D06. 20251009 RIB Vaststelling Programma Klimaatadaptatie 2025-2029.pdf
Tekst van het document
Aan de gemeenteraad datum behandeld door ons kenmerk doorkiesnummer Onderwerp
09-10-2025 Manfred den Boer 2025-0099145 6250 Vaststelling Programma Klimaatadaptatie 20252029
Geachte leden van de Raad, Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over het onlangs door het college vastgestelde programma Klimaatadaptatie 2025-2029. In deze brief lichten wij de hoofdlijnen van het programma toe. Ter informatie is het programma bijgevoegd. Inleiding In Nederland merken we steeds meer de gevolgen van klimaatverandering. Het klimaat zal in de toekomst een stuk extremer zijn. Er zal vaker in korte tijd veel regen vallen en we krijgen te maken met lange perioden van hitte en droogte. Deze veranderingen zorgen ervoor dat de kans op overstromingen, wateroverlast, droogteschade en hittestress toeneemt. Dat levert risico's op voor onze gezondheid, biodiversiteit, veiligheid en economie. Landelijk is vanuit de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie besloten dat het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen samen zorgen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is. De structurele aanpak voor het omgaan met klimaatadaptatie binnen de gemeente is verwoord in de Strategie Klimaatadaptatie Papendrecht 2017. Om aan te sluiten met de huidige actualiteit en landelijke doelstellingen, is door het college het programma Klimaatadaptatie 2025-2029 vastgesteld. Voor het onderdeel klimaatadaptatie is vastgehouden aan de ambitie en koers vanuit de strategie, waarbij aanvulling heeft plaatsgevonden van de thema's hitte, droogte en gezondheid.
Evenals een geactualiseerde uitvoeringsprogramma voor de periode 2025-2029. Het programma sluit aan op de actualiteit, de Omgevingswet en op de landelijke oproep om klimaatadaptatie te borgen in de organisatie. Financiën De financiële dekking van het uitvoeringsprogramma van het programma Klimaatadaptatie 2025-2029 is opgenomen in het Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029 en de huidige begroting. Ook worden koppelkansen benut vanuit bestaande programmeringen (zoals het vervangingsplan groen) en het programma Duurzaamheid en Energiestrategie. Communicatie In maart 2024 vond een themabijeenkomst voor het college plaats waarin de inhoud van de Klimaatstrategie, gelijktijdig met het Water- en Rioleringsprogramma, is gepresenteerd. Aansluitend vond een beeldvormende presentatie aan de gemeenteraad plaats. Het concept-programma Klimaatadaptatie 2025-2029 is voorgelegd en besproken met Woonkracht 10 en het Waterschap. Daarnaast heeft toetsing plaatsgevonden door het expertteam klimaatbestendig bouwen ZuidHolland. In het kader van de Omgevingswet heeft in het voorjaar van 2025 inspraak plaatsgevonden voor inwoners en bedrijven uit Papendrecht. Uit deze inspraakprocedure zijn geen inspraakreacties binnengekomen.
Pagina 1 van 2
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,
J.M. Ansems
Bijlagen
M.J.M. van Driel
Programma klimaatadaptatie (1.0 tot en met 1.5)
Pagina 2 van 2
Programma klimaatadaptatie Papendrecht
groen mooi koel droog
xxx Colofon Dit document is opgesteld door de gemeente Papendrecht en is het resultaat van een gezamenlijk proces van interne medewerkers en externe organisaties. Initiatiefnemer: Gemeente Papendrecht Met inbreng van: Waterschap Rivierenland Woonkracht10 Opgesteld door: {ÌÙ{Ù£{è£ÓȆ ǦkǦ Buro Bergh Foto’s: {ÌÙ{Ù£{è£ÓȆ ǦkǦ Status: £¹£Ù£
Datum À°ÙÀÏ 2025
[2]
Voorwoord Wekelijks bereiken ons nieuwsberichten van over de hele wereld over overstromingen, warmterecords, hittegolven en extreme buien door klimaatverandering. Ook in Nederland merken we de gevolgen. De laatste jaren ervaren we steeds langere perioden van droogte en hitte. In 2021 werd Limburg getroffen door overstromingen door hevige buien. Deze buien zijn de laatste tientallen jaren (gelukkig) niet voorgekomen in Papendrecht, wel neemt de kans op een hevige buien toe. Papendrecht kent al ondergelopen straten en beperkte schade als gevolg van regenbuien. Ook tijdens perioden van droogte is het nodig om De Gantel op peil te houden met noodpompen. En onze kwetsbare bewoners vragen vaker extra zorg door frequentere perioden van hitte. De effecten van klimaatverandering heeft al gevolgen voor onze gezondheid, voedselvoorziening, leefomgeving en de biodiversiteit. De toename van meer extreem weer is een gegeven. Ook voor onze gemeente. In Papendrecht gaan we daarom dóór met het klimaatbestendiger maken van onze leefomgeving. Het programma Klimaatadaptatie 2025-2029 is opgesteld om invulling te geven aan de landelijke doelstellingen en om het thema klimaatadaptatie te borgen in de gemeentelijk organisatie. Deze actualisatie loopt parallel met het opstellen van het Water- en Rioleringsprogramma. Hierdoor zijn zij goed met elkaar verbonden. We blikken terug en kijken vooruit.
Samen werken we verder aan een groen, mooi, koel en droog Papendrecht. Jij en ik. Samen met alle Papendrechters.
[3]
[4]
Inhoudsopgave
01 | Programma klimaatadaptatieȆ
06
ƖƘȆ| Anno 2025
07
03 | Wat is er gedaan?
08
04 | Vooruit kijken
11
05 | Succesvol verder
12
Bijlagen ƖƗȆȥȆWÙÏ{Ù£Ȇ°²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£ ƖƘȆȥȆa£ÙèÀÏ£¹Ó{¹{ȆƘƖƘƛǷƘƖƘƟȆ ƖƙȆȥȆ>{ÙÞÞÏ£¹²ÞÓ£ȆP{Ì¹Ï ÙȆ ƖƚȆȥȆ5À²Ȇ̲°°¹°{{ÏÙ ƖƛȆȥȆ Ó {ÞéȆé{¹²ÏÀÞÙ°{{ÏÙ
Wat is klimaatbestendigheid voor Papendrecht? Klimaatverandering zorgt voor vaker extreem weer en hogere gemiddelde temperaturen. Klimaatbestendigheid voor Papendrecht betekent: Het minimaliseren van de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Ondanks hevigere buien, meer droogte en hogere temperaturen ondervinden we niet meer overlast en schade dan vorige generaties. We passen onze leefomgeving en ons gedrag aan.
[5]
1 | Programma klimaatadaptatie Waarom een programma Klimaatadaptatie? Met de invoering van de Omgevingswet op 1-1-2024 heeft de gemeente de mogelijkheid om een omgevingsprogramma op te stellen. In de Omgevingsvisie legt de gemeente haar ambi-tie en doelen vast met betrekking tot de fysieke leefomgeving voor de langere termijn. Met een programma kan concreet wor-den gemaakt hoe de ambitie en doelen uit de Omgevingsvisie zullen worden bereikt. Deze doelen worden in een programma concreet uitgewerkt in maatregelen. Omdat klimaatadaptatie is hierin geen verplicht programma is, maar wel overkoepelend is in de fysieke leefomgeving, is het thema als een vrijwillig (onver-plicht) programma uitgewerkt.
Programma Klimaatadaptatie De structurele aanpak voor het omgaan met klimaat binnen de gemeente is verwoord in de Strategie Klimaatadaptatie Pa-pendrecht (2017). Met de Strategie Klimaatadaptatie Papend-recht wordt aan klimaatadaptatie meer structuur, uitbreiding en aandacht gegeven binnen en buiten de organisatie. In het programma Klimaatadaptatie 2025-2029 wordt de Strategie Klimaatadaptatie geëvalueerd. Verder wordt het onderdeel kli-maatadaptatie verdiept in thema’s zoals hitte, droogte en ge-zondheid in de woon- en leefomgeving. Zo blijft het programma Klimaatadaptatie aansluiten bij de huidige kennis en actualiteit. In 2029 vindt een evaluatie en actualisatie van het programma plaats.
