D02. 20211115 RIB plan van aanpak GALA Papendrecht.pdf

Richten op het vergroten van vaardigheden die mensen uit eenzaamheid kunnen halen. Beweegaanbod voor ouderen uitbreiden naar behoefte (wandelgroepen, Oldstars, differentiatie groepen).

Doelgroep Senioren 70+

Mensen met verhoogd valrisico 65+

65+

Ouderen en kwetsbare inwoners en inwoners wijk Kraaihoek. Mantelzorgers (alle leeftijden)

65+

65+ 45+ die nu niet sporten/bewegen

25

G. Integraliteit tussen de diverse doelen en SPUK-onderdelen De gezondheidsdoelen A t/m F kunnen niet los van elkaar worden gezien, vandaar dat een domein overschrijdende en integrale samenwerking een ‘must’ is om effectief en efficiënt te werken aan deze doelen. Door de doelen toch los van elkaar te beschrijven kan er focus worden aangebracht op verschillende doelgroepen, maar ook makkelijker worden gemonitord welk effect de diverse interventies en activiteiten hebben op de (preventieve) gezondheidsbeleving van onze inwoners. Veel interventies en diverse Brede SPUK/GALA-onderdelen dragen bij aan het behalen van verschillende (GALA) gezondheidsdoelen. Bijlage 2 geeft een Integraal overzicht SPUK-onderdelen in relatie tot de doelen.

7. Ondersteunende onderdelen: Versterking kennis- en adviesfunctie GGD en Coördinatiekosten regionale aanpak preventie a. Versterking kennis- en adviesfunctie GGD. Een specifiek onderdeel van het GALA is het versterken van de kennisinfrastructuur waarin, naast thematische kennisinstituten, de GGD-en een belangrijke rol spelen. In het GALA wordt geconstateerd dat 'de kennisdeling over het gebruik van data en de inzet van erkende interventies en (integrale) aanpakken' beter kan. In het GALA zijn hiervoor verschillende acties benoemd, waaronder het oormerken van middelen ten behoeve van de GGD. Een voorwaarde hierbij is dat het overhevelen van de middelen gepaard gaat met een gemeentelijke opdracht aan de GGD om de kennisfunctie te versterken. Meer specifiek gaat het over het 'onderbouwen en totstandkoming van aanpakken' in het kader van het GALA akkoord (pag. 41 GALA-akkoord). Samen met de gemeenten uit de GGD-regio Waardenland verstrekken we een opdracht aan de GGDZHZ om invulling te geven aan de versterking van de kennis- en adviesfunctie. Het doel is om te komen tot een regionaal kennisplatform, waarin de GGD een centrale rol speelt tussen andere landelijke kennisinstellingen en de gemeente.

Het doel van een regionaal kennisplatform is kennis optimaal in te zetten om de gezondheid van inwoners te beschermen en te bevorderen door efficiënter kennis te verzamelen en integreren voor de toepassing op landelijke kennis op regionale en lokale vraagstukken. Hiermee voorkomen we overlap en overvragen van individuele gemeenten en vergemakkelijken we het maken van afspraken met veelal regionaal en landelijke werkende partijen. De GGD vervult met het kennisplatform de rol van 26

schakelpunt voor gemeenten en andere lokale en regionale partijen door vragen op te halen, dit te aggregeren naar regionaal niveau en bruikbare kennis naar het lokale niveau te brengen. In aansluiting op de ontwikkeling van een landelijke kennisinfrastructuur wordt eenzelfde schakelfunctie voorzien door kennis op de halen in de regio, input te leveren voor een landelijke kennisagenda en kennis met andere regio's te delen.

