D06. 20260129 RIB Uitvoeringsplan armoede 2026-2030 met bijlagen.pdf

Aan de gemeenteraad datum

29 januari 2026

behandeld door

B.Q. den Ouden

ons kenmerk

2026-0007001

doorkiesnummer Onderwerp

14078 Uitvoeringsplan armoede 2026-2030

Geachte mevrouw, heer, Hierbij bieden we u het nieuwe uitvoeringsplan armoede (2026-2030) aan. Via het nieuwe uitvoeringsplan geeft het college invulling aan de kaders van de samenlevingsvisie met betrekking tot het tegengaan van armoede en kansenongelijkheid. Het plan kwam tot stand na participatie met organisaties, kerken, inwoners en ook de input van raadsleden tijdens een netwerkbijeenkomst. Ook het advies van de adviesraad sociaal domein woog bij het opstellen mee. Verder gaf de evaluatie van het huidige actieplan richting voor het vervolg. Het college bouwt in het uitvoeringsplan voort op wat de afgelopen jaren is gedaan. De uitvoering van het actieplan Armoede & Schuldenproblematiek 2022-2025 leidde tot meerdere aanpassingen in het armoedebeleid. De gemeente voegde een nieuwe minimaregeling toe: het sport- en cultuurfonds voor volwassenen. De wettelijke taak vroegsignalering van schulden door middel van betalingsachterstanden werd structureel geborgd. En we ontwikkelden een nazorgtraject voor inwoners met schulden. Ook startten inwoners en organisaties initiatieven met hulp van de werkgroep armoede.

De uitdagingen die er nog altijd liggen zijn het bereiken van de verschillende doelgroepen; een goede samenwerking tussen partners in de veelheid van het aanbod; en het aanpakken van één van de kernuitdagingen die veel terug zien komen: de ontwikkeling van (basis)vaardigheden. Hier zet het college op in: 1. Verbinden – Samenwerken in de sociale basis 2. Vinden - Regelingen beter vindbaar maken 3. Versterken – Vaardigheden (verder) ontwikkelen Via het uitvoeringsplan zetten we vooral in op de doelgroep jongeren. Dit is in lijn met het gesprek in de raad naar aanleiding van de motie Jongeren sneller uit de schulden (17 april 2025). Verder voldoen we door het delen van het uitvoeringsplan en bijgevoegde stukken aan een eerder gedane toezegging namelijk om de raad te informeren over de meest recente ontwikkelingen rondom het armoedebeleid. Zoals aangegeven werkt de gemeente in de uitvoering samen met partners uit de werkgroep armoede. Een specifieke planning, inclusief verantwoordelijke organisaties, ontbreekt nog in het uitvoeringsplan. Dit stellen we samen met onze partners in de werkgroep armoede op in het eerste kwartaal van dit jaar. Naast tussentijds bijsturen op de inspanningen, herijken we dit plan in 2030. Dat geeft ons de gelegenheid tot dieper reflecteren, achterom te kijken. En het is een moment om keuzes te maken.

Wat als deze doelen bereikt zijn? Dan verhogen we mogelijk, binnen de inhoudelijke en financiële kaders, onze inzet. Als we juist achterblijven onderzoeken we hoe dat komt en passen we, waar mogelijk, onze inzet aan.

Met dit uitvoeringsplan werken we samen verder aan een Papendrecht waar iedereen mee kan doen, waar we armoede actief bestrijden en ondersteuning eenvoudig te vinden blijft. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,

J.M. Ansems

M.J.M. van Driel

Bijlagen: 1. Uitvoeringsplan armoede 2026-2030 2. Evaluatie Actieplan Armoede & Schulden - gemeente Papendrecht - Samenvatting

Bestuurlijk opdrachtgever: Portefeuillehouder Sociaal domein Ambtelijk opdrachtgever: Teamleider Maatschappelijke Ontwikkeling Ambtelijk opdrachtnemer: Beleidsadviseur armoede

Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3 1.1. Aanleiding ..................................................................................................................................... 3 1.2. Achtergrondinformatie .................................................................................................................. 4 2. Resultaat uitvoeringsplan armoede 2026-2030 .................................................................................. 7 2.1. Doelstelling en effect .................................................................................................................... 7 2.2. Resultaten .................................................................................................................................... 7 2.3. Vervolg ......................................................................................................................................... 7 2.4. Afbakening .................................................................................................................................... 7 2.5. Stakeholders ................................................................................................................................. 8 2.6.

Randvoorwaarden en risico’s ....................................................................................................... 8 3.

Stappenplan uitvoering speerpunten.............................................................................................. 9 3.1. Verbinden – partnerschap versterken .......................................................................................... 9 3.2. Vinden – regelingen beter vindbaar maken................................................................................ 12 3.3. Versterken – Vaardigheden versterken ...................................................................................... 15

4.

Beheersplan ................................................................................................................................. 17 4.1. Organisatie van de uitvoering ..................................................................................................... 17 4.2. Sturen op de uitvoering .............................................................................................................. 17 4.3. Sturen op doel en resultaat ........................................................................................................ 17

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

2

1. Inleiding 1.1. Aanleiding Armoede kan soms een kwestie zijn van één verkeerde inschatting of een onverwachte gebeurtenis. Het kan ons allemaal overkomen. In de afgelopen tijd spraken we met inwoners die in armoede leven die dit openhartig vertelden. Een gebeurtenis of beslissing zette hun leven op z’n kop. Daarom is het belangrijk om op tijd te signaleren, hulp aan te bieden en een vangnet te hebben. Inwoners, maatschappelijke organisaties, kerken, verenigingen en ondernemers vormen een signalerend en ondersteunend netwerk rond inwoners die in zo een situatie belanden. De gemeente Papendrecht is onderdeel van dit netwerk. Samen met onze partners hebben we ons de afgelopen jaren actief ingezet. Het Actieplan Armoede en Schulden 2021–2025 bepaalde onze activiteiten. Nu dit actieplan afloopt, is het nodig om de ingezette koers te evalueren, te actualiseren en te versterken. In mei 2025 is er een nieuwe Samenlevingsvisie vastgesteld, die richting geeft aan het sociaal beleid voor de komende twintig jaar. Deze visie benadrukt het belang van sociale verbinding, inclusie en het versterken van de informele netwerken in de samenleving. Het nieuwe uitvoeringsplan armoede moet niet alleen voortbouwen op het vorige actieplan, maar ook stevig verankerd zijn in deze bredere visie. Dit uitvoeringsplan draagt concreet bij aan de volgende doelstellingen van de Samenlevingsvisie: • • • • •

Begrijpelijke en toegankelijke informatie voor inwoners Onderliggende oorzaken aanpakken en problemen voorkomen Inzetten op kwetsbare groepen Samenwerking en verbinding in de samenleving Voorkomen van problemen en gelijke kansen

We kiezen daarbij om de ene prioriteit in dit plan meer aandacht te geven, en andere pas op een later moment. Niet alles kan tegelijk. We kiezen ervoor enkele prioriteiten goed vorm te geven. In een mogelijk vervolg kan men dan doorschakelen naar de andere prioriteiten. Daarbij blijft het uitvoeringsplan een dynamisch geheel. We werken met werkplannen voor de partners die bijgesteld kunnen worden indien nodig (binnen de speerpunten van dit uitvoeringsplan). Door het nieuwe uitvoeringsplan vast te stellen zorgen we voor het concreet maken van de ambities uit de samenlevingsvisie. En voor het continueren van de inzet op lokaal armoedebeleid en het beter aansluiten bij maatschappelijke uitdagingen. Ter voorbereiding op dit nieuwe uitvoeringsplan ondervroegen we partners waar we mee samenwerken en beleidsadviseurs van andere beleidsterreinen. Ook voerden we gesprekken met een aantal inwoners, om zo onze plannen te spiegelen aan het inwonersperspectief. De Adviesraad Sociaal Domein heeft een advies gegeven op dit uitvoeringsplan. Het college neemt het advies over. Dit krijgt een plek in de uitvoering van het plan en wordt meegenomen in de verdere uitvoering. Verder onderzocht onderzoeksbureau Kwiz de effecten van het actieplan Armoede en Schulden 2021-2025.

