E04. 20210831 Beantwoording art. 40 vragen OP PFAS.pdf

Aan de gemeenteraad De T datum behandeld door ons kenmerk telefoonnummer onderwerp

31 augustus 2021 M.H. Merkelbach 2021-0098893 14 078 Artikel 40 vragen OP vervolgvragen PFAS gehalte in drinkwater en PFAS inname door de bevolking

Geachte heer/mevrouw, Op 13 juli 2021 zijn door de OP-fractie artikel 40 vragen gesteld over het PFAS gehalte in drinkwater en PFAS inname door de bevolking. Op 19 juli a.s. heeft het college laten weten dat zij vanwege het zomerreces de beantwoording nu pas kunnen sturen. Wij delen uw zorgen over de verontreinigingen van PFOA in de bodem en het grondwater, en de mogelijke effecten hiervan op de volksgezondheid. Echter de invloedssfeer van de gemeente op dit dossier is beperkt en ligt grotendeels bij andere instanties. De gemeente is al regionaal actief op het dit dossier, o.a. door advisering op vergunningsaanvragen van Chemours / Dupont en door de aansprakelijkstelling van Chemours c.s. In deze brief beantwoorden wij de gestelde vragen. De OP-fractie verzoekt om de volgende informatie: Vraag 1: "De vergunningverlening zou derhalve moeten verbeteren op de volgende punten: 1. heldere afspraken tussen bevoegde gezagen over de rolverdeling bij (in)directe lozingen; 2. uitvoeren van verbeteringen in de praktijk van vergunningverlening o.a. op het gebied van capaciteit en kennisontwikkeling; 3. uitvoeren van de motie Laçin over een handreiking voor het bevoegd gezag t.a.v. de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening bij vergunningverlening; 4.

de ABM- en Immissietoets moeten toegepast worden bij oevergrondwater en indirecte lozingen."  Kunt u aangeven in hoeverre bovenstaande vier (4) verbeterpunten uit 2017 reeds zijn geëffectueerd? Antwoord 1: De rolverdeling van het bevoegd gezag bij (in)directe lozingen is geregeld in de wetgeving (o.a. Wet milieubeheer, Kaderrichtlijn Water en Activiteitenbesluit). Vergunningverlening hierover in de regio Zuid-Holland Zuid wordt

uitgevoerd door Rijkswaterstaat, waterschappen Rivierenland en Hollandsche Delta, de provincie Zuid- Holland (via OZHZ en DCMR) en de gemeenten (via OZHZ). Dit afhankelijk van de situatie en de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. De kwaliteit van het oppervlaktewater in de Beneden Merwede wordt ook bepaald door bovenstrooms gelegen lozingen, waarvoor weer andere gemeenten en waterschappen en zelfs andere landen bevoegd gezag zijn. Bij de vergunningverlening wordt voor zover wij weten een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening meegenomen, evenals een ABM- en immissietoets – indien van toepassing. Vraag 2:  Met name drinkwaterbedrijf Oasen maakt gebruik van oevergrondwater. Kunt u misschien ook specifiek voor dit bedrijf aangeven in hoeverre de bovenstaande verbeterpunten reeds zijn geëffectueerd? Antwoord 2: Indien OASEN een onttrekkingsvergunning aanvraagt, dan wordt deze getoetst tegen de vigerende wet- en regelgeving door het bevoegd gezag (provincie Zuid-Holland). Voor zover ons bekend gaat dit alleen om het te onttrekken volume grondwater. De zuivering van dit grondwater voordat het drinkwater is staat hier los van. Vraag 3:  Kunnen wij er van uit gaan dat deze nieuwe gegevens (van Oasen) kloppen? Antwoord 3: Wij hebben geen aanwijzingen dat de meetgegevens van OASEN niet kloppen.

OASEN rapporteert in mei 2020 een gemiddelde waarde van 14 nanogram/liter PFAS (PFOA) voor het drinkwater in Papendrecht. Dat is ruim beneden de veilige richtwaarde van 87,5 n/l die door het RIVM is vastgesteld. Momenteel (2021) is de gemiddelde waarde van het drinkwater in Papendrecht 1,1 ng/l. Zie ook: https://www.oasen.nl/drinkwater/aanvullende-informatie-over-pfas#wat-meet-oasen-het-drinkwater-4 U heeft zelf een steekproef uit laten voeren met een zelf genomen monster bij een ander laboratorium. De kwaliteit van het drinkwater blijft ook hierbij ruim onder de veilige richtwaarde van het RIVM. Hiermee voldoet het aan de huidige eisen voor het gebruik van veilig drinkwater. Het resultaat van uw steekproef is hoger dan de gemiddelde waarde die Oasen over 2020 opgeeft, maar vermoedelijk ligt het wel binnen of rond de bandbreedte die Oasen meet. Bovendien hebben wij geen gegevens over de manier waarop het monster is opgeslagen etc. Wij zijn daarom zeer terughoudend om op basis van één enkel monster conclusies te trekken over de betrouwbaarheid van de data van Oasen. Vraag 4: Volgens de ons (OP) bekende informatie zullen de meeste inwoners van Papendrecht ruim boven de aanbevolen maximum sominname van PFAS uitkomen.

 Is het college het hiermee eens? Antwoord 4: Het is aan het RIVM en de rijkoverheid om veilige waarden te bepalen, waarbij maatschappelijke belangen op een goede manier worden afgewogen. De invloed van de gemeente Papendrecht daarop is beperkt. De gemeente Papendrecht heeft ook niet de deskundigheid en de capaciteit om zich in deze discussie te mengen. https://www.rivm.nl/pfas/vraag-antwoord/efsa#Schadelijk Meer informatie over wat OASEN doet aan de drinkwaterkwaliteit vind u op: https://www.oasen.nl/drinkwater/aanvullende-informatie-over-pfas Vraag 5:  Bent u als college, alles afwegende, toch niet de overtuiging toegedaan dat het verstandig zou zijn om de inwoners van Papendrecht wel voor te lichten?

Antwoord 5: Blootstelling aan PFAS via drinkwater, voedsel en voedselverpakkingen is een landelijk probleem. Het is ons bekend dat RIVM en de betrokken ministeries deze problematiek serieus nemen. De oplossing voor deze problematiek kan ook niet lokaal worden gevonden. Wij zijn daarom van mening dat het niet aan de gemeente Papendrecht is om hier extra voorlichting over te geven. Informatie over PFAS en het dossier Chemours is o.a. te vinden op de website van gemeente Papendrecht, RIVM, GGD, OASEN. Vraag 6:  Kloppen de gegevens van OASEN nu wel?  Waarop baseert het college deze aanname? Antwoord 6: Zoals bovenstaand aangegeven hebben wij geen aanwijzingen dat de meetgegevens van Oasen niet kloppen. Vraag 7: Gesteld dat de gegevens van OASEN kloppen, dan nog is er een gemiddeld te hoge inname van PFAS stoffen op grond van de hierboven genoemde voedingsmiddelen. Dan wordt het toch tijd voor een informatie c.q. voorlichtingscampagne? Alleen al vanwege de toepassing van het voorzorgsbeginsel zou dat wenselijk c.q. noodzakelijk zijn.  Hoe kijkt het college hier tegenaan?  Is een informatie c.q.

voorlichtingscampagne over de (zeer) schadelijke effecten van PFAS op de menselijke gezondheid, gelet op alle kennis en ervaringen die de afgelopen jaren door schade en schande werden opgedaan, dan toch niet op zijn plaats? Antwoord: Uitgaand van de gemiddelde drinkwaterkwaliteit zoals gerapporteerd door Oasen in 2020 (14 ng/l) volgt uit uw rekensom dat de wekelijkse blootstelling via het drinkwater de EFSA norm niet overschrijdt. De over 2021 gerapporteerde drinkwaterkwaliteit (1,1 ng/l) is nog aanzienlijk beter Zoals bovenstaand aangegeven is blootstelling aan PFAS een landelijk probleem. Wij zijn daarom van mening dat het niet aan de gemeente Papendrecht is om hier extra voorlichting over te geven. Informatie over de schadelijkheid van PFAS stoffen is met name te vinden bij het RIVM en de GGD. De gemeente faciliteert in het vinden van deze informatie, o.a. via het verwijzen naar informatie via haar eigen website. NB: los van bovenstaande blootstelling via het drinkwater heeft de gemeente Papendrecht samen met buurgemeenten Dordrecht, Sliedrecht en Molenlanden het RIVM een onderzoek laten doen naar de blootstelling aan PFAS via volkstuingewassen (https://www.rivm.nl/publicaties/herzieningrisicobeoordeling-genx-en-pfoa-in-moestuingewassen-in-dordrecht-papendrecht-en-sliedrecht). Daaruit bleek dat voor de volkstuinen in Papendrecht aanvullend onderzoek nodig is.