Het programma Klimaatadaptatie is een aanvulling op de In de Omgevingsvisie (202ƛ) is ten aanzien van klimaatadaptatie het volgende opgenomen:ȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ Stra-tegie Klimaatadaptatie 2017. ǭȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ D¸ȆȆÀ²¹Ȇ£¹ȆÀ¹ôȆÀ¸è£¹Óè£Ó£ȆÙȆ {²¹Ȇ¸ÀÙ¹ȆéȆ P{ÏÙ££Ì{Ù£ȆÌÏÀÏ{¸¸{Ȇ5²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£ Ï°¹£¹Ȇ ÀÞ¹Ȇ¸ÙȆ ÙȆèÏ{¹Ï¹Ȇ°²£¸{{ÙǦȆ&ÙȆ°²£¸{{ÙȆô{²Ȇ kÀÀÏȆ ÙȆÌÏÀÏ{¸¸{Ȇ5²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£Ȇ£ÓȆ¹ȆÌ{ÏÙ££Ì{Ù£ÙÏ{®ÙȆ £¹ȆƘƖƛƖȆ¹ȆÓÙÞ°ȆîÙϸÏȆô£®¹ǦȆÏȆô{²Ȇè{°ÏȆ£¹Ȇ°ÀÏÙȆÙ£®Ȇè²ȆϹȆ ÀÀϲÀ̹ǦȆDÌȆ{Ó£ÓȆè{¹Ȇ ÙȆè{ÓÙÓÙ²Ȇ ²£Ó°{ÏȆ è{²²¹Ȇ¹ȆéȆ°Ï£®¹ȆÙȆ¸{°¹Ȇ¸{ÙȆ²{¹ȆÌÏ£À¹Ȇè{¹Ȇ £ÙÙȆ¹Ȇ Ì{ÏÙ££Ì{Ù£ȆÀ¹ÏȆD¸è£¹ÓéÙǡȆ£ÓȆ¹ȆÌ{ÏÙ££Ì{Ù£Ȇ{{¹Ì{°Ȇ ÏÀÀÙǦȆôȆèÏ{¹Ï£¹¹ȆôÀϹȆÏèÀÀÏȆ{ÙȆȆ°{¹ÓȆÀÌȆ ÀÌÓÙ²ǦȆ)¹ȆôȆ{{¹Ì{°ȆéÀÏÙȆȆèÀϸȆ¹ȆȆÙÏÀ°°¹ £Ȇè{¹Ȇ ÀèÏÓÙÏÀ¸£¹¹ǡȆé{ÙÏÀèϲ{ÓÙȆǡȆÏÀÀÙÓ {Ȇ¹Ȇ £ÙÙÓÙÏÓÓȆ ȆèÏÓ £²²¹Ȇ²{¹ ¹¹Ȇè{ÓÙÓÙ²ǦȆ&£ÏÞ£ÙȆ°À¸ÙȆ¹{{ÏȆ ÙÀ¹¸ÙǦȆ{ÙȆ²èÏÙȆÏ£Ó£ÀǪÓȆÀÌȆèÀÀÏȆÀ¹ôȆôÀ¹ £ǡȆ èÀϹȆ{ÙȆéȆ£®ȆȆÌ{ÏÙ££Ì{Ù£ȆȆÀ¹ÓȆÏ£ Ù¹ȆÀÌȆ ÙȆ£¹ÀϸϹȆ¹Ȇ £À£èÏÓ£Ù£ÙǡȆ裲£ £Ȇ¹ȆÀ¹À¸£ǦȆD¸ȆôȆÏ£Ó£ÀǪÓȆÙȆ Ï{{̲¹Ȇè{¹Ȇ²{¹ ¹¹Ȇ£¹ȆP{Ì¹Ï ÙǦȆ
ÌÏ°Ù¹Ȇ¸ÀÙ¹ȆéȆȆïÓ£°Ȇ²À¸è£¹Ȇ{¹ÏÓȆ £¹Ï£ Ù£¹¹ǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ )¹Ȇ®{¹Þ{Ï£ȆƘƖƘƚȆ ÙȆ ÙȆÀ²²ȆȆÓÙ{ÏÙ¹À٣٣ȆèÀÀÏȆ ÙȆ ǭȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ {ÙÞ{²£ÓϹȆè{¹ȆȆWÙÏ{Ù£Ȇ5²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£Ȇè{ÓÙÓÙ²ǦȆ)¹Ȇ &£Ï£®Ȇ {¹ÙϹȆéȆè£ÏȆÌÏ£¹£ÌÓǠȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ ¸{{ÏÙȆƘƖƘƚȆèÀ¹Ȇ¹ȆÙ ¸{£®¹°À¸ÓÙȆèÀÀÏȆ ÙȆÀ²²Ȇ̲{{ÙÓȆ ƗǦȆlȆ²¹ȆȆÌÏ£ÀÏ£Ù£ÙȆ£®ȆȆ¸¹Ó¹Ȇ¹Ȇ²¹Ȇè{¹ȆȆǭȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ é{{Ï£¹ȆȆ£¹ ÀÞȆè{¹ȆȆ5²£¸{{ÙÓÙÏ{Ù£ǡȆ²£®°Ù£®£Ȇ¸ÙȆ ÙȆ ǭǭP{Ì¹Ï ÙȆé{{ÏȆ°²£¸{{ÙèÏ{¹Ï£¹Ȇ ÙȆ¸ÓÙȆÏ£Ó£ÀǪÓȆ l{ÙÏǷȆ¹ȆS£À²Ï£¹ÓÌÏÀÏ{¸¸{ǡȆ£ÓȆÌÏÓ¹ÙÏǦȆ{¹Ó²Þ£Ù¹Ȇ ǭǭèÏÀÀÏô{{°ÙǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ ȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ èÀ¹Ȇ¹Ȇ²èÀϸ¹ȆÌÏÓ¹Ù{Ù£Ȇ{{¹ȆȆ¸¹ÙÏ{{Ȇ ƘǦȆÀÀÏȆ¸{{Ùϲ¹ȆÙȆÀ¸£¹Ï¹Ȇ¸ÙȆ{¹ÏȆÀ¹Ù飰°²£¹¹Ȇ ̲{{ÙÓǦȆ)¹ȆôȆÌÏÓ¹Ù{Ù£ÓȆô£®¹Ȇ¸ÏÏȆ¹°Ï£ Ù£¹¹Ȇè{¹Ȇ ǭǭ£¹ȆÀ¹ôȆ¸¹ÙǡȆôÀϹȆéȆ{ÙȆéȆôÞ£¹£ȆÀ¸{{¹Ȇ¸ÙȆȆ °²£¸{{Ù{{ÌÙ£èȆ¸{{Ùϲ¹ȆèÀÀϲǡȆé{{Ï£®ȆȆ ǭǭÓ £°{ÏȆÏÞ£¸ÙȆ¹Ȇ¸£²¹ȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ Ï{¹èÀÀÏé{{ϹȆô£®¹ȆÀ̹À¸¹Ȇ£¹Ȇ ÙȆÌÏÀÏ{¸¸{Ȇ ƙǦȆ={{Ùϲ¹Ȇ Àè¹Ȇ¹£ÙȆ{²Ù£®Ȇ£¹{¹£²Ȇ¸Ïé{{ÏȆÀÌȆÙȆ 5²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£ǦȆWÌ££°ȆéÏȆ
£Ï£¹ȆȆèÏÏȆÞ£ÙÏÀ²ȆèÀÀÏȆ ǭǭ²èϹǡȆ¸{{ÏȆ¸ÀÙ¹Ȇé²Ȇ{²Ù£®Ȇ£®Ï{¹Ȇ{{¹Ȇ¹Ȇ{{¹ÙÏ°°²£®°Ȇ °²£¸{{Ù{{ÌÙ£èȆ¸{{Ùϲ¹Ȇ¹À¸ȆdzôÀé²ȆÀè¹ǷȆ{²ÓȆ ǭǭ¹Ȇ²{{ÏȆP{Ì¹Ï ÙǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ À¹ÏÏÀ¹ÓȆé{ÙÏÀÌè{¹ǴǡȆ ÙȆ{{¹Ó²Þ£Ù¹Ȇ£®ȆȆÏ£ Ù²£®¹¹Ȇè{¹Ȇ ƚǦȆ {Ó£ÓȆÀÌȆÀÏǠȆéȆ ÀÞ¹Ȇ ÙȆ Þ££ȆÏÀ¹ǡȆé{ÙÏȆ¹Ȇ ÙȆS£®°ǡȆ ÙȆÀÀÏôÙÙ¹Ȇè{¹Ȇ ÙȆÓÙ£¸Þ²Ï¹Ȇè{¹ȆÏÀ¹Ȇ£¹ȆÙÞ£¹¹Ǭ ǭǭÏ£À²Ï£¹ǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ {°¹Ȇ¹ȆȆ£¹Àϸ{Ù£èȆÏÀ²Ȇ£®ȆéÀ¹ÏÓȆ£®Ȇ £ÙÙǬÏÀÀÙǦ ǭȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ &£ÏèÀÀÏȆô£®¹ȆÀèÏ°À̲¹ȆÌÏ£Àϣ٣ٹȆÀÌÓÙ²ǠȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ &ÙȆÀ¹ÌÙÀÞ¸¹ÙȆ£ÓȆèÀÀϲȆ¹ȆÓÌÏÀ°¹Ȇ¸ÙȆ ǷȆlȆ {¹ÙϹȆȆƙȆǬȆƙƖȆǬȆƙƖƖȆϲǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ lÀÀ¹°Ï{ ÙȆƗƖȆ¹Ȇ ÙȆé{ÙÏÓ {ÌȆS£è£Ï¹²{¹ǦȆ{{Ϲ{{ÓÙȆ ÙȆ ǷȆlȆÓÙÏè¹Ȇ¹{{ÏȆôÀè²Ȇ¸À²£®°ȆÏÀ¹Ȇ{°¹ǡȆÀ¸Ȇé{ÙÏȆè{ÓÙȆȆȆȆȆȆȆȆȆ ÙÀÙÓ£¹Ȇ̲{{ÙÓèÀ¹¹ȆÀÀÏȆ ÙȆîÌÏÙÙ{¸Ȇ°²£¸{{ÙÓÙ¹£Ȇ ǭȆÙȆ ÀÞ¹Ȇ¹ȆÙȆ£ÓÀ²Ï¹ȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ ÀÞé¹ȆwÞ£Ƿ&À²²{¹ǦȆ&ÙȆÀ¹ÌÙȆÌÏÀÏ{¸¸{Ȇ5²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£Ȇ ǷȆ £®ȆèÏè{¹£¹Ȇè{¹ȆÏÀ¹ȆéÀÏÙȆ{²Ù£®Ȇ°°¹Ȇ ÀȆ ÙȆÏÀ¹ȆȆȆȆȆȆ £ÓȆè£ÏȆé°¹ȆèÀÀÏȆéÀ¹ÏÓȆÙÏȆ£¹ô{Ȇ²ǦȆ)¹ȆôȆÌÏ£ÀȆ
ǭȆ¸ÏȆ°²£¸{{Ù{{ÌÙ£Ȇ°{¹ȆéÀϹȆ£¹Ï£ ÙǦȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆ °À¹¹ȆéÀ¹ÏÓȆ ÙȆÀ¹ÌÙǷÌÏÀÏ{¸¸{Ȇ°²£¸{{Ù{{ÌÙ{Ù£ȆÀÌȆ ǭȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆȆǭȆ ÙȆ¸¹Ù Þ£ÓȆ¹Ȇè£{ȆȆéÓ£ÙȆ£¹ô£¹ǡȆ¹Ȇ¹Ȇ£¹ÓÌÏ{{°Ï{Ù£Ȇ D¸Ȇ£ÙȆÙȆÏ£°¹ȆÓÙ²²¹ȆéȆ{²ÓȆ¸¹ÙȆÌÏ£Àϣ٣ٹǡȆôÀ{²ÓȆȆ £¹£¹¹Ǧ éÞÓÙéÀÏ£¹ȆèÏÏÀÙ¹ȆÀÀÏȆèÀÀϲ£ Ù£¹ǬȆÞ{Ù£ǡȆȆ Ó{¸¹éÏ°£¹Ȇ¸ÙȆéÀ¹ÏÓǡȆÀ¹Ï¹¸ÏÓǡȆlÀÀ¹°Ï{ ÙȆƗƖȆ¹Ȇ {¹ÏȆÀèÏ ¹ȆÀȆ ÙȆôÀϹȆèÀÀÏȆ¹Ȇ°²£¸{{ÙÓÙ¹£Ȇ £¹Ï£ Ù£¹Ȇ£®ȆÏÞ£¸Ù²£®°ȆÀ¹Ù飰°²£¹¹Ǧ Hoe de gemeente verder invulling geeft aan klimaatadaptatie wordt in het Programma Klimaatadaptatie beschreven.