In die analyse keek het bureau naar de behaalde resultaten, de ingezette maatregelen en de ervaringen van samenwerkingspartners. De uiteindelijke effecten waren niet voor alle maatregelen vast te stellen. Dit kwam of door een gebrek aan data of doordat het effect niet zichtbaar is op korte termijn. Dit vormt een aandachtspunt voor het opstellen van dit uitvoeringsplan. Voor de volledige aanbevelingen verwijzen we u naar het onderzoeksrapport. Leeswijzer: Hieronder beschrijven we de achtergrondinformatie, wettelijke kaders en recente wetenschappelijke inzichten. In hoofdstuk 2 benoemen we de doelen en randvoorwaarden. De inhoudelijke vervolgstappen werken we uit in hoofdstuk 3. We beschrijven in hoofdstuk 4 het beheersplan voor de uitvoering.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

3

1.2. Achtergrondinformatie Kaders De wetten die met name relevant zijn voor een gemeentelijke uitvoeringsplan armoede zijn de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (schuldhulpverlening en vroegsignalering schulden) en de Participatiewet (bijstand, minimabeleid e.d.). Breder bezien is er een sterk raakvlak met de Wet Maatschappelijke ondersteuning (maatschappelijke ondersteuning) en de Jeugdwet (jeugdhulp). De volgende lokale en regionale kaders zijn relevant voor het uitvoeringsplan Armoede. • • • • •

Samenlevingsvisie Omgevingsvisie Papendrecht Regionale visie sociaal domein Drechtsteden Beleidsregels Minimabeleid Drechtsteden Beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 Papendrecht

Wetenschappelijke inzichten en data Armoede is in de afgelopen jaren breder gedefinieerd en onderzocht. Recente wetenschappelijke inzichten laten zien dat armoede een complex fenomeen is. Armoede betreft een tekort aan geld voor noodzakelijke levensbehoeften. Maar daarmee raakt het ook bestaanszekerheid, gezondheid, sociale participatie en de mogelijkheid om onverwachte tegenslagen op te vangen. De nieuwe meetmethode van het CBS, SCP en Nibud houdt rekening met noodzakelijke uitgaven, sociale participatie en het hebben van een minimale buffer 1. Daarmee wordt zichtbaar dat armoede niet alleen een kwestie is van inkomen, maar ook van weerbaarheid en veerkracht. Uit landelijke cijfers blijkt dat ongeveer 540.000 mensen in Nederland onder de armoedegrens leven. Boven die grens bevindt zich een groep van ruim 1,2 miljoen mensen. Deze groep is in financieel opzicht kwetsbaar. Huishoudens in deze inkomensgroep hebben vaak weinig reserves en zijn gevoelig voor schokken, zoals stijgende energieprijzen of onverwachte zorgkosten. Een inzicht uit recent onderzoek is verder dat de intensiteit van armoede toeneemt in de groep die ver onder de armoedegrens leeft. Deze (sub-)groep groeit. Dit betreffen ook huishoudens met inkomen uit arbeid.

2 Voor Papendrecht laten de meest recente cijfers zien dat ongeveer 680 inwoners – circa 2,1% van de bevolking – onder de armoedegrens leven.3 Dit percentage ligt lager dan het landelijk gemiddelde van 3,1%. De lokale cijfers zijn de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven, terwijl landelijk een lichte daling zichtbaar was. Op basis van de lokale cijfers zien we ook dat de groep alleenstaanden (al dan niet met kinderen) oververtegenwoordigd is ten opzichte van de landelijke verhoudingen.4 Zoals eerder al aangegeven: armoede hangt vaak samen met andere maatschappelijke vraagstukken. Gezondheidsproblemen, schooluitval, stress en sociale uitsluiting komen vaker voor in huishoudens die in armoede leven. Armoede is een onderliggende factor die andere problemen versterkt. Een benadering waarin de verschillende beleidsterreinen samenwerken is daarom een belangrijke voorwaarde voor het duurzaam en effectief bestrijden van armoede5.

1

Nieuwe meetmethode CBS, SCP en Nibud brengt armoede scherper in beeld - Nibud, 2024 De armoede-intensiteit: een raming van de diepte van de armoede, 2025 3 CBS, 2024 4 Evaluatie actieplan armoede en schulden – gemeente Papendrecht, 2025 Watwerktbijdossier_Aanpakarmoede.pdf, z.d.; Armoede, stress en een slechte mentale gezondheid – hoe doorbreek je de cirkel? - Trimbos-instituut, 2025 2

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

4

Een ander belangrijk inzicht is dat veel mensen die recht hebben op ondersteuning, deze niet benutten. De oorzaken hiervoor zijn onbekendheid met regelingen, ingewikkelde procedures en gevoelens van schaamte6. Hierdoor blijft een deel van de doelgroep niet bereikt. Er zijn zaken die in het vorige actieplan nog minder aandacht kregen. Een voorbeeld is de opkomst van ‘buy now, pay later’ (BNPL)-diensten. Eén op de drie jongeren gebruikt deze diensten. 14% van hen kwam financieel in de problemen, zo bleek uit een flitspeiling van Ipsos I&O in 2025. 7 De laatste jaren hebben we ook meer aandacht voor de (digitale) geletterdheid van jongeren. In 2021 bleek al uit een onderzoek van de Koninklijke Bibliotheek dat jongeren hun eigen digitale vaardigheden overschatten8. In 2025 bevestigde een onderzoek van Verian dit beeld. Nederlanders onder de 34 jaar vinden misleidende informatie vaker betrouwbaar en klikken sneller op links dan 55+’ers. 9 Dit vormt een risico op (financiële) oplichting. Beleidsontwikkelingen Het vorige actieplan stond in het teken van vroegsignalering van schulden bij betalingsachterstanden. Dit naar aanleiding van de toen recente wetwijziging waarin dit een wettelijke taak voor gemeenten werd. Door de kabinetten Rutte IV en Schoof is deze lijn omgezet in structurele armoedebestrijding, met nadruk op preventie en vroegsignalering.

Als gemeente is deze wettelijke taak nu ondergebracht in de dienstverlening van Sterk Papendrecht en de Sociale Dienst Drechtsteden. In november 2025 besloot het demissionaire kabinet daarom een leeftijdsgrens van 18 jaar in te voeren voor het gebruik van BNPL-diensten. Daarnaast wordt landelijk met deze partijen het gesprek gevoerd om signalen van aflossingsachterstanden met gemeenten te delen. Hierover zijn nog geen afspraken gemaakt. We weten daarom de lokale omvang van deze problematiek (nog) niet. De Rijksoverheid werkte de afgelopen jaren aan het project basisdienstverlening schuldhulpverlening. Onderdeel daarvan is een sluitende schuldhulproute, bijvoorbeeld via een nazorgtraject. Per juli 2023 is ook de looptijd van schuldregelingen voor mensen met problematische schulden wettelijk gehalveerd van 36 maanden naar 18 maanden 10 . Sinds juli 2024 bestaat de mogelijkheid tot een schuldregeling zonder afloscapaciteit (voorheen nulaanbod), waardoor inwoners zonder betalingsruimte geen aflossing hoeven te doen11. De groep minimahuishoudens met een inkomen uit arbeid heeft minder vaak recht op toeslagen en minimaregelingen omdat ze net boven de inkomensgrens valt. Vanaf 2026 gaan er regels in waardoor de grens voor huurtoeslag wordt verruimd. Dit betekent een positief effect op de doelgroep die nog niet in aanmerking komt.