b. Coördinatiekosten Regionale Preventie Infrastructuur Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorg Akkoord (IZA) geeft het ministerie van VWS via alle zorgkantoorregio's opdracht aan zorgverzekeraars, zorgverleners en gemeenten om samen een Regionale Preventie Infrastructuur te bouwen (inclusief de 5 IZA ketenaanpakken). Er is sprake van een (Regionale) Preventie Infrastructuur (RPI) als wordt voldaan aan de zes gestelde randvoorwaarden en criteria: 1. Regionale werk- en mandaatstructuur; 2. Regiobeeld gezondheidsbevordering; 3. Financiële middelen; 4. Regionale afspraken over preventie en gezondheidsbevordering, bijvoorbeeld in een regioplan of samenwerkingsagenda; 5. Uitvoering regionale preventieafspraken; 6. Monitoring. Vanaf begin 2023 verkennen de gemeenten en de GGD in Zuid-Holland Zuid samen waar de inhoud van preventie en gezondheidsbevordering over zou moeten gaan in het licht van GALA en IZA. Tijdens dat jaar maakte VWS ook stap voor stap duidelijk wat zij van gemeenten en GGD'en verwacht. De GGD Zuid Holland Zuid ziet voor zichzelf een rol voor de RPI d.m.v.: • Strategische advisering o.b.v. expertise op publieke gezondheid, vanuit een primair regionale rol; • De GGD ZHZ kan ten behoeve van de RPI voor gemeenten een coördinerende rol vervullen. Dit doen we o.a.

op basis van onze expertise in programmasturing én expertise op inhoud; • De DG&J ZHZ heeft vanuit de regionale dienst een groot netwerk, vanuit de vier bedrijfsonderdelen (GGD-ZHZ, Leerplicht en voortijdig schoolverlaten (LVS) ZHZ, Veilig Thuis ZHZ en Service Organisatie Jeugd (SOJ) ZHZ) die bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden en vergroten van ontwikkelingskansen. Er is een concept offerte opgesteld door de DG&J waarin een voorstel staat voor de inhoudelijke, domeinoverstijgende programmering van de RPI voor preventie vanuit het sociaal domein en de publieke gezondheid. Het jaar 2023 wordt gebruikt om een definitief voorstel op te stellen, waarin aan genoemde doelen gewerkt gaat worden. De focus van de RPI zal liggen op de ketenaanpakken en drie inhoudelijke thema's: 1. Programma gezonde jonge kinderen (min 10 maanden tot 12 jaar) en hun gezinnen (ouders) Onder andere de ketenaanpak KnGG en Kansrijke Start 2. Programma gezonde jongeren 12-27 jaar 3. Programma Vitaal ouder worden 40-100. Onder andere de ketenaanpak Valpreventie en Welzijn op Recept De gemeenten uit de regio Waardenland besluiten in het najaar van 2023 over hoe zij de coördinatiekosten voor de regionale aanpak willen besteden.

27

8. Monitoren en evalueren Het bouwen aan een preventie infrastructuur kost tijd en hiervoor nemen we de komende jaren de ruimte om dit als gemeente, samen met onze partners te ontwikkelen. De algehele druk op de zorg vraagt om vernieuwende denkramen en domeinoverstijgende oplossingen, zodat we toe kunnen werken naar een duurzame lokale (en regionale) preventie infrastructuur. We gaan de voortgang op onze doelen op regelmatige basis monitoren en evalueren (minimaal jaarlijks en waar nodig vaker), zodat inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo nodig kan worden bijgestuurd. We vragen dit ook van onze partners met wie we samenwerken en die in opdracht van de gemeente een uitvoerende rol hebben. De accounthouders van de gemeente zijn hiervoor het eerste aanspreekpunt. We zijn een lerende organisatie en willen vooral datgene doen wat ook daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen. We nemen ruimte om te kunnen experimenteren, inspireren en borgen. Dat betekent dat we inzetten op wat werkt, maar ook stoppen met wat niet werkt. We zetten in op goede monitoring en evaluatie. Dit is van belang voor het behouden van draagvlak voor ons beleid (evidence based werken), voor het leren en mogelijk bijsturen en ten behoeve van het vieren van grote en kleinere successen.

Lineair (in termen van oorzaak/gevolg) denken laten we los, aangezien er vaak een combinatie van factoren van invloed zijn op de vraagstukken. We kiezen voor een combinatie van ‘tellen en vertellen’. We halen zowel data op als ervaringsverhalen. Bij monitoring en evalueren hebben we aandacht voor meting van zowel proces- als effectdoelen. We maken gebruik van de reeds bestaande gezondheidsmonitors en benutten de expertise van de GGD om de ontbrekende en gewenste data toe te voegen in deze monitors of apart te laten meten in Papendrecht. Voor de 5 (regionale) ketenaanpakken komt het RIVM in 2024 met monitoringstools, zodat er regionaal en landelijk data beschikbaar komt om de effectiviteit te meten. De gemeente Papendrecht werkt actief mee aan het verzamelen van data door de diverse monitors in te vullen Hiermee dragen we bij aan de landelijke en regionale kennisdeling.