[6]
2 | Anno 2025 Inleiding Sinds een decennia werkt de gemeente Papendrecht aan het opvangen en tijdelijk vasthouden van regenwater in de leefomgeving. In oktober 2017 is de Strategie Klimaatadaptatie Papendrecht door het College en de Gemeenteraad vastgesteld om klimaatadaptatie meer structuur, uitbreiding en aandacht te geven binnen en buiten de organisatie. Onderhavig document borduurt voort op deze strategie. Mondiale ontwikkelingen Het in 2021 verschenen rapport van het IPCC (Intergovermental Panel on Climate Change) geeft aan dat de gemiddelde temperatuur op aarde verder stijgt. In de zomer van 2023 zijn mondiaal de warmste dagen en warmste maanden sinds 1900 gemeten. De opwarming van de aarde zal zorgen voor meer extreem weer, ook in Nederland.
Papendrecht De gemeente heeft de laatste jaren weinig ongemak van klimaatgerelateerde gebeurtenissen ondervonden. Er zijn ook in Papendrecht forse buien gevallen en er zijn perioden van hitte en droogte geweest. Dit gaf in enkele gevallen voor bewoners hinder en ongemak. De schade bleef beperkt. Dit komt door de combinatie van eerder genomen maatregelen, het geluk dat er op Papendrecht geen extreme bui is gevallen en dat de perioden van hitte en droogte beperkt waren. Dit kan in de toekomst veranderen. Extreem weer is onvoorspelbaar. Gemiddeld hogere temperaturen hebben (indirect) invloed op onze gezondheid. Daarom wordt er gestaag doorgewerkt aan het klimaatbestendiger maken van de leefomgeving en het bewuster maken van onze inwoners.
Nationale ontwikkelingen De klimaatscenario’s van het KNMI (oktober 2023) geven een beeld wat we in Nederland kunnen verwachten de komende decennia. De stijging van de zeespiegel gaat door. Ook de winterse neerslag, zomerse extreme buien, droogte en tropische dagen nemen toe. In sommige klimaatscenario’s valt er over het gehele jaar minder neerslag, in andere scenario’s juist meer. De verandering van het Nederlandse klimaat - het weer over een langere periode - zet door. Heftige gebeurtenissen komen vaker voor en de extremen worden extremer. Rekening houden met onzekerheden is een gegeven. Met de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie heeft Nederland in 2015 besloten dat het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen samen zorgen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Alle decentrale overheden hebben inmiddels plannen gemaakt en realiseren projecten. In 2022 is geconstateerd dat de plek van klimaatadaptatie in het ruimtelijk domein zwak is en de vrijblijvendheid om tot maatregelen te komen groot. Ook zijn er zorgen over het tempo en of de hoeveelheid maatregelen toereikend zijn. Kabinetsbrieven roepen decentrale overheden op om de ontwikkelplekken nauwkeurig te kiezen (water- en bodemsturend). Ook vragen zij om klimaatadaptieve eisen voor nieuwbouw (Maatlat klimaatadaptief bouwen) en voor bestaand gebied te borgen binnen eigen organisaties.
[7]
3 | Wat is er gedaan? Inleiding In dit hoofdstuk kijken we terug naar de afgelopen jaren. Wat is er bereikt en gaat goed? En wat zijn aandachtspunten en uitdagingen voor de komende jaren? De inhoud komt voort uit gesprekken met medewerkers van de gemeente, waterschap Rivierenland en Woonkracht10. Wat is er bereikt? (Her)inrichtingen en klimaatadaptatie Bij herinrichting van de openbare ruimte is klimaatadaptatie nu vaak onderdeel van het programma van eisen. Ook bij nieuwbouwprojecten worden wensen meegegeven. Er wordt hemelwater opgevangen onder verhardingen of in groenzones. Ook worden ‘overbodige verhardingen’ omgezet naar beplantingen. Er is aandacht voor (meer) schaduw in de openbare ruimte. Woningcorporatie Woonkracht10 en klimaatadaptatie Woonkracht10 heeft verschillende klimaatadaptieve projecten in Papendrecht uitgevoerd. Bergingen zijn bijvoorbeeld voorzien van groene daken en regentonnen zijn aangeschaft. Ook wordt bij mutaties geprobeerd een deel van de verharding uit de tuinen te vervangen voor beplantingen. In het duurzaamheidsbeleid en tuinenbeleid is klimaatadaptatie expliciet als thema opgenomen. Gemeente en klimaatadaptatie Binnen de gemeentelijke organisatie is er steeds meer aandacht voor klimaatadaptatie. In visies, beleid en projecten is dit zichtbaar. In het beleidsdocument voor de openbare ruimte is meer aandacht voor hitte en bomen.
Onder andere is de intentie van de ‘3-30-300 regel’ opgenomen. Dit betekent dat vanuit elke woning drie bomen zichtbaar zijn, een wijk dertig procent schaduw heeft en dat binnen driehonderd meter van elke woning een koele aantrekkelijke plek in de openbare ruimte aanwezig is. Dertig procent schaduw realiseren is voor de komende jaren de voornaamste uitdaging, de andere aspecten scoren al bijna voldoende. Ten aanzien van gezondheid en bewegen wordt aandacht gegeven aan schaduwrijke routes. Ook is in 2024 het Papendrechtse hitteplan opgesteld. Hiermee is voor de gemeente en organisaties binnen Papendrecht duidelijk hoe te handelen en wat te doen bij (langdurige) hitte. Bewoners en organisaties en klimaatadaptatie Op verschillende momenten en manieren zijn bewoners en organisaties geïnformeerd over wat klimaatverandering betekent en hoe ze zelf maatregelen kunnen nemen. Met onder andere scholen, de woningcorporatie en natuur- en milieuverenigingen zijn stenige plekken verandert in groene plekken. Bij herinrichting van de openbare ruimte ontvangen bewoners informatie over klimaatbestendige tuinen en biodiversiteit. Ook wordt lokale klimaatadaptatie verbonden aan andere campagnes, organisaties en thema’s, bijvoorbeeld Nationale Boomplantdag en Week van Ons Water. In bijlage 2 is het document Natuurinclusief Papendrecht - terugblik en doorkijk opgenomen.
Hierin wordt een overzicht gegeven van de doelen, samenwerkingen en activiteiten van de afgelopen periode en een doorkijk naar de komende jaren.