Verder biedt de Wet tijdelijke regeling alleenverdieners-problematiek (2025) gemeenten de mogelijkheid een tijdelijke tegemoetkoming te geven aan huishoudens met één kostwinner die minder overhouden dan een vergelijkbaar huishouden in de bijstand. Andersom is de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Wmo (vanaf 1 januari 2027) juist een risico voor deze groep (boven 135% van het sociaal minimum). De gevolgen van deze wijziging van wet kunnen hogere kosten en mogelijk zorgmijding zijn. Evaluatie lokale inzet De lokale situatie is veranderd door lokale keuzes. Zo zijn de kaders voor minimaregelingen verruimd (2023). Er is een nieuwe minimaregeling toegevoegd: het sport- en cultuurfonds voor volwassenen. 6 'Ik hoef die toeslag niet meer’: waarom mensen het geld waar ze recht op hebben niet aanvragen -

Universiteit Leiden, 2024 7 Flitspeiling hoorrecht SZW 8 Helft jongeren overschat eigen digitale vaardigheden | KB, de nationale bibliotheek, 2021 9 Rapport_Onderzoek Interneppen, 2025 10 Ingangsdatum verkorting aflosperiode minnelijke schuldregelingen, 2023 11 De schuldregeling zonder afloscapaciteit, met of zonder uitdeling, 2024 Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

5

En er zijn nieuwe initiatieven gestart. Variërend van het koken van maaltijden, het ondernemersproject Quiet Drechtsteden of een stichting zoals socialiteit Biels. Onderzoeksbureau Kwiz heeft deze lokale situatie uitgebreider geanalyseerd. Zij komt (samengevat) tot de volgende aanbevelingen: 1. Overweeg om voor armoede in het nieuwe uitvoeringsplan te motiveren waarom de acties en speerpunten worden gekozen bij wijze van onderbouwing; 2. Houd bij het formuleren van acties ook rekening met hoe de resultaten van de acties gemonitord kunnen worden; 3. Monitor de ontwikkelingen in de doelgroep en de problematieken waar zij tegenaan lopen en stuur daarop bij; 4. Overweeg om de samenwerking met inwoners een structurele vorm te geven in de aanpak van armoede en schulden; 5. Monitor specifiek het gebruik en bereik van het Sport- en Cultuurfonds 18+ (gezien het lage gebruik van de regeling); 6. Blijf als gemeente een rol houden in het netwerk van partners op het vlak van armoede 7. Blijf Puur Papendrecht up-to-date houden en breng deze proactief verder onder de aandacht. 8. Besteed aandacht aan de informatievoorziening van de regelingen; a. Houd de informatie actueel en overzichtelijk b. Communiceer proactief naar de doelgroep c. Gebruik meerdere communicatiekanalen 9. Waarborg een gelijke toegang tot informatie over het ondersteuningsaanbod: a.

Eén centraal loket (Sterk Papendrecht) b. Informatie is toegankelijk c. Hulp bij digitale zaken Het college herkent de aanbevelingen en gaat met dit uitvoeringsplan ook aan de slag met de aanbevelingen. Sommige aanbevelingen zoals de aanbeveling over PuurPapendrecht worden separaat in bestaand beleid opgepakt.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

6

2. Resultaat uitvoeringsplan armoede 2026-2030 Zoals uit het vorige hoofdstuk bleek is armoede in Papendrecht een maatschappelijk probleem. Dit terugdringen vraagt de volle inzet van de gemeente en haar partners. Het college wil daarbij twee doelen bereiken, en werkt in de uitvoering met drie speerpunten om die doelen te bereiken. Die worden in hoofdstuk 3 verder uitgewerkt.

2.1. Doelstelling en effect Door inwoners, partners en professionals van verschillende beleidsterreinen te verbinden, ontstaat een netwerk van ondersteuning en betrokkenheid voor inwoners in armoede. Zodat iedereen de kans krijgt om mee te doen, zich veilig voelt en perspectief heeft naar een uitweg uit armoede.

2.2. Resultaten Voor de duur van dit uitvoeringsplan zijn de volgende drie resultaten geformuleerd: In 2030 leeft minder dan 2,0% van de inwoners in Papendrecht in armoede. In 2024 was dit cijfer 2,1% van onze inwoners in armoede. Door het vroeg signaleren en bieden van ondersteuning doorbreken we de vicieuze cirkel van armoede. Voor volwassenen, en vooral ook voor kinderen en jongeren. Tegelijk zijn er ook factoren van buiten die een rol spelen, zoals de koopkrachtontwikkeling en het Rijksbeleid (wat ook geldt voor de volgende indicatoren). Dit doel meten we met behulp van cijfers van het CBS. In 2030 heeft minder dan 13% van de inwoners in Papendrecht moeite met rondkomen. In 2024 was dit cijfer 13%. We willen beter onder de aandacht brengen welke hulp er is als je moeite hebt met rondkomen. Het resultaat dat we willen bereiken is dat inwoners tot een meer financiële situatie komen waar ze zelf grip op hebben. De indicator meten we via de Gezondheidsmonitor Drechtsteden. We beseffen dat de maatregelen die we beschrijven een beperkt effect hebben. Als gemeente hebben we namelijk beperkt invloed op deze cijfers. Gezien de ontwikkelingen de afgelopen jaren zijn we in 2030 tevreden als we zien dat we een dalende lijn hebben ingezet.

2.3. Vervolg Bovenstaande resultaten zien we als realistisch en haalbaar in de komende jaren. Ons doel en onze ambitie reikt echter verder, zoals de samenlevingsvisie zegt: naar een samenleving waarin inwoners voldoende inkomsten hebben om boodschappen te kunnen doen, de huur te betalen, te kunnen sporten, cultureel actief te zijn, enzovoorts. Naar een situatie waarin inwoners zich voldoende vaardig ervaren om zichzelf te ontwikkelen en de eigen financiële situatie stabiel te houden. Dat vraagt een langdurige aanpak met stapsgewijze verbetering van onze ondersteuning. Naast tussentijds bijsturen op de inspanningen, herijken we in ieder geval in 2030. Dat is ook een moment om te bepalen welke vervolgstappen nodig zijn voor een vervolg op dit uitvoeringsplan.

2.4. Afbakening Om de doelen in 2030 te bereiken, zetten we op drie thema’s een stap vooruit. De thema’s zijn onze focuspunten, en daarmee ook een manier van afbakening. Natuurlijk benutten we ook kansen die buiten deze thema’s vallen maar wel bijdragen aan het doel. Maar onze focus ligt hier: 1. Verbinden – Samenwerken in de sociale basis: Een meer gezamenlijke benadering als professionals maakt het mogelijk om signalen eerder op te vangen en gerichter te handelen. We willen daarbij ook meer verbinding leggen met het informele netwerk.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

7

2. Vinden - Regelingen beter vindbaar maken: Omdat de doelgroep en het aanbod verandert blijft dit een terugkerend aandachtspunt. Door informatie te bundelen en begrijpelijk aan te bieden, vergroten we de kans dat mensen op tijd hulp vinden. 3. Versterken – Vaardigheden (verder) ontwikkelen: Vaardigheden om grip te krijgen op hun situatie en deze te verbeteren. Door in te zetten op het versterken van basisvaardigheden en praktische kennis, vergroten we de zelfredzaamheid en het toekomstperspectief. In het volgende hoofdstuk worden deze speerpunten verder uitgewerkt.

2.5. Stakeholders De aanpak van armoede begint in de sociale basis. Er zijn al veel inwoners en organisaties die initiatieven ontplooien om inwoners in armoede of andere kwetsbare situaties te ondersteunen. Binnen dit netwerk vormt zich een groep kernpartners, de belangrijkste ketenpartners op het vlak van armoede uit de lokale samenleving. Deze kan over de tijd heen soms iets wijzigen, maar bestaat in altijd uit de partners die wettelijke taken voor ons uitvoeren: Schuldhulpmaatje, Sociale Dienst Drechtsteden en Sterk Papendrecht. Aangevuld met andere organisaties en initiatieven uit het dorp. Zie voor meer informatie over de stappen die we willen zetten met de werkgroep armoede ook speerpunt 3.1.: Verbinden.

