D05. 20250626 RIB Aanpak Onderwijsachterstanden 2025-2029_met bijlage.pdf

Aan de gemeenteraad datum behandeld door ons kenmerk doorkiesnummer Onderwerp

26 juni 2025 S.A. Van den Kieboom 2025-0061450 14078 Aanpak Onderwijsachterstanden 2025-2029

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze raadinformatiebrief informeren wij u over de vaststelling van het uitvoeringsplan "Aanpak Onderwijsachterstanden Papendrecht 2025–2029" door het college. Dit plan vormt de lokale uitwerking van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) en sluit aan en draagt bij aan de uitvoering van de ambities uit de door u vastgestelde Samenlevingsvisie. Aanleiding en doel Het vorige beleidsplan liep eind 2024 af. De nieuwe aanpak is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met maatschappelijke partners, waaronder de kinderopvang, het onderwijs, Jong JGZ en de bibliotheek. Het doel van het uitvoeringsplan is het vroegtijdig signaleren en terugdringen van onderwijsachterstanden bij kinderen van 2,5 tot 6 jaar, met een focus op voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Met de aanpak onderwijsachterstanden geven we uitvoering aan de ambities en prioritieten uit de vastgestelde samenlevingsvisie. Door het voorkomen van problemen en zorgen voor ondersteuning. De Aanpak Onderwijsachterstanden richt zich met name op kansengelijkheid, talentontwikkeling en ouderbetrokkenheid door problemen op tijd te signaleren en gerichte keuzes te maken.

Kaders en uitgangspunten De aanpak is gebaseerd op de wettelijke taken en verantwoordelijkheden rondom Onderwijsachterstanden uit de Wet op het Primair Onderwijs en sluit aan bij gemeentelijke beleidskaders zoals de Samenlevingsvisie, het collegeprogramma, de Routekaart Jeugd en het Integraal Huisvestingsplan. De gemeente heeft een regierol in het waarborgen van de kwaliteit van VVE en het realiseren van een sluitende ontwikkelketen voor kinderen. Belangrijke speerpunten in het plan: - Doelgroepgericht werken: een aangescherpte doelgroepdefinitie voor VE-indicatie1. - Meetbare en toetsbare resultaatafspraken - Een locatiegerichte aanpak: Elke locatie ontvangt een locatiebudget op basis van achterstandsscores en aantal kinderen met VE-indicatie. Hiervoor dient elke locatie vanuit de voor- en vroegschool gezamenlijk een locatieplan in om de doorgaande lijn en de samenwerking tussen kinderopvang en de basisscholen te bevorderen. - Ouderbetrokkenheid: Versterken van de samenwerking met ouders als cruciale factor in de ontwikkeling van kinderen. - Monitoring en kwaliteitszorg: Inzet van de Peutermonitor en een meerjarige VVE-kwaliteitscyclus. Planning en uitvoering Het uitvoeringsplan loopt van 1 juli 2025 tot en met 31 december 2029. Vanaf 1 januari 2026 worden subsidies verstrekt conform het nieuwe plan.

De uitvoering wordt gemonitord via de werkgroep VVE en de Lokale Educatieve Agenda (LEA), dit is een overleg met de (directeur)-bestuurders van de Papendrechtse scholen, de kinderopvang, en het samenwerkingsverband Passend Onderwijs Drechtsteden PO & VO. Jaarlijks worden de voortgang en resultaten geëvalueerd.

1 VE-indicatie: Vaststelling of een kind in aanmerking komt voor voorschoolse educatie volgens de doelgroepdefinitie vastgesteld

door de gemeente

Financiële aspecten De gemeente ontvangt een specifieke uitkering (SPUK GOAB). De middelen worden locatiegericht verdeeld, met prioriteit voor wettelijke taken en kwaliteitsverbetering. In het plan is rekening gehouden dat vanaf 2026 het budget van de SPUK met 10 procent omlaag gaat en de mogelijke ontwikkelingen rondom de SPUK. Tot slot Met dit uitvoeringsplan zetten wij een belangrijke stap in het bevorderen van kansengelijkheid voor alle kinderen in Papendrecht. Wij houden u via de reguliere rapportages van de planning en control cyclus op de hoogte van de voortgang en resultaten. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,

J.M. Ansems

M.J.M. van Driel

Bijlage 1. ‘Aanpak Onderwijsachterstanden Papendrecht 2025-2029

Aanpak Onderwijsachterstanden 2025-2029 … een uitvoeringsplan onder de samenlevingsvisie Papendrecht

Versie 1.0 Datum:

24 juni 2025

Bestuurlijk opdrachtgever:

Portefeuillehouder Onderwijs

Ambtelijk opdrachtgever:

Teamleider Maatschappelijke Ontwikkeling

Opdrachtnemer:

Beleidsadviseur Onderwijsachterstandenbeleid en Beleidsadviseur Onderwijs

Inhoud 1.

Inleiding ...................................................................................................................................... 4 1.1

Aanleiding .................................................................................................................................. 4

1.2

Doel Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) ............................................................................... 4

1.3

Bijdrage Aanpak Onderwijsachterstanden aan de ambities uit de samenlevingsvisie .............. 5

1.4

Tijdsbestek van het uitvoeringsplan ........................................................................................... 6

1.5

Betrokken partners ..................................................................................................................... 6

2.

Wettelijke en gemeentelijke kaders ........................................................................................... 7 2.1

Wet- en Regelgeving Onderwijsachterstanden ......................................................................... 7

2.2

Gemeentelijke kaders Onderwijsachterstanden ........................................................................ 8

2.3

Raakvlakken met andere uitvoeringsplannen of programma’s .................................................. 8

2.4

Voortraject – Evaluatie periode 2021-2024 ............................................................................. 10

2.5

Huidige situatie en data............................................................................................................ 12

2.6

Landelijke ontwikkelingen ........................................................................................................ 12

2.7

SWOT-analyse Onderwijsachterstanden Papendrecht ........................................................... 13

3.

Doel en Resultaatafspraken ..................................................................................................... 15 3.1

Doelstelling en Effect Aanpak Onderwijsachterstanden .......................................................... 15

3.2

Resultaatafspraken .................................................................................................................. 15

3.3

Afbakening ............................................................................................................................... 16

3.4

Stakeholders ............................................................................................................................ 16

4.

Uitvoering Aanpak Onderwijsachterstanden ............................................................................ 17 4.1

Voorschoolse educatie ............................................................................................................. 17

4.1.1

Doelgroepdefinitie ........................................................................................................... 17

4.1.2

Indicatie en toeleiding ...................................................................................................... 18

4.1.3

Aanbod ............................................................................................................................ 18

4.1.4

Bereik .............................................................................................................................. 19

4.2

Onderwijsachterstanden in de basisschool.............................................................................. 19

4.2.1

Vroegschoolse educatie .................................................................................................. 19

4.2.2

Overige OAB-activiteiten in het Onderwijs ...................................................................... 20

4.3

Overkoepelende thema’s ......................................................................................................... 20

4.3.1

Doorgaande lijn ............................................................................................................... 20

4.3.2

Ouderbetrokkenheid ........................................................................................................ 21

4.3.3

OAB-activiteiten bibliotheek ............................................................................................ 21

5.

Randvoorwaarden .................................................................................................................... 22 5.1

Begroting .................................................................................................................................. 22

5.1.1

Beschikbaar budget binnen gemeente Papendrecht ...................................................... 22

5.1.2

Wijze en voorwaarden verdelen budget .......................................................................... 23

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

2

5.1.3

Verwachte uitgaven OAB per jaar ................................................................................... 23

5.1.4

Locatiebudgetten ............................................................................................................. 24

5.2

Capaciteit ................................................................................................................................. 26

5.3

Draagvlak ................................................................................................................................. 26

6.