[8]
Werkregio A5H en klimaatadaptatie In de regionale samenwerking ‘werkregio A5H’ (zeven gemeenten en waterschap Rivierenland) is afgelopen jaren een regionale adaptatiestrategie en regionale uitvoeringsagenda opgesteld. Dit betreft voornamelijk activiteiten en projecten die gemeenteoverstijgend zijn. Samen met het waterschap zijn maatregelen genomen om het watersysteem in Papendrecht te verbeteren. Aandachtspunten en uitdagingen Uit de gesprekken zijn ook aandachtspunten en uitdagingen naar voren gekomen. Deze punten zijn waardevol om klimaatadaptatie de komende jaren nog beter te verwezelijken. Standaardisatie klimaatadaptieve maatregelen De afgelopen jaren zijn projecten met verschillende typen klimaatadaptieve maatregelen uitgevoerd. Het is onhandig voor beheer en onderhoud dat elke voorziening nét anders is. De wens is om materialen, ontwerpen en technieken die goed werken én goed te beheren zijn op te nemen in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Door standaardisatie ontstaat eenduidigheid, ook voor projecten die niet door de gemeente worden voorbereid. Monitoring klimaatadaptieve maatregelen De wens is om een aantal voorzieningen – die inmiddels al jaren geleden zijn gerealiseerd – te monitoren. Door monitoring wordt duidelijk of de voorzieningen functioneren als bedoeld of dat er aanpassingen nodig zijn.
Vaststellen hoeveelheid waterberging Het is nu op projectniveau onduidelijk hoeveel waterberging er gewenst is en welke boven- of ondergrondse maatregel hier het beste bij past. De wens is om op een uniforme wijze op projectniveau tot een afweging en keuze te komen. Informeren en stimuleren bewoners en ondernemers Het informeren en stimuleren van inwoners en bedrijven is belangrijk voor bewustwording en het aanzetten tot handelen. Het bereiken van bewoners en bedrijven die van nature aandacht hebben voor natuur en duurzaamheid lukt goed. Dit is echter een beperkte groep. De uitdaging is om ook andere delen van de Papendrechtse samenleving te bereiken -en tot handelen aan te zetten.
Bomen Het aanplanten van bomen is een effectieve klimaatadaptieve maatregel. Toch blijkt het steeds een uitdaging om bomen voldoende (boven- en ondergrondse) ruimte te geven zodat ze goed en gezond volwassen kunnen worden. Kabels en leidingen, parkeervraag, zonnepanelen, etc. stellen het behouden en aanplanten van bomen ter discussie. Zettingen en ophogingen zorgen ervoor dat soms relatief jonge bomen alweer vervangen moeten worden. Om de effecten van klimaatverandering te dempen blijken bomen belangrijker dan eerder gedacht. Dit is niet expliciet opgenomen in het Groenbeleidsplan. De wens is om in het Groenbeleidsplan aandacht te geven aan het verkoelende effect van bomen en het realiseren van koele plekken door aanplant van bomen. Het hebben van een compacte (structuur)visie voor bomen is essentieel. Dit laat zien in welke straten en plekken (nieuwe) bomen prioriteit hebben. Ook standaardisatie van groeiplaatsen is een wens. Biodiversiteit Klimaatverandering heeft meestal negatief effect op de biodiversiteit. Het is slim om maatregelen die bijdragen aan klimaatadaptatie, ook te laten bijdragen aan een verbetering van de biodiversiteit. Ze kennen veelal dezelfde maatregelen, zoals het aanplanten van bomen. Biodiversiteit is een omvangrijk onderwerp. Het is verstandig om hiervoor apart beleid te ontwikkelen.
Gezond binnen- en buitenklimaat De gemeente zet zich in om de openbare ruimte zo klimaatadaptief mogelijk in te richten voor een gezond buitenklimaat. Ook de private ruimte vraagt om een goede inrichting. Hiervoor zijn private eigenaren verantwoordelijk. Voor het binnenklimaat betekent dit de afwezigheid van hitte en vocht (schimmel) in woningen en op werkplekken. Voor de private buitenruimte gaat het om voldoende schaduw en koelte op (school)pleinen en (sport) verenigingen. Hitteprotocollen helpen om bij hitte ons gedrag te veranderen en hiermee onze gezondheid te beschermen.
We mogen trots zijn op wat er tot op heden bereikt is!
[9]
Minimale Papendrechtse eisen bij herinrichtingen van de openbare ruimte Al decennialang werkt de gemeente Papendrecht aan het klimaatbestendiger maken van de openbare ruimte. Bij bijna elk project wordt de robuustheid verder vergroot. Zo groeien we mee met het veranderde klimaat tegen schappelijke inspanningen. Hemelwater: • Minimaal 20mm waterberging realiseren voor alle m2 verhardȆ o̹{{ÏȆÀppervlak; • Indien waterberging onder verharding wordt gerealiseerd moetȆeen fundering worden toegepast met minimaal 40% holle ruim-te en een constructieve laag van minimaal 20 cm dikte. Droogte: • Minimaal 20% van het hemelwater wat gedurende het jaar opȆ ÙȆÀ̹{{ÏȆverhard oppervlak valt wordt via het groen of de bodem ver-werkt.
Drinkwaterbesparing De beschikbaarheid van voldoende drinkwater voor de langere termijn behoeft aandacht. Het huidige drinkwaterverbruik beperken en het nemen van drinkwaterbesparende maatregelen bij nieuwbouw zijn belangrijk. Gemeente Papendrecht volgt de ontwikkelingen op dit vlak en ondersteunt eventueel kansrijke initiatieven. Waterveiligheid en overstromingen Papendrecht ligt grotendeels onder zeeniveau. Dat maakt ons kwetsbaar voor een overstroming vanuit zee of van de rivieren. Als het mis gaat, staat ons dorp snel en diep onder water. De bescherming van het binnendijkse gebied is de verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat en het waterschap. Bij het bepalen van ambities, onderzoeken en maatregelen is de gemeente Papendrecht één van de partners en levert -waar nodig- inzet. Hierbij gaat het onder andere over waterbewustzijn, bescherming tegen hoogwater, overstromingsbestendig bouwen en evacuatie.
Hitte: • Bij elke herinrichting neemt de hoeveelheid schaduw in de openbare ruimte met minimaal 3% toe; • Bij toepassing van bomen voor schaduw wordt gerekend met de geschatte kroonoppervlakte na 10 jaar.
Minimale Papendrechtse eisen bij nieuwbouw en grootschalige renovatie We sluiten aan bij de richtlijn van het Rijk zoals omschreven in de ‘Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’. Minimaal hanteren we de normen zoals in dit document zijn opgenomen.
Klimaatadaptieve nieuwbouw Bij nieuwbouw is ingezet om klimaatadaptatie op te nemen in de plannen. Dit is gedaan door initiatiefnemers te stimuleren om maatregelen te nemen. Gedurende de ontwikkeling van projecten sneuvelden de klimaatambities grotendeels. De wens is om klimaatadaptief bouwen te kunnen eisen en dit juridisch te borgen. We willen daadwerkelijk toekomstbestendige nieuwbouw in onze gemeente.
Hemelwater: • Minimaal 40 mm waterberging toevoegen. De waterberging is gebaseerd op het gehele plangebied (bebouwd, verhard en onverhard, publieke en private ruimte); • Voldoen aan de eisen voor watercompensatie van het waterschap Rivierenland. Droogte: • Minimaal 50% van de neerslag die gedurende het jaar valt op het gehele plangebied (bebouwd, verhard en onverhard, publieke en private ruimte) wordt via het groen of de bodem verwerkt. Bij inrichting van particuliere percelen en openbare ruimte wordt rekening gehouden met de bodem- en (grond)waterkenmerken.
Eigen medewerkers Het is een uitdaging om klimaatadaptatie in de gemeentelijke organisatie de aandacht te geven die nodig is. Het onderwerp raakt meerdere beleidsterreinen en afdelingen. Momenteel is er binnen de organisatie een beperkte coördinatie op het onderwerp, waardoor medewerkers van verschillende beleidsterreinen en afdelingen niet of nauwelijks worden meegenomen.
Hitte: • Minimaal 30% van de buitenruimte (openbaar en privaat gebied) heeft op 21 juni 12.00 uur schaduw; • Bij toepassing van bomen voor schaduw wordt gerekend met de geschatte kroonoppervlakte na 10 jaar.
Regionale samenwerking Er is beperkt uitwisseling van kennis en ervaringen met gemeenten in de regio. Hoe voorkomen we dat we steeds alles zelf uitvinden en ontwikkelen, terwijl organisaties om ons heen ons op bepaalde vlakken kunnen helpen? Kunnen we ook samen met andere gemeenten en het waterschap bepaalde activiteiten, onderzoeken en producten ontwikkelen?
Voorkeursvolgorden klimaatadaptieve maatregelen (voor herinrichting, nieuwbouw en grootschalige renovatie) •
• •
Verwerking hemelwater: 1. gebruiken 2. opvangen in beplantingen (dak of maaiveld) 3. infiltreren in de bodem zonder overloop 4. infiltreren in de bodem met overloop naar oppervlaktewater 5. afvoeren naar voorziening onder de verharding 6. direct afvoeren op oppervlaktewater 7. direct afvoeren via riool Afstroming hemelwater: 1. oppervlakkig 2. via goten en greppels 3. met riolering; Schaduw: 1. door bomen 2. slagschaduw gebouwen 3. opgaande beplantingen 4. begroeide constructies
Ook voor de onderwerpen gezondheid, biodiversiteit, bodemdaling/ zetting, welzijn, materiaalgebruik/circulariteit, water- en bodemkwaliteit moeten minimale eisen opgesteld worden om tot een toekomstbestendige inrichting en bebouwing te komen. [ 10 ]
4 | Vooruit kijken
We blijven doorwerken aan een klimaatbestendiger en mooier Papendrecht. Bij de koers voor de komende jaren houden we vast aan de ambitie en strategie zoals beschreven in de Strategie Klimaatadaptatie Papendrecht (2017). We voegen de nieuwste ontwikkelingen toe. In de huidige gemeentelijke ambitie en strategie zijn vijf richtingwijzers opgenomen om tot een klimaatbestendig Papendrecht te komen:
>> De basis op orde Het behouden en onderhouden van het huidige systeem van riolering, singels, gemalen, groen en maaiveld. Wat er is moet in goede staat blijven, en waar mogelijk iets verbeteren. Het huidige water- en groensysteem zijn de basis voor een klimaatbestendige toekomst. Aandacht voor het maaiveldniveau in het continue zakkende Papendrecht is essentieel.