2.6. Randvoorwaarden en risico’s Hieronder werken we de randvoorwaarden voor de uitvoering kort uit. In hoofdstuk 4 benoemen we hoe we sturen op de uitvoering, de risico’s en de randvoorwaarden. Tijdsduur Geld Capaciteit Draagvlak

2026-2030 € 40.000, - per jaar (regulier budget lokaal minimabeleid) Intern: team MO, af en toe ook inzet team JIF, SBOC en BOR (Actief in de Buurt). Extern: capaciteit partners werkgroep armoede De werkgroep armoede en de Adviesraad Sociaal domein heeft meegedaan in het participatietraject en feedback gegeven op het eerste conceptuitvoeringsplan.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

8

3. Stappenplan uitvoering speerpunten 3.1. Verbinden – partnerschap versterken We maken meer gebruik van de kracht van het informele netwerk: familie, vrienden, buren en vrijwilligers kunnen vroegtijdig signalen oppikken en praktische steun bieden. Door deze netwerken actief te betrekken en te versterken, ontstaat een meer preventieve en mensgerichte aanpak. Armoede is een complex vraagstuk dat zich niet beperkt tot één domein. Het raakt aan gezondheid, onderwijs, werk, wonen en sociale cohesie. Verschillende beleidsterreinen noemen armoede als onderliggende oorzaak van andere problematieken, zoals gezondheidsklachten, schooluitval of stress in gezinnen. Juist daarom is het versterken van partnerschap essentieel. Alleen door samen te werken met ketenpartners en andere beleidsterreinen kunnen we signalen eerder opvangen en gerichter handelen. Ook voert de gemeente regie op de samenwerking met de (professionele) uitvoeringspartners. We vinden het belangrijk dat onze partners uiteindelijk aangeven dat we elkaar weten te vinden en actief naar elkaar door kunnen verwijzen. Dit speerpunt sluit aan bij spoor 1 binnen de samenlevingsvisie. Het gaat in op het aanwezig zijn in de sociale basis, aansluiten bij inwonersinitiatieven en de bestaande gemeenschappen en verenigingen.

Waar zetten we op in? Kracht van informele netwerken

➢ ➢

Via ontmoetingsplekken en sleutelfiguren hulpaanbod onder de aandacht brengen. Deelbudget uitvoeringsplan beschikbaar houden voor inwonersinitiatieven

Werkgroep armoede: gezamenlijke doelstellingen en regie

➢ ➢

Een nieuwe gezamenlijke agenda voor de werkgroep armoede. Regie binnen het netwerk van partners inrichten bij complexe casuïstiek

Subsidies

➢

Doelen uitvoeringsplan vertalen in subsidieregeling samenleving

Samenwerking met andere beleidsterreinen

➢

Benutten kansen via samenwerking met andere beleidsterreinen

Kracht van informele netwerken Binnen Papendrecht hebben we veel inwoners en organisaties die initiatieven ontplooien om inwoners in armoede of andere kwetsbare situaties te ondersteunen. Dit varieert van het koken van een maaltijd, tot het extra gebruik maken van een kappersbeurt van het opknappen van een tuin tot het helpen met het leren van de taal. Als gemeente verbinden we dit soort initiatieven aan elkaar, delen we kennis en faciliteren waar we kunnen. Indien nodig en passend bij de prioriteiten kunnen we een deel van het budget van het actieplan armoede aanwenden om dit soort initiatieven te blijven aanjagen. Dit doen we in de regel incidenteel, met het doel dat een initiatief duurzaam (financieel) op eigen benen kan staan. Verder gebruiken we ontmoetingsplekken en sleutelfiguren in wijken om ons aanbod op het vlak van minimaregelingen en schuldhulpverlening onder de aandacht te brengen. Niet verplicht, maar vrijblijvend en laagdrempelig. Hierbij focussen we ons op wijken waar het aantal trajecten Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

9

schuldhulpverlening hoger is dan gemiddeld. Dit geldt op dit moment voor de wijk Kraaihoek en Westpolder. Werkgroep armoede: gezamenlijke doelstellingen en regie De werkgroep armoede, waarin de belangrijkste ketenpartners zijn vertegenwoordigd, vormt de kern van de samenwerking. Tot nu toe is dit overleg vooral een plek geweest om informatie uit te wisselen. De komende jaren willen we dit overleg meer richting geven door gezamenlijke doelstellingen te formuleren. Denk hierbij aan het verminderen van het aantal huishoudens met problematische schulden, het vergroten van het bereik van minimaregelingen of het verbeteren van de doorverwijzing tussen organisaties. Door samen aan concrete doelen te werken, ontstaat er meer samenhang en eigenaarschap bij alle betrokken partijen. Zo zullen we met onze partners de komende tijd aan de speerpunten van dit uitvoeringsplan werken. Samen met de werkgroep armoede kijken we ook naar de regie voor complexe casuïstiek. Als netwerk rondom armoede merken we dat specifieke cases vragen om een regisseur of coördinator omdat we te maken krijgen met multi-problematiek. Subsidies: Ook bij het verlenen van subsidies willen we partnerschap versterken. Subsidies zijn een belangrijk instrument om maatschappelijke organisaties in staat te stellen hun werk te doen.

Tegelijkertijd willen we dat subsidies bijdragen aan de doelstellingen van dit plan en de samenlevingsvisie Papendrecht. De komende tijd werken we als gemeente een subsidieregeling samenleving hiervoor uit. Samenwerking met andere beleidsterreinen Armoede raakt aan vrijwel alle beleidsterreinen. Voor de komende jaren zien we de volgende uitdagingen en kansen voor samenwerking: •

Werk en inkomen: Werk en inkomen grijpen op elkaar in. Via de Sociale Dienst Drechtsteden ondersteunen we inwoners te ontwikkelen naar werk. Lokale initiatieven moeten aansluiten bij de regionale inzet. Toeleiding naar werk kan een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroten van de bestaanszekerheid en het tegengaan van armoede. Tegelijk zijn inwoners die werken maar in armoede leven een moeilijk te bereiken doelgroep.

•

Economie: Zelfstandig ondernemers lopen vaak meer risico op financiële fluctuatie. Een voorbeeld is ondernemers die failliet zijn gegaan in de coronaperiode en nog steeds te maken hebben met een lager inkomen en openstaande corona-belastingschulden. Door samen te werken helpen we ondernemers snel naar de juiste ondersteuning hierbij.

•

Jeugd, preventie en onderwijs: Armoede is een risicofactor voor jeugdproblematiek en onderwijsachterstanden. Samenwerking met scholen en jeugdhulp is cruciaal om vroegtijdig signalen op te vangen en kinderen gelijke kansen te bieden. Het onderwijs heeft hierin een rol. Enerzijds omdat zij, mede vanwege onderwijsachterstandenbeleid gericht is op gelijke kansen voor kinderen. Als het gaat om kansengelijkheid zijn we bijvoorbeeld concreet bezig met het onderzoeken of het mogelijk is om kinderen die in armoede of schulden leven een zwemles aan te bieden. Maar het onderwijs heeft ook een rol in het signaleren van armoede en het aanleren van vaardigheden.

•

Senioren: Met pensioen gaan betekent vaak een verandering in het inkomen en met het ouder worden nemen de zorgkosten alleen maar toe. Juist daarom is de doelgroep senioren extra kwetsbaar. Samenwerking met zorg- en welzijnsorganisaties is belangrijk om deze groep indien nodig te bereiken met een hulpaanbod.

•

Integratie nieuwkomers: Statushouders moeten een nieuw bestaan opbouwen in Nederland. Vluchtelingenwerk begeleidt hen de eerste vijftien maanden. De financiële

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

10

mogelijkheden zijn vaak maar net voldoende om de vaste lasten op te brengen. In combinatie met het nog aanleren van financiële vaardigheden betekent dit een risico op schulden. •

Gezondheid en welzijn: Armoede en schulden kunnen een effect hebben op het leefpatroon, en daarmee de fysieke gezondheid. Maar het heeft met name impact op de mentale gezondheid. Dit vraagt ook dienstverlening die hiermee rekening houdt en (financiële) drempels voor sociale ontplooiing en gezonde keuzes wegneemt. Samenwerking met de Dienst Gezondheid & Jeugd Zuid-Holland Zuid biedt kansen om preventieprogramma’s te koppelen aan armoedebeleid.

•

Wonen: Een dak boven het hoofd is de basis van bestaanszekerheid. Betaalbaar wonen is een belangrijke voorwaarde om armoede te voorkomen. Samenwerking met woningcorporaties en uitvoering van het Woonplan Papendrecht 2020–2030 zijn hierbij essentieel. Schulden kunnen leiden tot dreigende dakloosheid. De inzet van het college is om huurachterstand nooit reden te laten zijn van een huisuitzetting. Andersom zetten we (met name in regionaal verband) ook in om dak- en thuislozen een onderdak te bieden.

•

Veiligheid en ondermijning: Criminele uitbuiting van kwetsbare inwoners is helaas een realiteit. Inwoners in armoede kunnen hier extra veel risico bij lopen. Dit vraagt bewustwording, en een oplettende houding bij professionals die met de doelgroep werken. Door samenwerking met veiligheidspartners kunnen we risico’s signaleren en voorkomen.

•

Sport en cultuur: deelname aan sport en cultuur is niet vanzelfsprekend voor minima. Sport en cultuur zijn bewezen effectief om gezondheid te bevorderen en armoede effecten te verminderen. Door samen te werken met sportverenigingen en culturele instellingen vergroten we de kans dat iedereen kan meedoen. We doen dit onder andere door de inzet van het sport- en cultuurfonds 18+.

•

Vrijwilligers: vrijwilligers spelen een belangrijke rol in het bestrijden van armoede. Door hen te ondersteunen en te verbinden met professionals versterken we de sociale basis.

Meten De bovenstaande maatregelen laten zich het beste meten door de volgende indicatoren: Indicator De onderlinge samenwerking binnen de werkgroep armoede is goed en effectief De samenhang van interventies tussen verschillende domeinen verbeterd Inzicht in de impact van gegeven subsidies vergroten

Uitvoeringsplan armoede

Bron Kwalitatief periodiek gesprek Periodieke monitoring (kwalitatief – in beeld brengen) Subsidieregeling en subsidievaststelling

van 2026 tot en met 2030

Nulmeting Zie onderzoeksrapport Kwiz Nog niet beschikbaar

N.v.t.

11

3.2. Vinden – regelingen beter vindbaar maken De verschillende armoederegelingen waar inwoners in armoede in Papendrecht recht op hebben zijn versnipperd over verschillende websites. Het is goed dat iedere (armoede)organisatie zijn eigen website heeft. Echter ontbreekt het daardoor aan een goed overzicht en is het soms onduidelijk waar een inwoner precies terecht kan. Daarom neemt de gemeente het voortouw om samen met de partners de vindbaarheid van regelingen beter te maken. Dit gaat verder dan alleen websites. Websites worden tegenwoordig veel gebruikt om informatie op te publiceren en de mogelijkheid te geven om regelingen aan te vragen. We hebben echter ook oog voor die inwoners die dit niet kunnen, dit lastig vinden of zomaar een vraag hebben. Om onnodige vragen van inwoners te voorkomen is het ook belangrijk om de informatie af te stemmen op de doelgroep. Dit speerpunt sluit aan bij de prioriteit: ‘De verschillende regelingen en mogelijkheden voor inwoners, begrijpelijker en toegankelijker maken.’

Waar zetten we op in? Overzichtelijke informatie, en één loket

➢ ➢

Regelingen overzichtelijk online te vinden, in begrijpelijke taal Het loket van Sterk Papendrecht behouden en beter benutten

Jongeren en schulden

➢

Meer jongeren bereiken met ons aanbod van schuldhulpverleningen

Communicatie richting jongeren en ouders

➢

Naast de 18+-kaart voor jongeren ook een informatiebrief voor de ouders

Efficiënter werken

➢ ➢

Als partners efficiënter werken, bijvoorbeeld door gebruik te maken bij regelingen van een passysteem of digitale aanvraag-assistent. Dienstverlening die beter aansluit bij de leefwereld, door de inzet van ervaringsdeskundigen en het gebruik van laagdrempeligere communicatiekanalen

Overzichtelijke informatie, en één loket Om de versnippering tegen te gaan, zetten we in op één website waar alle regelingen overzichtelijk en in begrijpelijke taal worden gepresenteerd. De komende tijd onderzoeken we of de website van de gemeente gebruikt kan worden of dat we op de website van een partner of een nieuwe website aansluiten. Het is in ieder geval belangrijk dat zoekgedrag van inwoners leidt naar die website, het logisch geplaatst is en gekoppeld aan het fysieke loket. Naast de digitale toegang is er één fysiek loket, Sterk Papendrecht, waar inwoners terecht kunnen met vragen. De komende periode kijken we hoe we dit loket nog beter kunnen laten fungeren als herkenbaar aanspreekpunt en voorkomen dat inwoners van het kastje naar de muur worden gestuurd. Samen met partners en inwoners zullen we kijken waar we dit het beste kunnen beleggen en wat hiervoor nodig is.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

12

Jongeren en schulden Een belangrijke doelgroep die extra aandacht vraagt, zijn jongeren. In Papendrecht is er een toename zichtbaar in het aantal jongeren (18 tot 27 jaar) dat gebruikt maakt van schuldhulpverlening. Uit landelijke onderzoeken blijkt dat jongeren relatief vaak betalingsachterstanden en schulden opbouwen, bijvoorbeeld door studiekosten, zorgverzekering of het aangaan van leningen. Om te voorkomen dat jongeren in de schulden raken, gaan we, mede in het kader van het traject jongerenparticipatie, samen met hen onderzoeken hoe we hen beter kunnen bereiken en waar nodig informatie over ondersteuning kunnen bundelen. Daarbij kijken we niet alleen naar de inhoud van de informatie, maar ook naar de kanalen die jongeren gebruiken. En naar de fysieke plekken waar jongeren zijn, zoals onderwijs. Ook vanuit het jongerenwerk (Suppord) blijven we inzetten op thema's als financiën en schulden bij jongeren. Communicatie richting jongeren en ouders Naast de digitale en fysieke vindbaarheid willen we ook de communicatie richting jongeren en hun ouders verbeteren. Op dit moment ontvangen jongeren die 18 jaar worden een kaart van de gemeente. Hier voegen we een brief aan toe die gericht is aan de ouders of verzorgers.

In deze brief wordt uitgelegd welke veranderingen er op de 18e verjaardag plaatsvinden, welke verantwoordelijkheden daarbij horen en welke regelingen beschikbaar zijn om te ondersteunen. Door ouders actief te betrekken, vergroten we de kans dat jongeren tijdig de juiste keuzes maken en gebruikmaken van beschikbare voorzieningen. Communicatie na signalen vanuit vroegsignalering Ook de communicatie na signalen vanuit de vroegsignalering verdient aandacht. Nu wordt er standaard een brief gestuurd, maar dit sluit niet altijd aan bij de doelgroep. We gaan onderzoeken welke communicatiemiddelen het meest effectief zijn, door de doelgroep te analyseren op communicatievoorkeuren. Voor sommige inwoners werkt een brief goed, maar voor anderen kan een telefoongesprek, een huisbezoek of een digitaal bericht via een vertrouwd kanaal effectiever zijn. Het doel is om de communicatie beter af te stemmen op de leefwereld van de inwoner, zodat hulp eerder wordt geaccepteerd (binnen de grenzen van de eigen keuzevrijheid en AVG). Efficiënter werken Naast betere vindbaarheid en communicatie willen we ook onderzoeken hoe wij efficiënter kunnen werken. We blijven kansen benutten om processen slimmer in te richten en onnodige stappen weg te nemen. De komende periode kijken we hoe dit precies kan en op welke vlakken we efficiëntie kunnen behalen.

Het uitgangspunt hierbij is dat het voor de inwoner beter wordt, maar uitvoerbaar blijft voor ons als gemeente en onze partners. Enkele gedachten zijn: •

Vroegsignalering: We onderzoeken of het proces vroegsignalering verbeterd kan worden door andere partners hier beter bij te betrekken. In 2026 gaan we als eerste stap aan de slag om een voorstel te maken om Schuldhulpmaatje toegang te geven tot vroegsignalering. We zorgen dat de ‘vroegsignaleerders’ altijd voldoende informatie hebben van de actuele regelingen en het hulpaanbod.

•

Digitale aanvraagassistent: een online hulpmiddel dat inwoners stap voor stap door het aanvraagproces leidt en automatisch aangeeft voor welke regelingen zij in aanmerking komen.

•

Passysteem: de ontwikkelingen rondom een passysteem in onze regio blijven we nauwlettend volgen, zoals ook eerder al12. Als het implementeren van zo een systeem kostentechnisch ongeveer even gunstig wordt als het huidige systeem, willen we van die kans

12 D12-20240702-RIB-SMS-Kinderfonds.pdf, 2024

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

13

gebruik maken. Het biedt de mogelijkheid om minimaregelingen zoals het SMS Kinderfonds en het Volwassenfonds Sport & Cultuur laagdrempeliger aan te bieden.

Meten Indicator Gebruik minimaregelingen stijgt, vooral onder de doelgroep jongeren (18jaar tot 27jaar);

Bron SDD: Gemeentedashboard, jaar (totaal aantal volwassenen)

Gemiddelde schuld bij start schuldhulptraject daalt Aantal inwoners met geldproblemen daalt: we verwachten dat als de regelingen vindbaar zijn het aantal mensen met schulden gaat dalen.

SDD: Gemeentedashboard

Aantal inwoners met schulden die we bereiken met hulpaanbod wordt groter.

RIS: Vroeg Eropaf

Aantal inwoners met schulden dat ons hulpaanbod accepteert wordt groter.

RIS: Vroeg Eropaf

Professionele hulp kunnen vinden indien nodig bij: moeite met rondkomen/ geldzorgen; schulden

OCD: Monitor Sociaal

Professionele hulp kunnen vinden, naar doelgroep ‘mensen die spaargeld moeten uitgeven of mensen met schulden’

OCD: Monitor Sociaal

Uitvoeringsplan armoede

OCD: Monitor Sociaal

van 2026 tot en met 2030

Nulmeting Nulmeting 2024 PMB: 25 Bijzondere Bijstand: 30 Tijdelijke regeling: 2 Nulmeting 2023 €36.019 Nulmeting 2023 15% kan precies rondkomen 3% moet schulden maken Nulmeting 2025 103 van de 832 personen is bereikt. Nulmeting 2025 35 van de 832 personen accepteert hulp. Nulmeting 2023 Moeite met rondkomen of geldzorgen: 45% Bij schulden:44% Nulmeting 2023 35%

14

3.3. Versterken – Vaardigheden versterken Dit speerpunt sluit aan bij de prioriteit uit de samenlevingsvisie: Inzetten op kinderen, ouders, inwoners die op of onder de armoedegrens leven, statushouders en inwoners die onvoldoende taalof digitaal vaardig zijn. Armoede beperkt niet alleen de financiële ruimte van inwoners, maar ook hun mogelijkheden om grip te krijgen op hun eigen situatie. Het versterken van vaardigheden is in dat opzicht een investering in de toekomst van inwoners om grip te krijgen. Door laaggeletterdheid en digitale achterstanden aan te pakken, werkvaardigheden te versterken en ruimte te bieden voor maatwerkoplossingen, vergroten we de zelfredzaamheid en het toekomstperspectief van inwoners die in armoede leven. Samen met partners bouwen we aan een samenleving waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen en waarin armoede niet langer een belemmering vormt voor ontwikkeling en participatie.

Waar zetten we op in? Laaggeletterdheid en digitale vaardigheden

➢ ➢

Bestaanszekerheidscheck (meer) inzetten Meer inwoners gebruik laten maken naar (digi) taalaanbod om financiën en administratie zelf te kunnen beheren

Versterken van werkvaardigheden en begeleiding naar werk

➢

Inwoners vaardig maken om aan de slag te gaan op de arbeidsmarkt

Maatwerkpotje

➢

Onderzoeken of we het maatwerkpotje ook kunnen inzetten voor praktijkgerichte scholing en dergelijke

Laaggeletterdheid en digitale vaardigheden Een aanzienlijk deel van de inwoners heeft moeite met lezen, schrijven of het begrijpen van digitale informatie. Dit belemmert hen in het aanvragen van regelingen, het begrijpen van brieven of het vinden van werk. De komende jaren zetten we daarom in op het versterken van taal- en digitale vaardigheden. Dit doen we door samen te werken met bibliotheken, taalaanbieders en vrijwilligersorganisaties. Ook kijken we hoe digitale ondersteuning toegankelijker kan worden gemaakt, bijvoorbeeld door eenvoudige taal, beeldmateriaal en persoonlijke uitleg. We stemmen de communicatie daarmee af op de doelgroep. Dit is hiervoor op een aantal onderdelen concreet gemaakt onder het speerpunt ‘Vinden’. Verder zetten we in op gezondheidsvaardigheden. Dit doen we door samen met partners zoals de GGD, de Voedselbank en anderen om gezonde voedingskeuzes te bevorderen. Versterken van werkvaardigheden en begeleiding naar werk Werk is een belangrijke route uit armoede, maar niet iedereen beschikt over de juiste vaardigheden om duurzaam aan het werk te gaan. We zetten in op het versterken van werkvaardigheden, zoals sollicitatievaardigheden, omgaan met digitale sollicitatieprocedures en het ontwikkelen van werknemersvaardigheden via het Werkplein van de Sociale Dienst.

Daarnaast intensiveren we de begeleiding naar werk, in samenwerking met de Sociale Dienst Drechtsteden en lokale werkgevers. Hierbij is aandacht voor maatwerk: niet iedereen heeft dezelfde ondersteuning nodig. Voor sommigen is een korte training voldoende, terwijl anderen langdurige begeleiding nodig hebben. Maatwerkpotje Naast bestaande regelingen hebben we ruimte voor maatwerkoplossingen. Dit zogenoemde maatwerkpotje is een flexibel budget waarmee oplossingen kunnen worden gefinancierd die niet Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

15

binnen reguliere regelingen passen, maar die wel duurzaam bijdragen aan het doorbreken van armoede. Het maatwerkpotje bestaat al en ligt bij Sterk Papendrecht. De komende jaren willen we dit meer onder de aandacht brengen en kijken naar een effectieve inzet daarvan. Denk bijvoorbeeld aan het vergoeden van een specifieke cursus, het aanschaffen van werkkleding of het tijdelijk bekostigen van kinderopvang om werk of scholing mogelijk te maken. Daarnaast gaan we de komende twee jaar de samenwerking aan met het Jeugdeducatiefonds. Dit fonds is specifiek voor schoolgaande kinderen opgericht en is een maatwerkpotje voor kinderen in armoede. Voor de komende twee jaar willen we het Jeugdeducatiefonds bij in ieder geval de Anne Frankschool, en indien mogelijk meer scholen die hiervoor in aanmerking komen. Na twee jaar evalueren we de inzet van het Jeugdeducatiefonds en kijken we of dit breder in te zetten is. Naar alle leefgebieden kijken Om de inzet op vaardigheden te versterken, willen we breder kijken dan de hulpvraag waar de inwoner mee bij ons aanklopt. De SDD voert standaard al een bestaanszekerheidscheck bij inwoners met een hulpvraag. Inwoners die al gebruikmaken van een regeling, krijgen automatisch informatie over andere regelingen of hulpaanbod. We willen specifiek daarbij ook taal-, digitale en werkvaardigheden meenemen.

Ook willen we waar dit meerwaarde biedt vaker deze brede bestaanszekerheidscheck inzetten, om zo geen kansen op ontwikkeling te missen. We gebruik daarbij ook ervaringsdeskundigen: inwoners die zelf ervaring hebben met armoede en het versterken van vaardigheden. Zij kunnen waardevolle input geven hoe je inwoners het beste bereikt met hulpaanbod op het vlak van vaardigheden verbeteren, en weten uit ervaring welke methodes wel en niet effectief zijn. Meten Indicator Gebruik formeel en informeel aanbod volwasseneducatie stijgt Meer inwoners worden toegeleid naar werk

Bron Dordrecht: cijfers taalaanbieders WEB SDD: Gemeentedashboard

Nulmeting Nulmeting 2024 1.892 bezoeken Nulmeting 2024 Instroom: 107 Uitstroom: 92 Redenen: Werkaanvaarding: 26 ZZP: 6

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

16

4. Beheersplan 4.1. Organisatie van de uitvoering Als gemeente zijn we onderdeel van de sociale basis waar inwoners, hun netwerk, gemeenschappen en professionals een rol spelen. Allen zijn ze op een andere manier betrokken bij dit plan. De kern vormt de werkgroep Armoede, die al bestaat. Hierin zijn de partners die primair bij de uitvoering van wettelijke taken betrokken zijn, vertegenwoordigd. Samen met hen voeren we dit uitvoeringsplan uit We maken daarbij samen gebruik van ervaringsdeskundige inwoners, en kijken of we hen ook structureel kunnen laten meedoen met de werkgroep. Zij kunnen waardevolle feedback geven over welk beleid wel en niet werkt in de praktijk. De gemeente vormt in dit geheel een faciliterende rol. Als gemeente zijn we niet alleen onderdeel van de sociale basis: we sturen ook op het behalen van de doelen, mede als opdrachtgever richting verschillende partners. Dit doen we onder meer via subsidies en opdrachten. We monitoren de effecten van onze inzet. In dit opzicht heeft gemeente een meer regisserende en opdrachtgevende rol.

4.2. Sturen op de uitvoering Tijd

Capaciteit

Geld

Draagvlak

Privacy- en informatieveiligheid Wetgeving

Plan heeft scope van 2026 – 2030, onder langere horizon van samenlevingsvisie. We maken elk jaar een planning van de activiteiten in de werkgroep armoede, en bespreken de voortgang met elkaar. Basiscapaciteit bij gemeente en partners is op orde. Veel activiteiten liggen in het verlengde van wettelijke taken. Als dit niet zo is bespreken we binnen de werkgroep armoede wie inzet kan leveren of temporiseren we acties. De uitvoering van het plan past binnen het budgettaire kader. Onvoorziene economische ontwikkelingen, zoals stijgende kosten of bezuinigingen, kunnen de voortgang belemmeren. Intern en extern zijn afdelingen en partners betrokken bij het opstellen van dit plan. We maken binnen werkgroep armoede verdere afspraken over wie op welk vlak trekker is van, of bijdraagt aan, de verschillende acties. Bij het verbeteren van vroegsignalering en het delen van gegevens moeten we voldoen aan wet- en regelgeving, zoals de AVG. Daarom houden we contact met de Privacy Officer binnen onze organisatie. Landelijke wetgeving, politieke keuzes of maatschappelijke trends kunnen invloed hebben op het lokale beleid. We houden het uitvoeringsplan daarom flexibel genoeg zijn om bij te sturen waar nodig.

4.3. Sturen op doel en resultaat In hoofdstuk drie zijn de indicatoren al opgenomen. Hiermee kunnen we sturen op het bereiken van onze doelen. Naast tussentijds bijsturen op de inspanningen, herijken we in ieder geval na vier jaar dit plan. Dit dwingt ons ook dieper te reflecteren, achterom te kijken, En het is een moment om keuzes te maken. Wat als deze doelen (eerder) bereikt zijn? Dan herijken we de inzet. Want onze ambitie reikt verder dan de doelen die gesteld zijn tot 2030. Als we achterblijven op onze doelen onderzoeken we hoe dat komt en passen we, waar mogelijk, onze inzet aan.

Uitvoeringsplan armoede

van 2026 tot en met 2030

17

Evaluatie Actieplan Armoede & Schulden Samenvatting Gemeente Papendrecht

Opdrachtgever Gemeente XXXX

Opdrachtgever Gemeente Papendrecht Datum December 2025 Auteurs Jitske Kooistra Marijke Bos Juliette Maatman KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.

Gemeente Papendrecht

Samenvatting

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................................... 4 Samenvatting ............................................................................................................................ 6 S1 Samenvatting en bevindingen ........................................................................................... 6 S1.1 Minimapopulatie in Papendrecht ................................................................................ 6 S1.2 Bereik van de inkomensondersteunende regelingen................................................... 6 S1.3 Beleid ........................................................................................................................ 7 S1.4 Ervaringen van ketenpartners .................................................................................... 8 S2 Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................. 9 S2.1 Beleid ........................................................................................................................ 9 S2.2 Ontwikkelingen in de doelgroep ............................................................................... 10 S2.3 Ondersteuningsaanbod bij armoede en schulden .....................................................

11 S2.4 Informatie en communicatie ..................................................................................... 12 Bijlage 1. Terugblik resultaten Actieplan Armoede en Schulden (2022 – 2025) ........................ 14

3

Gemeente Papendrecht

Samenvatting

Inleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare inwoners die in armoede verkeren, te verbeteren. Daarnaast hebben zij de taak en het belang om inwoners te stimuleren om zoveel mogelijk zelfstandig hun levensonderhoud te voorzien. De gemeente Papendrecht heeft daarvoor een actieplan armoede en schuldenproblematiek opgesteld voor de periode van 2022 tot en met 2025. Het huidige actieplan richt zich op het doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede en schulden, die aanzienlijke gevolgen heeft voor zowel kinderen als volwassenen. Het plan omvat een reeks maatregelen om inwoners te ondersteunen en hun financiële zelfredzaamheid te bevorderen. De gemeente streeft naar een samenleving waarin armoede en schulden worden voorkomen en bestreden en waarin inwoners de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben om financieel gezond te blijven. Aanleiding De gemeente Papendrecht is benieuwd naar het effect van het actieplan Armoede en Schulden. KWIZ voert daarom een analyse uit op de behaalde resultaten, de ingezette maatregelen en de ervaringen van de samenwerkingspartners van de gemeente. Op basis van deze terugblik (evaluatie) kijken we ook vooruit ter voorbereiding op een nieuw actieplan Armoede en Schulden vanaf 2026.

Onderzoeksopzet De centrale onderzoeksvraag is: ‘Welke effectieve en doeltreffende instrumenten heeft de gemeente Papendrecht nodig ter voorbereiding op het nieuwe actieplan armoede dat vanaf 2026 in moet gaan?’. Om deze vraag te beantwoorden is enerzijds evaluatie nodig over de periode van het voorgaande actieplan, en anderzijds vooruitkijken naar het nieuwe actieplan. Daartoe worden drie methoden toegepast in deze onderzoeksopzet: 1. Armoede Index 2. Beleidsanalyse 3. Ervaringen van samenwerkingspartners Per methode geven we hieronder een toelichting over de doelstelling en uitvoering. Armoede Index Om de voortgang en impact van het huidige beleid in beeld te brengen, kijken we naar de situatie aan het begin van de nieuwe beleidsperiode. Op basis van de Armoede Index geven we een beeld van de kerncijfers over armoede en schulden. De Armoede Index is een door KWIZ ontwikkeld analysemodel en biedt inzicht in de actuele doelgroep van het minimabeleid (per 1 januari 2025) en het bereik van de regelingen in 2024. Deze index wordt samengesteld op basis van een combinatie van gemeentelijke gebruiksgegevens, geëxtrapoleerde CBS-gegevens en kengetallen op basis van ervaringscijfers bij andere gemeenten. Met als resultaat een schatting van het aantal minimahuishoudens dat tot de doelgroep van het minimabeleid behoort.

Dit zijn de minimahuishoudens op 1 januari 2025 met een inkomen tot maximaal 140 procent van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm)1 en een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet. We brengen de omvang en kenmerken van de minimapopulatie met een inkomen tot en met 140 procent Wsm in beeld, omdat dat de maximale inkomensgrens is voor inkomensondersteunende regelingen. Daarnaast wordt het gebruik van de regelingen over geheel 2024 weergegeven, op basis van aantallen die door de gemeente zijn aangeleverd. Vergelijkingen met andere gemeenten die worden gedaan zijn gebaseerd op ervaringscijfers van KWIZ2.

1

Dit betekent dat de doelgroep wordt geschat voor een inkomensniveau van 100, 110, 120, 130 en 140 procent Wsm. 2 De gemeente Papendrecht wordt vergeleken met gemeenten van vergelijkbare grootte en een vergelijkbaar regelingenaanbod. Het gaat hierbij om gemeenten tot 50.000 inwoners.

4

Gemeente Papendrecht

Samenvatting

Beleidsanalyse Het huidige Actieplan Armoede en Schulden (2022-2025) vormt de basis voor de beleidsanalyse. Om de visie en doelstellingen van de gemeente Papendrecht omtrent armoede en schulden (en de inbedding van het Actieplan hierin) in beeld te krijgen zijn nog enkele documenten meegenomen. Het gaat om: Het Kompas Sociaal Domein (2021 – 2024), de Samenlevingsvisie Samen Doen – Samen Leven (sinds 2025) en het Beleidsplan Schuldhulpverlening (2025 – 2028). Daarnaast is informatie aangeleverd over de inspanningen en resultaten per maatregel/actielijn van het Actieplan Armoede en Schulden. Ook deze informatie is meegenomen in de beleidsanalyse. Ervaringen van samenwerkingspartners De ketenpartners spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de ondersteuning van inwoners in armoede en schulden. Zij zijn de ‘extra ogen en oren van de gemeente’ als het gaat om contacten met inwoners. De gemeente Papendrecht kiest ervoor om de ketenpartners bij de doorontwikkeling van het beleid inzake armoede en schulden nauw te betrekken. De ketenpartners zijn op twee manieren betrokken in deze evaluatie van het Actieplan Armoede en Schulden: • Groepsgesprek In september 2025 heeft een groepsgesprek plaatsgevonden bij de Natuur- en Vogelwacht De Alblasserwaard.

Hierbij waren circa 20 personen aanwezig; een samenstelling van vertegenwoordigers van organisaties die zich inzetten voor armoedeen schuldenproblematiek en raadsleden. Het gesprek is uitgevoerd in twee delen. In het eerste deel zijn de ketenpartners in gesprek gegaan over hun beeld van de huidige situatie. In het tweede deel van het gesprek is in kleine groepen gesproken over de hoofdlijnen van het huidige Actieplan Armoede en Schulden en is vooruitgekeken naar hoofdlijnen voor een nieuw actieplan. • Verdiepende interviews Met vijf ketenpartners zijn nadien verdiepende gesprekken gevoerd. Het betreft Sterk Papendrecht, samenwerkende kerken Papendrecht, SchuldHulpMaatje, Stichting Leergeld en de Sociale Dienst Drechtsteden. In deze gesprekken zijn een aantal thema’s uit het groepsgesprek verder uitgediept (communicatie en informatievoorziening). Daarnaast zijn deze organisaties gevraagd om hun ervaringen te delen over de samenwerking met de gemeente en tussen ketenpartners, inwonersparticipatie en doeltreffende en effectieve instrumenten om armoede terug te dringen. Leeswijzer In dit samenvattende rapport staan de hoofdpunten van de onderzoeksbevindingen, waarna ook een aantal conclusies en aanbevelingen volgen. In bijlage 1 staat een overzicht van de uitvoering en resultaten per maatregel en speerpunt van het actieplan.

5

Gemeente Papendrecht

Samenvatting

Samenvatting S1 Samenvatting en bevindingen S1.1 Minimapopulatie in Papendrecht Huishoudens en kinderen (laag tot geen vermogen) Van alle huishoudens in Papendrecht hebben naar schatting 788 huishoudens een inkomen tot 100 procent van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm) en 1.618 huishoudens in totaal een inkomen tot 140 procent Wsm3. Respectievelijk vormen zij 5,5 procent en 11,3 procent van alle huishoudens in de gemeente. Deze huishoudens hebben tevens geen eigen vermogen of een laag eigen vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet. Het aandeel minimahuishoudens op 100 procent Wsm ligt in Papendrecht in lijn met vergelijkbare kleine gemeenten (4 tot 5 procent). Verder groeien naar schatting 379 kinderen op in een huishouden met een inkomen tot 100 procent Wsm (6,2 procent) en 687 kinderen tot een inkomen tot 140 procent Wsm (11,2 procent). Het aandeel kinderen dat opgroeit in een gezin met een minimuminkomen ligt in lijn met vergelijkbare, kleinere gemeenten. Tabel S1. Minimahuishoudens en kinderen tot 18 jaar naar inkomen in 2025 (cumulatief) Inkomensgrens Tot 100% Wsm Tot 110% Wsm Tot 120% Wsm Tot 130% Wsm Tot 140% Wsm Overige inkomens Totaal

Huishoudens Aantal Aandeel 788 5,5% 932 6,5% 1.104 7,7% 1.311 9,2% 1.618 11,3% 12.694 14.312

88,7% 100%

Kinderen Aantal Aandeel 379 6,2% 434 7,1% 499 8,1% 587 9,6% 687 11,2% 5.441 6.128

88,9% 100%

S1.2 Bereik van de inkomensondersteunende regelingen De gemeente Papendrecht biedt voor verschillende levensdomeinen ondersteuning aan voor minimahuishoudens. Gekeken naar het bereik van de regelingen valt het volgende op: • Het bereik van de bijzondere bijstand en de collectieve zorgverzekering liggen in lijn met vergelijkbare gemeenten. • Het bereik van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en het Persoonlijk minimabudget ligt boven het gemiddelde bereik in vergelijkbare gemeenten. • Het bereik van het SMS-Kinderfonds (Stichting Leergeld) ligt boven het gemiddelde bereik in vergelijkbare gemeenten met vergelijkbare regelingen. • Het bereik van het Sport en Cultuurfonds 18+ ligt onder het gangbare bereik in vergelijkbare gemeenten. De regeling is in 2024 opgestart, dit vormt een verklaring voor het lagere bereik. Naar verwachting zal het gebruik en bereik toenemen.

3

Verschillende inkomensondersteunende regelingen worden toegekend tot een inkomensgrens van 140 procent Wsm. Daarom wordt hier ingegaan op deze groep huishoudens.

6

Gemeente Papendrecht

Samenvatting

Figuur S2. Bereik van de minimaregelingen in Papendrecht4 Bereik minimaregelingen 2024