Beheersplan ............................................................................................................................. 27 6.1

Organisatie van de uitvoering .................................................................................................. 27

6.1.1

Overlegstructuur .............................................................................................................. 27

6.1.2

Werkafspraken ................................................................................................................ 27

6.2

Sturing op de uitvoering ........................................................................................................... 28

6.3

Evaluatie en monitoring - Sturing op het doel en resultaat ...................................................... 29

7.

Planning ................................................................................................................................... 30

Bijlage

Onderwijsachterstanden in Papendrecht (Data).................................................................. 36

Onderwijsachterstandenscores gemeente Papendrecht .................................................................. 36 Verwachte onderwijsachterstanden per wijk ..................................................................................... 36 Aanbod en bereik van voorschoolse educatie 2020-2024 ................................................................ 38 Achterstandsscore per basisschoolvestiging .................................................................................... 38 Bekostiging onderwijsachterstanden basisscholen ........................................................................... 39 Bijlage

Analyse en omgevingsinformatie ......................................................................................... 40

Locaties voorschoolse educatie ........................................................................................................ 40 Locaties vroegschoolse educatie ...................................................................................................... 40 Plattegrond locaties basisscholen, voorscholen en peuteropvang ................................................... 40 Bijlage Terugblik op Uitvoeringsagenda OAB 2021-2024 .................................................................... 42 Activiteiten bekostigd vanuit SPUK-GOAB beleidsperiode 2021-2024: ............................................ 43 Bijlage Overlegstructuur ........................................................................................................................ 44 Bijlage Begrippenlijst ............................................................................................................................. 45

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

3

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

Het Beleidsplan-Onderwijsachterstandenbeleid-2021-2024 van Papendrecht liep eind 2024 af. De ‘Aanpak Onderwijsachterstanden 2025-2029’ is een uitvoeringsplan onder de samenlevingsvisie en geeft invulling aan het Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid (GOAB). De aanpak richt zich voornamelijk op kinderen van 2,5 t/m 6 jaar, via activiteiten binnen de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Het plan is ontwikkeld in overleg met de maatschappelijke partners zoals de kinderopvang, onderwijs, de bibliotheek en het consultatiebureau. Het plan draagt bij om de ambities uit de Samenlevingsvisie-Papendrecht te behalen.

1.2

Doel Onderwijsachterstandenbeleid (OAB)

Het doel van het onderwijsachterstandenbeleid (OAB) is om onderwijsachterstanden bij kinderen vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. We spreken van onderwijsachterstanden als leerlingen door minder gunstige economische, sociale of culturele omgevingskenmerken op school slechter presteren dan ze bij gunstiger omgevingskenmerken zouden kunnen. Om onderwijsachterstanden te bestrijden biedt de gemeente voorschoolse educatie (op kinderdagverblijven) en vroegschoolse educatie (in groep 1 en 2 van het basisonderwijs) aan. De gemeente is wettelijk verplicht afspraken te maken over de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Daarnaast zijn er onderwerpen waarover we als gemeente afspraken kunnen maken, bijvoorbeeld het inrichten van zomerscholen en schakelklassen. De gemeente Papendrecht en de VVE-partners vinden het belangrijk dat de VVE van goede kwaliteit is en dat er goed wordt samengewerkt om onderwijsachterstanden te voorkomen en te verminderen. De gemeente speelt een belangrijke rol in het waarborgen van de kwaliteit van VVE door processen te optimaliseren en opbrengsten en resultaatafspraken te monitoren. Deze kwaliteitsafspraken dragen bij aan het behalen van de geformuleerde resultaatafspraken van het lokale Onderwijsachterstandenbeleid. Het belang van de bestrijding van onderwijsachterstanden is ook wettelijk vastgelegd.

Zie 2.1 Wet- en Regelgeving Onderwijsachterstanden voor de beschrijving van de wettelijke taken rondom

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

4

onderwijsachterstanden. Volgens de Wet op het Primair Onderwijs moet het college samen met de schoolbesturen (taal)achterstanden bij peuters en basisschoolkinderen voorkomen en inlopen. De gemeente en kinderopvang zijn verantwoordelijk voor de voorschoolse periode (peuters in de leeftijd 2,5 tot 4 jaar). Het bevoegd gezag van de basisscholen is verantwoordelijk voor de vroegschoolse periode (leeftijd 4 t/m 6 jaar) en de rest van de basisschool. De gemeente krijgt hiervoor een specifieke uitkering en scholen met veel achterstandsleerlingen krijgen extra middelen van het rijk. De middelen van de scholen zijn echter niet geoormerkt, maar zijn opgenomen in het lumpsum budget dat de schoolbesturen ontvangen.

1.3

Bijdrage Aanpak Onderwijsachterstanden aan de ambities uit de samenlevingsvisie

De gemeente Papendrecht heeft een Samenlevingsvisie ontwikkeld, met verschillende ambities. Dit uitvoeringsplan draagt bij aan de ambitie: Talenten en vaardigheden ontwikkelen Kinderen krijgen thuis, op school en in de vrijetijdsomgeving, de mogelijkheden en vaardigheden mee, om zich te ontwikkelen en weerbaar te zijn. Hierdoor hebben zij een goede basis om op eigen kracht mee te doen aan de samenleving en dit aan de volgende generatie door te geven. De weg naar de ambities in de Samenlevingsvisie gaat via drie sporen:

Dit uitvoeringsplan draagt bij aan spoor 2 en 3: Spoor 2: Voorkomen van problemen: Eén van onze prioriteiten is om te zorgen dat iedereen mee kan doen (ongeacht inkomen, beperking of andere verschillen). Daarnaast werken we aan Basisvaardigheden, zoals taal en rekenen, wat essentieel is voor dagelijkse taken en communicatie. Ons uitgangspunt is dat kinderen van jongs af aan voldoende handvatten krijgen om een leven lang te leren. Kinderen die thuis vaardigheden onvoldoende meekrijgen, krijgen extra hulp, zoveel mogelijk in samenwerking en afstemming met de ouders. Onze prioriteiten zijn hierbij: ✓ Gerichte keuzes voor een blijvend effect: het voorkomen van problemen en het vaardiger maken van inwoners om zelf met problemen om te kunnen gaan. ✓ Inzetten op kinderen, ouders, inwoners die op of onder de armoedegrens leven, statushouders en inwoners die onvoldoende taal- of digitaal vaardig zijn. ✓ De cirkel van intergenerationele problematiek doorbreken. Spoor 3: Zorgen voor ondersteuning Hoe eerder we problemen signaleren, hoe sneller we grotere problemen en zwaardere ondersteuning kunnen voorkomen. Samen met onze partners zorgen we voor een sluitende aanpak, waarbij duidelijk is wie welke rol heeft en hoe we elkaar aanvullen. We werken samen met onderwijs en kinderopvang om alle kinderen goede ontwikkelkansen te bieden.

We werken met een sluitende ontwikkelketen zodat er geen gaten vallen op het moment dat kinderen van kinderopvang naar de basisschool gaan of van de basisschool naar de middelbare school. Sommige kinderen hebben extra ondersteuning nodig om onderwijs te volgen, zoals leerlingenvervoer of extra hulp op school. We overleggen met onderwijs of de

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

5

kinderopvang wanneer we kiezen voor het spreiden van kinderen met een ondersteuningsbehoefte of juist te centraliseren om de juiste ondersteuning beter te kunnen bieden. Dit kan verschillen per onderwerp of situatie. Onze prioriteiten hierbij zijn: ✓ Problemen op tijd signaleren en met ouder en kind bespreken of en welke hulp nodig is. ✓ Een sluitende keten vormen met onze partners in jeugd en onderwijs voor de ontwikkeling van onze kinderen.

1.4

Tijdsbestek van het uitvoeringsplan

De Aanpak Onderwijsachterstanden loopt van 1 juli 2025 t/m 31 december 2029. Na vaststelling van het uitvoeringsplan worden de subsidieregelingen aangepast en volgt een format voor de locatieplannen, zodat vanaf 1 januari 2026 de subsidies volgens het uitvoeringsplan verleend kunnen worden.