>> Keuzes op basis van prioriteit De impact van het klimaat op bereikbaarheid, leefbaarheid en gezondheid verschilt in verschillende delen van Papendrecht. Door onderscheid te maken wordt focus aangebracht in opgaven. Hiervoor is inzicht in kwetsbaarheid van routes, functies, plekken, groepen en netwerken is nodig.
>> Het benutten van ontwikkelingen in de gemeente Reconstructies van de openbare ruimte worden aangegrepen om de openbare ruimte klimaatadaptief in te richten (werk-metwerk maken). Bij renovatie en nieuwbouw van de gebouwde omgeving wordt klimaatadaptatie onderdeel van het programma van eisen. Bewoners en bedrijven hebben toegang tot informatie om hun woning, tuin en bedrijfsruimte klimaatadaptief in te richten.
>> De bodem als fundament Een goede en gezonde bodem is de basis voor klimaatadaptatie. Bij (her)inrichting is aandacht voor de bodem en het bodemleven belangrijk. In een goede bodem kan neerslag worden verwerkt en hemelwater langer worden vastgehouden. Een gezonde bodem geeft ons florerende bomen en beplantingen.
>> Stimuleren waar kan, verplichten waar moet We hanteren een positieve benadering om tot gewenste veranderingen te komen. Voor bewoners blijft dit het uitgangspunt. Indien blijkt dat de intrinsieke motivatie voor het nemen van klimaatadaptieve maatregelen bij ondernemers of eigenaren met groot grondbezit ontbreekt zijn er eisen om de klimaatadaptieve doelen te behalen.
>> Delen van verantwoordelijkheden Regen, hitte en droogte maken geen onderscheid tussen openbare en private ruimte. De gemeente doet wat zij kan in de openbare ruimte. De verantwoordelijkheid om negatieve effecten te voorkomen is óók aan eigenaren (en huurders) van de private ruimte.
>> Acceptatie van hinder, overlast en schade Bewustzijn bij inwoners en ondernemers is nodig dat extreem weer kan leiden tot hinder, overlast of schade. Het altijd voorkomen van negatieve gevolgen - zeker op kwetsbare plekken en voor kwetsbare mensen – is niet realistisch. Ook acceptatie is onderdeel van klimaatadaptatie.
>> Zorg voor de meest kwetsbare inwoners In Papendrecht hebben we extra aandacht voor diegenen die de meeste impact ervaren van extreem weer en het minste handelingsperspectief hierbij hebben. Voor zowel het binnen- als buitenklimaat.
>> Het toevoegen van meer waarde De genomen maatregelen zijn goed voor de leefomgeving. De maatregelen zijn niet persé technisch en financieel optimaal, ze dragen ook bij aan een comfortabele, gezonde, leefbare en aantrekkelijke gemeente.
>> Bewuste en gestimuleerde Papendrechters Papendrechtse inwoners en bedrijven zijn zich bewust van de effecten van een veranderend klimaat. Zij weten wat zij zelf kunnen en moeten doen om de effecten te verzachten. De gemeente zorgt dat de Papendrechters hun verantwoordelijkheid kunnen nemen.
+
Voor het Programma Klimaatadaptatie 2025-2029 voegen we aan deze vijf richtingwijzers nog vijf uitgangspunten voor de komende planperiode toe:
Naar aanleiding van de richtingwijzers zetten we de komende periode in op 15 activiteiten. 1. Klimaatadaptatie bij herinrichtingen 2. Inzicht meerkosten bij nieuwbouw en renovatie 3. Leidraad Inrichting Openbare Ruimte 4. Zeven koele plekken in de openbare ruimte 5. Opstellen van visie koele routes 6. Kennisontwikkeling intern en bij partners 7. Stimuleren van bewoners 8. Vriesenpolder als regionale spons 9. Voldoende water en goede waterkwaliteit 10. Groenblauwe schoolpleinen 11. Samenwerken met en stimuleren van partners 12. Verplichten klimaatadaptatie bij nieuwbouw 13. Monitoring klimaatadaptieve maatregelen 14. Vijf kwetsbare locaties voor wateroverlast oplossen 15. Aanpak verminderen klimaatongelijkheid In bijlage 1 is een uitvoeringsagenda met de activiteiten opgenomen.
[ 11 ]
5 | Succesvol verder Steeds aanpassen Klimaatadaptatie is een relatief jong onderwerp binnen de gemeentelijk organisatie. De positie en focus van het onderwerp is aan verandering onderhevig. Kennis over effecten, inzichten en aanpak ontwikkelen nog steeds. De laatste jaren wordt bijvoorbeeld meer aandacht gevraagd voor de gezondheidseffecten en de ecologische gevolgen van de effecten van klimaatverandering. We weten niet precies wat er op ons afkomt – we werken immers met scenario’s – en dus moeten we ons steeds aanpassen aan de nieuwste inzichten. Dit betekent dat het opstellen van stresstesten, het uitvoeren van risicodialogen en het opstellen van activiteitenplannen een cyclisch karakter kent. Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is het advies om een zesjaarlijkse cyclus hiervoor te hanteren. Steeds een andere rol Bij het uitvoeren van de benodigde activiteiten is het van belang dat de gemeente beseft dat zij steeds een andere rol heeft (zie figuur 1). Vanuit de rol van de ‘rechtmatige overheid’ stelt de gemeente randvoorwaarden en kaders die worden vastgelegd in regels en communiceren deze naar de samenleving. Als ‘presterende overheid’ hebben openbare gebouwen en publieke voorzieningen een voorbeeldfunctie: de openbare ruimte, watergangen en gebouwen moeten ook de uitstraling en ambitie hebben die we van de gemeenschap vragen.
Van ons mag verwacht worden dat we – in een daarbij behorend tempo – het goede voorbeeld geven. Vanuit dat goede voorbeeld kan enthousiasme ontstaan bij particulieren, stichtingen en ondernemers. Als overheid kunnen we het ‘niet meer alleen’. We moeten samenwerken om onze doelen te bereiken. Vanuit de rol ‘samenwerkende overheid’ zorgen we – vanuit een positieve grondhouding – voor een toekomstbestendig en klimaatadaptief ‘de gemeente doet het zelf’ vanuit resultaten naar randvoorwaarden
Presterende overheid
‘de gemeente is partner’ vanuit samenleving naar de overheid
vanuit de overheid naar de samenleving
Rechtmatige overheid
Voldoende capaciteit Papendrecht klimaatbestendiger maken gaat niet vanzelf. Dit vraagt inzet en tijd van medewerkers. Binnen de gemeentelijke organisatie betekent het dat veel medewerkers ruimte moeten krijgen (en pakken) om zich in te zetten voor klimaatadaptatie. Op basis van de benoemde activiteiten (zie bijlage 1) is er de komende jaren inzet nodig om producten te ontwikkelen, beleid en plannen te maken, communicatie te verzorgen en projecten te realiseren. Voor de planperiode 2025-2029 is een inzet nodig van bijna 6.200 uur. Deze uren zijn deels reguliere werkzaamheden. Het andere deel vraagt om extra capaciteit. In bijlage 1 is een overzicht van de extra uren opgenomen. Op vele plekken binnen de organisatie is een koppeling met klimaatadaptatie nodig. Het moet bijvoorbeeld een plek krijgen in de woonvisie, het gemeentelijk rioleringsplan, omgevingsplan, groenbeleid, participatie, structuurvisies en gezondheidsbeleid. Ook bij projecten zoals gebiedsontwikkelingen, nieuwbouw en reconstructie van de openbare ruimte moet klimaatadaptatie een structureel onderdeel zijn van de werkzaamheden. Medewerkers moeten zich beseffen dat klimaatadaptatie óók onderdeel moet zijn van de dagelijkse werkzaamheden. Financiën Naast personele inzet is er ook geld nodig voor de ontwikkeling van producten, onderzoeken, uitvoering van activiteiten en klimaatadaptieve maatregelen.
Uitvoering van activiteiten en de ontwikkeling van producten wordt gedaan door eigen medewerkers. lndien kennis ontbreekt is er € 100.000 (€ 20.000/jaar) beschikbaar voor inzet van externe partijen. Onderzoekskosten voor hemel- en grondwater zijn separaat gedekt vanuit het Water- en rioleringsprogramma.
