvolle aanvraag voor het interbestuurlijk programma Zuidoostelijke Zandgronden en voor het initiatief Warmte Koude-Panningen werd een mooie bijdrage van € 4 miljoen binnengehaald vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken. We werken ook hard aan het aanpassen van de woon- en leefomgeving aan het veranderende klimaat. Zo wordt de openbare ruimte klimaatadaptief ingericht, onder andere met plannen in de wijk Achter de Hoven in Maasbree en Merwijck in Kessel. Ook huiseigenaren zijn bezig met afkoppelen, via een subsidieregeling is sinds 2017 al bijna 60.000 m2 particulier dakoppervlak afgekoppeld. We zijn ook gestart met het planten van bomen in het kader van het 7.319bomenplan. Solide financiële huishouding In 2022 gingen de nieuwe raad en het nieuwe college aan de slag, waarbij we verder konden bouwen op een stevig financieel fundament. Hierdoor kunnen we de woonlasten voor de inwoners laag houden en investeren in goede plannen en projecten. Op financieel gebied sluiten we 2022 goed af, met een positief saldo van € 7.969.000. Daarmee behouden we het stevige fundament en ligt er een solide basis voor de komende jaren. We willen alle inwoners en ondernemers, verenigingen en stichtingen en uw raad bedanken voor de inzet en de constructieve samenwerking in 2022.
We kijken er naar uit om samen met u ook in de volgende jaren weer een zinvolle bijdrage te leveren aan het goede leven in Peel en Maas. Het college van burgemeester en wethouders
6
I
Kerngegevens en indicatoren A. Sociale structuur Aantal inwoners 0 – 3 jaar
31 december 2020
31 december 2021
31 december 2022
1.492
1.593
1.612
4 – 16 jaar
5.603
5.520
5.582
17 – 64 jaar
26.553
26.855
27.392
65 jaar en ouder
10.013
10.310
10.699
43.661
44.278
45.285
31 december 2020
31 december 2021
31 december 2022
Baarlo
6.484
6.465
6.517
Beringe
2.148
2.141
2.145
Egchel
1.329
1.433
1.533
Grashoek
1.656
1.649
1.699
Helden
6.245
6.292
6.398
Kessel
3.354
3.400
3.377
Kessel - Eik
802
802
810
Koningslust
1.253
1.255
1.251
Maasbree
6.626
6.855
7.249
Meijel
6.146
6.261
6.492
Panningen
7.618
7.725
7.814
43.661
44.278
45.285
Inwoners per kern
8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0
31-dec-20 31-dec-21 31-dec-22
7
Aantal uitkeringsgerechtigden
31 december 2020
31 december 2021
31 december 2022
Participatiewet inkomen
334
327
337
Bijstandsbesluit Zelfstandigen (BBZ)
0
0
0
IOAW / IOAZ Werkzame personen in het kader van Wet Sociale Werkvoorziening (WSW)
48
40
38
194
193
182
Uitkeringsgerechtigden 400 350
334 327 337
300 250
194 193
200
182
150 100
48 40 38
50 0
0 Participatiewet
0
0
BBZ 31-dec-20
IOAW /IOAZ 31-dec-21
WSW
31-dec-22
B: Fysieke structuur 31 december 2020
31 december 2021
31 december 2022
Oppervlakte Peel en Maas
15.940 ha
15.940 ha
15.940 ha
Aantal woningen
18.527
18.752
18.921
8
Indicatoren Met ingang van 2017 is de wetgeving met betrekking tot begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) op een aantal onderdelen aangepast. Gemeenten zijn onder andere verplicht een aantal voorgeschreven prestatie-indicatoren op te nemen. Die indicatoren worden door de gemeenten niet zelf gevuld. Op landelijk schaal worden op uniforme wijze de gegevens en indicatoren verzameld en ingevuld. Op die manier heeft elke gemeente gegevens die op dezelfde manier zijn verzameld en is een betere vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Via de website www.waarstaatjegemeente.nl worden deze gegevens ontsloten. Naast deze landelijk ter beschikking gestelde indicatoren, zijn er nog vijf indicatoren die op basis van eigen gemeentelijke informatie moeten worden ingevuld: • • • • •
Formatie: Fte. per 1.000 inwoners Bezetting: Fte. per 1.000 inwoners Apparaatskosten: kosten per inwoner Externe inhuur: kosten als % van de totale loonsom + totale kosten externe inhuur Overhead: % van de totale kosten
FTE
Inwoners (per 31-12-2022)
INDICATOR INDICATOR Jaarstukken Begroting 2022 2022 7,32 7,34
INDICATOR Jaarstukken 2021 7,19
Formatie
Fte. per 1.000 inwoners
331,43
45.285
Bezetting
Fte. per 1.000 inwoners
328,60
45.285
7,26
7,07
7,10
Kosten per inwoner
Apparaatskosten * 29.291.127
45.285
646,82
616,21
612,69
Externe inhuur
Loonkosten 7,50%
7,43%
9,77%
10,23%
12,81%
11,24%
Apparaatskosten
Externe inhuur
% van loonsom Kosten externe inhuur
Overhead
% van totale lasten
1.927.960
25.720.244
Overheadkosten
Totale uitgaven
12.202.248
119.301.643
*apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Apparaatskosten zijn dus alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.
9
Eenheid
Peel en Maas
Gemeenten van 25.000 - 50.000 inwoners
Jaar
Peel en Maas
Jaar
Woonlasten éénpersoonshuishouden
euro
767
Geen data
2022
719
2021
Woonlasten meerpersoonshuishouden
euro
817
Geen data
2022
769
2021
Gemiddelde WOZ waarde
x € 1.000
299
313
2022
285
2021
Nieuw gebouwde woningen
per 1.000 w oningen
12,4
8
2021
9,2
2020
kg per inw oner
42
137
2020
38
2019
%
19,9
Geen data
2020
7,1
2018
Winkeldiefstal
per 1.000 inw oners
0,5
1,0
2021
0,7
2020
Diefstal uit woning
per 1.000 inw oners
1,5
1,1
2021
1,2
2020
Geweldsmisdrijven
per 1.000 inw oners
1,9
3,1
2021
2,1
2020
Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte)
per 1.000 inw oners
3,8
4,8
2021
5,8
2020
Verwijzingen Halt
per 1.000 jongeren
3
7
2021
6
2020
Jongeren met delict voor rechter
%
1,0
1,0
2020
1,0
2020
Demografische druk
%
74,7
79,9
2022
74,3
2021
Niet-sporters
%
48,0
50,8
2020
48,0
2020
Banen
per 1.000 inw . van 15-64 jr
670,2
704
2021
663,6
2020
Vestigingen (van bedrijven)
per 1.000 inw 15 t/m 64 jr
155,2
158,5
2021
148,6
2020
Netto arbeidsparticipatie
%
73,7
71,0
2021
72,4
2020
Functiemenging
%
49,9
49,6
2021
49,8
2020
Personen met een bijstandsuitkering
per 10.000 inw oners
152,6
278,2
2021
152,6
2021
Cliénten met een maatwerkarrangement Wmo
per 10.000 inw oners
450
625
2022
490
2021
Achterstand onder jeugd; kinderen in uitkeringsgezin
%
3,0
4,0
2021
3,0
2020
Achterstand onder jeugd; werkloze jongeren
%
2,0
1,0
2021
1,0
2020
Voortijdige schoolverlaters zonder start kwalificatie
%
1,0
1,6
2021
1,1
2020
Absoluut verzuim
per 1.000 leerlingen
1,2
2
2021
2,1
2020
Relatief verzuim
per 1.000 leerlingen
6
18
2021
10
2019
% van alle jongeren tot 18 jr
9,3
10,8
2022
9,3
2021
Jongeren met jeugdreclassering
%
0,2
Geen data
2022
0,2
2021
Jongeren met jeugdbescherming
%
0,9
1,1
2022
1,1
2021
Lopende re-integratievoorzieningen
per 10.000 inw . 15-64 jaar
268,9
197,8
2020
268,9
2020
INDICATOR
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Jongeren met jeugdhulp
Regelmatig worden de cijfers op de website www.waarstaatjegemeente.nl ververst. In de kolom “Jaar” staat het jaartal waarop de indicator betrekking heeft.