1.5

Betrokken partners

Voor het opstellen van het plan is een werkgroep Wettelijke Taken Onderwijs en Onderwijsachterstandenbeleid (WTO-OAB) gevormd met VVE-partners, zoals onderwijs en kinderopvang. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met schoolbesturen, Jong JGZ en de bibliotheek. De werkgroep VVE, het directeurenoverleg en de Lokale Educatieve Agenda (LEA) zijn ook betrokken. De beleidsadviseurs in het cluster jeugd en onderwijs zijn geïnformeerd via het clusteroverleg. In de Bijlage Analyse en omgevingsinformatie zijn de betrokken partners opgenomen. Het beleidsplan 2021-2024 is geëvalueerd met de werkgroep VVE. Voor de visie op het onderwijsachterstandenbeleid is input opgehaald via het participatietraject voor de nieuwe Visie Sociaal Domein (Samenlevingsvisie). Onderwijspartners en de kinderopvang zijn hierbij betrokken. De Samenlevingsvisie vormt de basis voor de visie op de Aanpak van Onderwijsachterstanden.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

6

2. Wettelijke en gemeentelijke kaders In de Aanpak van Onderwijsachterstanden werken we volgens wettelijke en gemeentelijke kaders.

2.1

Wet- en Regelgeving Onderwijsachterstanden

Rondom Onderwijsachterstanden zijn er een aantal belangrijke wetten en regels, zoals de Wet Primair Onderwijs, de Wet Kinderopvang en de toezichtkaders van de Onderwijsinspectie (voor VVE). De GGD controleert of de kinderopvang voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen. Door de betrokkenheid van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), het consultatiebureau, geldt ook de Wet Publieke Gezondheid. De Inspectie van het Onderwijs houdt interbestuurlijk toezicht (IBT) op taken die gemeenten van de rijksoverheid hebben gekregen, zoals toezicht en handhaving op de kinderopvang en het jaarlijkse overleg rondom LEA/VVE. Wetgeving rondom het voorkomen van Onderwijsachterstanden

Het Rijk Gemeente - Wet Primair Onderwijs (WPO) - Wet Kinderopvang (WKO) / Besluit basiskwaliteit VE - Wet Publieke Gezondheid (WPG) - Interbestuurlijk toezicht (IBT)

JGZ - Consultatiebureau

Kinderopvangorganisaties

Onderwijs

- Uitvoering geven aan WPG

- Wet Kinderopvang

- Wet Primair Onderwijs (WPO)

- Uitvoering geven aan WPO (gemeentelijk deel)

- Besluit basiskwaliteit VE

- Uitvoering geven aan WPO (gemeentelijk deel)

- Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang (Wet IKK)

- Wet op het onderwijstoezicht

- Wet Primair Onderwijs (WPO) De gemeente heeft vanuit de Wet op het primair onderwijs (art. 158-161) een aantal wettelijke taken rondom Onderwijsachterstanden: •

Zorgen voor voldoende voorzieningen voor voorschoolse educatie (VE), in aantal en spreiding.

•

Maken van afspraken om de deelname van het aantal kinderen met VE-indicatie aan VE te vergroten: - vaststellen van een doelgroepdefinitie - toeleiding naar voor- en vroegschoolse educatie - een doorlopende leerlijn van voor- naar vroegschoolse educatie

•

Maken van resultaatafspraken vroegschoolse educatie.

Deze taken moeten samen met de kinderopvang en het onderwijs worden uitgevoerd.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

7

Daarnaast moet de gemeente jaarlijks overleg voeren met de schoolbesturen en de kinderopvang en afspraken maken over: • • • •

Bevorderen van integratie en tegengaan van segregatie. Bestrijden van onderwijsachterstanden. Afstemming van inschrijvings- en toelatingsprocedures. Evenwichtige verdeling van leerlingen met onderwijsachterstanden over de Papendrechtse scholen.

Deze afspraken moeten meetbare doelen bevatten. De gemeente heeft ook een regierol in deze aanpak. Om de onafhankelijke rol te waarborgen, heeft Papendrecht ervoor gekozen dat de gemeente deze rol op zich neemt.

2.2

Gemeentelijke kaders Onderwijsachterstanden

Voor de aanpak van onderwijsachterstanden in Papendrecht zijn ook de gemeentelijke kaders van belang, zoals het collegeprogramma (2022-2026), het bestuursakkoord en de samenlevingsvisie. Samenvattend komen hierin de volgende punten naar voren: • Het geld volgt de problematiek. Dat betekent dat we ongelijk investeren om gelijkere kansen te creëren. • Problemen op tijd signaleren en met ouder en kind bespreken of en welke hulp nodig is. Waarbij een hulpvraag van het kind vaak niet alleen komt, de ouder kan ook hulp nodig hebben. • Elk kind moet gelijke kansen krijgen. We willen achterstanden zoveel mogelijk voorkomen. • Gelijke kansen voor iedereen en zeker voor kinderen. Dat begint bij welbevinden en taalvaardigheid. • Ons beleid is erop gericht onderwijsachterstanden tegen te gaan. • We bevorderen integrale kindcentra (IKC). • Wij zijn voorstander van een goede, doorgaande ontwikkelingslijn voor kinderen tussen de 0 en 12 jaar. Onderwijsachterstanden kunnen hiermee worden voorkomen. • De wijkgerichte functie van het integraal kindcentrum kan verder worden uitgebouwd • We ondersteunen ouders om met de zorg voor het kind om te gaan en een rol in het ondersteuningsplan te hebben. • We vormen een sluitende keten met onze partners op jeugd en onderwijs voor de ontwikkeling van onze kinderen.

Het uitvoeringsplan sluit verder aan bij verschillende documenten, zoals de strategische plannen van de kinderopvang en onderwijspartners en de Routekaart Jeugd. Zie ook 2.3 Raakvlakken met andere uitvoeringsplannen of programma’s.

2.3

Raakvlakken met andere uitvoeringsplannen of programma’s

De Aanpak Onderwijsachterstanden draagt bij aan de samenlevingsvisie van Papendrecht. Naast dit uitvoeringsplanzijn er nog andere uitvoeringsplannen, beleidsterreinen of programma's die zowel bijdragen aan de samenlevingsvisie, als raakvlakken hebben met de Aanpak Onderwijsachterstanden: •

Reguliere peuteropvang: De gemeente Papendrecht wil dat alle peuters goed voorbereid naar de basisschool gaan. Kinderen met een VE-indicatie maken gebruik van het VE-aanbod. Kinderen zonder VE-indicatie kunnen naar kinderopvang of kortdurende peuteropvang. Ouders met recht op Kinderopvangtoeslag (KOT) vragen deze aan en betalen een inkomensafhankelijke bijdrage.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

8

Voor peuters waarvan de ouders geen recht hebben op Kinderopvangtoeslag, biedt de gemeente 8 uur per week peuteropvang. Dit noemen we 'reguliere subsidie peuters' en wordt gefinancierd vanuit de decentralisatie-uitkering voorschoolse voorziening peuters (‘Asscher-middelen’). Ouders betalen een inkomensafhankelijke bijdrage. Deze decentralisatie-uitkering voorschoolse voorziening peuters en de SMI-regeling vormen samen met de specifieke uitkering OAB een complex samenspel bij de financiering van peuteropvang in het algemeen en voorschoolse educatie in het bijzonder. •

Tegemoetkoming eigen bijdrage kinderopvang: De Wet kinderopvang zorgt voor goede en betaalbare kinderopvang in Nederland. Ouders, het Rijk en de werkgever betalen de kinderopvang samen via de kinderopvangtoeslag van de Belastingdienst. Als ouders de eigen bijdrage niet kunnen betalen, kunnen ze een tegemoetkoming krijgen van de Sociale Dienst Drechtsteden via de Regeling Tegemoetkoming eigen bijdrage kinderopvang Drechtsteden.

