D02. 20211115 RIB plan van aanpak GALA Papendrecht.pdf

Aan de gemeenteraad datum behandeld door ons kenmerk onderwerp

14 november 2023 R. Kok 2023-0159997 Plan van aanpak Gezond en Actief leven in de gemeente Papendrecht

Uitvoerings ag Geachte heer, mevrouw, Met deze brief bieden wij u het plan van aanpak "Gezond en Actief Leven in de gemeente Papendrecht" ter kennisname aan. Plan van aanpak voorwaarde vooruitkering brede SPUK 2024-2026 Op 28 maart 2023 heeft ons college besloten een aanvraag in te dienen voor de specifieke uitkering voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 ("brede SPUK"). Deze is toegekend, maar een voorwaarde voor de uitkering over de jaren 2024 tot en met 2026 is dat gemeenten een integraal plan van aanpak indienen. We hebben dit plan ingediend, en zonder opmerkingen een positief advies ontvangen op ons plan van aanpak. Dit betekent dat we ook de middelen over de komende jaren gaan ontvangen, en we verder aan de slag kunnen met de uitvoering van het plan. Inhoud plan van aanpak In hoofdstuk 2 wordt beschreven waarom een integrale aanpak van belang is. Hoofdstuk 3 geeft aan waar de gemeente Papendrecht staat ten opzichte van de belangrijkste genoemde gezondheidsvraagstukken in het GALA en geeft aan wat de belangrijkste vraagstukken in de gemeente Papendrecht zijn als we dit vergelijken met de regionale en landelijke cijfers. In hoofdstuk 4 beschrijven we onze ambities en het toekomstbeeld zoals we deze voor ons zien voor 2040.

In hoofdstuk 5 beschrijven we onze visie op onze lokale aanpak op preventie en het terugdringen van gezondheidsverschillen aan de hand van 4 leidende principes. In hoofdstuk 6 worden per GALAdoelstelling op hoofdlijnen de belangrijkste stappen aangegeven die we als gemeente gaan zetten om aan onze ambities te werken. In hoofdstuk 7 beschrijven we de ondersteunende onderdelen zoals de kennisfunctie van de GGD en de samenwerking met andere gemeenten in de regio om te komen tot een regionale preventie infrastructuur. Hoofdstuk 8 gaat tenslotte in op de evaluatie en monitoring van de doelen in dit Gezond en Actief leven Akkoord. Wij zullen u van de voortgang van het plan van aanpak jaarlijks op de hoogte houden. Bijlage: Plan van aanpak Gezond en Actief leven in de gemeente Papendrecht

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,

J.M. Ansems

M.J.M. van Driel

GEZOND EN ACTIEF LEVEN IN DE GEMEENTE PAPENDRECHT Integraal samenwerken aan een gezonde gemeente, aanpak voor een integraal preventie- en gezondheidsbeleid 2023-2026

Naam gemeente: Papendrecht Verantwoordelijk wethouder: AJ. Kosten Datum van insturen: 28 september 2023 Contactpersoon voor aanvullende informatie: E-mailadres: r.kok@papendrecht.nl Telefoonnummer: 06-40766690

1

Inhoudsopgave: Begrippenlijst 1. Inleiding 2. Belang van een integraal plan voor preventie en gezondheid a. het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk b. integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons preventie- en gezondheidsbeleid 3. Waar staat de gemeente, de huidige situatie a. Huidige beleid en programma’s b. Onze belangrijkste opgaven Te weinig inwoners voldoen in de gehele linie aan de beweeglijnen Steeds groter wordende groep senioren Toename eenzaamheid Druk op mentale gezondheid vnl. onder jongeren 12-27 Toename overgewicht en obesitas Concentratie van (verhoogd risico op) gezondheidsverschillen in met name Kraaihoek & Westpolder 4. Ambities en toekomstbeeld 2040 (GALA-doelen) A. Terugdringen gezondheidsachterstanden B. Een fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten C. Het versterken van (de verbinding) met de sociale basis D. Een gezonde leefstijl E. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid F. Vitaal ouder worden 5. Onze visie op onze lokale aanpak op preventie en het terugdringen van gezondheidsachterstanden. 6. Doelen en resultaten 2023-2026 A. Terugdringen gezondheidsachterstanden Integrale wijkaanpak voor terugdringen gezondheidsachterstanden B. Een fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten C. Het versterken van (de verbinding) met de sociale basis D.

Een gezonde leefstijl E. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid F. Vitaal ouder worden G. Integraliteit tussen de diverse doelen en SPUK-onderdelen 7. Ondersteunende onderdelen: Versterking kennis- en adviesfunctie GGD en Coördinatiekosten regionale aanpak preventie Versterking kennis- en adviesfunctie GGD Coördinatiekosten Regionale Preventie Infrastructuur 8. Monitoring en evaluatie Bijlage 1: Data gemeente Papendrecht Bijlage 2: Integraal overzicht SPUK-onderdelen in relatie tot de doelen Bronvermelding

3 4 4 4 5 6 6 7 7 8 8 9 9 9 10 10 10 11 11 11 11 11 12 13 13 16 17 19 21 23 26 26 26 27 28 29 33 34

2

Begrippenlijst Buurt of Wijk: Doorgaans representeert een 'wijk' een administratieve afbakening, terwijl 'de buurt' verwijst naar de woonomgeving die bewoners beleven (wijkwijzer.org). Eenzaamheid: Volgens Prof. Jenny de Jong-Gierveld (Emeritis hoogleraar sociologie VU met specialisatie vergrijzing en eenzaamheid) is eenzaamheid “het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen.” Gezondheidsvaardigheden: vaardigheden van mensen om informatie over de gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen (Pharos). Impactvolle determinanten van gezondheid: alle factoren die van invloed zijn op de volksgezondheid. Het gaat zowel om de risicofactoren voor ongezondheid als om de factoren die gezondheid positief beïnvloeden (RIVM). Integrale wijkaanpak: meerdere opgaven in het gebied worden in samenhang aangepakt; organisaties als woningcorporaties, onderwijs, politie, justitie, zorg- en welzijnsorganisaties opereren niet los van elkaar, maar werken nauw samen. Maar het gaat er niet om dat iedereen erbij wordt betrokken of dat alles met elkaar wordt verbonden.

Het gaat er vooral om dat betrokken partijen hun eigen taak zo goed mogelijk uitvoeren, dat ze weten wat anderen doen, elkaar respecteren en daar waar nodig onderling afstemming organiseren (wijkwijzer.org). Kwetsbare wijken of buurten: wijken of buurten waar veel problemen zijn rond wonen, werken, integratie en veiligheid (Rijksoverheid). Participatieladder: een meetinstrument waarmee je meet in hoeverre iemand participeert in de samenleving. De ladder is onderverdeeld in zes treden: van sociaal geïsoleerd tot werkend zonder ondersteuning. Positieve gezondheid: We vinden vooral een betekenisvol leven belangrijk, we willen mee kunnen doen en ons energiek voelen. Dat blijkt uit onderzoek van arts, onderzoeker en grondlegger van Positieve Gezondheid, Machteld Huber. Het gaat niet alleen om lichamelijke gezondheid, maar over wat ons veerkracht geeft. En dat is per persoon verschillend. Daarom focust Positieve Gezondheid niet op ziekte, maar op wat voor ons belangrijk is. Positieve Gezondheid omvat zes dimensies die zichtbaar zijn gemaakt in een spinnenwebmodel.

De zes dimensies van Positieve Gezondheid zijn: • Lichaamsfuncties – Ik voel me gezond en fit • Mentaal welbevinden – Ik voel me vrolijk • Zingeving – Ik heb vertrouwen in mijn eigen toekomst • Kwaliteit van leven – Ik geniet van mijn leven • Meedoen – Ik heb goed contact met andere mensen • Dagelijks leven – Ik kan goed voor mezelf zorgen SES: Staat voor de sociaal economische positie (status) van mensen op de maatschappelijke ladder. Die positie ontstaat uit een combinatie van (1) materiële omstandigheden; (2) vaardigheden, capaciteiten en kennis; en (3) het sociale netwerk en de status en macht van mensen in dat netwerk. SES kan niet op een directe manier gemeten worden. Wel kan SES wel bij benadering gemeten worden met indicatoren inkomen, opleidingsniveau en beroepsstatus (Kompas Volksgezondheid). SROI: Verhoudingsgetal tussen kosten en opbrengsten. Het geeft aan hoeveel hoger de maatschappelijke opbrengsten zijn dan de kosten. Deze cijfers zijn berekend door Rebel en Mulier instituut. Lees het artikel ‘investeren in sport en bewegen heeft maatschappelijke meerwaarde’ voor de toelichting SROI van sport en bewegen. 3

1. Inleiding De vraag naar zorg in Nederland groeit en de zorgkosten stijgen en dit neemt in de toekomst alleen nog maar toe. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een landelijk akkoord waarin de rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare gezonde mensen, die leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Door preventie naar de voorkant te halen, bespaar je op de langere termijn zorgkosten. Aan het GALA is de brede SPUK/GALA verbonden, waarin per gemeente financiële middelen (in eerste instantie voor 2023-2026) beschikbaar worden gesteld, die worden ingezet op het ontwikkelen van een samenhangende lokale aanpak op het gebied van gezondheid, sport en bewegen en sociale basis. Dit is in lijn met het collegeprogramma in Papendrecht: “De maatschappelijke opgave is onze sociale basisinfrastructuur zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk uit te breiden, de kosten beheersbaar te houden en Papendrecht leefbaar te houden. Dat is een verantwoordelijkheid voor alle inwoners van Papendrecht. De gemeente streeft naar een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht, waarin mensen zorgen voor zichzelf en voor elkaar.

Ze stimuleert en faciliteert de zelf- en samenredzaamheid van inwoners en zorgt daarnaast voor passende ondersteuning, zodat zoveel mogelijk mensen zelfstandig kunnen wonen en meedoen aan de samenleving. Wij kiezen daarbij voor een meer integrale wijkaanpak waarin wij samen met inwoners verbetering doorvoeren”

Dit plan van aanpak dient bij de VNG te worden aangeboden om aan te geven hoe de Gemeente Papendrecht de doelstellingen van het landelijke GALA-akkoord, samen met haar partners en inwoners, door een integrale aanpak wil bewerkstelligen. In hoofdstuk 2 wordt beschreven waarom het belangrijk een integrale aanpak van belang is. Hoofdstuk 3 geeft aan waar de gemeente Papendrecht staat ten opzichte van de belangrijkste genoemde gezondheidsvraagstukken in het GALA en geeft aan wat de belangrijkste vraagstukken in de gemeente Papendrecht zijn als we dit vergelijken met de regionale en landelijke cijfers. In hoofdstuk 4 beschrijven we onze ambities en het toekomstbeeld zoals we deze voor ons zien voor 2040. In hoofdstuk 5 beschrijven we onze visie op onze lokale aanpak op preventie en het terugdringen van gezondheidsverschillen aan de hand van 4 leidende principes. In hoofdstuk 6 worden per GALA-doelstelling op hoofdlijnen de belangrijkste stappen aangegeven die we als gemeente gaan zetten om aan onze ambities te werken. In hoofdstuk 7 beschrijven we de ondersteunende onderdelen zoals de kennisfunctie van de GGD en de samenwerking met andere gemeenten in de regio om te komen tot een regionale preventie infrastructuur. Hoofdstuk 8 gaat tenslotte in op de evaluatie en monitoring van de doelen in dit Gezond en Actief leven Akkoord.

2. Belang van een integraal plan voor preventie en gezondheid a. Het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk Uit eerder onderzoek is gebleken dat inkomen en opleidingsniveau sterke determinanten zijn voor een verschil in gezondheid. Mensen met een hoog inkomen en een hoog opleidingsniveau leven gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar zij leven ook nog eens vijftien jaar langer in goede gezondheid. Gezondheidsbeleving, armoede en meedoen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Gezondheidsverschillen ontstaan niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaaleconomische factoren zoals voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen participeren in de samenleving, het beschikken over een sociaal netwerk, een prettige fysieke leefomgeving en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning, spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Samenhang in aanpak is dus van cruciaal belang. 4

Sociaaleconomische problemen die langdurig aanhouden (kunnen) leiden tot intergenerationele gezondheidsproblemen. Hiermee bedoelen we dat sociaaleconomische problemen en de daarmee verweven gezondheidsachterstanden aan de volgende generatie worden doorgegeven. In kwetsbare wijken/buurten hebben inwoners vaak te maken met een stapeling van problemen. Denk hierbij aan financiële zorgen, werkloosheid, laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden. Tegelijkertijd spelen er ook problemen op buurtniveau zoals onveiligheid, geluidsoverlast en slecht onderhouden woningen en openbare ruimte. Deze factoren in de sociale en fysieke leefomgeving dragen bij aan het ontstaan van chronische stress. Stress is een belangrijke oorzaak voor ongezondheid en een verminderd vermogen om eigen regie te voeren. b. Integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons preventie- en gezondheidsbeleid Met dit integrale plan van aanpak Gezond en Actief Leven in Papendrecht (inclusief het Vitaliteitsakkoord) geven we richting aan doelen gericht op gezondheidsbevordering van vooral onze inwoners in een (sociaaleconomische) kwetsbare positie over alle gemeentelijke beleidsterreinen heen.

Voor het ontwikkelen van integraal beleid is het noodzakelijk dat verschillende organisaties uit het sociaal, zorg en maatschappelijk domein, zowel op lokaal als regionaal niveau, samen werken aan preventie en gezondheid. Onderstaande afbeelding geeft een korte samenvatting van de kenmerken van deze integrale Bron: GezondIn, Utrecht april 2023 aanpak.

Binnen Papendrecht gebeurt binnen de diverse programma’s al heel veel dat raakt aan preventie en gezondheid. We vragen binnen alle domeinen dat er in het beleid, uitvoering en werkwijze meer aandacht is voor het effect op gezondheidsverschillen en de integrale samenhang in uitvoering van dit beleid. Daarbij is het streven dat er wordt benoemd hoe verschillende domeinen bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsverschillen. Bijvoorbeeld door zich te richten op differentiatie, (gezondheids-)vaardigheden en toegang van diensten (health quality in all policies). Zo ontstaat er een veel meer integraal preventief beleid in onze gemeente. Door op onderdelen, waar dat meerwaarde heeft, over de gemeentelijke grenzen heen te werken, ontstaat ook een regionaal meer 5

integrale preventieve aanpak, waaraan we samen met de andere gemeenten uit de regio Waardenland aan gaan werken. Vanuit het GALA en het Integrale Zorg Akkoord (IZA) is het bouwen aan een Regionale Preventie Infrastructuur (RPI) een opdracht vanuit het Ministerie van VWS aan zorgverzekeraars, zorgverleners en gemeenten.

3. Waar staat de gemeente, de huidige situatie In dit hoofdstuk schetsen we hoe gemeente Papendrecht er nu voorstaat, zodat we op basis hiervan focus kunnen aanbrengen in de doelen in het plan van aanpak. a. Huidige beleid en programma’s De gemeente Papendrecht is al volop bezig met preventie en gezondheid. Dit doen we met vele partners in het werkveld. Het Kompas Sociaal Domein geeft een duidelijke koers aan voor het bouwen van het sociaal domein in 2021-2024 door 4 ingezette ontwikkelingslijnen: 1. Intensivering transformatie binnen het sociaal domein met daarin de doelen, zorgzame samenleving, passende en individuele zorg en ondersteuning en mogelijkheden netwerk, minder complex en financieel houdbaar stelsel. 2. Doorbouwen op een stevige sociale basis, zelfredzaamheid bevorderen met een vangnet waar dit nodig is. 3. Preventief werken op het gebied van positieve gezondheid, bevorderen sociale cohesie en verminderen eenzaamheid en ondersteunen vrijwilligers en mantelzorgers. 4. Iedereen kan meedoen, met name focus op ouderen, statushouders, armoedebestrijding en schuldenaanpak. Daarnaast zijn er al diverse beleidsnotities, actieprogramma’s en werkgroepen op verschillende onderdelen of zijn deze volop in ontwikkeling. • •

• • • • • • • • •

Nota en het uitvoeringsplan gezondheidsbeleid 2020-2023 Vitaliteitsakkoord (integraal sport- en preventieakkoord), met aandacht voor het bevorderen van sporten en bewegen onder inwoners (specifiek ouderen, jongeren 12-18 en personen met een lage Sociaal Economische Status/Positie (SES), het bevorderen van een gezonde leefstijl, het verminderen middelengebruik (o.a. Gezonde School aanpak) en het zorgen voor een inclusieve samenleving met als doel dat iedereen kan participeren. Actieplan armoede & schuldenproblematiek Werkgroep eenzaamheid (en meerjaren actieplan eenzaamheid in de maak) Routekaart jeugd (in ontwikkeling), voor een betere afstemming in en sturing op de jeugdzorg. Visie wonen en zorg senioren (WOZO) (eind 2023 in de gemeenteraad) Integrale wijkaanpak gericht op veiligheid en sociale leefbaarheid (eind september in de gemeenteraad) Hitteplan (nog te ontwikkelen) Mobiliteitsplan, waarin meer ruimte voor wandelen en fietsen is meegenomen Omgevingsvisie (in ontwikkeling) Cultuurplatform

Veel programma’s hebben overlappende thema’s. We werken al veel onderling samen en stemmen af doordat er in de diverse programma’s vertegenwoordiging van verschillende partijen aanwezig is. Met dit plan van aanpak kunnen we verdere stappen maken in de integratie van doelen, middelen en effectiviteit van onze inzet.

6

b. Onze belangrijkste opgaven In samenwerking met de GGD en lokale partners hebben we vanuit de data onderzocht op welke thema’s we gelijke kansen op gezondheid kunnen bevorderen en waar de grootste gezondheidswinst op de lange termijn kan worden behaald. Dit als er een integrale aanpak wordt ontwikkeld met preventief beleid en preventieve maatregelen. Hierbij keken we naar de belangrijkste gezondheidsrisico’s (zie blauwe kader) en impactvolle gezondheidsdeterminanten voor de betreffende doelgroepen. Onderstaand plaatje geeft weer dat gezondheid een complex begrip is en dat er heel veel verschillende determinanten/factoren invloed hebben op de gezondheid van inwoners. De meest relevante cijfers zijn opgenomen in bijlage 1.

Bron: RIVM Impactvolle determinanten van gezondheid 2022

Te weinig inwoners voldoen in de gehele linie aan de beweegrichtlijnen In Papendrecht zitten we qua bewegingscijfers ruim onder de landelijk norm en regionale norm (zie data in bijlage 2). Door het Kenniscentrum Sport en Bewegen is uitgerekend dat de SROI (Social Return On Investment) voor de gemeente Papendrecht € 2.824.920 zijn, dit is de opbrengst als 10% van de inwoners meer gaat bewegen. Dit zijn de maatschappelijke opbrengsten over de hele levensloop van deze groep (indicatief). Het vitaliteitsakkoord heeft als belangrijkste doelstelling om sport en bewegen voor iedereen in Papendrecht toegankelijk te maken. Meer mensen stimuleren we om wekelijks te gaan sporten en bewegen, zodat er in de toekomst meer mensen voldoen aan de beweegrichtlijnen.

7

Steeds groter wordende groep senioren Papendrecht vergrijst. De uitdaging voor de komende jaren is om hulp en ondersteuning in stand te houden om de meest kwetsbare ouderen in onze gemeente te kunnen blijven ondersteunen. Komende jaren kijken we daarom goed naar het verbeteren en verstevigen van onze stevige basis aan algemene voorzieningen. Zodat hulp en ondersteuning in stand blijft voor iedereen die dat nodig heeft en de meerkosten van de groeiende vraag als gevolg van vergrijzing en andere ontwikkelingen beheersbaar blijven. Vanuit landelijk en lokaal onderzoek zijn er aangrijpingspunten: ▪ Jaarlijks belanden veel ouderen op de Spoedeisende hulp na een valongeval. De gevolgen van een val zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als maatschappelijke zorgkosten. Een valongeval heeft veel impact op de zelfredzaamheid van ouderen, het langer thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. Naar schatting behoren momenteel z’n 2.500 inwoners tot de doelgroep met een verhoogd valrisico (cijfers 2021, www.veiligheid.nl). Als het gaat om het valrisico, dan nemen bij ongewijzigd beleid de zorgkosten door vallen toe tot € 4,9 miljoen in 2035 (in 2020 is dit € 2,7 miljoen). ▪ Inzet op bewustwording op het thema vanaf het moment van de pensioenleeftijd. Daarnaast is voeding ook een belangrijk onderdeel in het kader van onder- en overgewicht. ▪ Informatievoorziening verbeteren.

▪ Er is veel beweegaanbod voor senioren (Beweegwijzer 60+ actief), echter het aanbod is versnipperd en onvindbaar, daarnaast zijn taal, laaggeletterdheid en digibeet zijn oorzaken voor onvindbaarheid. Daarnaast is de wens om het aanbod meer afstemmen op de wensen/doelgroep door meer differentiatie. Ook de professionals zijn niet altijd op de hoogte van het bestaande aanbod om goed te kunnen doorverwijzen. ▪ Preventieve (integrale) aanpak versterken, de aanpak is nu incidenteel. Verminderen van de van belemmeringen om te bewegen (lichamelijke beperkingen, plezier, tijdgebrek, kosten, onbekendheid, digitale vaardigheid). ▪ Activiteiten dichterbij de woon- en leefomgeving halen. ▪ In een recente WMO-bijeenkomst is een grote zorg van ouderen ‘het omzien naar elkaar’ en de basisvoorzieningen (Wijkhopper en huishoudelijke ondersteuning). De belangrijkste impactvolle gezondheidsdeterminanten voor de doelgroep 65+: Psychische gezondheid (stress, angst/depressie, vitaliteit, regie over eigen leven, eenzaamheid) Lichamelijke gezondheid (lichamelijke beperkingen, mobiliteit, gehoor, visus). Beweging Toename eenzaamheid Vanuit onderzoek door de GGD onder inwoners van 18+ blijkt dat het gevoel van eenzaamheid de afgelopen jaren is gegroeid (mede door Corona) en dat er bepaalde omstandigheden zijn die de kans op eenzaamheid vergroten. Ook nam de participatiegraad sinds Corona af.

Daarnaast is er samenhang tussen eenzaamheid en psychische gezondheid. Dit hangt samen met een verhoogd risico op een angststoornis of Figuur 1: Factsheet eenzaamheid 18 jaar en ouder Zuid-Holland Zuid (GGD) depressie (zie oranje kader). De meest kwetsbare groepen zijn sinds Corona nog kwetsbaarder geworden en komen daar moeilijker zelf uit. Ook in Papendrecht zien we regelmatige gevoelens van eenzaamheid, zowel onder jeugd 12-18 (40% voelt zich wel eens eenzaam) als onder senioren (49%, waarvan 10% ernstig eenzaam). Vanuit het behoeftenonderzoek ouderen zien we veel aanbod en initiatieven om eenzaamheid tegen te gaan, echter zien professionals veel onbekendheid met het ‘versnipperde’ aanbod, doordat de informatie alleen of vooral online beschikbaar is. Daarnaast hebben mensen met bepaalde persoonlijke eigenschappen zoals gebrek aan sociale vaardigheden, negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, gevoelens van sociale angst en/of introversie een grotere kans op eenzaamheid. 8

Druk op mentale gezondheid vnl. onder jongeren 12-27 Zoals hiervoor al werd aangegeven, hebben gevoelens van eenzaamheid een verhoogd risico op een angststoornis en depressie. De coronacrisis lijkt hierin een versterkende factor te zijn geweest. Vanuit de landelijke cijfers (GGD) blijkt ook dat er nog steeds een toename is van depressie en somberheid onder leerlingen op scholen, de professionals van Sterk Papendrecht1 herkennen dit. Vooral op de VO-scholen blijkt dit ook vanuit de zorgoverleggen op deze scholen. Van de 13- en 15jarigen vindt 15% het vreselijk op school. In Papendrecht zien we daarnaast hogere scheidingscijfers en dat meer meldingen van kindermishandeling zijn. Het is niet duidelijk waardoor dit komt en of dit een positieve of negatieve ontwikkeling is. Het zou bijvoorbeeld ook kunnen gaan om een afnemende problematiek/unieke jeugdigen, maar een hoge meldingsbereidheid. Wel is onderzocht dat de combinatie van schulden en stress (o.a. zorgen om rond te kunnen komen) een versterkende voorspeller blijkt te zijn van kindermishandeling (GGD) en een lagere leerprestatie op school (NOS). Bij jongeren van 13 en 15 jaar zijn belangrijke determinanten, die invloed hebben op de ervaren gezondheid: de mentale gezondheid (25% ervaart psychische klachten) en middelengebruik, seksuele gezondheid en spijbelen (als indicator).

Ook de groep jongvolwassenen is een risicogroep (zie figuur 2). Figuur 2: Factsheet angst en depressie 18- t/m 34-jarigen Zuid-Holland Zuid (GGD)

Toename overgewicht en obesitas

Als we kijken naar de cijfers dan zien we dat onze inwoners op alle fronten boven het regionaal gemiddelde scoren op matig of ernstig overgewicht. Dit is het meest zichtbaar bij kinderen, jongeren en senioren. Er zijn verschillende factoren die het risico op overgewicht en obesitas verhogen (zie oranje kader). Op dit moment heeft Papendrecht geen structurele aanpak om overgewicht tegen te gaan.

Figuur 3: Factsheet obesitas bij inwoners Zuid-Holland Zuid 18+ (GGD)

Concentratie van (verhoogd risico op) gezondheidsverschillen in vooral buurten in Kraaihoek & Westpolder In een aantal wijken/buurten hebben inwoners vaak te maken met een stapeling van problemen. Denk aan financiële zorgen, werkloosheid, laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden. Tegelijkertijd spelen er problemen op buurtniveau, zoals onveiligheid, geluidsoverlast en slecht onderhouden woningen en openbare ruimte. Deze factoren in de sociale en fysieke omgeving dragen bij aan het ontstaan van chronische stress. Stress is een belangrijke oorzaak voor ongezondheid en een verminderd vermogen om eigen regie te voeren. We zien in onze gemeente gezondheidsverschillen tussen wijken/buurten, maar ook tussen verschillende groepen inwoners. Vanuit de Sociale Dienst Drechtstreden (SDD) wordt geconstateerd dat er de laatste tijd een grote instroom van statushouders is, zij geven aan dat er onder statushouders een hoger risico bestaat op bestaanszekerheidsproblematiek. In een aantal buurten in de wijken Kraaihoek en Westpolder zien we veel inwoners in een lage economische positie, een groter

1

Inhoudelijke jaarverantwoording 2022 Sterk Papendrecht

9

percentage inwoners met een niet-westerse achtergrond, meer aanvragen vanuit de WMO, meer overlastmeldingen en meer inwoners met schulden. Ook in bepaalde levensfasen manifesteren deze verschillen zich en is de bevolkingssamenstelling per buurt verschillend. Dit betekent dat een gedifferentieerde aanpak noodzakelijk is. Maatwerk per wijk of buurt in plaats van generieke voorliggende voorzieningen. We gaan in januari 2024 starten met de Integrale wijkaanpak als onderdeel van het Integraal veiligheidsplan en het Project Zorgzame buurt van Woonkracht 10 in de wijk Kraaihoek, waar de gemeente en meerdere zorgpartijen aan meewerken.

4. Ambities en toekomstbeeld 2040 (GALA-doelen) Vanuit onze belangrijkste opgaven, formuleerden we met beleidsmedewerkers uit verschillende domeinen en diverse partners onze ambities voor de langere termijn. Dit deden we aan de hand van de 6 landelijke GALA-doelen zoals ze zijn voorgeschreven door de VNG. Door de doelen als vertrekpunt te nemen en niet de ‘losse’ opgaven, kijken we naar integrale oplossingen.

10

5. Onze visie op onze lokale aanpak op preventie en het terugdringen van gezondheidsverschillen. Als we kijken naar onze lokale uitdagingen en ambities, dan doen we al heel veel in Papendrecht en complementeren veel programma’s elkaar. Het oplossen van gezondheidsverschillen en toewerken naar een gezondere leefstijl is een complexe opgave. Veel factoren hebben met elkaar te maken en beïnvloeden elkaar. Deze complexiteit vraagt wat van de manier waarop wij als gemeentebeleid ontwikkelen en uitvoeren. In onze aanpak hebben we de volgende leidende principes geformuleerd: 1. We benaderen gezondheid breed, positief en stellen inwoners centraal. Gezondheid is meer dan alleen leefstijl. We kennen de achterliggende oorzaken van ongezondheid en sturen op verbetering van deze dieperliggende oorzaken. Hierin staan de inwoners centraal en helpt het model ‘Positieve gezondheid’ ons om breder het gesprek aan te gaan. We werken vanuit de hele organisatie aan maatwerk met en voor de mensen om wie het gaat. We betrekken inwoners bij het maken van nieuw beleid of nieuwe aanpakken.

11

2. Er is meer samenhang en samenwerking tussen de diverse domeinen, beleidsprogramma’s en interventies (van ons en onze partners), lokaal en regionaal. We kijken naar kansen voor integratie van aanpak en middelen. Daarnaast is het nodig om te differentiëren in onze aanpak om zo veel mogelijk om aan te sluiten bij de situationele omstandigheden en leefwereld van mensen om wie het gaat. Dat doen we op het niveau van wijk en buurt. We kijken ook naar de verschillende levensfasen en life-events en welke kansen we daarbij kunnen benutten. 3. We zetten erop in dat al onze inwoners gelijke kansen hebben op een goede gezondheid, zowel mentaal als fysiek. We investeren ongelijk om gelijke kansen op gezondheid te bevorderen. Ongelijke investering in mensen en buurten draagt bij aan het versterken van talenten en verbeteren van leefbaarheid in gezinnen, wijken en buurten met inwoners bij wie de grootste (gezondheids-)winst te behalen is. 4. We nemen ruimte om te kunnen experimenteren, inspireren en borgen. Het tegengaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen vergt een lange adem. Resultaat, effectiviteitsmeting en duurzaamheid van ons beleid en interventies vinden we belangrijk. Hierbij gebruiken we data en kwalitatieve informatie om te sturen op onze doelen en daarom monitoren en evalueren jaarlijks onze voortgang, samen met onze partners.

6. Doelen en resultaten 2023-2026 Het behalen van preventieve gezondheidsresultaten vraagt, zoals eerder gezegd, een lange adem. Daarnaast is er al veel beleid, wetgeving en plannen die elkaar aanvullen. In 2023 en 2024 willen we als gemeente de tijd nemen om gedegen keuzes te maken en toewerken naar meer integraliteit in bestaand beleid en programma’s waar de overkoepelende ambities uit dit plan van aanpak aan worden verbonden. Het plan van aanpak is daarmee niet een doel op zich, maar een instrument om tot een samenhangende aanpak voor preventie en gezondheidsdoelen te komen. Naast het behalen van meer samenhang en afstemming kunnen we met de beschikbare Brede SPUK/GALA-middelen een aantal bestaande activiteiten versterken en een aantal, reeds gewenste, activiteiten opstarten. In dit plan van aanpak stellen we resultaatdoelen op de lange(re) termijn op en procesdoelen (fasering) op de korte termijn. Per GALA-doel starten we met het totale plaatje van ambities, gewenste resultaten (paarse kaders), bestaande activiteiten (groene kaders), nieuwe of gewenste activiteiten (geel) en verbinding met andere programma’s (grijze kaders). De doelen en de fasering in dit plan formuleren we op hoofdlijnen om te komen tot een goede lokale (en ook regionale) preventie infrastructuur. Het is een richtinggevend plan waarin meerdere 12

afhankelijkheden zijn en waarin we kunnen bijsturen op o.a.: - Onderlinge samenhang en afstemming zowel binnen de gemeente en met partners lokaal en regionaal en het maken van goed afspraken hierover - Afstemming van prioriteiten en aansluiten bij de praktijk - Behoeften inbreng van inwoners, waarbij we per onderdeel kijken op welke wijze we deze het beste kunnen betrekken, bijvoorbeeld als samenwerkingspartner, betrokkene, ervaringsdeskundige - Gedegen keuzes maken t.a.v. in te zetten en lopende interventies - De beschikbare capaciteit en middelen bij zowel beleidsmedewerkers als bij onze partners - Kijken wat echt werkt en wat niet werkt A. Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) Het terugdringen van gezondheidsachterstanden is, zoals eerder in het stuk al aangegeven, een complex vraagstuk doordat verschillende onderdelen met elkaar zijn verweven. In de doelen (paarse kaders) gaan we daarom werken aan meer integraliteit, zodat aanpakken meer op elkaar aansluiten. Extra inzet is op jeugd, zodat we toewerken naar een gezonde generatie in 2040. Daarnaast staat in onze werkwijze en die van onze partners positieve gezondheid in het gesprek centraal.

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

Integrale wijkaanpak voor terugdringen gezondheidsachterstanden Voor Papendrecht is de wijkgerichte aanpak een nieuwe manier om naar complexe problematieken te kijken. Bij gezondheidsverschillen gaat het vaak over sociaaleconomische en etnische verschillen in gezondheid (zie figuur 4). In de beoogde wijkaanpak wordt integraal gekeken naar veiligheid, de sociale structuur, kwaliteit woningen. Daarnaast sluit dit aan op andere behoeften en wensen in de wijk o.a. meer participatie en sociale samenhang door o.a. sport, bewegen en culturele activiteiten.

Figuur 4: samenhang armoede, schulden en gezondheid 13

Naast deze wijkgerichte aanpak starten we met een aantal programma’s die een wat bredere focus hebben en waarin zeker aansluiting wordt gezocht met de wijkgerichte aanpak. Globaal zien we de volgende fasering om ervoor te zorgen dat er meer integraliteit komt onze aanpak om gezondheidsverschillen terug te dringen. 2023/2024 • Beleid formuleren op veiligheid en leefbaarheid in de wijk en het maken van een plan van aanpak voor de integrale wijkaanpak vanuit het Integraal Veiligheidsplan met als voorstel te starten in de wijk Kraaihoek. In 2024 programmatisch aan de gang met onze partners in de gekozen wijk. • In kaart brengen (met de inwoners) wat de belemmerende factoren zijn voor inwoners met lage SES en migratieachtergrond om te gaan sporten en bewegen in de buitenruimte en de behoeften in kaart brengen. • Werken aan meer afstemming en integraliteit tussen de verschillende plannen en beleidsterreinen. Bewustwording op het integreren van gezondheidsbevordering ook in deze domeinen. • Afstemmen van de mix van interventies en programma’s die aansluiten bij de behoefte van de inwoners. Dit doen we samen met onze partners. • We starten met het programma Kansrijke Start en Nu niet Zwanger. Aanstellen externe regisseur op deze programma's (vanuit samenwerking met omliggende gemeenten), samenstellen van lokale coalities en het opstellen van de werkagenda en meerjarenplanning in 2023.

In 2024 investeren we in een structurele en duurzame basis voor beide coalities, lokaal en regionaal en bepalen we korte en lange termijn doelen. Hierbij is specifieke aandacht voor: bestaanszekerheid, een veerkrachtig opvoed- en opgroeiklimaat en wijkgerichte aanpakken. Daarnaast bouwen we aan een infrastructuur met ouderbetrokkenheid, ervaringsdeskundigen en community building. • Starten met JOGG-aanpak, aanstellen JOGG-regisseur in 2023. Opstellen plan van aanpak en starten met uitvoering van de activiteiten. • Monitoren, evalueren en (eventueel) bijsturen van de gemaakte keuzes. 2025/2026 • Uitvoering van de activiteitenplannen JOGG, Kansrijke Start, Nu niet Zwanger, Vitaliteitsakkoord • Monitoren, evalueren en (eventueel) bijsturen van de gemaakte keuzes. • Werken aan verbetering van de samenwerking (intern, met partners en inwoners) aan sociale netwerkvorming en Domeinoverstijgend anticiperen op knelpunten. • Verbinden van verschillende programma’s met elkaar, lokaal en regionaal (ook Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI), Welzijn op Recept, Kind naar Gezond Gewicht (KnGG), Kansrijke Start) zodat er een samenhangend geheel ontstaat. • We werken toe naar een samenhangende preventieve infrastructuur (aan de achterkant) waarin de informele, preventieve activiteiten en formele zorg beter op elkaar zijn afgestemd in de wijk Kraaihoek.

Werkende elementen kunnen we uitbreiden naar andere wijken (o.a. Westpolder). • Toewerken naar een (regionaal) leefstijlloket waar iedereen met hulpvragen terecht kan (voorkant) en op de juiste manier wordt verwezen (welzijn en zorg).

14

Activiteiten/interventies die we beogen in te zetten voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden Activiteit/interventie

Omschrijving

Integrale wijkaanpak

Ontwikkelen van een integrale aanpak voor veiligheid en leefbaarheid in de wijk. Uitvoering activiteiten sport- en preventieakkoord o.a. Laagdrempelig sport- en beweegaanbod in de buurt. Pilot schoolzwemmen Starten met de integrale JOGG-aanpak. Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst. Deze aanpak stimuleert dat alle betrokkenen samenwerken en richt zich op omgevingen waar kinderen en jongeren veel komen: thuis, school, vrije tijd, sport, werk en media. In deze omgevingen moet het vanzelfsprekend worden om de gezonde keuze te kunnen maken. Er komt een ketenaanpak Kansrijke Start, waarin samenwerkingsafspraken worden gemaakt met partners rondom de eerste 1000 dagen van een kind. Programma voor hulpverleners om het gesprek aan te gaan over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Actieprogramma om bewuster te worden op het gebied van geld, groen en gezondheid en geeft handvatten voor een duurzamere levensstijl. Stimuleert mensen die langdurig in de bijstand zitten om weer actief te gaan deelnemen aan de samenleving. Gaat het eerste gesprek aan met inwoners, a.d.h.v. van positieve gezondheid, om te kijken wat een inwoner een inwoner nodig heeft om grip op het eigen leven te krijgen. Vroegsignaleren en interveniëren bij beginnende schulden. Toewerken naar een leefgebied-brede aanpak, die de persoon die het treft écht centraal stelt.

Gericht op bestaanszekerheid, versterken sociaal netwerk, huisvesting en veiligheid.

Vitaliteitsakkoord & BRC-regeling

JOGG-aanpak (nieuw)

Kansrijke Start (nieuw)

Nu niet zwanger (nieuw)

Lift je Leven (pilot 2023)

Stapje Fitter (versterken) Sociaal makelaar/welzijnscoach (Welzijn op Recept) (nieuw) Sterk in de Wijk/ Integrale toegang/ bestaanszekerheid opbouwen

Doelgroep = kwetsbare doelgroepen met (risico op) gezondheidsachterstanden

Wijk Kraaihoek, lage SES jong & oud

Jeugd Jeugd en jongeren van 0-23 jaar (focus Papendrecht 0-12)

Zwangeren

Kwetsbare vrouwen in vruchtbare leeftijd Volwassenen

Volwassenen in de bijstand

Volwassenen en senioren

Kwetsbare volwassenen

Mogelijke partners: Gemeente (diverse beleidsdomeinen), Inwoners, Partners actieplan Armoede & Schuldenproblematiek, partners Vitaliteitsakkoord, partners Integrale wijkaanpak, Coalitiepartners Kansrijke Start en Nu niet Zwanger, cultuurpartners, welzijnspartners, religieuze gemeenschappen, Sterk Papendrecht, GGD, Rivas, Scholen, Supermarkten, Sociale Dienst Drechtsteden, Zorgaanbieders, Voedselbank

15

B. Een fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, gezonde leefomgeving & rekening houdt met klimaatverandering In het beleid willen we als gemeente bij de herinrichting van de buitenruimte rekening houden met een aantal kaders. Onder andere verbinding van de parken, routes en goede info en educatie ten behoeve van de implementatie. Ook de impact die de fysieke leefomgeving heeft op de gezondheid en sociale cohesie is van belang. In de nieuwe Omgevingsvisie (2024) maken we hiermee een duidelijke koppeling.

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

2023 •

•

Bij het beleid voor de nieuwe omgevingsvisie wordt ook het sociale en gezondheidsdomein betrokken. Zodat hier op structuurniveau duidelijk keuzes kunnen worden gemaakt, waarin gezondheid en sociale factoren worden meegenomen. Bijvoorbeeld keuzes voor plaatsen van groen, verharding en bankjes. Het gaat hierbij o.a. om sociale veiligheid, sociale cohesie, aantrekkelijkheid en hittestress. In kaart brengen (met de inwoners) wat de belemmerende factoren zijn voor inwoners met lage SES en migratieachtergrond om te gaan sporten en bewegen in de buitenruimte, alsmede de behoeften in kaart brengen (2023).

2024 • Beweegvriendelijk beleid verder uitwerken (domeinoverstijgende afstemming). • Integraal plan maken op sporten, bewegen & ontmoeten in de buitenruimte vanuit het Vitaliteitsakkoord. (Bijv. keuzes voor toestellen voor senioren in Vijverpark) • Hitteplan ontwikkelen en vaststellen. 2023/2026 • Uitvoering en monitoring beleid. • Er is meer behoeftenonderzoek nodig onder de inwoners als het gaat over ontmoetingsplekken in de leefomgeving. Wat is er al, waar ligt de behoefte en in welke wijken, waar zijn naar kansen voor samenwerking met andere voorzieningen. Bij de herinrichting van de wijk Kraaihoek wordt dit meegenomen in de peiling (project zorgzame buurt). Voor 20232026 ligt op deze wijk de focus. 16

•

Bij de herinrichting/nieuwbouw van de wijk Kraaihoek worden de principes van zorgzame buurt en sociale inrichting voor inwoners in een kwetsbare positie kwetsbare inwoners en ouderen meegenomen.

Activiteiten/interventies die we beogen in te zetten om de leefomgeving aan te passen Activiteit/interventie Vitaliteitsakkoord

Project Zorgzame buurt/ dementievriendelijk wonen

Omschrijving Uitvoering activiteiten in de buitenruimte: Plaatsen van toestellen (skatebaan, fitness toestellen, hinkelbanen) in de buitenruimte. Creëren van veilige en aantrekkelijke wandel- en jogging rondjes. Buurt waarin sprake is van inzet vrijwilligers, sociale cohesie, mix aan doelgroepen, het combineren van sociale en culturele activiteiten met ondersteuning voor kwetsbare inwoners, gemengde woonvormen, regelluwheid en onderling vertrouwen.

Doelgroep Inwoners die nu niet voldoende bewegen en kwetsbare doelgroepen.

Ouderen en kwetsbare inwoners en inwoners wijk Kraaihoek.

Mogelijke partners: Inwoners, Gemeente, Woonkracht10, Partners zorgzame buurt, Partners Vitaliteitsakkoord, welzijnsorganisaties, VVT alliantie Waardenland, Rivas, Waardenburgh. C. Het versterken van (de verbinding) met de sociale basis In alles wat we doen gaan we uit van de kracht van de inwoner zelf en stimuleren we de zelfredzaamheid en eigen regie. Als gemeente kunnen we bouwen aan een goed sociaal netwerk en infrastructuur en het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Daar waar nodig bieden we begeleiding en ondersteuning, bijvoorbeeld aan de vrijwilligers en mantelzorgers in Papendrecht.

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

17

2023/2024 • Starten met het opzetten van de ketenaanpak Welzijn op recept. Aanstellen coördinator en starten met het lokaal netwerk mee te nemen (o.a. huisartsen). • Mantelzorg uitbreiden met Respijtzorg zodat de mantelzorger niet overbelast raakt. • Voortzetten en versterken van een aantal activiteiten in het programma Eén tegen eenzaamheid, Vitaliteitsakkoord, voor en door inwoners en betrekken van verenigingen en culturele organisaties. • De wens is om onderzoek te doen naar het versterken van de informele en preventieve dienstverlening jeugd en jeugd en gezin. Is de dienstverlening adequaat genoeg, hebben we voldoende, kunnen we verbinden etc. (Jeugd Samenleving en Opvoeding)? 2024-2026 • Om duidelijke keuzes te kunnen maken is het van belang om eerst meer samenhang tussen de diverse activiteiten en programma’s te maken. Hier willen we in 2024 de ruimte voor nemen, zodat we kunnen toewerken naar een duurzame sociale samenhang en samenhangend beleid en passende interventies. Het Kompas Sociaal Domein (overkoepelend kader op Sociaal Domein) gaan we in 2024 aanpassen en laten vaststellen, zodat we hier goed bij aan kunnen sluiten. • Implementatie Welzijn op recept. Einddoel is een ketenaanpak Welzijn op Recept. • Versterken van het netwerk tussen de sport- en beweegsector, welzijn en zorg vanuit het Vitaliteitsakkoord.

• Er is een duidelijke behoefte aan meer verbinding en sociale cohesie. De wens is een ontmoetingsplek in kwetsbare wijken voor jong en oud, voor en door de wijkbewoners. Deze locatie heeft een brede functie in de wijk en zorgt voor een goede structuur en een laagdrempelige informatievoorziening. Om hier goede keuzes in te kunnen maken, is een behoeftenonderzoek nodig onder de inwoners als het gaat over ontmoetingsplekken in de leefomgeving (zie ook leefomgeving). Wat is er al, waar ligt de behoefte en waar zijn koppelkansen met andere voorzieningen. Bij de herinrichting van de wijk Kraaihoek wordt dit meegenomen in de peiling (programma zorgzame buurt). Voor 2023-2026 zal op deze wijk ook de focus liggen en waar mogelijk uitgebreid naar de wijk Westpolder. Hier zijn de grootste gezondheidswinsten te behalen. Mogelijke partners: Sleutelfiguren en (informele) buurtverbinders in de wijk, Inwoners, wijkcoördinatoren, Partners Zorgzame buurt, Partners Eén tegen eenzaamheid, Partners Vitaliteitsakkoord, Partners Cultuurplatform, zorgaanbieders zoals Home Instead Drechtsteden, Mantelaar, Zorgmies, SDD, Sterk Papendrecht, Odensehuis, Woonkracht10 Activiteiten/interventies die we beogen in te zetten voor het versterken van de sociale basis Activiteit/interventie Vitaliteitsakkoord & BRCregeling

Respijtzorg mantelzorgers

Omschrijving De coördinator sport en preventie wordt als verbinder ingezet tussen sport, bewegen, preventie en sociale basis, o.a. raakt dit aan eenzaamheid, welzijn op recept en activiteiten in de buurt/wijk. Het opzetten van wandelgroepen is een van de activiteiten die nu al loopt. Overbelasting van mantelzorgers voorkomen door netwerk (relatie met sterke sociale basis in de buurt) om hen heen te creëren en adempauze te bieden.

Doelgroep Jong en oud, met name kwetsbare doelgroepen.

Mantelzorgers (alle leeftijden)

18

Versterken vrijwillige inzet

Eén tegen eenzaamheid

Stapje Fitter

Sociaal makelaar/welzijnscoach (Welzijn op Recept) (nieuw) Project Zorgzame buurt/ dementievriendelijk wonen

Vanuit het vrijwilligerspunt stimuleren van de vrijwillige inzet en het vergroten van de participatie. Uitvoeren meerjaren actieplan eenzaamheid. Verbinding maken met andere activiteiten/plannen. Richten op het vergroten van vaardigheden die mensen uit eenzaamheid kunnen halen. Stimuleert mensen die langdurig in de bijstand zitten om weer actief te gaan deelnemen aan de samenleving. Gaat het eerste gesprek aan met inwoners, a.d.h.v. van positieve gezondheid, om te kijken wat een inwoner een inwoner nodig heeft om grip op het eigen leven te krijgen. Buurt waarin sprake is van inzet vrijwilligers, sociale cohesie, mix aan doelgroepen, het combineren van sociale en culturele activiteiten met ondersteuning voor kwetsbare inwoners, gemengde woonvormen, regelluwheid en onderling vertrouwen.

Zilveren kracht WMO – Bijstand – Inzet in eigen wijk (Kraaihoek)

Volwassenen

Volwassenen

Ouderen en kwetsbare inwoners en inwoners wijk Kraaihoek.

D. Een gezonde leefstijl Ongezond gedrag (in een ongezonde leefomgeving) is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziekte last. Daarom is het van belang om gezond gedrag en gezonde keuzes te stimuleren vanuit een integrale aanpak. In het Vitaliteitsakkoord (Preventieakkoord) zijn al belangrijke ambities gesteld als het gaat om stoppen met roken, terugdringen van problematisch alcoholgebruik en het tegengaan van overgewicht. Daarnaast zijn in het Vitaliteitsakkoord afspraken gemaakt over meer sporten en bewegen. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord werken we toe naar een gezonde generatie 2040. Een belangrijke focus is daarom ook de jeugd 0-12 jaar en hun omgeving. De JOGG-aanpak (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) sluit hier goed bij aan. Daarnaast zien we een grotere groep van 18-64 jaar die niet voldoende sporten en bewegen, maar wel kampt met overgewicht of obesitas. Een aantal groepen bereiken we via de aanpakken bij doel A (terugdringen gezondheidsverschillen), ouderen nemen we mee in doel F (vitaal ouder worden). Een integrale aanpak op gezonde leefstijl is hier ook weer van belang. De gemeente Papendrecht sluit daarom aan bij de regionale ketenaanpakken GLI en Kind naar Gezond Gewicht, waarin met lokale en regionale (zorg)partners een lokaal netwerk wordt opgebouwd en aan een gezamenlijke/samenhangende aanpak wordt gewerkt.

Hierbij staat het individu en zijn/haar omgeving centraal.

19

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

2023 • • • • •

Starten met JOGG-aanpak, aanstellen JOGG-regisseur in 2023. Opstellen plan van aanpak. Starten met de (regionale) netwerkaanpak Kind naar Gezond Gewicht (aansluitend op JOGGaanpak), aanstellen zorgcoördinator (in samenwerking met regionale aanpak KnGG). Aansluiten bij regionale GLI, aanstellen beweegcoach voor GLI Voorlichtingsbijeenkomsten over roken, alcohol en drugs door Suppord en GGD worden voortgezet Voortzetten plannen uit Vitaliteitsakkoord omtrent meer sport en bewegen onder inwoners en inclusief het voortzetten van het toewerken naar meer rookvrije en gezonde sportomgeving vanuit Vitaliteitsakkoord.

2024-2026 • Uitrol JOGG-aanpak en verbinden andere programma’s en beleid. Werken aan een integrale aanpak. • De coördinator sport en preventie zoekt verbinding tussen de sport- en beweegsector, welzijn en zorg, zodat sport en bewegen (o.a. in de nog op te zetten ketenaanpak Welzijn op Recept), als middel kan worden ingezet voor een gezonde leefstijl en het voorzien in een sociale behoefte • Onderzoeken hoe meer mensen uit de doelgroep 18-64 jaar weer wekelijks aan het sporten/bewegen te krijgen en hiervoor activiteiten ontplooien vanuit het Vitaliteitsakkoord • Netwerkvorming en opbouw lokale en regionale ketenaanpakken Kind naar Gezond Gewicht en GLI. Lokale en regionale afspraken maken over zorgaanpak • Verbinden van de activiteiten uit het Vitaliteitsakkoord en de JOGG, maar ook bijvoorbeeld de routekaart Jeugd • Samen met netwerkpartners de aanpak voor vroegsignalering alcoholproblematiek versterken • Toewerken naar een (regionaal) leefstijlloket waar iedereen met hulpvragen terecht kan (voorkant) en op de juiste manier wordt verwezen (welzijn en zorg).

20

Activiteiten/interventies die we beogen in te zetten voor het bevorderen van een gezonde leefstijl Activiteit/interventie JOGG-aanpak (nieuw)

Vitaliteitsakkoord & BRC-regeling

GLI, beweegcoach (nieuw) Kind naar Gezond Gewicht (nieuw) Voorlichting en vroegsignalering alcohol, roken en middelengebruik

Omschrijving Starten met de integrale JOGG-aanpak. Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst. Deze aanpak stimuleert dat alle betrokkenen samenwerken en richt zich op omgevingen waar kinderen en jongeren veel komen: thuis, school, vrije tijd, sport, werk en media. In deze omgevingen moet het vanzelfsprekend worden om de gezonde keuze te kunnen maken. De coördinator sport en preventie wordt als verbinder ingezet tussen de sport- en beweegsector, welzijn en zorg. Versterken van het netwerk. Aansluiten bij regionale GLI. Inzet beweegcoach voor duurzame borging. Starten met deze netwerkaanpak waarbij het kind en de samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein centraal staat. Voortzetten van de activiteiten die we nu al doen o.a. vanuit het vitaliteitsakkoord en GGD en SUPPORD.

Doelgroep Jeugd en jongeren van 023 jaar (focus Papendrecht 0-12)

Volwassenen met overgewicht Jeugd met overgewicht en obesitas Jeugd en jongeren

Mogelijke partners: GGD, Youz, DG&J, Partners GLI, Jong JGZ en partners KnGG, Partners Vitaliteitsakkoord, Partners JOGG, Suppord, Sterk Papendrecht

E. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Mentale gezondheid en weerbaarheid zijn belangrijke voorwaarden om gezond te leven en gezond op te groeien. De Volksgezondheidtoekomstverkenning 2020 (RIVM) noemt de mentale gezondheid een van de grootste gezondheidsrisico’s voor de toekomst. Corona heeft dit versterkt. Mensen met een goede mentale gezondheid hebben een 15-20 jaar langere levensverwachting dan mensen met een slechte mentale gezondheid, onder meer omdat mensen met een goede mentale gezondheid sneller herstellen van lichamelijke ziekten. Het versterken van de mentale weerbaarheid en gezondheid is iets waar in alle domeinen aandacht voor moet zijn. Het is daarom van belang dat we als gemeente een duidelijke visie hebben op mentale gezondheid, samen met onze netwerkpartners en partnergemeentes. In het model ‘positieve gezondheid’ is mentale gezondheid een van de aandachtspunten. Binnen dit galadoel leggen we de belangrijkste focus op de doelgroep 12-27 jaar en het preventief werken aan stressfactoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid.

21

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

2023 •

•

2024 •

•

• 2025 • 2026 •

•

Vanuit het Vitaliteitsakkoord werken we aan een veilige sociale sportomgeving. Hiervoor halen we eerst de stand van zaken op en daarna bepalen we wat er verder nodig is, zodat sport- en beweegaanbieders in 2025 voldoen aan de basiseisen. Breed inventariseren vanuit de verschillende domeinen/programma’s/partners wat er al gebeurt en waar de behoeften liggen, zodat er passende interventies kunnen worden opgestart (bijvoorbeeld Join-Us). Werken aan een gezamenlijke visie en samenhangend beleid en aanpak voor mentale gezondheid (jeugd/jongeren). Pilot Young Minds matter in samenwerking met de GGD als mogelijke ketenaanpak mentale gezondheid. In samenwerking met de regio/GGD meer kennis opdoen over preventieve maatregelen op preventieve gezondheidsdeterminanten (middelengebruik, seksuele gezondheid, schoolverzuim, prestatiedruk e.d.). Regionale afstemming (in de Regionale Preventie Infrastructuur, RPI) op activiteiten op het gebied van mentale weerbaarheid onder jongeren. Bouwen aan een (regionale) mentale preventieve netwerkstructuur en aanpak. Mentale gezondheid nemen we integraal mee in de bestaande activiteiten en programma’s. Partners weten elkaar te vinden en er is laagdrempelig aanbod. Daarnaast is de vroegsignalering vergroot. Regionale samenwerking en toewerken naar een (regionaal) mentaal gezondheidscentrum (conform afspraken in het IZA).

Mogelijke partners: Jongeren, ouders, DG&J ZHZ, Suppord, Sterk Papendrecht, GGD, JongJGZ, Scholen, Jongerenwerk, Samen Oplopen, hulpverlening, wijkagenten, partners Vitaliteitsakkoord, partners Cultuurplatform, JOGG-partners

22

Activiteiten/interventies die we beogen in te zetten voor het bevorderen van een mentale weerbaarheid en gezondheid Activiteit/interventie Young minds matter (pilot GGD) JOGG-aanpak (nieuw)

Vitaliteitsakkoord

Cultuurplatform Respijtzorg mantelzorgers

Omschrijving Integrale (keten-)aanpak mentaal welbevinden jongeren gericht op Jongeren en hun netwerk (ook ouders). Starten met de integrale JOGG-aanpak Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst. Deze aanpak stimuleert dat alle betrokkenen samenwerken en richt zich op omgevingen waar kinderen en jongeren veel komen: thuis, school, vrije tijd, sport, werk en media. In deze omgevingen moet het vanzelfsprekend worden om de gezonde keuze te kunnen maken. In het Vitaliteitsakkoord is de komende jaren specifiek aandacht voor een sociaal veilige sporten beweegomgeving. Daarnaast heeft voldoende sporten en bewegen een positieve invloed op de mentale gezondheid. Cultuur als middel inzetten voor ontspanning. Overbelasting en stress van mantelzorgers voorkomen door netwerk (relatie met sterke sociale basis in de buurt) om hen heen te creëren en adempauze te bieden.

Doelgroep Jongeren voortgezet onderwijs en MBO Jeugd en jongeren van 023 jaar (focus Papendrecht 0-12)

Sporters, vrijwilligers en supporters Uitval van sportende jongeren tegengaan Jongeren Mantelzorgers (alle leeftijden)

F. Vitaal ouder worden Om de groeiende druk op de zorg, vanuit de steeds groter wordende groep senioren, tegen te gaan, is het van belang dat mensen zo lang mogelijk vitaal blijven. Hier is al langere tijd aandacht voor in Papendrecht, bijvoorbeeld met het schrijven van de Visie Wonen en Zorg Senioren en in het Vitaliteitsakkoord. We zien hier echter ook versnippering in aanbod en aanpakken. Het is daarom logisch om toe te werken naar een samenhangende preventieve aanpak op vitaal ouder worden. Enerzijds om te voorkomen dat de huidige senioren nog meer zorg nodig hebben, wat door preventieve maatregelen kan worden voorkomen, bijvoorbeeld valpreventie en goede voorlichting over een gezonde leefstijl inclusief voeding. Daarnaast is het belangrijk dat de grote groep toekomstige senioren (nu 50'ers) bewust gezond ouder wordt en nu daarvoor al keuzes maakt op hun leefstijl. Bij senioren is het belangrijk om aan te sluiten op de levensfase waarin iemand zich bevindt in plaats van opdeling in leeftijdsgroepen.

23

Legenda: Paarse kaders: ambities en gewenste resultaten, Groene kaders: bestaande activiteiten, Gele kaders: nieuwe of gewenste activiteiten, Grijze kaders: verbinding met andere programma’s

2023 • • • • • • •

2024 • • • • • • • •

Uitbreiden van activiteitenaanbod in de Beweegtuin Aanstellen coördinator voor het opzetten van een lokale werkgroep en de (lokale) Ketenaanpak Valpreventie. Deelname aan de regionale denktank Valpreventie (relatie met IZA) Pilot met de GGD over voorbereiding ouder worden Starten met het opzetten van de ketenaanpak Welzijn op recept (zie ook GALA doel C) Mantelzorg uitbreiden met Respijtzorg zodat de mantelzorger niet overbelast raakt. Voortzetten en versterken van een aantal activiteiten in het programma Eén tegen eenzaamheid, Vitaliteitsakkoord, voor en door inwoners en betrekken van verenigingen en culturele organisaties. In kaart brengen van de lokale onderdelen van de ketenaanpak en alle stakeholders Inclusief senioren. Er bestaat in Papendrecht al een klankbordgroep senioren. Keuze maken uit een erkende interventie voor valpreventie en starten met opleiden en uitvoeren van deze interventie. Maken van een plan van aanpak voor het opsporen van valrisico en starten met uitvoering. In samenwerking met de andere gemeenten en de GGD werken aan de Regionale Preventie Infrastructuur rondom ouderen door deelname aan de regionale denktank Valpreventie. Onderwerp valpreventie meenemen in preventief huisbezoek door Sterk Papendrecht onder 80+ inwoners. Mantelzorgers voorlichten en adviseren op het thema ‘vitaal ouder worden’ en leefstijl.

Afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen, activiteiten en projecten gericht op ouderen (o.a. Zorgzame buurt, eenzaamheid, cultuurplatform, vitaliteitsakkoord) Informatievoorziening verbeteren, vindplekken identificeren (Gouwe ouwe, koffiemomenten, Bieb, sportclubs, seniorencoachspreekuur, WMO-keukentafel). Er is al veel aanbod voor beweeg- en sociale activiteiten voor ouderen. Ook (zorg-) professionals zijn beter op de hoogte van dit aanbod, zodat zij goed kunnen doorverwijzen.

24

2025/2026 • Verder uitbouwen ketenaanpak Valpreventie met actieve toeleiding naar structureel beweegaanbod. • Toewerken naar samenhangende preventieve aanpak ‘vitaal ouder’, waar Valpreventie een onderdeel van is. • In samenwerking met de andere gemeenten en de GGD werken aan de Regionale Preventie Infrastructuur rondom ouderen door deelname aan de regionale denktank Valpreventie. Verder bouwen aan een lokaal en regionaal op elkaar aansluitende ketenaanpak Valpreventie Mogelijke partners: Senioren, VVT Alliantie Waardenland, Rivas, Ketenzorg dementie, Sterk Papendrecht, Waardenburgh, Woonkracht10, huisartsen, apotheken, fysiotherapeuten, mantelzorgers, Odensehuis, Bij Bosshardt, buurthuizen, bibliotheek, brandweer, WMO, Shape for life, partners Vitaliteitsakkoord, partners Zorgzame buurt, partners Cultuurplatform, partners Eén tegen eenzaamheid. Activiteit/interventie Beweegtuin (erkende leefstijlinterventie), seniorencoach (Regionale) Ketenaanpak Valpreventie (nieuw)

Welzijn op Recept (nieuw)

Project Zorgzame buurt/ dementievriendelijk wonen

Respijtzorg mantelzorgers

Eén tegen eenzaamheid

Vitaliteitsakkoord en BRC

Omschrijving Beweegtuin is voor ouderen die in of nabij woonzorglocaties wonen. Ouderen trainen hun spieren, coördinatie en uithoudingsvermogen en hebben onderling sociale interactie in de buitenlucht. De ketenaanpak valpreventie is gericht op thuiswonende senioren van 65 jaar en ouder, met een verhoogd valrisico. Tot de aanpak behoren: 1. Opsporen van valrisico 2. Screenen van valrisicofactoren 3. Valpreventie beweeginterventies (In Balans, Otago en Vallen Verleden tijd) Mix uit aanvullende interventies bijvoorbeeld bij valangst of een gecombineerde leefstijl en beweeg interventie zoals Thuis Onbezorgd Mobiel. 4. Actieve begeleiding en doorverwijzing naar structureel beweegaanbod. Gaat het eerste gesprek aan met inwoners, a.d.h.v. van positieve gezondheid, om te kijken wat een inwoner een inwoner nodig heeft om grip op het eigen leven te krijgen. Buurt waarin sprake is van inzet vrijwilligers, sociale cohesie, mix aan doelgroepen, het combineren van sociale en culturele activiteiten met ondersteuning voor kwetsbare inwoners, gemengde woonvormen, regelluwheid en onderling vertrouwen. Overbelasting en stress van mantelzorgers voorkomen door netwerk (relatie met sterke sociale basis in de buurt) om hen heen te creëren en adempauze te bieden. Uitvoeren meerjaren actieplan eenzaamheid. Verbinding maken met andere activiteiten/plannen.