10
II
Analyse van het resultaat
De jaarstukken 2022 sluiten met een positief resultaat van € 7.969.000 Hieronder een globale verschillenanalyse waarbij de vijf grootste verschillen worden verklaard tussen de begroting en het werkelijke resultaat. Voor een uitgebreide verschillenanalyse en –verklaring verwijzen we u naar hoofdstuk III; de programmaverantwoording. De nummering verwijst naar het programma. Algemene uitkering SPUK Oekraïne Sociaal domein Afschrijvingen Saldo baten en lasten/onvoorzien Overige
3.982.000 1.464.000 1.119.000 525.000 684.000 195.000 7.969.000
Algemene uitkering In 2022 is er een ruim overschot ontstaan op de algemene uitkering. Vanwege het tijdstip van verschijnen konden de effecten uit de september- en de decembercirculaire 2022 niet meer in de begroting 2022 worden verwerkt. Aangezien beide circulaires een fors positief effect hebben op de algemene uitkering ontstaat bij deze jaarstukken voordeel. SPUK Oekraïne De opvang van vluchtelingen uit Oekraïne kent ook financiële aspecten voor de gemeente Peel en Maas. Naast de kosten voor de opvanglocaties, zijn er uitgaven voor leefgeld en wordt er veel ambtelijke capaciteit ingezet om alles in goede banen te leiden. De Rijksoverheid compenseert gemeenten via een specifieke uitkering (SPUK), waarbij grotendeels op basis van landelijke normbedragen een vergoeding wordt bepaald. Dat staat dus los van de daadwerkelijke kosten die bij een gemeente zijn ontstaan. We hebben (relatief) veel Oekraïense vluchtelingen een adequate en veilige opvang kunnen bieden. Dit is, door een creatieve, voortvarende en efficiënte aanpak in nauwe samenwerking met onze partners, gelukt tegen lagere kosten dan die in de rijksbijdrage op basis van een normbedrag (€ 83 per opvangplek per dag) was voorzien. Sociaal domein Het sociaal domein bestaat uit drie onderdelen, te weten Werk en Inkomen, Wmo en Jeugdhulp.
Bij het onderdeel Werk en Inkomen is in 2022 een tekort ontstaan door de uitgekeerde energietoeslag, hogere uitkeringslasten voor bijstand en loonkostensubsidie en meer gebruik van minimaregelingen. De onderdelen Wmo en Jeugdhulp vertonen in 2022 een overschot t.o.v. de begroting. Als we de kosten afzetten tegen de uitgaven 2021 zien we bij Wmo nog een lichte stijging maar minder dan in de begroting was voorzien. Bij de Jeugdhulp ontstond in 2021 een enorme piek aan kosten als gevolg van corona. Alhoewel de verwachting was dat het zou gaan om een incidentele stijging is in de begroting 2022 voorzichtigheidshalve wel gerekend op hogere kosten. In werkelijkheid blijkt de coronapiek gelukkig incidenteel te zijn en zien we in 2022 lagere kosten dan 2021. Daardoor ontstaat ten opzichte van de begroting een voordeel. In totaal zijn de voordelen bij Wmo en Jeugdhulp groter dan het nadeel op werk en inkomen. Afschrijvingen In de notitie Activabeleid is opgenomen dat we pas beginnen met afschrijven als een investering gereed is gekomen. Aangezien diverse investeringen nog niet gereed zijn, hebben we hier in 2022 nog niet op afgeschreven terwijl dit wel begroot was. Saldo baten en lasten/onvoorzien Het saldo van de begroting 2022 is € 384.000 en het saldo van de post onvoorzien € 300.000. Beide bedragen maken deel uit van het batig jaarrekeningsaldo van 2022. 11
12
III
Programmaverantwoording
Op de volgende bladzijden vindt u de beleidsmatige verantwoording van de programma’s aan de hand van de volgende drie vragen: • • •
Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? Heeft het gekost wat het mocht kosten?
13
Programma 1.1 Vitale leefomgeving In Peel en Maas zijn we trots op de kwaliteiten die onze leefomgeving vitaal maken en dragen dit uit. De fysieke leefomgeving ondersteunt een vitale gemeenschap. Gemeenschappen wonen, werken en verblijven er aangenaam met elkaar en geven zelf mee inhoud aan de ontwikkelingen en behoeftes in hun omgeving. We stellen onszelf en elkaar bij nieuwe ontwikkelingen de vraag of deze ook daadwerkelijk bijdragen aan een vitale gemeenschap. Vanuit de gemeente leveren we een bijdrage aan het behouden en versterken van een vitale gemeenschap, onder andere door het scheppen van ruime kwalitatieve kaders met oog voor diversiteit die aansluiten bij het karakter van het dorp, gemeenschap en bestaande kwaliteiten. Dit doen we met inbreng van de gemeenschap aan de hand van een duidelijke integrale gebiedsgerichte visie met focus, die gemeenschappen uitnodigt zich verder te ontwikkelen. Ook spelen we daarbij in op uitdagingen voor de toekomst die noodzakelijk zijn voor behoud van een vitale gemeenschap. Soms doen we dit als regisseur, vaak als partner en soms als ondersteuner van processen in de dorpen. Daarbij zoeken we naar en staan we open voor de creativiteit en kwaliteit van de mensen in de omgeving en laten dat meewegen bij de uiteindelijke vormgeving.
We geloven in deze dynamische tijden meer en meer in tijdelijkheid en flexibiliteit door uit te gaan van doelen, in plaats van uitgaan van in beton gegoten regels. We geven inwoners en bedrijven vanuit hun gemeenschap de gelegenheid zelf te komen met initiatieven die passend zijn binnen de kwalitatieve kaders. Daarbij stellen we ons uitnodigend, ondersteunend, faciliterend waar nodig en als vraagbaak op in de planontwikkeling en coöperatief in de uitvoering. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Behouden van het goede en ruimte voor het betere.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1 We ondersteunen de beweging om de identiteit van de dorpen en het landschap te behouden en te versterken. Deze beweging ondersteunen we door laagdrempelig advies te verstrekken in de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (ARK) en door dorpen, ontwerpers en ontwikkelaars bij planvorming en beleidsvorming te betrekken. Bij concrete plannen, zoals Kuukven in Baarlo, hebben wij bij de planvorming de identiteit van de locatie als vertrekpunt genomen. Dit begint met een analyse van de locatie en geeft als resultaat een planontwerp wat de kwaliteit van de kern en het landschap volgt en versterkt. Met uitvoeringsbeleid erfgoed investeren we in het behouden en beschermen van erfgoed als identiteitsdrager van de dorpen. Dit vormt een van de kaders voor de nieuwe Nota Ruimtelijke Kwaliteit, om zodoende maatwerk te leveren in ruimtelijke afwegingen. 1.2 We benutten bestaande bebouwing en sturen op hergebruik én transformatie boven uitbreiding en nieuwvestiging. Daar aar dit niet mogelijk is wordt er zorg gedragen voor hetgeen achterblijft. Hier geven we invulling aan via het project herstructureringslocaties en het creëren van ontwikkelmogelijkheden voor vrijkomende agrarische bebouwing. In 2022 hebben we uitvoering gegeven aan woning- en woonkavelsplitsing.