•

Toezicht kinderopvang: De GGD houdt in opdracht van de gemeente toezicht op de kwaliteitseisen in de kinderopvang. De Onderwijsinspectie houdt signaalgestuurd toezicht op voorschoolse educatie (VE). De GGD houdt ook regulier toezicht op de basisvoorwaarden voor VE.

•

Basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen: Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wil leraren helpen om goed onderwijs te geven in taal, rekenen-wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Scholen kunnen hiervoor subsidie aanvragen. Het ministerie is voornemens deze middelen vanaf 2027 structureel uit te keren volgens het nieuwe instrument van ‘gerichte bekostiging’. Over het wetsvoorstel loopt momenteel een internetconsultatie.

•

Routekaart Jeugd: Het raakvlak ligt vooral in de gedeelde doelstelling om kansengelijkheid bij kinderen en jongeren te verkleinen en hen zo vroeg mogelijk passende ondersteuning te bieden. Beide zetten in op preventie, het vroeg herkennen van problemen bij kinderen en er is een sterke focus op samenwerking tussen ouders, scholen en hulpverleners. Om inclusie te bevorderen, wordt een sterke pedagogische basis ontwikkeld. Iedereen die met en voor de jeugd werkt, gaat anders samenwerken, organiseren en opleiden. Dit hangt samen met passend onderwijs.

•

Passend Onderwijs: Onder andere de samenwerking met het samenwerkingsverband bij het zoeken naar een passende onderwijsplek voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte. Passend Onderwijs voor alle kinderen op alle scholen, wat we willen versterken via dit uitvoeringsplan. Daarnaast is de Tussenvoorziening Onderwijs Papendrecht (TOP) een voorbeeld van Passend Onderwijs.

•

Onderwijshuisvesting: De gemeente Papendrecht heeft een integraal huisvestingsplan (IHP 2023-2034). Het IHP houdt rekening met gezamenlijke huisvesting van onderwijs en kinderopvang (hele dagopvang, voorschoolse educatie (VE), peuteropvang en buitenschoolse opvang (BSO)). Dit bevordert de vorming van Integrale Kindcentra (IKC).

•

Laaggeletterdheid: Gezamenlijke inzet van partijen op laaggeletterdheid van ouders. Hierbij kan gedacht worden aan het inhuren van een tolk, mogelijkheid voor het voeren van langere oudergesprekken met ouders

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

9

die de taal onvoldoende machtig zijn. Deze ouders benader je misschien niet via een brief, maar eerder telefonisch of via een gesprek. •

Armoedebestrijding en preventieve schuldhulp: Ouders in armoede hebben een grotere kans op kinderen met een VE-indicatie en taalarmoede. Er zijn diverse mogelijkheden om financiële drempels voor vve te verlagen, eventueel door het toeleiden van ouders in schuldhulpverlening naar vve.

2.4

Voortraject – Evaluatie periode 2021-2024

In de gemeente Papendrecht worden kinderen op het consultatiebureau (Jong JGZ) geïndiceerd op basis van de vastgestelde doelgroepdefinitie. Daarna volgt toeleiding naar een peuteropvang met VVE. In Papendrecht bieden we voorschoolse educatie aan in gemengde groepen op zeven locaties van Wasko. Deze locaties zijn allemaal verbonden aan een school. Dit zorgt voor een doorgaande lijn van voor- naar vroegschoolse educatie. VVE wordt bekostigd via een geld-volgt-kind systeem, waarbij subsidie per kind wordt betaald. Geïndiceerde kinderen krijgen 16 uur per week VE, wat neerkomt op 960 uur in totaal. De onderstaande tabel toont het aantal doelgroeppeuters en hoeveel van hen daadwerkelijk hebben deelgenomen aan voorschoolse educatie. De gegevens in deze tabel zijn op basis van de afspraken en doelgroepdefinitie volgens het Beleidsplan-Onderwijsachterstandenbeleid-2021-2024.

2020

2021*

2022

2023

2024

Aantal peuters met risico op Onderwijsachterstanden (CBS) Aandeel (%) peuters met risico (CBS)

50

60

65

65

70

11%

13%

14%

14%

15%

Aantal VE-indicaties Aantal kindplaatsen met ve Bereikte doelgroeppeuters Niet bereikte doelgroeppeuters Percentage bereik

65 44 44 21 67,69%

47 ?* 45 2 96%*

42 67 37 5 88,10%

59 56 41 18 69,49%

53 56 38 15 71,70%

Bron: CBS en ingevulde vragenlijsten voor de Jaarverantwoording Onderwijsachterstandenbeleid (LEA/vve) * De gegevens over 2021 zijn niet vanuit de vragenlijst, maar vanuit de maatwerkverantwoording 2021, hier staat het aantal kindplaatsen met ve en het percentage bereik niet bij vermeld.

In de vorige beleidsperiode zijn veel goede activiteiten gestart, maar ze zijn niet goed op elkaar afgestemd en onvoldoende opgenomen in het beleid en de subsidieregelingen. Er is geen duidelijk beeld van wat scholen doen op het gebied van onderwijsachterstanden. De werkgroep VVE heeft het beleidsplan 2021-2024 en de voorgenomen acties geëvalueerd. In de Bijlage Terugblik op Uitvoeringsagenda 2021-2024 is te zien welke acties zijn uitgevoerd. Sommige onderwerpen zijn wel besproken, maar kregen geen vervolg. In coronatijd was het voor het onderwijs lastig om kleuters te bereiken. Actief taalonderwijs op afstand was lastig in de kleutergroepen. Belangrijke verbeteringen in de periode 2020-2024: •

Alle kinderen kunnen 8 uur naar een peuterspeelgroep. Ouders zonder recht op kinderopvangtoeslag krijgen vanuit de gemeente een gesubsidieerde plek. Peuters met een VEindicatie krijgen 16 uur voorschoolse educatie per week. Voor de eerste twee dagdelen betalen ze een inkomensafhankelijke bijdrage, het derde en vierde dagdeel zijn gratis.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

10

•

• •

• •

•

•

•

Sinds 2021 werkt op elke voorschoolse-locatie een hbo-geschoolde pedagogisch beleidsmedewerker/coach om de educatieve kwaliteit te verhogen. Daarnaast is er extra ondersteuning van een hbo-professional van gemiddeld 3 uur per week en een flexibel inzetbare pedagogisch medewerker (vliegende keep) voor gemiddeld één uur per week. Alle voor- en vroegscholen beschikken over LOGO3000 (een erkende methode om de woordenschat van jonge kinderen uit te breiden). Sinds 2023 is een vaste beleidsadviseur Onderwijsachterstandenbeleid aangesteld. Daardoor is er meer continuïteit in de coördinatie en regie en wordt de onafhankelijke rol vanuit de gemeente gewaarborgd. De werkgroep VVE vergadert vier tot vijf keer per jaar en is uitgebreid met Jong JGZ en de bibliotheek. In 2023 is de Peutermonitor aangeschaft om meer inzicht te krijgen in het bereik en non-bereik van voorschoolse educatie en de verwerking van subsidies. En hebben we de mogelijkheden voor de uitbreidingsmodule 'Resultatenmonitor' verkend. In 2023/2024 is een kwaliteitskader VVE1 voor Papendrecht ontwikkeld. Op basis van het kwaliteitskader is in 2024 gestart met een nieuw VVE-kwaliteitscyclus. Dit is een meerjarige cyclus waarmee we samen met onze partners continu de kwaliteit bewaken, evalueren en verbeteren.