Samenwerkende overheid
‘de gemeente dirigeert’
Papendrecht. We werken samen met bewoners en ondernemers aan onze ambities. En onderzoeken samen met hen hoe zij kunnen bijdragen aan onze projecten. Als ‘responsieve overheid’ anticiperen we op de al bestaande energie van bewoners, bedrijven en organisaties. In gesprek met deze bewegingen onderzoeken we hoe we op basis van wederkerigheid klimaatadaptatie kunnen koppelen aan hun bedoelingen. We ontdekken wat haalbaar is. Dit vraagt om een open houding en nieuwsgierigheid naar de ander.
Responsieve overheid
vanuit randvoorwaarden naar resultaten ‘de gemeente stelt kaders’
Voor uitvoerende werkzaamheden is geld nodig. Een groot deel van de benodigde financiële middelen is gedekt met investeringsmiddelen opgenomen in het Water- en rioleringsprogramma, Programma Duurzaamheid en Groeninvesteringsplan. Voor deze investeringen wordt verwezen naar bijlage 1, waarbij per activiteit een toelichting wordt gegeven naar de dekking van de kosten. Waar nodig wordt via de P&C cyclus aanvullende middelen aangevraagd. In het Water- en rioleringsprogramma is structureel budget beschikbaar voor het stimuleren van watergerelateerde maatregelen op privaat terrein. In bijlage 1 is de benodigde inzet en financiën per activiteit opgenomen.
Figuur 1 Bron: NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur) bewerkt
[ 12 ]
Organisatie en verantwoording Klimaatadaptatie raakt vele onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Dit vraagt om een heldere coördinatie en afstemming. Er wordt voorgesteld om volgens een organisatiestructuur te gaan werken (zie figuur 2). Er is een Kernteam klimaat nodig. Dit team bestaat uit medewerkers van verschillende teams en heeft als voorzitter de manager van programma duurzaamheid. Het team komt periodiek bij elkaar en bespreekt de voortgang en activiteiten. Het team zorgt dat het thema klimaatadaptatie binnen de eigen organisatie wordt aangejaagd en uitgevoerd. Ook werken de leden van het team samen met lokale organisaties, zoals Woonkracht10, waterschap Rivierenland en de werkregio A5H. Samen met de regio worden nieuwe producten ontwikkeld en kennis gedeeld.
Directie- en managementteam
Minimaal twee keer per jaar informeert het Team klimaatadaptatie het managementteam van de gemeente Papendrecht over de voortgang van activiteiten. Tijdens deze momenten kunnen ook organisatorische, financiële en inhoudelijke punten geagendeerd worden. Middels de P&C cyclus wordt het College van B&W geïnformeerd over de voortgang van activiteiten. Tijdens een bestuurlijk overleg met het waterschap Rivierenland en Woonkracht10 staat het thema klimaatadaptatie structureel op de agenda.
(capaciteit)
(inhoud)
(budget)
ambtelijk opdrachtgever
programmamanager
bestuurlijk opdrachtgever
College van B&W
KERNTEAM ManagementKLIMAAT team ambassadeurs gemeente
Bestuurlijk overleg
Ambtelijke organisatie
(werkregio A5H, WK10 en WSRL*)
Uitvoeringsagenda
Gemeenteraad
Ambtelijk overleg (werkregio A5H, WK10 en WSRL*)
Tools en instrumenten
Projecten en onderzoeken
Bewoners en organisaties
Alblasserwaard en Vijfheerenlanden * A5H WK10 Woonkracht 10 WSRL Waterschap Rivierenland
Figuur 2 : organisatiestructuur
Samenstelling programma: • manager programma duurzaamheid (voorzitter) • ambassadeur team beheer openbare ruimte • ambassadeur team ruimtelijke ordening • ambassadeur team maatschappelijke ontwikkeling • ambassadeur team communicatie (optioneel)
Taken programma: • voortgang bewaken • ontwikkelingen intern en extern in beeld brengen in beeld brengen • interne organisatie betrekken bij programma • samenwerken met lokale organisaties • samenwerken met externe partners en regio
[ 13 ]
Bijlage Ɨ
Strategie klimaatadaptatie Papendrecht
groen mooi koel droog
xxx Colofon De strategie klimaatadaptatie is opgesteld door de gemeente Papendrecht en is het resultaat van een gezamenlijk proces van interne medewerkers en externe organisaties. Initiatiefnemer: Gemeente Papendrecht Met inbreng van: Provincie Zuid-Holland Waterschap Rivierenland Woonkracht10 Opgesteld door: Rodenburg Water Advies Buro Bergh
Voor vragen over de strategie kunt u contact opnemen met de gemeente Papendrecht, Belinda van Gool, BM.van.Gool@papendrecht.nl of telefonisch via 14078.
Datum oktober 2017
[2]
Voorwoord Het weer. Het weer is er altijd.... Het houdt ons bezig en beïnvloedt ons gedrag. In de zomer vragen we ons af of we een korte broek aan kunnen of er voldoende zonnebrand in huis is of de plantjes vanavond water nodig hebben of moet toch de regenjas in de fietstas? In andere jaargetijden kunnen we heerlijk mopperen op het weer: wéér natgeregend op weg naar huis. Het weer is een onderwerp van iedereen. Het kan altijd bij de koffie worden besproken en iedereen heeft zijn of haar mening erover.
Wij zullen ons dus aan moeten passen aan het klimaat. Het aanpassen aan de verandering – adaptatie – is een voorwaarde voor een toekomstbestendig Papendrecht. Het is nodig om overlast en schade als gevolg van extreem weer tot een minimum te beperken. Maar klimaatverandering is niet alleen een bedreiging, het geeft ook nieuwe kansen! Een kans om onze leefomgeving te verbeteren, de betrokkenheid van onze inwoners bij hun leefomgeving te vergroten en de biodiversiteit en ecologie te versterken.
Ons weer is elke dag anders, maar toch zijn er ook grotere veranderingen merkbaar. Enkele decennia terug bonden we nog massaal de schaatsen onder; de jongeren van tegenwoordig hebben vaak geen schaatsen. Heftige buien in de zomer en hoge waterstanden in de rivieren komen vaker voor. Ons klimaat verandert.
Samen hebben we invloed op het Papendrechtse klimaat. De zon schijnt en de regen valt immers bij iedereen: in de tuinen, in de openbare ruimte en op bedrijventerreinen. We kunnen ervoor kiezen om stenige oppervlakken te vergroenen, groene daken aan te leggen en bomen te planten om onze gemeente robuuster te maken voor hitte en neerslag.
Klimaatverandering is onder andere het gevolg van opwarming van de aarde door uitstoot van broeikasgassen. Papendrecht werkt aan de reductie van CO2 en neemt brongerichte maatregelen, de zogenaamde mitigerende maatregelen. In de visie “Samen naar een duurzaam Papendrecht 2020” is de duurzame ontwikkeling van Papendrecht beschreven. Maar ondanks mondiale mitigerende maatregelen zal de opwarming van de aarde nog enkele decennia doorgaan en kunnen we extremer weer verwachten, ook in onze gemeente.
Deze strategie laat zien hoe wij op weg gaan naar een klimaatadaptief Papendrecht. De strategie geeft de koers weer en nodigt Papendrechters uit om samen onze gemeente klimaatadaptief te maken. Op naar een zonnige toekomst voor Papendrecht!
College van burgemeester en wethouders Gemeente Papendrecht
Aart Jan Moerkerke
Anouk van Eekelen
Joke Reuwer
Marco Hoogland
[3]
Kees Koppenol
Roelof van Netten
xxx
[4]
Inhoudsopgave
01 | Ons klimaat verandert
07
02 | Het Papendrechtse klimaat
09
03 | Strategie
17
04 | Van ambitie naar doen
21
05 | Samen aan de slag
25
06 | Middelen
23
07 | Strategie vaststellen en dan…..
27
Bijlagen Tabel klimaatscenario’s KNMI Activiteiten operatie Steenbreek Actielijst Literatuur en websites
30 32 33 35 Denk aan juffrouw Scholten, die is vandaag gesmolten, helemaal gesmolten, op de Dam. Dat kwam door de hitte, daar is ze in gaan zitten - als je soms wil weten hoe dat kwam. Ze hebben het voorspeld: Pas op, juffrouw, je smelt! Maar ze was ontzettend eigenwijs... Als een pakje boter, maar dan alleen wat groter, is ze uitgelopen, voor het paleis. Enkel nog haar tasje lag daar in een plasje... Alle kranten hebben het vermeld op de eerste pagina. Kijk het zelf maar even na. Ja, daar staat het, kijk maar: dame smelt. Die arme juffrouw Scholten... helemaal gesmolten... Als dat jou en mij eens overkwam... Laten we met die hitte overal gaan zitten... maar vooral niet midden op de Dam Annie M.G. Schmidt [5]
xxx
[6]
1 | Ons klimaat verandert
Mondiaal Onze aarde warmt op. Sinds het begin van de 20e eeuw is de gemiddelde temperatuur met ongeveer 0,85 °C gestegen. Deze temperatuurstijging wordt veroorzaakt door menselijke activiteiten - verbranden van fossiele brandstoffen, ontbossing en bepaalde industriële en landbouwactiviteiten- waardoor broeikasgassen in de atmosfeer komen. Deze temperatuurstijging zet de komende decennia door. Modelberekeningen geven aan dat de gemiddelde temperatuur op aarde tussen 1990 en 2100 met 0,3 - 4,8 °C stijgt. Met name temperatuurstijgingen van meer dan 2 °C brengen grote veranderingen met zich mee voor mens en milieu: zeespiegelstijging, toename van droogte- en hitteperioden, extreme neerslag en andere effecten. Nationaal Het KNMI heeft in 2014 (actualisatie 2015) vier scenario’s opgesteld voor de ontwikkeling van het klimaat in Nederland. De verandering van het klimaat heeft voor Nederland effect op de temperatuur, neerslag en de zeespiegel. •
• •
Strategie Klimaatverandering is een bedreiging, maar ook een kans. Een kans om onze leefomgeving te verbeteren, om de sociale contacten te vergroten en een veerkrachtigere gemeenschap te vormen. De Strategie Klimaatadaptatie geeft handvaten om ons aan te passen aan het veranderende klimaat en laat tegelijkertijd de kansen zien om onze gemeente leuker te maken. We gaan vandaag aan de slag, voor een klimaatbestendig en mooi Papendrecht voor morgen! Leeswijzer In het volgende hoofdstuk wordt het Papendrechtse klimaat beschreven: het huidige klimaat en wat we in de toekomst kunnen verwachten. Hoofdstuk 3 beschrijft de strategie om naar een klimaatbestendig Papendrecht te komen. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 4 hoe we van ambitie naar uitvoering gaan. In hoofdstuk 5 worden de betrokkenen beschreven om samen de strategie tot uitvoering te brengen. Hoofdstuk 6 laat zien welke financiële en personele middelen nodig zijn. Het laatste hoofdstuk beschrijft het proces na vaststelling van de strategie.