Dit aanvullend onderzoek is inmiddels in gang gezet.

Wij vertrouwen erop dat wij u hiermee voldoende hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de locosecretaris, de waarnemend burgemeester,

P. Naeije MSc

mr. drs. A.M.M. Jetten

Aan het College van B&W van de gemeente Papendrecht T.a.v. mevrouw mr. drs. A.M.M. (Annemiek) Jetten Markt 22 3351 PB Papendrecht

Papendrecht Onderwerp

13 juli 2021 Vervolgvragen ex Artikel 40 Reglement van Orde van de Gemeenteraad inzake PFAS gehalte in drinkwater en PFAS inname door de bevolking

Geachte mevrouw Jetten, Namens onze fractie wordt hierbij een aantal vragen ex artikel 40 van het Reglement van Orde bij u ingediend met het verzoek deze ter beantwoording door te geleiden naar het College alsook om deze ter kennis te brengen van de overige leden van de Gemeenteraad. In de ‘Structurele aanpak opkomende stoffen uit puntbronnen in relatie tot bescherming van de drinkwaterbronnen’ heeft de Minister van IenW aangegeven dat ze de mogelijkheid onderzoekt om informatievoorziening over geloosde stoffen te verbeteren. De Vewin is een groot voorstander van deze verbetering, en benadrukt dat de concrete invulling van dit voornemen met prioriteit moet plaatsvinden. Momenteel treffen drinkwaterbedrijven nog te vaak stoffen aan bij hun innamepunt waarvan niet helder is wat voor soort stof het is, welke eigenschappen de stof heeft en wat de bron is. Dan stoppen de drinkwaterbedrijven hun inname en moet achterhaald worden wat de risico’s zijn en de mogelijkheden tot zuivering. Dit was onder andere het geval bij GenX en pyrazool. In plaats van deze ‘damage control’ achteraf is een aanpak aan de bron effectiever. Dan kunnen risico’s worden voorkomen en komen de kosten te liggen bij de vervuiler. Concreet houdt dit in dat industriële bedrijven een actueel overzicht moeten bijhouden van de stoffen die ze lozen, in welke hoeveelheden en combinaties.

Daarnaast is het van belang dat bedrijven voortdurend hun afvalwater monitoren om zeker te weten dat de waarden binnen veilige marges blijven. Deze gegevens moeten worden gedeeld met de vergunningverlener en wanneer relevant met de drinkwaterbedrijven. Bij een dreigende overschrijding kan dan tijdig ingegrepen worden. Dit sluit aan bij de aangenomen motie Van Eijs c.s. (27625 nr. 389) die oproept zorg te dragen voor maximale transparantie over de stoffen die geloosd worden en de daarmee gepaard gaande risico’s bij de vergunningverlening.

-1-

Maak bedrijven verantwoordelijk voor de bewaking van de kwaliteit van hun afvalwater door het verplicht stellen van een actueel overzicht van te lozen stoffen en continue monitoring van het afvalwater. De gegevens moeten gedeeld worden met de vergunningverlener en wanneer relevant met de drinkwaterbedrijven. De bovengenoemde motie Van Eijs c.s. (zie de bijlagen bij deze brief) verzoekt de regering ook om concrete afspraken te maken over de bevoegdheden en rolverdeling van overheden bij (in)directe lozingen. In de Structurele aanpak onderschrijft de Minister dat extra aandacht nodig is voor correcte uitvoering en het oppakken van rollen, taken en verantwoordelijkheden van alle bevoegde gezagen. Uit onderzoek naar de praktijk van vergunningverlening bleek de noodzaak voor een verbeterslag. De rolverdeling is onduidelijk en bij betrokken instanties is niet altijd voldoende capaciteit en kennis beschikbaar. De Vewin vindt het van belang dat de Minister op deze punten met bevoegde gezagen afspraken maakt. Daarnaast moeten de voorgestelde verbeteringen voortvarend worden opgepakt. Hierbij zal ook uitvoering van de motie Laçin (27635 nr.

391) behulpzaam zijn, die oproept een handreiking op te stellen voor het bevoegd gezag over hoe binnen de ABM- en de immissietoets (de vergunningverlener beoordeelt de toegepaste Beste Beschikbare Technieken, Algemene beoordelingsmethodiek (ABM) en immissietoets van de aanvrager. De berekende samenstelling en hoeveelheid afvalwater zijn de basis voor de vergunning- of maatwerkvoorschriften) rekening gehouden moet worden met de risico’s voor veiligstelling van de drinkwatervoorziening.  De toets is verplicht en moet beter worden toegepast voor wateren die als bron dienen voor de openbare drinkwatervoorziening. Specifiek aandacht geven aan oevergrondwater Bij het opstellen van de handreiking is het van belang specifiek aandacht te besteden aan oevergrondwater. Oevergrondwater is rivierwater dat na bodempassage gebruikt wordt als bron voor drinkwater. Dit is onder andere het geval bij de winningen van drinkwaterbedrijf Oasen. Omdat oevergrondwater formeel gezien wordt als grondwater, wordt hier vaak – onterecht – geen rekening mee gehouden bij vergunningverlening van lozingen op oppervlaktewater zoals een rivier. De vergunningverlening zou derhalve moeten verbeteren op de volgende punten: 1. heldere afspraken tussen bevoegde gezagen over de rolverdeling bij (in)directe lozingen; 2. uitvoeren van verbeteringen in de praktijk van vergunningverlening o.a.

op het gebied van capaciteit en kennisontwikkeling; 3. uitvoeren van de motie Laçin over een handreiking voor het bevoegd gezag t.a.v. de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening bij vergunningverlening; 4. de ABM- en Immissietoets moeten toegepast worden bij oevergrondwater en indirecte lozingen.

Vragen:  Kunt u aangeven in hoeverre bovenstaande vier (4) verbeterpunten uit 2017 reeds zijn geëffectueerd?  Met name drinkwaterbedrijf Oasen maakt gebruik van oevergrondwater. Kunt u misschien ook specifiek voor dit bedrijf aangeven in hoeverre de bovenstaande verbeterpunten reeds zijn geëffectueerd?

-2-

De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft in september vorig jaar een nieuwe wetenschappelijke opinie uitgebracht over de gezondheidsrisico's van PFAS in voedsel. EFSA heeft de hoeveelheid PFAS berekend die mensen veilig binnen mogen krijgen gedurende hun hele leven.  Deze berekende hoeveelheid is aanmerkelijk lager dan die in eerdere studies. De Vewin maakt zich zorgen over de verspreiding van PFAS in het milieu, waaronder de bronnen voor drinkwater. De EFSA-opinie kan tot geen andere algemene conclusie leiden dan dat de concentraties PFAS in het milieu sterk moeten worden teruggedrongen. PFAS horen niet in het milieu, want ze kunnen daaruit heel moeilijk verwijderd worden. Dit geldt ook voor drinkwater. Bronaanpak is de enig juiste manier om te voorkomen dat een persistente stofgroep als PFAS in het milieu en drinkwater terecht komt. Deze bronaanpak is bewezen effectief en praktisch, principieel maar ook juridisch (Kaderrichtlijn Water) de enige weg. De fractie van Onafhankelijk Papendrecht bemoeit zich sinds 2016, ook op regionaal Drechtstedelijk niveau, intensief met de (verbetering van de) drinkwaterkwaliteit in Papendrecht. In de afgelopen jaren werden er zeven (7) moties (nrs. a t/m g zie de bijlagen) ingediend en vele brieven ingestuurd.

 Als wij de recente rapporten lezen komen wij tot de conclusie dat de inname van PFAS voor de meeste inwoners van Papendrecht te hoog is. Tijdens de afgelopen jaren hebben wij bemerkt dat onze initiatieven tot meten en onze initiatieven om het voorzorgsprincipe toe te passen stelselmatig door het College werden ondermijnd. Het probleem van de matige drinkwaterkwaliteit is hiermee in onze visie echter niet gediend. Twee weken geleden heeft onze fractievoorzitter ‘als gewoon burger’ telefonisch contact met Oasen opgenomen en de eenvoudige vraag gesteld hoeveel PFAS er in het drinkwater van Papendrecht zit? En of deze hoeveelheid door Oasen was bepaald door middel van: (1) een schatting, (2) een berekening of (3) een meting? Hij kreeg geen antwoord. Dát is kennelijk de houding van ‘het systeem’ om lastige vragenstellers af te poeieren? Gemiste kans. De fractie van Onafhankelijk Papendrecht wil weten hoe het zit in Papendrecht. Dat is sinds het moment dat wij met dit dossier aan de gang zijn gegaan onze rode draad. Hoeveel schadelijke stoffen zitten er in ons drinkwater en zijn de data betrouwbaar?

-3-

Kloppen de gegevens? In mei 2020 gaf drinkwaterbedrijf Oasen aan dat in het Papendrechtse drinkwater 14 nanogram PFAS per liter zaten. De afbeelding hieronder toont deze gegevens.

Omdat wij onze twijfels over deze gegevens hadden hebben wij door het Toxicologisch Laboratorium van de Vrije Universiteit onderzoek laten doen. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat het ging om 21,3 nanogram PFAS per liter. De afbeelding hieronder toont deze gegevens.

-4-

Wij hadden het College eerder tot tweemaal toe gevraagd de kosten van dit onafhankelijk onderzoek (± 700 euro) als gemeente te dragen maar dit werd afgewezen.  Kennelijk wilde het College toen ook al niet weten hoe de vork werkelijk in de steel zat? Wat is er dus waar van de gegevens (schatting, berekening of meting) van Oasen? Want het College, en wethouder Janssen, varen kennelijk blind op de gegevens van Oasen. Wethouder Janssen had naar eigen zeggen zelfs de directeur van Oasen nog op zijn vakantieadres gebeld? Tijdens de behandeling van de Motie Informatiecampagne schadelijke effecten PFAS op menselijke gezondheid tijdens de raadsvergadering van 8 juli 2021 wist de wethouder namens het College te melden dat uit meting door (of vanwege) Oasen naar voren was gekomen dat het PFAS gehalte ongeveer 1 nanogram per liter drinkwater beloopt.

Vragen:  Kunnen wij ervan uitgaan dat deze (nieuwe) gegevens (van Oasen) kloppen? Als wij kijken naar het ‘meetresultaat’ van mei 2020, toen Oasen stelde dat het drinkwater 14 nanogram PFAS per liter drinkwater bevatte, bleek bij nader onafhankelijk onderzoek dat het echter om 21,3 nanogram PFAS per liter drinkwater ging. Het onafhankelijke onderzoek was gebaseerd op een daadwerkelijke meting in Papendrecht. Dus niet op een schatting, een berekening, een model, of een meting door Oasen elders. We stellen vast dat Poly- en Perfluoralkylstoffen (PFAS) in het Papendrechtse kraanwater zitten; dat het Europees Agentschap voor Chemische stoffen in 2019 GenX, net als eerder PFOA, heeft aangewezen als ‘zeer zorgwekkende stof’; dat het Chemisch-Toxicologisch Laboratorium van de Vrije Universiteit Amsterdam in 2020 heeft vastgesteld dat in het Papendrechtse kraanwater 21,3 nanogram PFAS per liter teveel zit; dat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid recent een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde heeft bepaald, die lager is en dus strenger; dat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde heeft afgeleid voor de sominname van vier PFAS, teweten PFOA, PFOS (perfluoroctaan-sulfonzuur), PFNA (perfluornonaanzuur) en PFHxS perfluorhexaansulfonzuur); dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in opdracht van de gemeente Dordrecht

onlangs het rapport ‘Herziening van de risicobeoordeling van GenX en PFOA in moestuin-gewassen in Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht’ heeft opgeleverd. Volgens onze fractie is de inname van PFAS via het kraanwater (zeer) schadelijk voor de menselijke gezondheid. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid adviseert een maximale sominname van de vier PFAS componenten van tezamen 4.4 nanogram per kilo lichaamsgewicht per week. Volgens de ons bekende informatie zullen de meeste inwoners van Papendrecht ruim boven de aanbevolen maximum sominname van PFAS uitkomen.  Is het College het hiermee eens? Op basis van het onafhankelijke onderzoeksresultaat komen wij uit op een wekelijkse PFAS inname van 294 nanogram (7 dagen x 2 liter per dag x 21 ng/liter) via het drinkwater en dat een persoon met een lichaamsgewicht van bijvoorbeeld 60 kilo maximaal 264 nanogram PFAS per week mag innemen (60 kilo x 4.4 nanogram per kilo lichaamsgewicht = 264 nanogram).

-5-

De gehalten van de (maximale) sominname van de vier PFAS componenten in groenten, vlees en eieren wordt door onafhankelijke wetenschappers 10-50 maal hoger geschat dan het PFAS gehalte in drinkwater. De wekelijkse inname per voedingsmiddel (groente, vlees, eieren) ligt vermoedelijk wat lager dan van water. Een flink deel van de PFAS belasting komt uit deze en andere voedingsmiddelen. Dat geeft aan dat de meeste inwoners in Papendrecht ruim boven de aanbevolen maximum hoeveelheid PFAS uit zullen komen. Vandaar ons verzoek in de motie om de inwoners van Papendrecht hierover volledig en transparant te informeren, de gevaren van de inname van PFAS stoffen voor de menselijke gezondheid uit te leggen en een informatiecampagne op te starten, waarin de (gemeentelijke) overheid aangeeft op welke manieren de inwoners zich kunnen beschermen tegen de schadelijke PFAS inname.

Vragen: De gemeenteraad stemde op 8 juli 2021 met 20 stemmen tegen onze motie Informatiecampagne schadelijke effecten PFAS op menselijke gezondheid. De gemeenteraad deed zijn naam weer eens eer aan. Zie de afbeelding hieronder.

 Bent u als College, alles afwegende, toch niet de overtuiging toegedaan dat het verstandig zou zijn om de inwoners van Papendrecht wél voor te lichten?

-6-

We hebben de afgelopen jaren gezien dat de PFAS stoffen aanvankelijk minder schadelijk voor de volksgezondheid werden verondersteld te zijn dan hedendaagse wetenschappelijke inzichten ons voorspiegelen. Sinds 2016 hebben we gezien dat normen zijn aangescherpt, zowel op Europees als nationaal niveau. Er zijn tal van alarmbellen afgegaan en die gaan nog steeds af. De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft in september 2020 een nieuwe wetenschappelijke opinie uitgebracht over de gezondheidsrisico's van PFAS in voedsel. EFSA heeft de hoeveelheid PFAS berekend die mensen veilig binnen mogen krijgen gedurende hun hele leven. Deze berekende hoeveelheid is weer aanmerkelijk lager dan die in eerdere studies.  Kloppen de gegevens van Oasen nu wel?  Waarop baseert het College deze aanname? Gesteld dat de gegevens van Oasen kloppen, dan nóg is er een gemiddeld te hoge inname van PFAS stoffen op grond van de hierboven genoemde voedingsmiddelen. Dan wordt het toch tijd voor een informatie c.q. voorlichtingscampagne? Alleen al vanwege de toepassing van het voorzorgsbeginsel zou dat wenselijk c.q. noodzakelijk zijn.  Hoe kijkt het College hier tegenaan?  Is een informatie c.q.

voorlichtingscampagne over de (zeer) schadelijke effecten van PFAS op de menselijke gezondheid, gelet op alle kennis en ervaringen die de afgelopen jaren door schade en schande werden opgedaan, dan toch niet op zijn plaats?

Wij danken u voor de beantwoording. Hoogachtend, FRACTIE ONAFHANKELIJK PAPENDRECHT Ruud Lammers, fractievoorzitter.

-7-

Bijlagen 1 2 3 4 5 6 7 8

Artikel over PFAS meten Laboratorium rapport 2019 Analysecertificaat PFAS 2020 Vragen OP inzake PFOA en GenX Vragen over Gezondheid / Perfluoroctaanzuur (PFOA) DuPont Dordrecht Brief over meten PFAS in Papendrechtse kraanwater Kamerstuk MOTIE VAN HET LID VAN EIJS C.S. Kamerstuk MOTIE VAN HET LID LAÇIN

A B C D E F G

Motie inzake gratis bloedtests PFOA Motie voor zuiver en veilig water uit de kraan Motie drinkwater Motie schoner en zachter drinkwater Motie zachter drinkwater Motie meting Poly- en Perfluoralkylstoffen in het kraanwater Motie Informatiecampagne schadelijke effecten PFAS op menselijke gezondheid

-8-

Page 1 of 2

file:///C:/Users/mme028/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/IE/IAO741C...

13-7-2021

Page 2 of 2

file:///C:/Users/mme028/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/IE/IAO741C...

13-7-2021

Page 1 of 1

file:///C:/Users/mme028/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/IE/9G1YPO7... 13-7-2021

Afdeling Milieu en Gezondheid De Boelelaan 1108 1081HZ Amsterdam www.science.vu.nl/environmentandhealth

ANALYSECERTIFICAAT PFAS 2020-52 Tabel 1 van 1 Opdrachtgever Kenmerk opdrachtgever

Analysemethode W-PFAS-100 en 103 Onafhankelijk Papendrecht Jhr A.F. de Savornin Lohmanlaan 8 3354 AS Papendrecht Drinkwater Papendrecht

Ontvangstdatum opdracht 6 maart 2020 Ontvangstdatum monsters 4 juni 2020 Aanvang uitvoering 8 juni 2020 Rapportagedatum 19 juni 2020 Het adres is aangeleverd door onafhankelijk Papendrecht en de bemonstering is door de afdeling Milieu en Gezondheid uitgevoerd op 4 juni 2020

EH-code Omschrijving monsters

parameters PFBA PFPeA PFHxA PFHpA PFOA PFNA PFDA PFUnA HFPO-DA PFBS PFHxS PFOS 6:2 FTS

Perfluorbutaanzuur Perfluorpentaanzuur Perfluorhexaanzuur Perfluorheptaanzuur Perfluoroctaanzuur Perfluornonaanzuur Perfluordecaanzuur Perfluorundecaanzuur Tetrafluoro-2-(heptafluorpropoxy) propaanzuur Perfluorbutaansulfonaat Perfluorhexaansulfonaat Perfluoroctaansulfonaat 6:2 Fluortelomeer sulfonzuur

20/0541 Papendrecht Kraanwater ng/liter 12 <4 *1.4 <1 4.3 <0.5 <0.5 <0.5 17 6.5 <0.5 <1 <2

* de waarde ligt tussen de aantoonbaarheidsgrens (LOD) en de bepalingsgrens (LOQ)

Datum Naam Functie

19 juni 2020 Jacco Koekkoek Analist

De resultaten hebben uitsluitend betrekking op de monsters die door de opdrachtgever ter beschikking zijn gesteld. Dit analysecertificaat mag niet anders dan in zijn geheel worden gereproduceerd.

Vragen in het kader van het Dossier Lozingen op het oppervlakte water, in het grondwater en in de lucht van GenX / PFOA door DuPont / Chemours (t.b.v.) de bijeenkomst Provincie Zuid-Holland op woensdag 25 oktober 2017 Datum Betreft

van indiening 12 oktober 2017 Gezondheid / Perfluoroctaanzuur (PFOA) – GenX – en andere (zeer) zorgwekkende stoffen Lozingen door DuPont / Chemours Dordrecht op de rivier, in het grondwater en in de lucht

Bij deze vragen wij uw aandacht voor het volgende. Lokale politici en leden van de Provinciale Staten van Zuid-Holland reageren verbijsterd op de onthulling1 door de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid op de website Sliedrecht24 dat ambtenaren van de gemeente Dordrecht en de provincie Zuid-Holland al zeker tien jaar op de hoogte zijn van de grondwaterverontreiniging met de kankerverwekkende stof PFOA op het terrein bij waterbedrijf Evides te Dordrecht. De verontreinigingen zijn zelfs al sinds eind jaren’80 bekend. Onafhankelijke onderzoekscommissie? De PvdA Sliedrecht vindt dat milieugedeputeerde Rik Janssen (SP) van de provincie Zuid-Holland ‘hieraan consequenties mag verbinden’. Fractievoorzitter Anton van Rees wil nog verder gaan: “Alle mensen in het verleden, bij onderzoek en handhaving betrokken, zouden vanaf dit moment vervangen moeten worden door een door ‘Den Haag’ aan te stellen onafhankelijke onderzoekscommissie. Het vertrouwen in de nu betrokken instanties is weg. Deze zijn onbetrouwbaar om verder onderzoek te doen.” Node is de openheid de afgelopen jaren gemist, gezien de reacties die loskomen.

1

Bron: website http://www.sliedrecht24.nl/harde-kritiek-op-pfoa-onthullingen-ozhz/ Pagina 1 van 16



Vraag 01: wilt u er bij de Minister op aandringen dat er zo snel mogelijk een onafhankelijke onderzoekscommissie zal worden ingesteld die de onderste steen boven water haalt?

OP: Deze vraag is opgevolgd. Duidelijkheid De OZHZ concludeerde eind 2015 dat de PFOA-verontreiniging in het grondwater wordt beheerst. “Maar is echt goed in beeld waar PFOA precies in de grond zit? Dat is een vraag waar we snel antwoord op moeten krijgen. Bekend is dat sporen van PFOA erg lang in het milieu blijven. En niet voor niets mag PFOA sinds 2012 niet meer worden gebruikt in Nederland. We hebben er recht op om te weten hoe groot de omvang van het PFOA-probleem is”, reageert het Sliedrechts raadslid Vincent Prins. Zijn partij wil ook snel duidelijkheid over de omvang van het probleem. Tenslotte zal PvdA-statenlid in de provincie Zuid-Holland Willem Minderhout komende woensdag 10 februari 2016 Gedeputeerde Rik Janssen ‘het vuur aan de schenen leggen’. Ongerustheid Er bestaat, kortom, veel ongerustheid over de gang van zaken bij DuPont. Ook de fractie van Onafhankelijk Papendrecht maakt zich hierover zorgen. Vervuiling van het grondwater beperkt zich niet tot één locatie, maar de vervuiling sijpelt door naar de omgeving. Ook Papendrecht loopt volgens onze fractie net zoveel gevaar als de inwoners in de directe omgeving van de fabriek van DuPont als de inwoners van de aanpalende gemeente Sliedrecht. 

Vraag 02: Graag willen wij u vragen om namens het bestuur van de Drechtsteden erop aan te dringen dat er naast de instelling van een onafhankelijke onderzoekscommissie zoals bij vraag 1 aan de orde gesteld, zo snel mogelijk nadere duidelijkheid aan de Drechtraad zal worden verschaft met betrekking tot onderstaande vragen.

De vragen zijn opgesteld naar aanleiding van het artikel ‘The Lawyer Who Became DuPont’s Worst Nightmare’ van Nathaniel Rich, dat op 6 januari 2016 in The New York Times Magazine verscheen. Rich beschrijft hierin de ervaringen van Rob Bilott, de advocaat uit de V.S. die ontdekt dat het bedrijf DuPont al jaren PFOA gebruikt, terwijl het (bedrijf) weet dat PFOA waarschijnlijk schadelijk is voor de gezondheid. DuPont is met deze kennis jaren doorgegaan met het lozen, storten en in de lucht emitteren van deze stof. 

Vraag 03: zijn er door DuPont Dordrecht ook schadelijke stoffen geloosd, gestort en in de lucht geëmitteerd? En zo ja, welke stoffen zijn dat en wanneer is dat gebeurd?

Effecten alternatief PFOA onbekend Het gebied dat in de V.S. hierdoor is besmet geraakt is enorm. Ook in Dordrecht staat een fabriekscomplex waar tot september 2012 PFOA is gebruikt. Het RIVM doet op dit moment onderzoek naar de gezondheidsrisico’s van PFOA. Van het alternatief dat in de V.S. voor PFOA in de plaats is gekomen zijn de effecten onbekend. 200 wetenschappers tekenden in mei 2015 de ‘The Madrid Statement on Poly- and Perfluoralkyl Substances (PFASs)’ waarin ze hun zorg Pagina 2 van 16

uitspreken over de productie van alle stoffen van deze soort, inclusief het alternatief wat DuPont nu in de V.S. gebruikt (!), en het vrijkomen ervan in het milieu. Eline van den Boogaard, voormalig Statenlid en woonachtig in Dordrecht, vertelt ons dat ze zeer ongerust is. Welke stof nu in Dordrecht in gebruik is als vervanger voor PFOA is onbekend.  Vraag 04: welke stof wordt op dit moment gebruikt bij DuPont Dordrecht? Van den Boogaard stelt het volgende: “Ik wil precies weten waaraan wij, bewoners, hebben blootgestaan en wat daarvan de effecten op onze gezondheid zijn. Omdat het artikel van Rich belangrijke inzichten bevat over PFOA en de omgang van DuPont met PFOA, inzichten die een breed publiek tot zich moet kunnen nemen, heb ik een uitgebreide samenvatting ervan in het Nederlands gemaakt. Tevens heb ik een eerste set met vragen opgesteld om daarmee een bijdrage te leveren aan het boven water brengen van de feiten over PFOA en de effecten van deze stof op de gezondheid en het milieu in Nederland. Dit is een oproep aan iedereen die mee kan en mee wil doen met het boven tafel brengen van de feiten: politici, journalisten, onderzoekers, juristen, etc., blijf het bevoegd gezag alstublieft bestoken met vragen, zorgen, meningen en oplossingen. Het is van belang dat mensen zich in deze zaak verdiepen.

Alleen dan zijn de resultaten van het RIVM onderzoek in de juiste context te beoordelen”, aldus Van den Boogaard. Vragen (waar DuPont staat wordt DuPont in Dordrecht bedoeld) Over het afval  vraag 05: Hoelang, van wanneer tot wanneer, heeft DuPont PFOA gebruikt?  vraag 06: Hoeveel van deze stof heeft DuPont in totaal gebruikt? En uitgesplitst per jaar?  vraag 07: Hoeveel PFOA heeft DuPont in totaal in de lucht geëmitteerd? En uitgesplitst per jaar?  vraag 08: Hoeveel PFOA heeft DuPont in totaal gestort? En uitgesplitst per jaar?  vraag 09: Hoeveel PFOA heeft DuPont in totaal in de rivier geloosd? En uitgesplitst per jaar?  vraag 10: Hoeveel PFOA heeft DuPont in totaal in het riool geloosd? En uitgesplitst per jaar?  vraag 11: Zijn er nog andere manieren waarop DuPont van PFOA afval is afgekomen? Zo ja hoe? En per methode hoeveel in totaal? En per methode uitgesplitst per jaar?  vraag 12: Is er nog PFOA aanwezig bij Chemours Dordrecht (de nieuwe naam)?  vraag 13: Is er bij DuPont een interne regel geweest, waarin stond dat PFOA niet in het riool of oppervlaktewater geloosd mag worden? (toelichting: net als in de V.S.)  vraag 14: Zo ja, heeft DuPont zich aan die interne regel gehouden?  vraag 15: Met welk alternatief voor PFOA werkt Chemours sinds september 2012?  vraag 16: Zijn dat dezelfde ‘chemistries’ als in de fabriek in de V.S.

worden gebruikt? Zo nee, wat dan wel? Over de door het bevoegd gezag gehanteerde veiligheidsnormen Uit het artikel van Rich blijkt dat er veel discussie is geweest over de veiligheidsnormen. Eerst stelt DuPont V.S. zelf een interne veiligheidsnorm (exposure level) vast van 1 p.p. b (parts per billion, wat gelijk is aan de in Europa vaker gebruikte maat 1 μg/l). Zodra het bedrijf in een rechtszaak verwikkeld raakt komen DuPont en de Milieudienst van West- Virginia gezamenlijk tot een norm van 150 p.p. b. Pagina 3 van 16

Voor drinkwater heeft de United States Environmental Protection Agency een adviesnorm van 0,4 p.p. b voor drinkwater afgegeven. Uit recent onderzoek blijkt dat deze nog lager zou moeten zijn. Philippe Grandjean van de Harvard School of Public Health en Richard Clapp van de University of MassachusettsLowell, kwamen deze zomer bijvoorbeeld uit op een veiligheidsnorm voor drinkwater van bij benadering 0,001 p.p. b.  vraag 17: Hoeveel bedraagt de gehanteerde veiligheidsnorm voor de aanwezigheid van PFOA in de lucht momenteel? En hoeveel was deze in het verleden?  vraag 18: Is de hoogte van deze norm onderbouwd met onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 19: Hoeveel bedraagt de gehanteerde veiligheidsnorm voor de aanwezigheid van PFOA in het oppervlaktewater momenteel?  vraag 20: En hoeveel was deze in het verleden?  vraag 21: Is de hoogte van deze norm onderbouwd met onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 22: Hoeveel bedraagt de gehanteerde veiligheidsnorm voor de aanwezigheid van PFOA in het riool momenteel? En hoeveel was deze in het verleden?  vraag 23: Is de hoogte van deze norm onderbouwd met onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 24: Hoeveel bedraagt de gehanteerde veiligheidsnorm voor de aanwezigheid van PFOA in de bodem/ het grondwater momenteel?  vraag 25: En hoeveel was deze in het verleden?  vraag 26: Is de hoogte van deze norm onderbouwd met

onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 27: Hoeveel bedraagt de gehanteerde veiligheidsnorm voor de aanwezigheid van PFOA in het drinkwater momenteel?  vraag 28: Hoeveel was deze in het verleden?  vraag 29: Is de hoogte van deze norm onderbouwd met onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 30: Zijn er veiligheidsnormen voor het alternatief voor PFOA waar Chemours sinds september 2012 mee werkt vastgesteld? En zo ja, welke?  vraag 31: Is de hoogte van deze normen, of het besluit om geen normen te hanteren onderbouwd met onafhankelijke onderzoeksresultaten?  vraag 32: Hoe is de relatie tussen de veiligheidsnorm voor drinkwater en de andere gehanteerde veiligheidsnormen voor PFOA? Metingen  vraag 33: Zijn er in Nederland concentraties van PFOA hoger dan 0,001 p.p. b in het drinkwater gemeten? Zo ja; voor alle gevallen: Hoeveel bedroeg deze concentratie? Waar is dit gemeten? Wanneer is dit gemeten?  vraag 34: Zijn er in Nederland concentraties van PFOA hoger dan 0,001 p.p. b in de lucht gemeten? Zo ja; voor alle gevallen: Hoeveel bedroeg deze concentratie? Waar is dit gemeten? Wanneer is dit gemeten?  vraag 35: Zijn er in Nederland elders concentraties van PFOA hoger dan 0,001 p.p.

b gemeten? Zo ja; voor alle gevallen: Hoeveel bedroeg deze concentratie? Waar is dit gemeten? Wanneer is dit gemeten?  vraag 36: Bent u bereid om alle metingen van PFOA die er gedaan zijn, vanaf het moment dat DuPont startte tot heden, openbaar te maken?

Pagina 4 van 16

In een bijlage behorende bij een document2 van de Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid van 16 oktober 2015 staat: “De in 2014 in het ondiepe grondwater gemeten concentraties PFOA bedragen maximaal 1374 μg/l. De voorlopige locatie-specifieke interventiewaarde op basis van de Europese maatstaven bedraagt 2370 μg/l.”  vraag 37: Waarom wijken de gemeten waarde en de locatie-specifieke interventiewaarde zoveel af van de in het artikel van Rich genoemde veiligheidsnormen? Tevens staat er in genoemd document opgeschreven: “Er kan niet worden uitgesloten dat er ter plaatse van de kern van de verontreiniging in de ophooglaag wel sterk verhoogde gehalten aan PFOA in het eerste watervoerende pakket voorkomen.”  vraag 38: Wordt - met andere woorden - niet uitgesloten dat (veel te) hoge concentraties van PFOA in het drinkwater terecht zijn gekomen? De United States Environmental Protection Agency was erg ongerust toen ze erachter kwam dat de gemiddelde concentratie van PFOA in het jaar 2003 in het bloed van volwassen Amerikanen 4 tot 5 p.p. b was.  vraag 39: Zijn in Nederland, bij de bloedbanken of op andere locaties, ook concentraties in het bloed gemeten die hoger waren dan 0,001 p.p.

b?  vraag 40: Zo ja; voor alle gevallen: Hoeveel bedroeg deze concentratie? Waar is dit gemeten? Wanneer is dit gemeten?  vraag 41: Hoeveel bedroeg de gemiddelde concentratie van PFOA in het bloed van volwassen Nederlanders in de afgelopen decennia?  vraag 42: Hoeveel bedroeg de gemiddelde concentratie van PFOA in het bloed van volwassenen die in de Drechtsteden wonen in de afgelopen decennia?

2

Bron: website OZHZ artikel Provincie en gemeente brengen feiten over stof PFOA in beeld. Pagina 5 van 16

Over de impact op Nederland  vraag 43: Hoe groot is het gebied dat is besmet met PFOA in een concentratie hoger dan 0,001 p.p. b?  vraag 44: Welke bedrijven in Nederland werkten met stoffen die vallen onder The Madrid Statement on Poly- and Perfluoralkyl Substances (PFASs) van 1950 tot heden? Op welke locaties in Nederland wordt met deze stoffen gewerkt? Over medisch onderzoek In de V.S. hebben de mensen die in het met PFOA besmette gebied wonen via een rechtszaak kunnen afdwingen, dat DuPont de kosten financierde van het medisch onderzoek naar de relatie tussen PFOA en ziekten. Dit onderzoek bestond uit 12 studies en duurde 7 jaar; 70.000 bewoners leverden hun bloed in voor het onderzoek. Het toonde een waarschijnlijke relatie tussen PFOA en nierkanker, teelbalkanker, schildklierafwijkingen, hoog cholesterol, zwangerschapsvergiftiging en colitis ulcerosa aan.      

vraag 45: Welk onafhankelijk onderzoek is er in Nederland bij een grote populatie gedaan naar de relatie tussen PFOA en ziekten? vraag 46: Bij welke van deze onderzoeken is bloed onderzocht? vraag 47: Zo ja, is er bij de controlegroep vastgesteld dat de betrokken personen in een gebied wonen dat vrij is van besmetting door PFOA of één van de andere stoffen die onder ‘The Madrid Statement’ vallen? vraag 48: Betrekt het RIVM alle bestaande onafhankelijke onderzoeken, dus ook de genoemde onderzoeken waar in deze vragen aan is gerefereerd, in haar oordeel? vraag 49: Is voor bewoners in Nederland een weg naar de rechter mogelijk succesvol, om onafhankelijk onderzoek naar de effecten van PFOA waarbij bloed wordt onderzocht gefinancierd te krijgen door DuPont/Chemours? vraag 50: Gaat de overheid een onderzoek naar de effecten van PFOA waarbij bloed wordt onderzocht bij een grote populatie mogelijk maken?

Tijdens de Raadsvergadering van 11 mei 2017 in de gemeente Papendrecht heeft onze fractie gevraagd de brief van de Provincie Zuid-Holland (Gedeputeerde Staten) en de brief met zienwijze van OASEN te agenderen. Nadat OP vragen had gesteld aan het bestuur van de (GR) Drechtsteden op 06 februari 20163 en tijdens een commissievergadering op 25 mei 2016 de ‘PFOA’ gifzaak4 aan de orde had gesteld, volgden met enige regelmaat informerende brieven van de zijde van instanties en organen.

3 4

De brief kan hier worden gelezen https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/dossiers/dupont-chemours/ De oplegnotitie staat hier https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/dossiers/dupont-chemours/

Pagina 6 van 16

Incident met formaldehyde In de avond van 10 oktober 2016 had er een incident met formaldehyde plaats bij de Delrin fabriek van DuPont in Dordrecht, waarover de Provincie een brief5 stuurde. Het afgelopen jaar ‘regende’ het brieven van officiële instanties. Recent is daar de brief van drinkwaterbedrijf Oasen6 bijgekomen, naast de brief van de Provincie Zuid-Holland7 waarin melding wordt gemaakt van het feit dat er een ambtshalve aanscherping van de vergunning wordt doorgevoerd. Nadat DuPont / Chemours bij de productie van teflon stopte met ‘PFOA’, waarover veel te doen is geweest, ging het bedrijf over op gebruik van de stof ‘GenX’. De journalisten van het AD die deze zaak hebben uitgediept zijn daarvoor officieel onderscheiden8. Iedereen heeft dat in de krant kunnen volgen. ‘PFOA’ werd aangeduid als zeer zorgwekkende stof. Zo refereert het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in zijn brief9 van 11 mei 2017 aan het feit dat het RIVM heeft vastgesteld dat de stof ‘PFOA’ reprotoxisch (dat betekent: gevaarlijk voor de voortplanting) is. Decennialang is deze stof in het milieu terecht gekomen. Dieren (bioaccumulatie) en mensen hebben deze giftige stof in hun lichaam gekregen. In de documentaire van Zembla: “Geheimen van de chemische industrie”, die werd uitgezonden op 25 januari 2017, werd gereconstrueerd wat er misging in Dordrecht.

Bewoners werden langdurig blootgesteld aan te hoge waarden van de stof ‘PFOA’, uitgestoten door DuPont, en onderzocht werd of chemieproducenten vaker dergelijke fouten maken. In de aankondiging refereerde Zembla aan de misstanden bij DuPont de afgelopen jaren en werd de lijn doorgetrokken naar de grote broer in de VS (Parkersburg), waar de problematiek nog veel ernstiger is. The New York Times gaf eerder al ruime aandacht aan deze zaak, al ver voordat deze zaak in Nederland aan de oppervlakte kwam. Het artikel is te lezen op onze website10, hieronder een citaat: (…) Bilott learned from the documents that 3M and DuPont had been conducting secret medical studies on PFOA for more than four decades. In 1961, DuPont researchers found that the chemical could increase the size of the liver in rats and rabbits. A year later, they replicated these results in studies with dogs. PFOA’s peculiar chemical structure made it uncannily resistant to degradation. It also bound to plasma proteins in the blood, circulating through each organ in the body. In the 1970s, DuPont discovered that there were high concentrations of PFOA in the blood of factory workers at Washington Works. They did not tell the E.P.A. at the time. In 1981, 3M — which continued to serve as the supplier of PFOA to DuPont and other corporations — found that ingestion of

5

Maatregelen naar aanleiding van formaldehyde incidenten bij DuPont d.d. 11 oktober 2016 Zienswijze - ontwerpbeschikking omgevingsvergunning Dupont / Chemours d.d. 10 februari 2017 7 informatie over aanscherping omgevingsvergunning Chemours d.d. 21 april 2017 8 Ingrid de Groot en Peter Groenendijk van het AD hebben de Tegel gewonnen in de categorie ‘nieuws’. De twee journalisten kregen hun onderscheiding voor de berichtgeving over de zaak-Dupont. 9 Brief ministerie van Instrastructuur en Milieu d.d. 11 mei 2017 met kenmerk IENM/BSK-2017/117366 10 Het artikel dat verscheen in The New York Times is te lezen via deze websitelink https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/dossiers/dupont-chemours/c8-in-bloed-expersoneel-1/ 6

Pagina 7 van 16

the substance caused birth defects in rats. After 3M shared this information, DuPont tested the children of pregnant employees in their Teflon division. Of seven births, two had eye defects. DuPont did not make this information public. (…) Jarenlang zijn omwonenden van de Tefal-fabriek in Dordrecht blootgesteld aan te hoge waarden van de stof ‘PFOA’. De chemische stof hoopt op in het lichaam en in het milieu, heeft een effect op de voortplanting en is (mogelijk) kankerverwekkend. Afgelopen jaar kwam uit dat chemiebedrijf DuPont de verhoogde concentraties de Nederlandse rivieren in heeft geloosd en de lucht in heeft geblazen. Tot september 2012 werd ‘PFOA’ of C8 decennialang gebruikt voor de productie van teflon, beroemd door de anti-aanbak-laag in pannen. Vanwege de uitstoot is DuPont afgelopen zomer in de VS veroordeeld tot de tweede fikse schadevergoeding aan een slachtoffer met kanker. PFOA in het drinkwater (en in de lucht) Het RIVM schrijft op zijn website onder andere dat het drinkwaterbedrijf (OASEN) verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het drinkwater zoals geregeld in de Drinkwaterwet. De Raad van commissarissen van een drinkwaterbedrijf bestaat uit bestuurders van provincies en gemeenten. De lozing van ‘PFOA’ heeft plaats gevonden van begin tot eind van de gebruikte productiemethode van 1970-2012 (Oasen rapport 2016).

Er is in 1994 een vergunning afgegeven met een maximum toegestane lozing van 45.000 kg/jaar. ‘PFOA’ blijft in lage en afnemende concentraties tot 2030 in het drinkwater aanwezig. ‘GenX’’ als opvolger van ‘PFOA’ Uit onderzoek van Oasen In 2016 Is geconstateerd dat de stof ‘FRD-903' ('GenX') aanwezig Is In het (oever)grondwater dat wordt opgepompt ten behoeve van de zuivering tot drinkwater. Tevens bleek uit onderzoek dat dit effluent afkomstig was van de fabrieken van Chemours in Dordrecht. Deze stof wordt door Chemours sinds 2013 op de rivier geloosd. Oasen stelt in zijn brief het volgende: “Zoals (…) aan de orde komt, bestaat alle reden om ‘FRD-903’ als vergelijkbaar schadelijk te beschouwen als ‘PFOA’ en de lozing strikt te normeren”. Kaderrichtlijn Water De Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt richtlijnen vast voor waterlichamen zoals drinkwaterbedrijf Oasen. Deze richtlijn stelt onverbiddelijke eisen als het gaat om onttrekkig van drinkwater, stelt eisen aan de kwaliteit van het drinkwater en formuleert heldere resultaatverbintenissen. Het doel is water dat bedoeld is voor de menselijke consumptie van goede kwaliteit te laten zijn en om achteruitgang van de kwaliteit van het drinkwater te voorkomen. Waterwet In de brief van Oasen lezen wij duidelijk het volgende: “Stoffen dienen vooraf getoetst te worden en niet achteraf.

Een omgevingsvergunning, dan wel ambtshalve wijzinging (hieronder valt de hierboven gememoreerde brief van de Provincie Zuid-Holland), kan pas worden verleend als duidelijk is wat de precieze eigenschappen van alle te lozen stoffen op het oppervlaktewater zijn, zodat bepaald kan worden of voldaan kan worden aan de doelstelling van de Waterwet.” En de brief van Oasen vervolgt met een inkijk in het Wezer-arrest en de Europese beginselen. Het Wezer-arrest Pagina 8 van 16

Individuele besluiten, zoals een ambtshalve wijziging van een omgevingsvergunning, dienen op grond van het Wezer-arrest getoetst te worden aan de waterkwaliteit die conform artikel 7 KRW zodanig moet zijn dat hier drinkwater van gemaakt moet kunnen worden. Europese beginselen Ook in het Europese recht verankerde beginselen zijn van belang bij de ambtshalve wijziging van een omgevingsvergunning. Het milieubeleid van de Europese Unie berust op het voorzorgsbeginsel en het preventiebeginsel, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dient te worden bestreden, en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Op basis van de brief van OASEN komen wij tot de conclusie dat gemotiveerd en goed inhoudelijk wordt beargumenteerd dat stoffen vooraf getoetst moeten worden alvorens er een vergunning tot lozing in het milieu kan worden verleend. De Provincie Zuid-Holland en voor zover ook andere overheidslichamen hierbij betrokken zijn heeft / hebben met het voortschrijdende inzicht van de kennis over zeer zorgwekkende stoffen, zoals uit bronstudies en Amerikaanse jurisprudentie (zie hiervoor een artikel11 dat werd gepubliceerd in The New York Times – The Lawyer Who Became DuPont’s Worst Nightmare) is gebleken door nalatig te zijn te soepel ingestemd met het verlenen van vergunningen voor de lozingen van zeer zorgwekkende stoffen zoals ‘PFOA’. En dat geldt ook ‘GenX’.

Oasen maakt ons duidelijk dat de chemische structuur van de stof ‘FRD-903’ (oftewel: ‘GenX’) ook een perfluorverbinding is, maar dan niet een met acht maar met vijf koolstofatomen. Omdat deze stof (‘GenX’) mobieler is dan ‘PFOA’ zullen, aldus Oasen, “de concentraties die in de rivier worden gevonden 1 op 1 in het drinkwater terechtkomen”. Drinkwaterbedrijf Oasen sleept de provincie Zuid-Holland en chemisch bedrijf Chemours voor de rechter12. Het drinkwaterbedrijf wil dat het bedrijf in Dordrecht veel minder van de omstreden stof ‘GenX’ gaat lozen in de rivier de Merwede. ,,Deze stof is een wezenlijke dreiging voor het drinkwater'', stelt Oasen. RO-filtratie oftewel omgekeerde osmose De brief van Oasen vervolgt met de mededeling dat op een gegeven moment Oasen genoopt zal zijn RO-filtratie toe te gaan passen om de stof ‘GenX’ uit het drinkwater te filteren. Dat vergt enorme investeringen, die ten laste zouden komen van de inwoners van de bij het drinkwaterbedrijf aangesloten gemeenten. Het drinkwaterbedrijf is immers verplicht om te voldoen aan de wettelijke normen inzake de levering van drinkwater van goede kwaliteit. Overigens, maar dit terzijde, heeft Onafhankelijk Papendrecht al eens eerder aandacht gevraagd voor de mogelijkheden van omgekeerde osmose13. In de Klaroen14 stond een aardig artikel. Een citaat: 11 12

Artikel in de NYT te lezen op onze website https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/dossiers/dupont-chemours/gif-in-bloed-werknemers/ Artikel verschenen op de website van het Algemeen Dagblad http://www.ad.nl/binnenland/drinkwaterbedrijf-stapt-naar-rechter-om-lozingen-door-chemours~a6c92be0/

Pagina 9 van 16

(…) “De Alblasserdamse wethouder Peter Verheij ging op bezoek bij Zuiver Water-ambassadeur Karel Thieme. Mede in het kader van de in drinkwater gevonden resten GenX, afkomstig van lozingen Dupont Chemours, ging (drinkwater) wethouder Peter Verheij van de Gemeente Alblasserdam, op vrijdag 5 mei, op bezoek bij Zuiver Water-ambassadeur Karel Thieme. Thieme is blij met het bezoek van de wethouder: “Door mijn achtergrond als theeproever heb ik in de loop bijna vier decennia veel geleerd over water; met name ook zintuiglijk en proefondervindelijk. Ik ben daardoor van theeproever met kennis van water, zuiver water-ambassadeur met kennis van thee geworden. Ik ben blij dat ik deze praktische kennis nu heb mogen delen met een politicus/wethouder met ‘drinkwater’ in zijn portefeuille. ‘Zuiver Water is een ZEGEN met vijf hoofdletters’! Een waarheid die ik met iederéén wil delen, dus zeker ook met onze politici/bestuurders.” Wethouder Peter Verheij: “De informatie van Karel Thieme geeft veel stof tot nadenken. Ons drinkwater voldoet aan wettelijke voorschriften en is daarmee veilig en betrouwbaar, maar daar is nog een wereld mee te winnen. Alleen al op het gebied van smaak laten de proeven van Karel Thieme zien dat er zoveel beter mogelijk is als het drinkwater zuiverder is. Die keuze kan nu al gemaakt worden door inwoners door omgekeerde osmose zuivering toe te passen.

Het is trouwens ook opmerkelijk om te zien dat sommige soorten water die in de winkel verkocht worden tot twee keer meer reststoffen bevatten dan kraanwater. Dat ze daar geld voor durven te vragen.....Ik wil mij inspannen om ook het kraanwater zuiverder te krijgen dan het nu is.” (…) De aangeschepte omgevingsvergunning (Prov. Zuid-Holland) De Provincie kondigt in haar brief aan dat de aangescherpte vergunning voor de lozing van de stof ‘GenX’ teruggebracht wordt van 6400 kg naar 2700 kg en na advisering door Rijkswaterstaat verder naar een niveau van 2035 kg per jaar. Ook de vergunning voor de lozing van deze stof in de lucht wordt iets teruggebracht.

13

Zie daarvoor een artikel op onze website https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/dossiers/drinkwater-kwaliteit/ Klaroen (website) http://alblasserdam.net/nieuws/2017-05-08-9889-peter-verheij-eurde-informatie-van-karel-thieme-over-zuiver-water-geeft-veel-stof-tot-nadenken.html 14

Pagina 10 van 16

Mediaverklaring Chemours Chemours zegt in een mediaverklaring15 onder andere te gaan investeren in een proefinstallatie, welke het bedrijf hoopt zo snel mogelijk in bedrijf te kunnen nemen. Het bedrijf spreekt uit dat het ernaar streeft de emissies in afvalwater nog verder terug te brengen. RIVM over ‘GenX’ Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu schrijft in de eerder aangehaalde brief dat het RIVM heeft gesteld dat niet uitgesloten kan worden dat de ‘GenX’stoffen toch als zeer zorgwekkend moeten worden beschouwd omdat zij in het milieu niet afbreken en mogelijk ophopen in mens of dier (bioaccumulatie). Dat laatste aspect dient nog verder onderzocht te worden. Wel stelt het Ministerie in dezelfde brief dat het streven erop is gericht dat bedrijven bij het vervangen van zeer zorgwekkende stoffen (zoals ‘PFOA’ door ‘GenX’) beter zouden kunnnen overstappen op stoffen die minder gevaarlijk zijn. Kennelijk wordt de stof ‘GenX’ dus niet als een ongevaarlijke stof gezien. Opmaat voor de discussie in de commissie Drinkwater dient schoon te zijn. Chemours loost de stof ‘GenX’ op het oppervlaktewater (Beneden Merwede). Drinkwater wordt voor een deel uit het oppervlaktewater gehaald. Het drinkwaterbedrijf is kritisch. De volksgezondheid is volgens ons in gevaar.

De Nederlandse autoriteiten hebben gedurende (tientallen) jaren een veel te lakse houding aangenomen als het gaat om het kritisch zijn op uitstoot (emissies) van gevaarlijke, giftige stoffen in ons milieu. Hier past geen houding vanuit de overheid om de zaken nog eens een tijdje aan te kijken. Dat is wat de Provincie nu wil gaan doen. Hier past onmiddellijke actie! Stopzetting van de lozingen van ‘GenX’ op het oppervlaktewater is nodig. Er mag geen ‘GenX’ of welke andere gevaarlijke giftige stof dan ook meer doorsijpelen in het drinkwater. Water is van eminent belang voor de gezondheid van ons allemaal. Standpunt Breng de Europese wet- en regelgeving in stelling. Stoffen dienen vooraf getoetst te worden en niet achteraf. Dus: eerst toetsen van stoffen en dan daarna – als na onderzoek gebleken is dat het veilig kan – eventueel een vergunning verlenen om de getoetste en in orde bevonden stoffen in het milieu te lozen. Nu zien we bij de zaak ‘GenX’ / Chemours precies het omgekeerde. Er wordt eerst een vergunning verleend om de gevaarlijke stof ‘GenX’ te lozen en vervolgens gaan de autoriteiten daarna pas over op het aanscherpen van de lozingsvoorwaarden en het doen van (wetenschappelijk) onderzoek.

Een omgevingsvergunning, dan wel ambtshalve wijziging of aanscherping (hieronder valt de hierboven aangehaalde brief van de Provincie Zuid-Holland), mag pas worden verleend als duidelijk is wat de precieze eigenschappen van alle te lozen stoffen op het oppervlaktewater zijn, zodat bepaald kan worden of voldaan kan worden aan de doelstelling van de Waterwet.

15

Mediaverklaring van Chemours Nederland bv d.d. 20 april 2017

Pagina 11 van 16

Voorgestelde vervolgstappen: Stuur namens het College en de Gemeenteraad van Papendrecht een brief aan (Gedeputeerde Staten van) de Provincie Zuid-Holland om dit standpunt mee te delen. Deel in die brief mede dat wat de gemeente Papendrecht betreft de vergunning voor lozing van de stof ‘GenX’ met onmiddellijke ingang terug dient te gaan naar nul. In plaats van aanscherping dus naar intrekking van de vergunning voor Chemours om nog langer de zorgwekkende stof ‘GenX’ op het oppervlakte water te lozen. Doe intussen onderzoek en wacht daarvan eerst de resultaten af. Maar laat in de tussentijd de lozingen van ‘GenX’ stoppen. Zoek draagvlak voor deze aanpak binnen de Drechtsteden om samen sterk(er) te staan. Overzicht geëmitteerde zeer zorgwekkende stoffen Chemours ZZS stof

cf RIVM geëmitteerde stoffen conform PRTR Emissies productieproces Formaldehyde (methanal) Perfluorisobuteen

(Nederla nd)

ja ja

eCAS vergu prt nr EG nr nning r

veran derin g

vergu nning revisi revisi 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 wijzig 20 20 20 e 20 20 e '98 00 2001 02 03 04 05 06 07 08 09 10 ing 11 12 13 2013 14 15 kg kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/ kg/jaa /ja kg/ja jaa jaa jaa jaa jaa jaa jaa jaa jaa van jaa jaa jaa kg/ja jaa jaa r ar ar r r r r r r r r r 2010 r r r ar r r

50- 200- 10426 33 16 00-0 001-8 60 38221-8 .. 45

6944

69 44

82 72

43 60

36 81

41 82

43 84 53

34 10

23 33 25 85

3

14

22

46

18

11

11

11

1149 617

33 51

32 78

31 25

4600

31 64 nb

45

12

11

17

28

11 nb

Emissies waterzuivering bodemsanering 16

De norm voor formaldehyde is opgebouwd uit twee deelnormen: De norm voor vracht tav puntbronnen is 5330 kg/jaar; De norm voor diffuse emissies is afgeleid dmv kental,

die af te leiden is uit de aanvraag (het betreft een verhoudingsgetal tussen de diffuse emissies van formaldehyde, azijnzuur anhydryde, IHT en alcohol), gerelateerd aan een maximale vracht van 8000 kg/jaar waardoor voor formaldehyde een norm ontstaat van 5096 kg/jaar. Totaal formaldehyde 10426 kg/jaar. 17

In 2010 is de norm voor de emissie van formaldehyde bij de puntbronnen van Delrin verruimd tot 2650 kg/jaar. Samen met de puntbronnen van de Formaldehydefabriek

(3750) en de eerder afgeleide diffuse emissie uit de Delrinfabriek (5096) geeft dat een totaal vracht norm 11496 kg/jaar. 18

Deze normoverschrijding is beëindigd en de emissie is teruggebracht binnen de norm.

Pagina 12 van 16

1,2-Dichloorethaan19 Trichlooretheen20

ja ja

10706-2 7901-6

203458-1 .. 201167-4 ..

..

..

1

8

21

11

14

0

0,3 2

1

1 ..

7

4

3

20

2 nb

..

..

36

11

18

9

15

7

18

30

39 ..

80

30

25

67

26 nb

27 26 47 630- 211- 25750 72 2520 00 57 21 08-0 128-3 4 4 4 3 71- 20043-2 753-7 23 .. .. .. ..

43 46 4

36 98 5

39 63 0

36 99 5

28 58 0

24 48 8

36 82

25 27 6

25 33 7

5440 022

20 10 6 nb

98

89

90

86

68

68

8

23 62 0 10 7

72

72

Emissies stookinstallaties Koolmonoxide (CO) ja Benzeen

Betreft

19

ja

2575 0

54 nb

Subsidieregeling aanschaf zuiveringsapparatuur drinkwater ten behoeve van de inwoners van de Drechtsteden

In de beschikkingen van 1998 en 2013 is geen norm opgenomen voor 1,2-dichloorethaan. De bij 2013 genoemde jaarvracht is als indicatie opgenomen in de aanvraag. Deze

stof komt vrij als luchtemissie bij de grondwatersanering en is in de vergunning niet individueel genormeerd omdat Chemours deze niet kan beïnvloeden. 20

In de beschikkingen van 1998 en 2013 is geen norm opgenomen voor trichlooretheen. De bij 2013 genoemde jaarvracht is als indicatie opgenomen in de aanvraag. Deze

stof komt vrij als luchtemissie bij de grondwatersanering en is in de vergunning niet individueel genormeerd omdat Chemours deze niet kan beïnvloeden. 21

De norm van de vergunning 1998 is een jaarvrachtnorm welke uitsluitend is opgelegd ten behoeve van de procesemissies. Voor de stookinstallaties zijn in 1998 alleen

massastromen vergund en geen jaarvracht. In de PRTR rapportage worden beide emissies wel bij elkaar opgeteld. De totaalemissie kan daarmee niet vergeleken worden met de jaarvrachtnorm uit de vergunning die tot 2013 alleen van toepassing was op de procesemissies. 22

In de vergunning van 1998 waren de CO emissies uit de afdeling Power (stoomketels en WKK) en het afvalfornuis van de Delrin fabriek wel vergund, maar niet als

jaarvrachtemissie in de vergunning opgenomen. Deze installaties dienden te voldoen aan het Besluit emissie-eisen stookinstallaties Milieubeheer (BEES-A). Vanaf 2013 is de totale CO jaarvrachtemissie van zowel de procesemissies als de stookinstallaties in de vergunning vastgelegd. Hoewel de in de vergunning opgenomen jaarvracht is toegenomen, is de feitelijk toegestane en werkelijke emissie gereduceerd. 23

Bij Chemours/DuPont zijn geen productieprocessen waarbij benzeen vrijkomt, daarom is deze niet als procesemissie genormeerd. Benzeen wordt geëmitteerd door

de stookinstallaties en de emissie wordt middels een model bepaald vanuit het aardgasverbruik. Het aardgas in Nederland bevat ca. 0,1% benzeen en bij verbranding in stookinstallaties komt een beperkte hoeveelheid onverbrand benzeen vrij.

Pagina 13 van 16

Geachte voorzitter, Zoals uw bestuur bekend is onze fractie reeds een aantal jaren intensief betrokken bij de dossiers PFOA en GenX. Wij hebben als een van de eerste politieke partijen binnen het samenwerkings-verband van de Drechtsteden duidelijk gesteld dat de lozingen van giftige stoffen op de rivier, zoals nu weer GenX – ookal zijn deze vergund – dienen te stoppen. Omdat een schoner milieu begint bij het stoppen van het lozen van giftige stoffen. GenX wordt reeds jaren (onder andere) op de rivier geloosd. Er wordt gezegd ‘dat het wel meevalt’. Maar dat is volgens ons niet waar. Het is een leugen. Wij hebben rapporten gelezen en gesproken met deskudige toxicologen. GenX hoort niet geloosd te worden op het oppervlaktewater en deze stof hoort ook niet in het drinkwater terecht te komen. Hoe klein de hoeveelheden ook zijn. Politiek-bestuurlijk zijn er enorme missers gemaakt, vooral bij de provincie Zuid-Holland. Dat dient gecorrigeerd te worden. Wij hebben nog van niemand in de politieke en bestuurlijke wereld een excuus gehoord. De discussie over de vraag wat er moet gebeuren kan lang gaan duren. Moet het bedrijf DuPont/ Chemours ervoor zorgen dat al het geloosde afvalwater schoon wordt geloosd of moet de overheid daarvoor zorgen? Dat gaat, zo lezen wij in de krant, miljoenen euro’s kosten. De uitkomst van die discussie kan jaren duren.