Als start van deze meerjarige kwaliteitscyclus hebben we in het kader van een zogeheten 0-meting kwaliteitsaudits laten uitvoeren. Deze audits geven een objectief beeld van de VVE-kwaliteit en maken inzichtelijk waar kwaliteit voldoende ontwikkeld is of nog aandacht behoeft. Deze resultaten zijn meegenomen in dit uitvoeringsplan. In 2024 is de Tussenvoorziening Onderwijs Papendrecht (TOP) geopend: een schakelklas voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand die nog niet klaar zijn voor het regulier basisonderwijs, kinderen die vastlopen in groep 1 of 2 van het regulier basisonderwijs of kinderen die uitstromen uit een zorginstelling en waarbij twijfel is over de passende plek binnen het onderwijs. Begin 2025 is in aanloop naar de herziening van het beleid een aanvullende subsidie aangeboden om o.a. LOGO3000 beter in te zetten en ouderbetrokkenheid te bevorderen. Vooren vroegscholen dienen de aanvraag samen in om samenwerking en een doorgaande lijn te bevorderen. De aanvragen worden gekoppeld aan de kwaliteitsdomeinen uit het VVE Kwaliteitskader, wat bijdraagt aan de kwaliteitscyclus en het maken en meten van resultaatafspraken.

Kwaliteitsaudits Uit de afgenomen kwaliteitsaudits in de periode november 2024 t/m februari 2025 blijkt dat het VVE-aanbod in de voorscholen in Papendrecht sterk staat. Dit geldt vooral voor het VVE-aanbod, het pedagogisch en het zicht op de ontwikkeling van kinderen en de geboden zorg- en begeleiding. De kwaliteitszorg is goed, waardoor beredeneerd en planmatig werken is geborgd is. Bij de scholen is er een aanbod van gerichte ontwikkelingsstimulering passend bij het niveau van kinderen, sterk pedagogisch en educatief handelen en goed zicht op de ontwikkeling van kinderen. De kwaliteitszorg scoort laag omdat er geen specifiek kwaliteitsbeleid voor VVE is. Voor de voor- en vroegscholen liggen de ontwikkelpunten op het domein ouderbetrokkenheid. De doorgaande lijn krijgt goed vorm in Papendrecht, vooral door de vorming van kindcentra die de kloof tussen voor- en vroegschool overbruggen en de doorgaande lijn in aanbod en aanpak versterken. 1

Sardes (2024). Papendrechtse VVE-kwaliteitskader, ontwikkeld in opdracht van de werkgroep VVE en de gemeente Papendrecht, februari 2024

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

11

Doelgroepkinderen hebben hier baat bij. De voor- en vroegscholen zijn positief over hun doorgaande lijn. De sterke samenwerking tussen voor- en vroegschool is een belangrijke kwaliteit en basis om de doorgaande lijn in ontwikkelingsstimulering en zorg verder te versterken.

2.5

Huidige situatie en data

De Bijlage Onderwijsachterstanden in Papendrecht (Data) laat de huidige situatie in Papendrecht zien met de achterstandsscores voor de gemeente, per wijk, per basisschoolvestiging, het aanbod en bereik voorschoolse educatie en de bekostiging onderwijsachterstanden basisscholen. De gemeente wil meer samenhang en effectiviteit in de aanpak van onderwijsachterstanden. Daarom kijken we naar: - Hoe ziet de populatie doelgroepkinderen eruit en wat hebben zij nodig? - Waar liggen de prioriteiten in Papendrecht? - Wat ontbreekt in het aanbod, of wat kan beter? - Wat werkt en wat niet?

2.6

Landelijke ontwikkelingen

Er zijn veel landelijke ontwikkelingen rondom het gemeentelijk budget en de financiering kinderopvang die mogelijk van invloed zijn op het beleid, uitvoering en budgetten rondom de kinderopvang. Er is op dit moment nog veel onzekerheid over deze ontwikkelingen. Het gaat om de volgende mogelijke ontwikkelingen: •

SPUK GOAB: Vanaf 2026 daalt het gemeentelijk budget van de SPUK GOAB met 10%. In dat jaar blijft de regeling nog bestaan, maar vanaf 2027 wordt de SPUK GOAB waarschijnlijk omgezet naar een Bijzondere Fondsuitkering (BFU). Dit kan gevolgen hebben voor de financiering. Bij het opstellen van het uitvoeringsplan is rekening gehouden met de daling van 10%. Positief is dat het hoofdlijnenakkoord inzet op voor- en vroegschoolse educatie en aandacht heeft voor passend en speciaal onderwijs.

•

Maximum uurprijzen KOT toch geïndexeerd: De geplande bevriezing van de maximum uurprijzen in 2026 is voorlopig van tafel. Zonder indexatie zouden de kosten voor kinderopvang voor ouders stijgen, vooral voor gezinnen met een laag inkomen. Door de maatregel terug te draaien, blijven de kosten voor ouders beter beheersbaar. En het voorkomt extra druk op de subsidies voor peuteropvang of aanvullende ondersteuning.

•

Bijna gratis kinderopvang uitgesteld naar 2029: Het kabinet had een ontwerpbesluit2 om in 2026 een volgende stap te zetten naar bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders. De kinderopvang wordt dan voor een grotere groep werkende ouders beter betaalbaar, dit maakt extra werken aantrekkelijker. Recent is dit uitgesteld. Als dit wordt ingevoerd, heeft dit mogelijke gevolgen voor het OAB: o De doelgroep kan veranderen, o Mogelijk meer financiële druk op kinderopvangorganisaties, o Meer maatwerk nodig om eventuele uitsluiting van niet werkende ouders te voorkomen. o Risico op ongelijkheid: de focus op werk kan ten koste gaan van gelijke ontwikkelkansen

•

Doelgroepdefinitie: Er zijn momenteel geen wettelijke richtlijnen voor de invulling van de doelgroepdefinitie. In 2025 wordt een wettelijke doelgroepdefinitie voorgesteld, waarschijnlijk gebaseerd op opleidingsniveau van ouders en thuistaal. Gemeenten kunnen extra criteria toevoegen. De ingangsdatum van deze definitie is nog niet bekend.

2 Kabinet zet nieuwe stap naar bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

12

2.7

SWOT-analyse Onderwijsachterstanden Papendrecht

Sterktes ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Veel goede ontwikkelingen in afgelopen beleidsperiode (2021-2024) Actieve samenwerking met lokale kinderopvang- en onderwijspartners VE-indicatie via Jong JGZ (consultatiebureau) Vaste beleidsadviseur OAB voor continuïteit en focus Draagvlak bij de kinderopvang- en onderwijspartners

Zwaktes ➢ ➢ ➢

Beperkte ouderbetrokkenheid bij bepaalde doelgroepen Onvoldoende bereik Onvoldoende monitoring en evaluaties in afgelopen beleidsperiode

Kansen ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Uitbreiding van VVE locaties Verhogen van ouderbetrokkenheid Verdieping samenwerking peuteropvang ↔ basisschool (doorgaande lijn) d.m.v. IKC-vorming Ruimte in OAB/VVE budget binnen huidige budgetperiode, waardoor er financiële ruimte is voor veel initiatieven Verdieping samenwerking met bibliotheek, jeugdgezondheidszorg en jeugdteam. Digitale tools en apps gericht op ouder-kind interactie Inzet van data-analyse voor gerichter beleid

Bedreigingen ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Arbeidsmarkttekorten in kinderopvang Tekort aan personeel met VVE-certificering Bevriezing fiscaal maximum kinderopvangtoeslag Bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders Sociaal en economische achterstanden in kwetsbare gezinnen Aantal kinderen met zichtbare ontwikkelingsachterstanden nemen toe. Onduidelijkheid over voortbestaan van financiering via de SPUK GOAB Weerstand of wantrouwen bij ouders bij ‘schoolse’ benadering van peuters Moeilijke bereikbaarheid van kwetsbare gezinnen (bijv. geen registratie bij GGD of migratieachtergrond)

Hoe kunnen we onze sterktes inzetten om kansen te benutten? 1. De ruimte binnen het OAB-budget inzetten om het bereik te verhogen. 2. De ruimte binnen het OAB-budget inzetten om VE-locaties uit te breiden. 3. De actieve samenwerking met de kinderopvang- en onderwijspartners inzetten om gerichte ouderprogramma’s op te zetten om de ouderbetrokkenheid te verhogen. 4. De wijze van samenwerking met de kinderopvang- en onderwijspartners doorzetten richting de bibliotheek, Jong JGZ en het jeugdteam om hetzelfde niveau van samenwerking te bewerkstelligen.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