Dit biedt inwoners van Peel en Maas de mogelijkheid om in de kern of kernrandzone woningen toe te voegen. Hiermee wordt antwoord gegeven op een volkshuisvestelijke vraag, zonder afbreuk te doen aan de ruimtelijke kwaliteit.
14
Net als voorgaande jaren blijven we sturen op herontwikkeling van herstructureringslocaties. We streven naar inbreiding voor uitbreiding. Een concreet voorbeeld van herstructurering is de transformatie van de voormalige Rabobank-locatie aan de John F. Kennedylaan in Panningen. Het plan om hier 39 studio’s te realiseren is akkoord bevonden en de ontwikkeling zal in 2023 volgen. Daarnaast herstructureren we basisschool De Pas in Helden, waarbij veel aandacht is voor klimaat in en ook buiten de oude school, spelen in de buurt en de ruimtelijke effecten voor de omgeving. In het buitengebied stimuleren we herinvulling of hergebruik van bestaande bebouwing. Diverse vrijkomende agrarische bebouwingen werden in 2022 benut voor nieuwe initiatieven. Een voorbeeld hiervan is de omzetting van een intensieve veehouderij (Houwenberg 5, Grashoek) naar verblijfsrecreatie voor mensen met een beperking. 1.3 We gaan op een duurzame, bewuste wijze om met onze fysieke leefomgeving en koesteren de diversiteit hiervan. Hierin stimuleren en faciliteren we het gemeenschappelijk eigenaarschap van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Bij alle ontwikkelingen maken we een integrale, toekomstgerichte afweging. Hierbij kijken we kritisch naar duurzaam en bewuster omgaan met de schaarse ruimte. We zoeken naar manieren om functies te ‘stapelen’ en geven voorkeur aan robuuste en doelmatige oplossingen.
Kwaliteit is daarbij een verbindend element: in architectuur, stedenbouw, erfgoed en landschap. Een betere samenhang tussen deze elementen wordt gemaakt in de nieuw op te stellen Nota Ruimtelijke kwaliteit, waaraan we in 2022 begonnen zijn. Hierbij betrekken we de gemeenschap en het regionaal werkveld in de beleidsvorming. We stimuleren gedeeld eigenaarschap en netwerkvorming. 1.4 We zorgen voor verbindingen en balans tussen de verschillende functies en waarden/kwaliteiten van de fysieke omgeving. Dit leggen we vast in de nieuwe omgevingsvisie waar we in 2022 mee gaan werken. De raad heeft in juli 2022 de Omgevingsvisie Peel en Maas 1.0 vastgesteld en deze vormt het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven die niet rechtstreeks binnen de planregels passen. Zodra deze nieuwe initiatieven zich voordoen, worden deze integraal afgewogen. We onderzoeken hoe deze zich verhouden tot de omgeving en de waarden, kwaliteiten en de opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daarin naar de juiste balans. We blijven monitoren om de visie en onderliggend beleid actueel te houden en nemen leer- en ontwikkelpunten mee bij de herijking van onderliggend beleid of de Omgevingsvisie 2.0. Ook heeft de raad in 2022 de verordening vastgesteld voor een nieuwe gemeentelijke adviescommissie. Deze commissie adviseert over ruimtelijke kwaliteit bij ontwikkelingen.
Deze hernieuwde commissie voorziet ons en 15
externe initiatiefnemers integraal en objectief van kwaliteitsadvies. 2. Een fysieke leefomgeving die samen met de gemeenschap ontwikkeld is.
2.1 We dagen gemeenschappen uit om mee inhoud te geven aan hun fysieke leefomgeving. Dit doen we op basis van de waarden en kwaliteiten en opgaven die vastgelegd zijn in onze omgevingsvisie. We faciliteren in gemeenschappen diverse processen die gericht zijn op hun fysieke leefomgeving. Dit gebeurt in samenspraak en afstemming met programma openbare ruimte en het programma gemeenschapsontwikkeling. Onder andere op initiatief van de dorpen Baarlo, Maasbree, KesselEik en Koningslust bieden we ondersteuning in hun proces om te komen tot een toekomstvisie en daaruit voortvloeiende deelprojecten op het gebied van de fysieke leefomgeving en geven we daar samen uitvoering aan. Ook faciliteren we het proces van de samenwerkingspartners van Pius Park om te komen tot een toekomstbestendige sportieve omgeving in Panningen. 2.2 We stimuleren dialoog over invulling van ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De omgevingswet vraagt meer aandacht voor de omgevingsdialoog. Hiervoor werken we met het (in het kader van de omgevingswet) in 2021 vastgestelde participatiebeleid. We sturen bij ontwikkelingen actief op dialoog met de omgeving en faciliteren waar nodig gesprekken tussen initiatiefnemer en omgeving. Uitgangspunt is dat initiatiefnemers zelf de verantwoordelijkheid nemen om de omgeving te betrekken bij hun plan.
We hebben een handreiking participatie opgesteld die behulpzaam is voor initiatiefnemers om het goede gesprek met de omgeving te voeren. In eigen processen en projecten betrekken we aan de voorkant alle stakeholders en voeren we de dialoog over invulling van hun fysieke leefomgeving. Hierbij gebruiken we zelf ook deze handreiking participatie. 2.3 We werken aan partnership en netwerkontwikkeling. We werken gebiedsgericht in de dorpen. De kerncontactpersonen voeren geregeld gesprekken met de dorpen en met Vorkmeer over processen en projecten die er spelen. De gemeenschappen weten de weg naar de gemeente goed te vinden. In 2022 hebben we medewerkers van de gemeente getraind over het gedachtengoed van zelfsturing. Deze trainingen dragen bij aan het nemen van de juiste rol, bijpassende houding en communicatie om partnership en netwerkontwikkeling te bevorderen. Daarnaast hebben we sessies georganiseerd voor dorpsoverleggen en college/raad om ons gedachtengoed en de onderlinge relatie verder uit te bouwen, elkaar beter te leren kennen en begrip te hebben voor ieders rol en positie. Voor dit onderdeel verwijzen we ook naar programma 3.1 Gemeenschapsontwikkeling.
16
3.
Bedrijvigheid in balans met de omgeving.
3.1 We zorgen voor verbindingen en balans tussen economische en ruimtelijke waarden. Bij ontwikkelingen streven we naar bijdragen aan de waarden, kwaliteiten en opgaven in de omgeving zoals vastgelegd in de omgevingsvisie. De verbinding en balans tussen economische en ruimtelijke waarden borgen we via het proces van de intaketafel. Nieuwe ontwikkelingen, die niet passen binnen de regels van het bestemmingsplan, worden hier beoordeeld op wenselijkheid. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de waarden, kwaliteiten en opgaven uit de omgevingsvisie. Via een tweewekelijkse intaketafel hebben we alle initiatieven die voorbijkwamen in 2022 beoordeeld op wenselijkheid. 3.2 We hebben aandacht voor de transitie in het landelijk gebied. De transitie pakken we op aan de hand van het programma Vitaal en verbonden buitengebied waarin we de uiteenlopende uitdagingen oppakken aan de hand van concrete acties. In 2022 hebben we gezien dat de transitie in het landelijk gebied van onze gemeente in volle gang is. Vooral bij ondernemers in de intensieve veehouderij zien we een (versnelde) stoppersgolf. We hebben 9 deelnemers aan de door het Rijk opengestelde Saneringsregeling varkenshouderij begeleid en gefaciliteerd bij het herbestemmen van hun intensieve veehouderij-locatie.
Het saneren van deze 9 locaties levert een positieve bijdrage aan een afname van de uitstoot van ammoniak, geur en fijnstof in het landelijk gebied. In navolging van het project Stoppers 2020 hebben we in 2022 het ontwerp veegbestemmingsplan Stoppers 2020 ter inzage gelegd. Het project Veegbestemmingsplan Stoppers 2020 heeft ook als doel het saneren van intensieve veehouderijen. 33 locaties zijn omgezet naar de bestemming ‘Agrarisch-grondgebonden’ en 5 locaties naar een andere bestemming. In 2022 hebben we ook een bijdrage geleverd aan het concreet verbeteren van het woon- en leefklimaat van de kernen door de afwaartse beweging van de intensieve veehouderij nabij woon- en leefkernen te stimuleren of faciliteren. Een voorbeeld hiervan is de aankoop van een pluimveehouderij aan de Zelen in Panningen. Daarnaast hebben we door wijziging van het bestemmingsplan diverse voormalige agrarische bedrijfswoningen een passende herbestemming gegeven middels een woonbestemming of de bestemming “plattelandswoning”, zodat deze ook door onze inwoners kunnen worden bewoond.
17
4.
Een klimaat adaptieve en klimaatneutrale fysieke leefomgeving. We zijn klimaat- en energieneutraal in 2050.
4.1 We passen onze fysieke leefomgeving aan het klimaat aan. Specifiek op het gebied van wonen betekent dit dat we: - bestaande woonwijken klimaatadaptief maken en bij nieuwbouw klimaat adaptief inrichten; - werken aan de energietransitie in de bestaande woningvoorraad en bij nieuwbouw; - het gebruik van duurzame bouwmaterialen stimuleren; - en dat we daarbij het goede voorbeeld geven. Met de woningbouwcorporaties Wonen Limburg en Antares zijn, aanvullend op de prestatieafspraken 2021-2023, afspraken gemaakt voor het onderwerp “Duurzaamheid” in hun woningvoorraad. Daarnaast werken we elke dag aan het klimaatadaptief maken van de fysieke leefomgeving. Dit is ook als ambitie opgenomen in de omgevingsvisie. Voor concrete voorbeelden verwijzen we naar programma 1.2 Beheer fysieke leefomgeving. 4.2 We geven invulling aan duurzaamheid, de energietransitie en circulaire economie door aan de slag te gaan met de hoofdacties uit de vastgestelde duurzaamheidsagenda.
In 2022 hebben we de volgende zaken opgepakt aan de hand van de duurzaamheidsagenda: - In het kader van de duurzaamheidsagenda is de WoonWijzerWinkel Limburg ingeschakeld om inwoners van de gemeente te ondersteunen bij hun energie- en verduurzamingsvraagstukken; - Met de lokale energie-coöperaties zijn gesprekken gevoerd om deze te versterken via ondersteuning door de WoonWijzerWinkel en in te zetten op onderlinge samenwerking. Naar verwachting zullen deze gesprekken in 2023 tot resultaat leiden; - Via de regionale investeringsagenda zijn we in 2022 gestart met deelname aan het project Stichting Groene Economie van MKB Limburg. Vanuit het project krijgen bedrijven ondersteuning voor energiebesparing. De bedrijven op Industrieterrein Panningen maken deel uit van één van de pilots; - Met Windpark Egchelse Heide zijn de mogelijkheden voor het opwekken van waterstofgas bij het windpark onderzocht. Mogelijkheden hiertoe zijn aanwezig en plannen hiertoe zullen naar verwachting voor 2023 uitgewerkt worden; - In 2022 zijn gesprekken gevoerd met de RES NML in het kader van de RES 2.0 (nieuwe structuur RES). Naar verwachting zullen hier in 2023 voorstellen richting college en gemeenteraad gedaan worden. Met de RES 2.0 doet de Regio Noord en Midden Limburg een bod voor haar bijdrage aan het klimaatakkoord aan de Rijksoverheid.
Voorbeelden van projecten op het gebied van duurzaamheid en energietransitie in 2022 zijn: Agroproject Grashoek Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag in het kader van het interbestuurlijk programma Zuidoostelijke Zandgronden. Met het project beogen initiatiefnemers bij te dragen aan de doelstellingen Peel en Maas Klimaat voor energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. 18
Circulaire varkenshouderij Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag in het kader van het interbestuurlijk programma Zuidoostelijke Zandgronden. Warmte-Koude-net Panningen Het initiatief is gefaciliteerd met het indienen van een aanvraag voor een subsidiebijdrage proeftuinenregeling aardgasvrije wijken voor een wijk in Panningen. Bovendien zijn we in gesprek met diverse partijen/bedrijven in Peel en Maas voor het verduurzamen van hun energievoorziening, waarbij via overlegsessies mogelijke oplosrichtingen zijn besproken. Naar verwachting zullen deze in 2023 resulteren in concrete plannen. 5.
Gezonde, veilige, toegankelijke en slimme(re) mobiliteit.
5.1 We zorgen voor een goede bereikbaarheid van voorzieningen. In projecten, overleggen en werkzaamheden houden we rekening met bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen in de openbare ruimte, zoals openbaar vervoer en toegankelijkheid voor mindervaliden. 5.2 We behouden en verbeteren de verkeersveiligheid. We zijn continu in overleg met inwoners, bedrijven, scholen, dorpsoverleggen en andere gebruikers van de openbare ruimte over verkeerssituaties en verkeersveiligheid. Waar nodig nemen we fysieke verkeersmaatregelen en dragen we bij om het gedrag positief te beïnvloeden. In 2022 hebben we het Strategisch Plan Verkeersveiligheid uitgewerkt, € 350.000 rijkssubsidie aangevraagd voor aanvullende verkeersveiligheidsmaatregelen in Peel en Maas. Hierop is positief beschikt dus deze maatregelen worden tot en met 2027 gerealiseerd. Daarnaast hebben we samen met de provincie verkeerseducatie op scholen gegeven via ‘De verkeersactieve school’. Regionaal werken we binnen Trendsportal samen met de andere Noord-Limburgse gemeenten aan regionale projecten als Veilig op Weg en Ouderen en Mobility as a service, fietsbereikbaarheid en openbaar vervoer. 5.3 We stimuleren en faciliteren initiatieven die betrekking hebben op het verbeteren van het milieu en het versnellen van de energietransitie op het gebied van mobiliteit.