28

Bijlage 1: Data gemeente Papendrecht Er is veel data beschikbaar. Niet alle data hebben we opgenomen in dit plan. Samen met de GGD hebben we gekeken naar landelijke trends en waar Papendrecht op basis van de regionale of landelijk cijfers afwijkt van het gemiddelde. Daarnaast heeft het RIVM in kaart gebracht wat de belangrijkste gezondheidsrisico’s en impactvolle determinanten van gezondheid zijn. Deze zijn van invloed zijn op de gezondheidsbeleving van de diverse doelgroepen. Cijfers die hierop betrekking hebben zijn daarom ook meegenomen in dit overzicht. Bevolkingssamenstelling:

▪ ▪

De 'grijze' druk neem toe, op dit moment is de grijze druk 40,3% (landelijk 33,1%). 23% van de bevolking is 65+, dit stijgt naar 28% in 2050. Van deze groep is in 2050 63% 75+. Papendrecht heeft 25.797 autochtone inwoners (80,1%), 2.814 westerse migranten (8,74%) en 3.597 niet-westerse migranten (11,17%), CBS 2022.

Gezondheidscijfers Hieronder hebben we per leeftijdscategorie relevante en afwijkende gezondheidscijfers en cijfers die invloed hebben op de gezondheidsbeleving, op een rijtje gezet. De belangrijkste bronnen zijn de gezondheidsmonitoren die de GGD ZHZ elke vier jaar onder verschillende doelgroepen uitvoert. De zwarte cijfers zijn algemene cijfers of cijfers die niet afwijken van het regionale of landelijke gemiddelde (indien bekend), groene cijfers hebben een positieve afwijking van het regionale of landelijke gemiddelde, rode cijfers hebben een negatieve afwijking van het regionale of landelijke gemiddelde. Datzelfde geldt voor cijfers in de groene en rode kaders.

29

30

Voor de doelgroep 65+ is in Papendrecht in 2022 een behoeftenonderzoek uitgevoerd. Hier is extra informatie opgehaald (zie blauwe kaders).

Overige data en informatie ▪ Hulpvragen voor de jeugdzorg schommelen per jaar waarbij er meer korte hulpvragen zijn en complexe hulpvragen iets lijken af te nemen. Echter zijn de trajecten de afgelopen jaren steeds langer en duurder geworden (bron Sterk Papendrecht). In Papendrecht doet 12,8% van de kinderen en jongeren onder de 18 jaar een beroep op jeugdhulp, waarmee de gemeente boven het landelijk gemiddelde van 10,4% uitkomt. Dit lijkt af te nemen op de SOJmonitor (Specialistische Ondersteuning Jeugd). ▪ De cijfers van kinderen die nog last hebben van scheiding van de ouders liggen een stuk hoger ten opzichte van de regio. ▪ In Papendrecht zijn 2 wijken, Kraaihoek en Westpolder, die opvallen als het gaat om inwoners met een lage SES, WMO en overlastcijfers (zie kaders). ▪ In de buurten met het laagste gemiddeld inkomen is de samenstelling van de huishoudens verschillend (zie kader).

31

▪ ▪

▪

▪ ▪

In 2020 is er een tekort van 15,7 % aan mantelzorgers, dit neemt naar verwachting alleen maar toe. 1300 Meerderjarige en 400 minderjarige inwoners in Papendrecht leven in een situatie van armoede (BDO baseert deze gegevens op integraal inkomens- en vermogensonderzoek CBS). Het aantal bijstandsuitkeringen (participatiewet) (excl. 65/67+) steeg in Papendrecht van 451 (maart 2020) tot 461 (september 2023), met een piek in april 2021 (496). De huidige groei wordt nu vooral bepaald door de (hogere) instroom van statushouders. Vanuit de armoedescan van BDO (2021) komen enkele aanbevelingen naar voren. Over het algemeen zitten inwoners uit Papendrecht langer in de bijstand dan in vergelijkbare gemeenten. Om de uitstroom uit de bijstand te stimuleren is een focus op toeleiding naar werk en educatie van belang. BDO concludeert daarnaast dat Papendrecht gemiddeld meer eenoudergezinnen kent (8% versus 6,7% vergelijkbare gemeenten) Deze gezinnen zijn op het vlak van financiën vaak kwetsbaarder (BDO 2021). Met de energiecrisis (vanaf 2022) en het stijgen van de prijzen van energie en basis levensbehoeften wordt de druk op de meest kwetsbare groep nog groter. Sociale Dienst Drechtsteden doet onder inwoners met een bijstandsuitkering een standaard uitvraag over hun stappen op de participatieladder (doorlopende resultaten).

Het grootste deel van de bijstandsklanten staat laag op de participatieladder. Daarnaast zijn de belemmeringen in kaart gebracht. Zie onderstaande figuren.

32

15. coördinatefunctie regionale aanpak

14. versterking kennis- en advieswijzer

13. welzijn op recept

12. een tegen eenzaamheid

11. mantelzorg

9. OKO vroegsignalering alcohol 10. versterken sociale basis

8. leefomgeving

7. valpreventie

6. aanpak overgewicht en obesitas

5. mentale gezondheid

4. kansrijke start

3. terugdringen gezondheidsachter standen

2. BRC

1. Sportakkoord/ Vitaliteitsakkoord

Bijlage 2: Integraal overzicht SPUK-onderdelen in relatie tot de doelen

Doelen Gezond en Actief Leven Akkoord Terugdringen gezondheidsachterstanden Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis Een gezonde leefstijl Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Vitaal ouder worden Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventieinfrastructuur Doelen Hoofdlijnen Sportakkoord II Inclusie en diversiteit in de sport vergroten Sociaal veilige sport creëren Vitale sportaanbieders: vergroten van de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van het sportaanbod Vaardig in bewegen: een leven lang sporten en bewegen voor ieder kind en iedere jongere Ruimte voor sport en bewegen: een toekomstbestendige sportinfrastructruur Maatschappelijke waarde van topsport optimaliseren Doelen addendum BRC Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname) Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden) 33

Bronvermelding:

Actieplan Armoede en Schuldenproblematiek 2022-2025 Actieplan Wonen en Zorg voor senioren www.allecijfers.nl/gemeente/papendrecht/ Behoeftenonderzoek Centraal Bureau Statistiek Collegeprogramma 2022-2026 (Papendrecht) Croll, P, E, Sepo, J. van Veelen, S. Bras, C. Luijendijk & A. Mellaart (2023) Publieke gezondheid in Zuid-HollandZuid: Epidemiologische verkenningen over demografie, trends en complexiteit. Dordrecht GGD ZHZ. Data politie dashboard, registratie overlast Dashboard energiearmoede, bouwjaar woningen en aantal sociale huurwoningen Dashboard SOJ (Service Organisatie Jeugd), aantal jeugdigen jeugdzorg Dashbord RIS, betalingsachterstanden bij o.a. zorgverzekeraars, CAK, waterleveranciers e.d. GALA: Gezond en Actief Leven Akkoord, gemeenten en GGD'en, zorgverzekeraars en VWS zetten gezamenlijk in op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis. GezondIn: Een inclusief SPUK-Plan voor de lokale aanpak van gezondheidsverschillen, tekstuggesties voor gemeenten: voor een integraal plan van aanpak, Pharos, Platform31, Utrecht april 2023.

https://www.eentegeneenzaamheid.nl/over-eenzaamheid/over-eenzaamheid/ https://www.hoegezondiszhz.nl/dashboard/dashboard/verdiepende-rapportages-gezondheidsmonitors - Factsheet angst en depressie 18- tot en met 34-jarigen Zuid-Holland-Zuid - Factsheet eenzaamheid 18 jaar en ouder Zuid-Holland-Zuid https://www.veiligheid.nl/kennisaanbod/infographic-valongevallen-65-plussers-2021 Inhoudelijke jaarverantwoording 2022 Sterk Papendrecht Integraal Zorgakkoord: "Samen werken aan gezonde zorg" Kerncijfers Papendrecht, maatschappelijke waarde van sport en bewegen, Kenniscentrum Sport en Bewegen, Utrecht, oktober 2022 https://mijnpositievegezondheid.nl/ Nota lokaal gezondheidsbeleid 2020-2023 Pharos, infographic samenhang armoede, schulden en gezondheid, 2021. Rapportage Senioren in Papendrecht SDD Vitaliteitsakkoord 2.0, herijking, Papendrecht, versie juni 2023 www.hoegezondiszhz.nl

34