De zeespiegel zal stijgen. De verwachte stijging in 2085 is 15-30cm (beperkte temperatuurstijging) tot 45-80cm (meest ongunstige scenario). In de winter neemt de neerslag toe. De zomers worden droger met grotere kans op extreme buien. Het aantal warme en tropische dagen zal toenemen.
Deltaprogramma De overheid wil de bewoners van Nederland beschermen tegen de gevolgen van klimatologische ontwikkelingen. In het Deltaprogramma is de deltabeslissing ‘Ruimtelijke Adaptatie’ opgenomen. De deltabeslissing is gezamenlijk opgesteld door de gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk. Het doel is om de uitvoering van ruimtelijke adaptatie te versnellen en minder vrijblijvend te maken. Er zijn afspraken gemaakt over de doelen, werkwijze en monitoring van de uitvoering. Er wordt gewerkt met de methode ‘weten, willen, werken’: de kwetsbaarheden worden in beeld gebracht (weten), dan worden ambities geformuleerd (willen) en vervolgens wordt de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust ingericht (werken). Jaarlijks wordt de voortgang van de uitvoering en de plannen voor het nieuwe jaar gepresenteerd op Prinsjesdag.
[7]
Wat is klimaatadaptatie? ‘Klimaatadaptatie is het proces waarbij de samenleving zich aanpast aan het actuele of verwachte klimaat en de effecten daarvan, om de schade die gepaard kan gaan met klimaatverandering te beperken en de kansen die de klimaatverandering biedt te benutten. ‘ Bron: Planbureau voor de Leefomgeving
xxx
[8]
2 | Het Papendrechtse klimaat Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft het huidige klimaat in Papendrecht. Vervolgens is beschreven wat wij kunnen verwachten. Huidige klimaat in Papendrecht Overstroming vanuit de rivier Papendrecht kent binnen- en buitendijkse gebieden. De ligging van de buitendijkse gebieden is vrij hoog waardoor de kans op overstroming relatief beperkt is. Het binnendijkse gebied wordt beschermd door Dijkring 16 (Alblasserwaard en Vijfheerenlanden). Deze waterkering wordt periodiek geïnspecteerd door Waterschap Rivierenland. Papendrecht is kwetsbaar en loopt bij falen van de waterkering snel en diep onder water. De overstromingskans voor het binnendijkse gebied is genormeerd op 1 maal per 2000 jaar.
Droogte Door de combinatie van de bodemopbouw, de nabijheid van de rivier en de relatief lage ligging ten opzichte van de rivier ondervindt Papendrecht weinig hinder van lange perioden van droogte. Wind De heersende windrichting in Papendrecht is west-zuid-west (metingen van dichtbijzijnde weerstation Heerjansdam). Deze wind komt van zee en brengt over het algemeen milde temperaturen met zich mee. Soms komt de wind ook uit de tegenovergestelde richting. In de winter brengt deze wind dan koude luchtstromen en in de zomer hoge temperaturen met zich mee.
Hitte Nederland heeft een zeeklimaat. Ons gematigde klimaat wordt sterk beïnvloed door de zee en dit zorgt ervoor dat de temperatuurverschillen tussen zomer en winter relatief klein zijn. Maar op microniveau bestaat ons land uit veel verschillende klimaten. Koele bossen, hete steden, winderige pleinen. Deze microklimaten worden bepaald door onder andere bebouwings(structuur), aan- of afwezigheid van vegetatie en hoeveelheid verharding. De hittekaart laat het verschil in microklimaat in Papendrecht goed zien.
Verdeling van de windrichting Heerjansdam in jaar (%) Dichtstbijzijnde weerstation is Heerjansdam. Bron: www.windfinder.com
Wateroverlast Bij regen stroomt het water op daken en wegen voornamelijk af naar de riolering. Neerslag die valt op grasvelden en ander onverhard oppervlak wordt opgenomen door de bodem. Door de afvoer via riolering en waterberging in watergangen is er in Papendrecht nauwelijks hinder of overlast bij regen. Het rioolen watersysteem is op orde. Bij extreme neerslag kan het riool het hemelwater niet altijd voldoende snel verwerken. Het hemelwater, soms vermengd met afvalwater, blijft op straat staan of stroomt naar tuinen of in kruipruimten. Ook kunnen er plassen ontstaan op grasvelden en in plantvakken.
Wat is het peil? Deze kaart geeft het stedelijk hitte-eiland effect (UHI) weer. Dit is het gemiddelde luchttemperatuursverschil tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. Bron: www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl
Momenteel kan het verschil tussen de temperatuur van het buitengebied met de bebouwde omgeving overdag 4-5 graden en ‘s nachts 7-8 graden oplopen. Ongeveer 7 nachten per jaar komt de temperatuur boven de 20 oC (bron: klimaateffectatlas).
<< zetting in de Vincent van Goghlaan
[9]
De hoogtepeilen in Papendrecht zijn redelijk uniform. Op enkele gebieden na (landelijk gebied, recente nieuwbouw en gebieden op of langs de waterkering) zijn de peilen van het water, de openbare ruimte en de vloerpeilen van de bebouwing bijna overal gelijk. Peil oppervlaktewater Peil straat bij aanleg Vloerpeil bebouwing
-1.92 NAP -1.00 NAP -0.85 NAP
Grondwater Op de hogere delen van Papendrecht (veelal oude afzettingen van de rivier) ligt de hoogste grondwaterstand lokaal meer dan 1,5m onder maaiveld. In de lager gelegen polder staat het grondwater gemiddeld 0,6m onder maaiveld. Met de aanleg van een drainage wordt geprobeerd de grondwaterstand ongeveer gelijk te houden met het oppervlaktewaterpeil. Er zijn nauwelijks meldingen van grondwateroverlast. Alleen in Prunushof is er structureel grondwateroverlast. Deze locatie wordt momenteel onderzocht. Kwel De singels worden gevoed door kwel vanuit de rivier. Door het hoogteverschil tussen de Merwede en het waterpeil in de singels stroomt water via de slootbodem de singel in.
Bodem Het maaiveld in Papendrecht zakt jaarlijks één à twee centimeter. Hierdoor zijn in de openbare ruimte hoogteverschillen aanwezig. Ook entrees tot gebouwen zijn soms slecht toegankelijk voor ouderen en mindervaliden. Verzakkingen van 30 tot 40 centimeter komen incidenteel voor. Bij reconstructies van de wegen en riolering wordt de openbare ruimte teruggebracht naar oorspronkelijk aanlegniveau. Conclusie De kwetsbaarheid van Papendrecht door klimaatgerelateerde gebeurtenissen is momenteel - zeker in vergelijking met oudere steden - beperkt. Er is soms sprake van overlast, maar grote schade en ontwrichting komen nu (nog) niet voor.
Het watersysteem van Papendrecht Ontstaan als dijkdorp aan de Merwede leeft Papendrecht met water. Van oudsher biedt het water kansen voor handel en werkgelegenheid. Vanaf de eeuwenoude lintbebouwing aan de dijk werd het achterland langzaam ontgonnen. Na de Tweede Wereldoorlog gaat het snel. Papendrecht wordt grootschalig uitgebreid tot aan haar huidige omvang. Een systeem van riolering, singels, dijken en gemalen houdt Papendrecht droog. Papendrecht kent binnen- en buitendijkse gebieden. De haven, het industrieterrein Oosteind en enkele woningen liggen buitendijks. De waterstand van de rivier heeft direct invloed op de bedrijfsactiviteiten. Het binnendijkse watersysteem bestaat uit sloten en singels. Er is geen mogelijkheid om gebiedsvreemd water in te laten, maar de continue aanvoer van water via de slootbodem (kwel) is voldoende om het verlies aan water (door o.a. verdamping) te compenseren. De waterkwaliteit van het oppervlaktewater is veelal matig en op sommige locaties slecht door ondiepe watergangen en aanvoer van kwel (zuurstofloos water). Er is beperkte doorstroming, maar dit leidt tot op heden niet tot vissterfte of grootschalige algenbloei. Het waterpeil wordt op niveau gehouden door een stuw in het noordwesten van Papendrecht. Deze stuw zorgt voor een waterpeil van -1, 92m NAP.