13

Hoe kunnen we onze zwaktes versterken om kansen te benutten? 1. Investeren in scholingstrajecten voor personeel met VVE-certificering. 2. Het in gebruik nemen van een monitoring- en datatool, voor betere evaluatie en grip op het bereik en de effectiviteit. 3. De doorgaande leerlijn en IKC-vorming van kinderopvang- en onderwijspartners stimuleren. 4. Extra VE-locaties openen zodat er voldoende aanbod is in meerdere wijken om het bereik te verhogen. Sterktes inzetten om bedreigingen te verminderen 1. Het draagvlak en de vaste overlegstructuur benutten om vroegtijdig scenario’s uit te werken voor mogelijke stopzetting of wijziging van de SPUK GOAB. 2. De samenwerking met de bibliotheek, Jong JGZ en het jeugdteam versterken om kwetsbare gezinnen via meerdere wegen te bereiken. 3. De actieve samenwerking met kinderopvang benutten om het wantrouwen van ouders rond ‘schoolsheid’ voor peuters te verminderen. Zwaktes verminderen om bedreigingen het hoofd te bieden 1. Investeren in betere monitoring en evaluaties, zodat we aan kunnen tonen dat VVE werkt voor de subsidiemogelijkheden in de toekomst. 2. Ouderbijeenkomsten organiseren op toegankelijke locaties om wantrouwen weg te nemen en ouderbetrokkenheid te versterken.

.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

14

3.

Doel en Resultaatafspraken

3.1

Doelstelling en Effect Aanpak Onderwijsachterstanden

Doel van de Aanpak Onderwijsachterstanden is het gestructureerd werken aan het vroegtijdig signaleren en bestrijden van onderwijsachterstanden om de positie van kinderen met een risico op een achterstand in het onderwijs te verbeteren. Door het inzetten van voorschoolse educatie (ve) om peuters met een mogelijke (taal)achterstand beter voor te bereiden op de basisschool. En door het inzetten van vroegschoolse educatie om kleuters zonder achterstand naar groep 3 te laten doorstromen.

3.2

Resultaatafspraken

Het is wettelijk verplicht om resultaatafspraken voor de vroegschoolse educatie te maken. Dit zijn afspraken tussen gemeente en schoolbesturen over de ontwikkelingsresultaten van doelgroepkinderen aan het eind van groep 2. Kinderopvangorganisaties doen met voorschoolse educatie vaak mee aan deze afspraken. De afspraken vormen een basis voor verbetering en versterking van de gezamenlijke inzet gemeentebreed. •

Voorschoolse educatie: Bij minimaal 80% van de kinderen met een VE-indicatie is de spraaken taalachterstand leeftijdsadequaat of verminderd met 2 maanden, gemeten voor start in groep 1 van de basisschool.

•

Vroegschoolse educatie: Minimaal 80% van de kinderen met een VE-indicatie start in groep 3 van de basisschool met een spraak- en taalachterstand van minder dan 6 maanden.

Naast deze resultaatafspraken, maken we de volgende aanvullende afspraken: •

Bereik: In de gemeente Papendrecht streven we naar een bereik van minimaal 80% van de kinderen met VE-indicatie.

•

Doorgaande lijn: We zorgen voor een warme overdracht van voor- naar vroegschool voor kinderen met een VE-indicatie.

•

Kwaliteitsafspraken VVE: Alle VVE locaties streven naar goede kwaliteit van de VVE en een gemiddelde score van minimaal 2,5 van 3 per domein uit het VVE Kwaliteitskader.

Hoe bereiken we dit? Door voldoende en kwalitatief goede voor- en vroegschoolse educatie aan te bieden aan kinderen met een VE-indicatie volgens de ‘Samenwerkingsafspraken Kwaliteitscyclus VVE’. Kinderopvang en scholen zorgen samen voor een warme overdracht van voor- naar vroegschool. Alle partners leveren input voor het volgen van de resultaatafspraken vanuit het kindvolgsysteem. Deze worden besproken in de werkgroep VVE. Daarnaast houden we korte lijnen tussen de gemeente en partners. Vier tot vijf keer per jaar komt de werkgroep VVE bij elkaar, dit zorgt voor snelle en adequate monitoring van de ontwikkelingen. Met de Peutermonitor volgen we de ontwikkelingen. In Papendrecht focussen we ons niet alleen op de kinderen, maar ook op de ouders. Verder werken we met een locatiegerichte aanpak. Kinderopvang en onderwijs hebben direct contact met kinderen en hun ouders en weten welke problemen er spelen en wat de beste oplossingen zijn om deze aan te pakken. Kinderopvang en onderwijs brengen per locatie de problematiek in beeld en

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

15

maken een locatieplan hoe dit aan te pakken. Vanuit dit uitvoeringsplan ontvangt iedere locatie een locatiebudget waarmee het locatieplan uitgevoerd kan worden. De hoogte van het locatiebudget is afhankelijk van de achterstandsscore en het aantal kinderen met VE-indicatie. Locaties gebruiken zoveel mogelijk evidence informed aanpakken.

3.3

Afbakening

We spreken van onderwijsachterstanden als leerlingen door minder gunstige economische, sociale of culturele omgevingskenmerken slechter op school presteren in de Nederlandse taal dan ze bij gunstiger omgevingskenmerken zouden kunnen. Dat betekent niet dat deze kinderen altijd lager dan gemiddeld presteren. Er is een duidelijk onderscheid tussen de doelgroepen van het onderwijsachterstandenbeleid en kinderen die ten gevolge van lichamelijke, cognitieve of psychische beperkingen problemen ondervinden in het onderwijs. Voor deze laatste groep kinderen is er passend onderwijs.

3.4

Stakeholders

Bij dit uitvoeringsplan zijn de volgende stakeholders betrokken. Kinderopvang Bestuur OPOPS OPOPS OPOPS OPOPS OPOPS OPOPS

Wasko OBS Anne Frank OBS De Knotwilg Daltonschool De Leilinde OBS De Viermaster IKC de Wielen OBS ’t Kofschip

KOV, BSO, VE Denominatie Openbaar Openbaar Openbaar Openbaar Openbaar Openbaar

SCOPS SCOPS SCOPS SCOPS

CKC Prins Floris KC Prins Constantijn KC Oranje-Nassau IKC Beatrix

Bijzonder Bijzonder Bijzonder Bijzonder

Augustinusschool

Bijzonder

De Kameleon

Bijzonder Denominatie Openbaar en Bijzonder

SPON Samenwerkingsverband

Samenwerkingsverband Drechtsteden PO/VO Berséba Consultatiebureau

Bijzonder Denominatie

Jong JGZ Bibliotheek

Denominatie AanZet

Doelgroep Doelgroeppeuters In de bijlage vindt u een Plattegrond locaties basisscholen, voorscholen en peuteropvang zijn alle locaties per wijk in de gemeente Papendrecht opgenomen.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

16

4.

Uitvoering Aanpak Onderwijsachterstanden

In dit hoofdstuk wordt per thema toegelicht wat we de komende periode gaan doen. In Hoofdstuk 7 Planning zijn de acties uit dit uitvoeringsplan uitgewerkt met een tijdsplanning en een resultaat.

4.1

Voorschoolse educatie

Voorschoolse educatie (VE) helpt peuters zonder achterstand te starten in het basisonderwijs. Peuters met een VE-indicatie krijgen 16 uur voorschoolse educatie per week. Voor dit extra aanbod betalen ouders een inkomensafhankelijke bijdrage volgens de landelijke VNG-tabel. Voorschoolse educatie wordt met reguliere peuteropvang in gemengde groepen aangeboden. Alle kinderen kunnen minimaal 8 uur naar een peuterspeelgroep. Voor ouders die geen Kinderopvangtoeslag (KOT) vanuit de Belastingdienst ontvangen, biedt de gemeente een gesubsidieerde plek aan.

4.1.1 Doelgroepdefinitie Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren is de doelgroepdefinitie in overleg met de VEpartners aangescherpt. De nieuwe doelgroepdefinitie voor de komende jaren is in onderstaand kader opgenomen. De criteria zijn duidelijker omschreven. Voor het consultatiebureau wordt een aanvullend document opgesteld met een toelichting op de criteria. Dit helpt om de doelgroepdefinitie op een eenduidige manier toe te passen. Kinderen vanaf 2 jaar worden niet standaard toegevoegd aan de doelgroep, omdat niet elk kind van 2 jaar al klaar is voor VVE. Als het passend is voor een peuter, kan een uitzondering worden gemaakt om VVE vanaf 2 jaar te starten, dit telt niet mee voor de 960 uur. In de gemeente Papendrecht hanteren we de volgende doelgroepdefinitie:

Een peuter in de leeftijd van 2,5 tot 4 jaar behoort tot de doelgroep en komt in aanmerking voor een VE-indicatie wanneer aan één of meer van onderstaande criteria wordt voldaan: 1.

Het kind scoort negatief op spraak- en taalontwikkeling, gemeten met het Van Wiechenonderzoek3.

2.

Er is sprake van een blootstellingsachterstand Nederlands: ouders of verzorgers in het gezin spreken geen of nauwelijks Nederlands en/of de taalomgeving van het kind is onvoldoende stimulerend.

3.

Eén van beide ouders heeft geen startkwalificatie of een baan op een vergelijkbaar niveau.

4.

Door de pedagogisch medewerkers op de voorschool wordt een achterstand gesignaleerd in de spraak- en taalontwikkeling en dit wordt bevestigd door het consultatiebureau.

Het consultatiebureau mag vanuit deskundigheid en ervaring gemotiveerd afwijken van de hierboven opgenomen criteria en besluiten dat een peuter een VE-indicatie krijgt. Indien nodig wordt dit overlegd met een collega of met de kinderopvang. De motivatie wordt vermeld in het kind-dossier. Als VE niet passend blijkt te zijn, kan het consultatiebureau na overleg met de kinderopvang de VE-indicatie intrekken

3 Van Wiechenonderzoek - NCJ

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

17

Via de Peutermonitor houden we de groei van de doelgroep en de VE-indicaties bij en bespreken dit in de werkgroep VVE. In de werkgroep VVE wordt de doelgroepdefinitie regelmatig geagendeerd om te evalueren of de definitie nog voldoet. In de komende periode gaan wij: ➢ ➢ ➢

Een toelichting op de criteria uit de doelgroepdefinitie opstellen De doelgroep volgen en monitoren via de Peutermonitor; Jaarlijks de doelgroepdefinitie evalueren en indien nodig aanpassen.

4.1.2 Indicatie en toeleiding Gemeenten en partners maken afspraken over wie verantwoordelijk is voor indicatie en toeleiding van doelgroeppeuters naar de voorscholen. In de gemeente Papendrecht is het consultatiebureau, Jong JGZ, verantwoordelijk voor de indicatie en toeleiding naar VVE. Kort na de geboorte bezoeken medewerkers het gezin en volgen zij de ontwikkeling van het kind tijdens consulten. Zo kunnen zij tijdig signaleren of een kind in aanmerking komt voor VVE en ouders gericht doorverwijzen. De gemeente subsidieert een VVE-coördinator binnen Jong JGZ vanuit het OAB. Deze coördinator zorgt voor een goede toeleiding naar VVE en is het vaste aanspreekpunt voor netwerkpartners, wat samenwerking en afstemming verbetert en zorgt voor duidelijke registratie. Vroeg inzetten op spraaken taalontwikkeling helpt ontwikkelingsachterstanden te beperken. Alle VVE-aanvragen verlopen via de coördinator, die contacten onderhoudt, netwerkpartners verbindt en JGZ-professionals informeert over VVE-ontwikkelingen. Sinds 2024 zijn er vaste contactpersonen van Jong JGZ voor de voorscholen, wat zorgt voor continu bereik voor de voorscholen. Papendrecht had de afgelopen jaren gemiddeld 53 VE-indicaties, terwijl volgens het CBS 70 peuters tot de landelijke doelgroep behoren. We willen onderzoeken of dit verschil komt door verschillen in doelgroepdefinitie of andere oorzaken heeft.

Uit de kwaliteitsaudits blijkt dat de huidige VE-indicering niet altijd voldoet. Soms krijgen kinderen een VE-indicatie terwijl ze andere ondersteuningsbehoeften hebben. Het VVE-aanbod is dan niet altijd passend. De indicering lijkt af te hangen van de individuele beoordelaar. Er is behoefte aan betere afstemming tussen voorschoolse locaties en het consultatiebureau. Daarin kan dan ook meer ruimte zijn voor de focus op het individuele kind. In de komende periode gaan wij: ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Het proces rondom de VE-indicatie en toeleiding in kaart brengen, evalueren en verbeteren; Onderzoeken of alle peuters gezien worden door het consultatiebureau; Onderzoeken oorzaken verschil aantal VE-indicaties t.o.v. landelijke aantallen door verschillen in de doelgroepdefinitie met de landelijke doelgroepdefinitie van het CBS of andere oorzaken; Huidige samenwerking Jong JGZ en locaties evalueren; Bij kinderen met VE-indicatie waar meer speelt dan enkel taalproblemen extra overleg tussen coach voorschool en Jong JGZ; De afspraken en werkwijze rondom proefplaatsing door Wasko verder uitwerken; Aanpak Onderwijsachterstanden en effectiviteit VE-indicaties meenemen in preventie jeugdzorg; Op basis van de bevindingen benodigde acties bespreken en uitvoeren.

4.1.3 Aanbod Gemeenten moeten zorgen voor voldoende aanbod van voorschoolse educatie. Dit betekent genoeg kindplaatsen voor doelgroeppeuters. Het aantal geïndiceerde doelgroeppeuters vormt de basis van de beoordeling van het aanbod. Papendrecht had de afgelopen jaren gemiddeld 53 doelgroeppeuters. Op zeven locaties, verspreid over de gemeente wordt voorschoolse educatie

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

18

aangeboden. In de gemeente Papendrecht hanteren we gemengde groepen. Op elke locatie zijn acht kindplaatsen voor voorschoolse educatie en acht plaatsen voor reguliere peuteropvang beschikbaar. In totaal zijn dit 56 kindplaatsen voor voorschoolse educatie. Momenteel zijn 56 plaatsen voldoende voor 53 doelgroeppeuters. Het CBS geeft echter aan dat in 2024 70 peuters tot de landelijke doelgroep horen. Als het aantal VE-indicaties toeneemt, is het huidige aanbod niet voldoende. We gaan onderzoeken of er behoefte is aan een extra locatie met voorschool, in welke wijk deze behoefte is en op welke locatie het mogelijk is om de kinderopvanglocatie om te vormen tot voorschool. In de Bijlage Analyse en omgevingsinformatie is te zien op welke locaties en in welke wijken op dit moment een voorschoolse locatie is. In de bijlage Verwachte onderwijsachterstanden per wijk is te zien in welke wijk de hoogste achterstanden zijn. In de komende periode gaan wij: ➢ ➢ ➢

Onderzoeken of een extra locatie met voorschool een positieve invloed heeft op het bereik en deelname vve; Onderzoeken of er mogelijkheden zijn om in de wijk Molenvliet een van de kinderopvanglocatie om te vormen tot voorschool; Op basis van de bevindingen benodigde acties bespreken en uitvoeren.

4.1.4 Bereik Het bereik is het aantal doelgroeppeuters dat gebruik maakt van gesubsidieerde voorschoolse kindplaatsen. Hieraan zijn geen wettelijke eisen verbonden. Gemiddeld was het bereik in Papendrecht van 2020-2024 78,6%, maar sinds 2023 is dit gedaald naar 70,6%. Het landelijk gemiddelde was in 2023: 75%4. In het overzicht Aanbod en bereik van voorschoolse educatie 2020-2024 is te zien dat het bereik in Papendrecht de afgelopen jaren sterk wisselde. Corona heeft mogelijk invloed gehad in 2020 en 2021. Er zijn verschillende redenen waarom ouders geen gebruik maken van VVE. We willen onderzoeken waar we het bereik kunnen verhogen. Papendrecht gebruikt de Peutermonitor om het bereik te meten en te monitoren. We streven naar een bereik van minimaal 80%. In de komende periode gaan we: ➢ ➢ ➢

4.2

De oorzaken van het wisselende bereik en het non-bereik in kaart brengen, bespreken en waar mogelijk terugdringen; Ieder jaar met de werkgroep VVE de bereikcijfers bespreken en de samenwerking verbeteren om het bereik te verhogen; Streven naar een bereik van minimaal 80%.

Onderwijsachterstanden in de basisschool

4.2.1 Vroegschoolse educatie Met vroegschoolse educatie willen we kinderen zonder achterstand laten starten in groep 3. Op elke basisschool in de gemeente Papendrecht kunnen kinderen met een VE-indicatie zich aanmelden. In het kader van inclusiever onderwijs, integratie en segregatie gaan alle scholen in de gemeente Papendrecht vroegschoolse educatie aanbieden. Hiervoor ontvangen zij samen met de

4 Landelijk Rapport LEA/vve 2023-2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

19

kinderopvang een locatiebudget. Elke basisschool in Papendrecht zet zich in voor kinderen met een achterstand, dus elke basisschool in Papendrecht is een vroegschool. De kinderen die als peuter van het consultatiebureau een VE-indicatie hebben ontvangen, worden ook in de vroegschoolse periode gevolgd. Er worden geen toetsen afgenomen, maar dit gaat via observaties. In de komende periode gaan we: ➢ ➢ ➢

Op locaties zonder aanbod voor vroegschoolse educatie, aanbod ontwikkelen; Op locaties met aanbod voor vroegschoolse educatie, het aanbod verbeteren; Gegevens verzamelen en bespreken om de resultaatafspraken te monitoren.

4.2.2 Overige OAB-activiteiten in het Onderwijs In Papendrecht hebben we een Wereldklas op de Anne Frank school, een schakelklas voor meertalige kinderen met een niet-Nederlandse achtergrond (NT2 leerlingen). Deze kinderen krijgen één tot twee jaar intensief taalonderwijs om zich de Nederlandse taal eigen te maken. Het doel is een soepele overstap naar een reguliere basisschoolgroep of passend vervolgonderwijs. Alle 4-jarige kinderen worden door een onafhankelijke logopedist gescreend op taal- en spraakproblemen. In Papendrecht hebben we sinds kort de Tussenvoorziening Onderwijs Papendrecht (TOP), een schakelklas voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand die nog niet klaar zijn voor het regulier basisonderwijs. Kinderen die vastlopen in groep 1 of 2 van het regulier basisonderwijs of kinderen die uitstromen uit een zorginstelling en waarbij twijfel is over de passende plek binnen het onderwijs kunnen in TOP terecht. TOP is in 2024 gestart als een tweejarige pilot en wordt elk jaar geëvalueerd. In de komende periode gaan we: ➢ ➢

4.3

De samenwerking in de overstap voor kinderen uit de Wereldklas naar een andere reguliere basisschool wordt in de locatieplannen meegenomen; De Wereldklas, Logopedische screening en de Tussenvoorziening Onderwijs jaarlijks evalueren.

Overkoepelende thema’s

4.3.1 Doorgaande lijn De doorgaande lijn zorgt voor een ononderbroken ontwikkeling en een soepele overgang van voorschool naar vroegschool. In Papendrecht wordt dit versterkt door de vorming van IKC’s, die de kloof tussen voor- en vroegschool overbruggen en de doorgaande lijn in aanbod en aanpak versterken. Scholen krijgen subsidie om de Interne Begeleider (IB’er) in de voorschool in te zetten, wat helpt om de samenwerking en verbinding te versterken. We werken locatiegericht: kinderopvang en scholen (voor- en vroegschool) krijgen per locatie een locatiebudget om de doorgaande lijn en IKC-vorming te stimuleren. De doorgaande lijn is één van de acht domeinen in het VVE kwaliteitskader. Op basis van de uitkomsten uit de kwaliteitsmonitor nemen de locaties de doorgaande lijn mee in hun locatieplannen. Via deze locatieplannen wordt onder andere gestimuleerd om de doorgaande lijn op de locaties verder vorm te geven en wordt de samenwerking en verbinding tussen de voor- en vroegschool bevorderd. In de komende periode gaan we: ➢ ➢

De inzet van de IB-er in de voorschool evalueren; Via de locatieplannen de doorgaande lijn en IKC-vorming stimuleren.

Aanpak Onderwijsachterstanden van 2025 t/m 2029

20

4.3.2 Ouderbetrokkenheid Ouderbetrokkenheid betekent actief samenwerken en goed communiceren tussen ouders, medewerkers van voor- en vroegschoolse voorzieningen, onderwijsinstellingen en andere partijen rondom het kind. Dit kan thuis en op school plaatsvinden. Ouderbetrokkenheid speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen en het kan bijdragen aan het tegengaan van onderwijsachterstanden5. Hoewel er geen wettelijke verplichtingen zijn voor gemeentelijk ouderbeleid, is het belangrijk dat gemeenten, kinderopvang en scholen ouders van doelgroepkinderen actief betrekken om achterstanden te voorkomen of te verminderen. Ouderbetrokkenheid speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van kinderen. In Papendrecht kan de ouderbetrokkenheid binnen voor- en vroegscholen verbeterd worden. De komende jaren richten we ons niet alleen op de kinderen, maar ook op de ouders. We werken probleemgestuurd en kijken per locatie wat nodig is. Ouderbetrokkenheid is één van de acht domeinen in het VVE kwaliteitskader. Op basis van de uitkomsten uit de kwaliteitsmonitor nemen de locaties ouderbetrokkenheid in hun locatieplannen mee. Met de werkgroep VVE onderzoeken we diverse mogelijkheden hoe we ouderbetrokkenheid vanuit de gemeente verder kunnen faciliteren. In de komende periode gaan we: ➢ ➢ ➢

Onderzoeken hoe we ouderbetrokkenheid binnen de kinderopvang, scholen en vanuit de gemeente kunnen verbeteren; Op basis van de bevindingen mogelijkheden bespreken in werkgroep VVE en directeurenoverleg; Ouderbetrokkenheid in locatieplannen opnemen.

4.3.3 OAB-activiteiten bibliotheek De bibliotheek is een belangrijke partner in het bestrijden van Onderwijsachterstanden. Om elk kind in aanraking te laten komen met boeken, werkt de bibliotheek samen met de kinderopvang, de basisschool en de middelbare school. Voor elke leeftijd is er een inspirerend en passend aanbod. De bibliotheek biedt kinderopvangorganisaties en basisscholen in Papendrecht een basispakket voor een goede start voor een structureel, stimulerend leesklimaat. Op de Viermaster en de Anne Frank school organiseert de bibliotheek in samenwerking met Da Vinci ouderbijeenkomsten om te werken aan de basisvaardigheden en redzamer te zijn in en om de school en om hun kinderen te begeleiden bij het leerproces. Op de IKC Beatrix en de Oranje-Nassau wordt Bibliotheek op School aangeboden, een landelijke aanpak om kinderen thuis en op school meer te laten lezen en betrouwbare digitale informatiebronnen te gebruiken. Het is niet mogelijk om dit vanuit het gemeentelijk GOAB-budget te bekostigen. In de komende periode gaan we: ➢