We werken binnen Trendsportal samen aan Slimme Mobiliteit voor morgen. Het doel is een structureel aanbod van duurzaam deelvervoer in de gemeenten. Zo maken onze medewerkers voor hun dienstreizen gebruik van duurzaam deelvervoer. Noord-Brabant en Limburg realiseren samen met Vattenfall proactief een laadinfrastructuur. In 2022 zijn we gestart met het uitbreiden van laadpalen in de openbare ruimte.
6.
Woningbestand duurzaam in balans.
6.1 We bouwen de juiste woningen in de juiste aantallen op de juiste plek. Dit doen we door: - met het oog op morgen, in samenwerking met gemeenschappen en overige betrokkenen, vraag en 19
aanbod kwalitatief in overeenstemming te brengen door: o bestaande woonwijken transformeren naar woningen geschikt voor ouderen en kleine huishoudens; o nieuw te bouwen woningen moeten geschikt zijn voor de behoefte van morgen: woningen voor ouderen en kleine huishoudens; o met flexibele/tijdelijke woningen spelen we in op de vraag van vandaag: woningen voor jongeren en andere urgente doelgroepen; o onze planvoorraad af te stemmen op de behoefte, met een ambitie om instromers aan ons te binden. - wonen in principe plaats te laten vinden in de kernen; - te sturen op hergebruik boven uitbreiding en nieuwvestiging. - tegelijkertijd zorg te dragen voor hetgeen achterblijft. We sturen nadrukkelijk op toevoeging van het juiste aantal en type woning op de juiste plek. Voor ieder dorp hebben we in 2022 een woonagenda gemaakt dat inzicht geeft waar en op welke manier de behoefte per dorp ingevuld wordt. Daar waar nodig stimuleren we dit; we hebben acties daaraan verbonden zodat de woonagenda uitgevoerd wordt en de behoefte de komende tijd daadwerkelijk wordt ingevuld. In een rondgang langs de dorpen hebben we het gesprek gevoerd over het thema wonen en hebben we het perspectief per dorp toegelicht. We hebben een regeling gemaakt die woning- en kavelsplitsing onder voorwaarden mogelijk gemaakt.
Zo worden extra woningbouwmogelijkheden gecreëerd voor particulieren die op eigen grond een extra woning willen realiseren voor bijvoorbeeld hun kinderen. We voeren veel gesprekken over woningbouwinitiatieven. Dat heeft geleid tot plannen in verschillende vormen, waaronder de start van het project Kuukven fase 3-5 Baarlo, tiny houses in Egchel en het realiseren van een Laefplein in Maasbree, waarbij voormalige bedrijfsbebouwing wordt herontwikkeld met o.a. woningen. 6.2 We dragen bij aan het realiseren van een passend en voldoende huuraanbod. Dit doen we door: - bij te dragen aan het betaalbaar houden van huurwoningen voor inwoners die niet zelf in een woning kunnen voorzien en jongeren; - oog te hebben voor voldoende vrije sector huur voor de middeninkomens. Om het aandeel sociale huur op peil te houden, hebben we met de woningcorporaties afspraken gemaakt om hier een versnelling in aan te brengen. Zo zijn er al concrete plannen voor sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen op de vrachtwagenparkeerplaats in Kessel, wordt de voormalige basisschool De Pas in Helden getransformeerd in sociale huurwoningen en is een plan gefaciliteerd voor 18 sociale huurwoningen in Maasbree. Ook het voormalige Rabobankkantoor in Panningen wordt getransformeerd in sociale huurwoningen en er is planvorming gestart voor Giel Peetershof fase 2 in Egchel, waarin een deel sociale huur is gepland.
In de concrete gesprekken met initiatiefnemers van 20
woningbouwverzoeken sturen we ook op het toevoegen van sociale huurwoningen. 6.3 We hebben extra oog voor doelgroepen met bijzondere aandacht. Dit doen we door te zorgen voor: - kwantitatief en kwalitatief voldoende woonruimte voor nieuwkomers, zorgbehoevenden/kwetsbare groepen; - zorgdragen voor voldoende woonwagens en/of standplaatsen; - wijken inrichten op het ontmoeten en zorgen voor elkaar. Met de woningcorporaties hebben we prestatieafspraken gemaakt waarin we rekening houden met de huisvesting van statushouders en andere kwetsbare doelgroepen. Ook in woningbouwplannen van andere partijen maken we, daar waar het kan, afspraken over de huisvesting van deze doelgroep. We stimuleren het zorgen voor elkaar in concrete woningbouwplannen. Onder meer in de herontwikkeling van Panningen Zuid is dit een belangrijk onderdeel. Op basis van een onderzoek naar vraag en aanbod van woonwagenstandplaatsen werken we concreet samen met de woningcorporaties aan uitbreidingsmogelijkheden hiervoor. In 2022 is een voorbereidingskrediet aangevraagd en goedgekeurd voor de uitbreiding van 5 woonwagenstandplaatsen.
Wat hebben we verder binnen dit programma gedaan? • • • • • •
Advisering binnen ruimtelijke procedures. Coördinatie, begeleiding en planning van project- en procesactiviteiten. Actueel houden en monitoren van beleidsonderdelen zoals intensieve veehouderij en huisvesting short-stay arbeidsmigranten. Afhandeling van ruimtelijke procedures en projecten en reguliere werkzaamheden in het kader van vergunningverlening en toezicht. Aankoop en verkoop gronden. Grondexploitatie.
21
Heeft het gekost wat het mocht kosten? Realisatie begrotingsjaar 5.323.181 8.070.884 -2.747.703
Baten Lasten Saldo
Raming begrotingsjaar ná wijziging 4.057.769 9.272.517 -5.214.748
Raming begrotingsjaar vóór wijziging 1.434.930 5.600.964 -4.166.034
Het programma 1.1 laat over 2022 een positieve afwijking van € 2.467.045 zien. De baten zijn € 1.265.412 hoger dan begroot en de lasten zijn € 1.201.633 lager dan begroot zodat per saldo een positieve afwijking resteert. De afwijkingen kunnen (afgerond op € 1.000) als volgt worden verklaard: Lasten: • Hogere geschreven uren RUD -/- € € 83.000 Er waren voor 2022 geen uren begroot, omdat wordt uitgegaan van een budgetneutrale uitvoering van taken door en voor RUD-partners. De geschreven uren komen voort uit werkzaamheden die medewerkers van de gemeente Peel en Maas hebben uitgevoerd voor de aangesloten partners van de RUD, hiertegenover staan ook opbrengsten. • Hogere externe kosten vergunningverlening en toezicht fysieke omgeving -/- € 146.000 Er is meer uitgegeven aan externe kosten vergunningverlening en toezicht fysieke omgeving. Enerzijds heeft dit te maken met de voorbereidende werkzaamheden voor de invoering van de Omgevingswet. Anderzijds heeft dit voor een groot deel te maken met de extra inzet voor de Stoppersregeling. Tegenover deze kosten staan baten in de vorm van vrijval subsidie inkomsten Stoppersregeling. •
Uitgaven voorbereidingskredieten Kuukven Baarlo, Kerkstraat Meijel, Woningbouw Panningen Zuid en de kredieten uitgaven planvorming Centrumplan Helden, Kwistbeek -/- € 212.000 De kredieten zijn in voorgaande jaren afgeroepen, de uitgaven hebben in dit jaar plaatsgevonden en passen binnen de oorspronkelijke kredieten. Voor de dekking van de uitgaven in 2022 heeft er ook een uitname uit de reserves in 2022 plaatsgevonden waardoor het effect op het jaarrekeningsaldo in 2022 nihil is.
•
Lagere personele doorbelasting € 49.000 Per saldo zijn op het programma de personele lasten lager geweest. De inzet van personeel laat binnen de producten wel verschuivingen zien.
•
Lagere kapitaallasten € 55.000 De werkelijke kapitaallasten in 2022 zijn lager geweest dan begroot doordat het tijdstip van afschrijven later is ingegaan dan eerder voorzien.
•
Lagere uitgaven ruimen explosieven € 50.000 In 2022 zijn de uitgaven voor het ruimen van explosieven € 50.000 lager geweest dan begroot. De vergoeding die wij ontvangen is eveneens € 50.000 lager geweest.
•
Lagere uitgaven voorbereiding locatie voormalig postkantoor € 155.000 Van het in 2022 gevraagde krediet is € 155.000 nog niet uitgegeven in 2022. Deze lagere uitgaven hebben geen gevolgen voor het rekeningresultaat in 2022, omdat er ook een lagere uitname uit reserves heeft plaatsgevonden.
22
•
Lagere uitgaven diverse projecten € 120.000 In 2022 is het beschikbare budget niet geheel nodig gebleken.
•
Lagere uitgaven toekomstbestendig wonen buitengebied € 50.000 In 2022 hebben er voor dit traject geen uitgaven plaatsgevonden. Dit traject wordt in 2023 verder opgepakt en hiervoor wordt in de 1e bijstellingsrapportage opnieuw dit noodzakelijke budget gevraagd.
•
Lagere (erf)pachten en publiekrechtelijke heffingen € 37.000 Door mutaties zijn de kosten lager.
•
Lagere uitgaven verkabeling hoogspanningstracé € 410.000 Er zijn voor de verkabeling nog geen uitgaven gedaan doordat de werkzaamheden in 2022 nog niet in rekening zijn gebracht door derden. Deze lagere uitgaven hebben geen gevolgen voor het rekeningresultaat in 2022, omdat er ook een lagere uitname uit reserves heeft plaatsgevonden.
•
Lagere uitgaven voorbereidingskrediet Laefplein € 150.000 Er zijn voor het voorbereidingskrediet nog geen uitgaven gedaan. Deze lagere uitgaven hebben geen gevolgen voor het rekeningresultaat in 2022, omdat er ook een lagere uitname uit reserves heeft plaatsgevonden.
•
Voordeel afsluiten project herinrichting omgeving Huis van de Gemeente € 24.000 Het afsluiten van het project heeft tot gevolg dat de kosten lager zijn uitgevallen dan begroot.
•
Lagere uitgaven voor herstructureringslocaties € 500.000 In 2022 zijn er geen uitgaven geweest voor herstructureringslocaties. Er hebben ook geen onttrekkingen plaatsgevonden uit reserves waardoor er ook geen effect is op het rekeningresultaat in 2022.
•
Diverse kleinere afwijkingen per saldo lagere uitgaven € 43.000 Er zijn binnen het programma diverse kleine afwijkingen. Deze afwijkingen leiden per saldo tot lagere lasten.
Baten: • Hogere inkomsten RUD € 35.000 De extra baten komen voort uit een verrekening die plaatsvindt omdat Peel en Maas producten aan het netwerk heeft geleverd. • Lagere inkomsten omgevingsvergunning -/- € 45.000 De inkomsten zijn lager dan begroot door minder omvangrijke aanvragen en behandelde omgevingsvergunningen. •
Hogere opbrengst (erf)pacht en huuropbrengsten en recht van opstal € 46.000 Door mutaties zijn de opbrengsten hoger geweest dan begroot.
•
Hogere opbrengst leges en kostenverhaal € 152.000 In 2022 zijn de opbrengsten € 152.000 hoger geweest. Hiervan wordt op grond van contractuele verplichtingen een bedrag van € 119.000 aan reserves toegevoegd waardoor het effect op het rekeningresultaat beperkt is.
•
Hogere opbrengst uit verkoop van niet-strategisch vastgoed € 257.000 De opbrengst van deze incidentele verkopen worden geheel toegevoegd aan reserves zodat er geen effect op het rekeningresultaat in 2022 is.
23
•
Hogere POC-winst op het project In den Bosch € 360.000 De tussentijdse bijstelling van de winst (POC winst) in 2022 wordt geheel toegevoegd aan reserves zodat er geen effect op het rekeningresultaat in 2022 is.
•
Hogere winst op het project Schrames € 216.000 De winst wordt volgens bestaand beleid toegevoegd aan de reserve risico grondexploitatie zodat er geen effect op het rekeningresultaat in 2022 is.
•
Vrijval Stoppersregeling € 223.000 Van het Rijk hebben we de bijdrage ontvangen om de kosten en werkzaamheden te dekken om mee te werken aan negen stoppers. Deze kosten zijn niet in rekening gebracht bij de stoppers.
•
Lagere opbrengst uit ruimen explosieven € 50.000 De vergoeding die we ontvangen is € 50.000 lager geweest. In 2022 zijn de uitgaven voor het ruimen van explosieven ook € 50.000 lager geweest dan begroot.
•
Diverse kleinere afwijkingen per saldo lagere baten -/- € 29.000 Er zijn binnen het programma diverse kleine afwijkingen. Deze afwijkingen leiden per saldo tot lagere baten.
24
Programma: 1.2 Beheer fysieke leefomgeving Een goed toegankelijke, kwalitatief goede, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte is van grote waarde voor vitale gemeenschappen. De openbare ruimte staat ten dienste van de gemeenschap en nodigt inwoners en bedrijven uit zich te ontwikkelen. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar gemeenschappen hun activiteiten ontplooien en draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor mensen en bedrijven. Het eigenaarschap van de openbare ruimte mag dan mogelijk juridisch bij de overheid liggen, mentaal is de omgeving – straat, buurt, wijk, dorp – eigenaar van de openbare ruimte. Die visie op de openbare ruimte is een uitdaging voor de overheid, maar ook voor de mensen die gewend zijn zich in hun eigen privé domein terug te trekken. Die visie schept letterlijk een ruimte waar eenieder vrij in kan stappen, die ook beleefd en gevoeld wordt als gemeenschappelijk, als openbaar, als van ons allen. Als gemeente kunnen wij dat gevoel niet afdwingen of opdringen, maar we kunnen samen met inwoners wel manieren bedenken om dat mentaal eigenaarschap weer meer terug te geven aan de omgeving, waarbij we oog hebben voor de diversiteit aan dorpen, wijken en buurten. We stellen ons meedenkend en meewerkend op wat betreft zaken waar mensen om vragen, waar ze enthousiast over zijn.
We sluiten aan op ontwikkelingen in kernen en op de behoefte van mensen om betekenis te hebben. Door de omgeving invloed uit te laten oefenen op ontwerp en beheer kan een leef-, werk- en vrijetijds- omgeving ontstaan die van en voor iedereen is en waar inwoners actief gebruik van maken en zich mentaal eigenaar voelen. Bij het maken van keuzes over het beheer van de openbare ruimte speelt duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie uitdrukkelijk een rol. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? 1. Een kwalitatief goede, duurzaam ingerichte en onderhouden openbare ruimte die de eigen identiteit versterkt.
Hebben we gedaan wat we ervoor zouden doen? 1.1 We nemen de eigen identiteit als uitgangspunt bij de herinrichting van de openbare ruimte. Reconstructie-, herinrichting- en afkoppelprojecten zijn afgerond, in uitvoering of worden voorbereid samen met de omgeving (bewoners, bedrijven, belangengroepen, etc.). Binnen de randvoorwaarden wordt ruimte gegeven aan wensen van inwoners om een gedragen invulling aan deze projecten te geven. Dit kan bij het ontwerpen, maar ook bij het maken van afspraken over het beheer en onderhoud. Onderstaand een overzicht van de afgeronde projecten (status 31-12-2022). Afgeronde projecten: Baarlo: Soeterbeek (als onderdeel van project Kwistbeek). Beringe: bouwrijp maken Groene Pijl; reconstructie wegen en aanpassing riolering industrieterrein. Helden: deelprojecten Kwistbeek; Heljes Pedje en omgeving kindcentrum. Kessel: onderzoek verkeerscirculatieplan. Koningslust: woonrijp maken Julianahof. Maasbree: groot onderhoud brug Houthei; groot onderhoud wegen en riolering Oude Heldenseweg–Leeuwerik-Laar– Schuttenbos. Meijel: herinrichting openbare ruimte kindcentrum. Peel en Maas (diverse kernen): aanleg glasvezel kleine kernen; renovatie vrijverval riolering-IBA’s-gemalen; aanpassing drempels en plateaus; groot onderhoud wegen. Op basis van de door de raad vastgestelde investeringenlijsten zijn vele projecten in uitvoering of in voorbereiding.
25
1.2 We zorgen gebiedsgericht voor een kwalitatief goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte. We maken daarbij onderscheid in de na te streven beeldkwaliteiten volgens de landelijke standaard voor beeldkwaliteitsniveaus (A is het hoogste onderhoudsniveau): Gebieden Woongebieden Centrumgebieden en toeristische gebieden Bedrijventerreinen – wegen Bedrijventerreinen – overige onderdelen Buitengebied – wegen Buitengebied – overige onderdelen
Niveau B A B C B C
Het dagelijks beheer en onderhoud voeren we uit volgens het Uitvoeringsplan openbare ruimte en het Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP) 2022-2026. Er wordt voldaan aan de door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus en we hebben nagenoeg alle werkzaamheden conform planning afgerond. 1.3 Ontwerp en onderhoud is gericht op een lange, duurzame en toekomstbestendige levensduur. We ontwerpen slim, klimaatadaptief en integraal. Onderhoud van de openbare ruimte gebeurt zowel door de buitendienst als door externe aannemers. Sociale duurzaamheid is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Ook worden mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt ingezet. Op 31-12-2022 werkten 17 personen bij het Mens Ontwikkel Bedrijf van de buitendienst. In 2022 was er een instroom van 12 personen. De uitstroom bestond uit 14 personen, waarvan er 7 zijn uitgestroomd naar een betaalde baan. 2.
Een openbare ruimte die van en voor iedereen is.
3. Een fysieke leefomgeving waarvan de gebruikers zich ‘mentaal eigenaar’ voelen.
2.1 We ontwerpen en onderhouden de openbare ruimte met aandacht voor toegankelijkheid. We stemmen dit af met belanghebbenden. Bij alle aanleg- en reconstructieprojecten bekijken we of de openbare ruimte goed toegankelijk is voor iedereen. We hanteren de gebruikelijke landelijke CROW-normen én stemmen goed af met bedrijven en bewoners. Ook maken we gebruik van (lokale) belangengroeperingen die hier kundig in zijn (bijvoorbeeld IVN, VVN etc.). 3.1 We dagen gemeenschappen uit om mee vorm te geven aan de inrichting van hun eigen fysieke leefomgeving vanuit het perspectief van gemeenschapsontwikkeling. We bereiden samen met de omgeving (bewoners, bedrijven en belangengroeperingen etc.) herinrichtingsprojecten voor. We onderhouden de openbare ruimte zodat die voldoet aan de door de raad vastgestelde kwaliteitsniveaus. Bij het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte betrekken we inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium en geven we hen alle ruimte om in het ontwerpproces inbreng te leveren. Voorbeelden zijn de afkoppel- en reconstructieprojecten Achter de Hoven in Maasbree en Merwijck-PerkerveldKeverbergplein in Kessel.
26
3.2 We stimuleren en faciliteren participatie- en adoptieprojecten in de openbare ruimte. We staan open voor, en werken mee aan gemeenschapsinitiatieven waarbij (groepen) inwoners het beheer en soms zelfs de aanleg van de openbare ruimte overnemen, mits de openbare ruimte openbaar toegankelijk blijft. Peel en Maas Schoon participeert met succes voor een schonere gemeente. Uit monitoring van een aantal jaren op rij blijkt dat onze gemeente echt schoner is geworden. Peel en Maas Schoon heeft diverse dorpscoördinatoren, soms per dorp weer met een eigen werkgroep, bijvoorbeeld Meijel Schoon. Er zijn in totaal 360 adoptanten die allemaal een klein stukje Peel en Maas schoonhouden. Wij faciliteren en ondersteunen Peel en Maas Schoon met onder andere communicatie, opruimmaterialen, het ophalen van het ingezamelde zwerfafval en natuurlijk met een bedankje. Naast het opruimen gaan vrijwilligers van Peel en Maas Schoon in gesprek met bedrijven waar hotspots met zwerfafval zijn. Hotspots worden samen aangepakt. Ook kijken de vrijwilligers met ons mee of onze prullenbakken op de juiste plek staan. Een ander voorbeeld is de speeltuin die bij Beringe Buiten is gerealiseerd in de openbare ruimte: de Stichting Beringe Buiten heeft een bijdrage geleverd in het meedenken over de inrichting, communicatie met het dorp en de cofinanciering van de speelvoorzieningen.
Bovendien voeren zij diverse onderhoudswerkzaamheden uit in en rondom de speeltuin. Een ander voorbeeld is de initiatiefgroep uit de wijk Schrames in Helden die zich heeft ingezet voor een upgrade van de speelvoorzieningen in de wijk. Het krediet dat de gemeente beschikbaar heeft gesteld voor het realiseren van extra speelvoorzieningen vormt de basis voor deze upgrade. De initiatiefgroep heeft de gemeentelijke investering bijna weten te verdubbelen door het aanboren van subsidies en fondsen. Bovendien hebben ze procesmatig een rol gespeeld in de totstandkoming van het plan en de communicatie naar de wijk. Planning is dat de realisatie wordt afgerond voor de zomer van 2023. In Maasbree is een initiatief van een groep hondenbezitters om te komen tot een honden uitlaat- en speelplek in een vergevorderd stadium. Op steeds meer plekken zien we dat bewoners het onderhoud van plantsoenen uitvoeren en dat dat niet alleen de kwaliteit verhoogt maar dat het vooral zorgt voor sociale binding. Zo is bijvoorbeeld in Baarlo de Stichting Baarlo Leeft! actief met het onderhouden van diverse plantsoenen etc. We blijven deze initiatieven waarderen en stimuleren tijdens onze natuurlijke contactmomenten.
27
4. Een klimaat adaptieve en klimaatneutrale fysieke leefomgeving.
4.1 We geven zelf het goede voorbeeld in de openbare ruimte. We planten extra bomen in de hele gemeente. We maken duurzame, klimaatadaptieve keuzes met aandacht voor vergroening en biodiversiteit. De focus komt steeds meer op genoemde duurzaamheidsaspecten te liggen. Conform de in het Waterketenplan en GRP 2022-2026 gestelde doelen richten we bij alle herinrichtingen en reconstructies de fysieke (openbare) leefomgeving zo veel als mogelijk klimaatbestendig en water-robuust in. Een voorbeeld is de waterberging bij de Stogger, die stevig wordt vergroend. Bewoners worden met een subsidieregeling gestimuleerd en gefaciliteerd om hemelwater af te koppelen van de riolering, zodat schoon hemelwater niet meer wordt afgevoerd als afvalwater maar infiltreert in de bodem. De subsidieregeling is een succes. In 2022 is ruim 11.175 m2 verhard oppervlak afgekoppeld. Vanaf 2017 is er met deze regeling ca. 57.500 m2 afgekoppeld. Het Uitvoeringsplan Openbare Ruimte wordt geactualiseerd. Dit plan moet naadloos aansluiten op de kaderstelling Ruimte. Vaststelling volgt aansluitend aan de vaststelling van de herijkte kaderstelling in het najaar van 2023. In dit geactualiseerde uitvoeringsplan komen onder andere toegankelijkheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie, vergroening en biodiversiteit nog nadrukkelijker aan de orde. Dit in lijn met aangenomen moties.
De uitvoering van het ‘7.319-Bomenplan’ loopt volgens planning. In het plantseizoen zijn er weer vele bomen aangeplant in zowel de openbare ruimte als op particulier eigendom. 4.2 We geven zelf het goede voorbeeld en kopen zo duurzaam mogelijk (circulair en lokaal) in: tractie, (tuin-)machines, (bouw-) materialen etc. Duurzaam inkopen heeft onze aandacht. Dit wordt nog verder geconcretiseerd aan de hand van de duurzaamheidsagenda. Een groot deel van onze voertuigen voldoet aan de nieuwste normen. Door gebruik te maken van HVO 100 (schone diesel) voldoen we aan de wettelijke eisen. Eind 2022 zijn twee elektrische voertuigen geleverd bij de buitendienst. Verdere uitrol volgt. Onze bos- en plantsoengereedschappen werken voor een groot deel op accu’s. Ook de overige machines worden, na afschrijving, zo veel als mogelijk vervangen door elektrische of anderszins duurzamere versies. Eén voertuig is voorzien van laadstations met zonnepanelen voor het op locatie opladen van elektrisch gereedschap. Eind 2022 is bij de gemeentewerf gestart met de realisatie van duurzame laadinfrastructuur (aanpassen elektra, installatie zonnepanelen en laadpunten).
28
4.3 Afval is een grondstof. Zowel huishoudelijk afval als bedrijfsafval en afval uit de openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gescheiden en hergebruikt als grondstof. Samen met regionale bedrijven onderzoeken we mogelijkheden om meer waarde uit afvalstromen te halen. Met voorlichting zetten we ook in op het voorkomen van afval. In Peel en Maas scheiden we het huishoudelijke afval aan de bron. We streven een uitstekende dienstverlening na en onze inwoners waarderen deze service. We blijven inzetten op goede kwaliteit van de afvalstromen en dus op het nog beter scheiden van afval en verdere verlaging van de totale hoeveelheid afval door preventie en hergebruik. We onderzoeken samen met regionale bedrijven en met Afval Samenwerking Limburg (ASL) verdere mogelijkheden om “meer waarde” uit afvalstromen te halen. In 2022 hebben we net als in 2021 gemiddeld 42 kg restafval per inwoner ingezameld. We voldoen daarmee ruim aan de landelijke opgave van 100 kg restafval per inwoner (= restafval aan huis + grof huishoudelijk afval milieupark). De afgelopen jaren hebben we, door stijgende verwerkingskosten, het toegangstarief van het milieupark verhoogd. In 2021 is een toegangstarief voor groenafval ingevoerd en in 2022 is het tarief per m3 grof huishoudelijk afval en bouw- en sloopafval verhoogd van € 10 naar € 15.
We zien in 2022 een verdere afname van het aantal bezoekers van het milieupark: van 65.000 (2019), 64.250 (2020), 50.000 (2021) naar 43.000 in 2022. Gemiddeld wordt de aangeleverde hoeveelheid per bezoek groter. De totale ingezamelde hoeveelheden van het milieupark worden minder, vooral de afvalstromen waarvoor betaald moet worden: 10-15% minder in 2022 ten opzichte van 2021. Onze inwoners weten ook de (ondergrondse) brengvoorzieningen in de kernen voor luiers, glas en textiel goed te vinden. We zien een landelijke trend dat de kosten van afval blijven stijgen en daarom zijn de tarieven afvalstoffenheffing ook gestegen. Ter voorbereiding op de begroting 2024 organiseren we in 2023 een bijeenkomst met de raad over de ontwikkelingen m.b.t. de afvalinzameling. 4.4. We steken in op bewustwording, stimulering en advisering richting inwoners/bedrijven. Dit doen we over verschillende onderwerpen zoals vergroenen, ontstenen, verkeersveiligheid, afkoppelen van regenwater, inrichting van het landschap en het versterken van de biodiversiteit. Met scholen gaan we aan de slag met de educatie en het vergroenen van schoolpleinen (regionaal project Groene revolutie schoolpleinen). Wij werken hier zo mogelijk samen met partners als bijv. Veilig Verkeer Nederland, Groenplatform, Peel en Maas Schoon. In contactmomenten dragen we zoveel als mogelijk onze duurzaamheidsopgaves uit.
We zien onze medewerkers als belangrijke ambassadeurs naar onze gemeenschap. Vanuit de Groenblauwe revolutie zijn er concreet twee scholen (De Liaan in Helden en De Avonturier in Koningslust) die meedoen met dit project. Het is mooi om te zien hoe deze scholen, samen met betrokken ouders, omwonenden en gemeente, uitvoering geven aan het vergroenen van hun schoolplein. 29
• • • • • • • • • • • • •
Wat hebben we verder binnen dit programma gedaan? Advisering over de openbare ruimte inclusief het toezicht daarop. Advisering, begeleiding en toezicht diverse inbreidings- en uitbreidingsplannen van Ruimte voor Ruimte (RvR) en projectontwikkelaars. Uitvoering geven aan het 7319-Bomenplan. Impuls / opwaardering speelterreinen. Beheer van de openbare ruimte. Advisering over en uitvoering van ongediertebestrijding (plagen) en bestrijding van bijvoorbeeld ongewenste exoten en eikenprocessierups. Nemen (tijdelijke) verkeersmaatregelen en verrichten tellingen en metingen. Begeleiden en inzet van mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt en integratieprojecten. Gladheidsbestrijding. Diverse maatregelen in het kader van het OLS. Materialen uitleen bij evenementen. Advisering van verenigingen bij het beheer en onderhoud van (sport-)accommodaties. 24/7 calamiteitendienst bij storingen, incidenten en calamiteiten in de openbare ruimte.