Bij neerslag wordt het water via singels en de stuw afgevoerd naar de Zuidzijdepolder (Oud-Alblas). Momenteel wordt meer water afgevoerd naar de polder dan de norm van het waterschap voorschrijft. Op termijn kan een verlaging van de waterafvoer vanuit Papendrecht wenselijk zijn, zodat in de polder ruimte blijft voor het verwerken van water vanuit andere gebieden. Het watersysteem van Papendrecht functioneert nu goed. Echter het systeem van riolering, singels en gemalen is weinig flexibel en ontworpen met de inzichten van 60 jaar geleden.
[ 10 ]
Wat kunnen we in Papendrecht verwachten? Toename hitte De temperaturen nemen zomers toe en vergroten het hitteeilandeffect in Papendrecht. Tropische temperaturen (> 30 oC) komen vaker voor. Voor kwetsbare groepen (ouderen en kinderen) is het risicovol om zonder voorzorgsmaatregelen in de hitte te verblijven. Door de opwarming van de stad overdag, zal het aantal nachten met temperaturen boven de 20 oC toenemen: Van gemiddeld 7 nachten naar meer dan 14-21 nachten. Toename van de temperaturen heeft ook gevolgen voor de biodiversiteit. Ziekten en plagen in flora en fauna komen vaker voor, evenals de permanente vestiging van exoten.
Gh
hoge waarde
Hittestress
gematigd
Gl
Wh warm
lage waarde
Verandering van luchtstromingspatroon
In 2014 (actualisatie 2015) heeft het KNMI vier klimaatscenario’s geschetst voor Nederland. In de scenario’s worden de veranderingen in het klimaat voor 2050 en 2085 gepresenteerd. Ieder scenario geeft een samenhangend beeld van veranderingen in twaalf klimaatvariabelen, waaronder temperatuur, neerslag, zeespiegel en wind. Het onderscheid in de scenario’s wordt gemaakt door de wereldwijde temperatuurstijging (G of W) en de veranderende luchtstromingspatronen voor West-Europa (l of h). Het verschil tussen de scenario’s betreft de snelheid en omvang van de genoemde toenamen en stijgingen. In de bijlage zijn de klimaatscenario’s getalsmatig opgenomen.
Wl
Wereldwijde temperatuurstijging KNMI´14 klimaatscenario´s Bron: KNMI ´14 klimaatscenario´s voor Nederland, herziene uitgave 2015 (bewerkt)
In alle scenario’s zien we dat: • de temperatuur blijft stijgen • de neerslag en de extreme neerslag in de winter toe neemt • de intensiteit van extreme regenbuien in de zomer toe neemt • hagel- en onweersbuien heviger worden • de zeespiegel blijft stijgen en het tempo van de stijging toeneemt Een verschil tussen de scenario’s is de verandering van het luchtstromingspatroon. Bij een ongewijzigde luchtstroming worden de zomers en winters gemiddeld (iets) natter en worden de winters zachter. Bij een veranderende luchtstroom ontstaat in de zomer vaker oostenwind. Dit brengt hogere temperaturen met zich mee en zorgt voor drogere zomers. De winters worden natter met meer stormen.
[ 11 ]
Wat is het heet. Wakker liggen door de warmte is nog het minste probleem. Hogere sterfte- en ziektecijfers, lagere arbeidsproductiviteit en meer agressie zijn ernstiger gevolgen van de hittestress die kan ontstaan tijdens een hittegolf. Deze situatie doet zich vooral voor in stedelijke gebieden waar het zogeheten Urban Heat Island effect door klimaatverandering steeds vaker zal voorkomen. Bij hittegolven worden steden het zwaarst getroffen. Dat komt door het typisch stedelijk land- en materiaalgebruik: veel wegen en gebouwen, minder groen en water, minder wind. Hierdoor blijft de warmte er langer hangen en blijft de temperatuur hoger dan in het omringende landelijke gebied. De stad verandert in een hitte-eiland. Het steeds dichter bebouwen van steden vergroot het probleem. Tijdens windstille nachten kan het temperatuurverschil tussen verstedelijkt en landelijk gebied oplopen tot 8oC. Airconditioning en verkeer, activiteiten waarbij warmte vrijkomt, maken het nog een graadje erger. De hoge temperatuur kan voor kwetsbare groepen zoals mensen met longaandoeningen, ouderen en kinderen ernstig uitpakken. In 2003 stierven in Frankrijk 50.000 mensen vroegtijdig als gevolg van de extreme hitte. In datzelfde jaar vielen volgens het CBS in Nederland tussen de 1.400 en 2.200 meer doden als gevolg van de hogere temperaturen dan gebruikelijk.
In een publicatie van The Lancet Planerary Health (augustus 2017) is te lezen dat aan het eind van deze eeuw jaarlijks circa 150.000 Europeanen sterven aan de gevolgen van hitte als klimaatopwarming niet dringend wordt aangepakt en er geen afdoende adaptatiemaatregelen worden genomen. Met name mensen in Zuid-Europa worden het zwaarst getroffen. Maar -net als in 2003- is ook een toename van klimaatgerelateerde sterfte in Nederland te verwachten. Bron: www.demorgen.be Tegen eind van de eeuw jaarlijks 150.000 doden door hittegolven in Europa 05-08-17
Toename droogte Langere periodes zonder neerslag komen in de toekomst vaker voor. Door een kleiige bodem en continue aanvoer van water vanuit de rivier zal de droogte in het binnendijkse gebied beperkt zijn. Wel kan de kwaliteit van het stedelijk water achteruit gaan door te weinig aanvoer van vers water. Een punt van aandacht zijn vochttekorten bij jonge aanplant tijdens perioden van droogte. Bij langdurige droogte op landelijk en/of Europese schaal kan de waterstand in de rivieren dalen. Een lage waterstand heeft consequenties voor de bevaarbaarheid en bereikbaarheid van de havens in Papendrecht. De waterverdeling op de rivieren wordt in Nederland door Rijkswaterstaat geregeld.
In de huidige situatie voert het stedelijk gebied onbeperkt af op het landelijk gebied. Zolang in het landelijk gebied voldoende ruimte is voor het verwerken van water ontstaan er geen problemen in de bij een toename van neerslag in de winter. Op regionaal schaalniveau is deze onbeperkte afvoer naar het landelijk gebied in de toekomst mogelijk minder gewenst. Grondwater De relatie tussen neerslag en de grondwaterstand in Papendrecht is beperkt. Door de bodemsamenstelling, gecombineerd met de kweldruk vanuit de rivier, is de grondwaterstand constant. Door de aanwezigheid van drainage in de openbare ruimte, heeft Papendrecht een degelijke en stabiele grondwatersituatie voor nu en de toekomst.
Windrichting De windrichting is een variabele in de klimaatscenario’s. Met name bij een gewijzigde luchtstroming worden de zomers heter en droger. De dan voorziene overwegende windrichting uit het oosten, kan mogelijk slim gebruikt worden voor afkoeling en ventilatie van het stedelijk gebied. Toename overstromingsrisico De zeespiegel zal verder stijgen. In de scenario’s van het KNMI wordt uitgegaan van maximaal 0,40m (in 2050) en 0,80m (in 2085). Een hoge zeespiegel geeft ook hogere rivierstanden. In combinatie met een toename van de neerslag in de winter betekent dit een verdere verhoging van het rivierpeil. Bewoners en bedrijven in buitendijks gebied zien vaker hoog water op de rivier. Bij de periodieke toetsing van de waterkering wordt rekening gehouden met de klimaatscenario’s.
Grondwater en woningen Grondwater is complex en raakt bewoners vaak direct. Bij een te hoge grondwaterstand kan in en rond woningen vocht- of wateroverlast ontstaan. Bij grondwaterproblemen hebben onderstaande partijen de volgende verantwoordelijkheden: • De grondeigenaar is verantwoordelijk voor het grondwater en verantwoordelijk voor een goede staat van het eigendom. Bouwkundige en waterhuishoudkundige voorzieningen dienen op orde te zijn. Een kruipruimte of kelder hoeft niet water- of vochtdicht te zijn. Een verblijfsruimte behoort wel waterdicht te zijn. • De gemeente is het aanspreekpunt voor de eigenaar of bewoner. Zij behandelt eventuele klachten en zorgt voor een doelmatige aanpak van grondwaterproblemen. • Het waterschap zorgt voor de afvoer van ingezameld grondwater via het oppervlaktewater en beïnvloedt via peilbeheer de grondwatersituatie. Geen enkele instantie is verantwoordelijk en dus aansprakelijk voor de grondwaterstand. De eigenaar van het gebouw of de grond heeft altijd de eerste verantwoordelijkheid. Alleen wanneer de gemeente door een ingreep of het nalaten daarvan schade heeft veroorzaakt, kan de eigenaar de gemeente hiervoor aansprakelijk stellen. Bij klachten over grondwater neemt de gemeente de regie. De gemeente legt haar grondwaterbeleid vast in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP).