D01. 20251002 RIB Programma centrum vastgesteld.pdf
Tekst van het document
Aan de gemeenteraad datum
30 september 2025
behandeld door
H.M. van der Werff
ons kenmerk doorkiesnummer Onderwerp
2025-0096083 14078 Programma centrum vastgesteld
Geachte leden van de Raad, Het college heeft op 30 september 2025 het programma centrum 2040 Papendrecht vastgesteld. Via deze raadsinformatiebrief informeren wij u over het doorlopen proces, het product, het vervolg en uw rol als gemeenteraad. Inleiding Met het programma centrum is er voor het eerst sinds 2000 weer een integrale visie (programma) voor de ontwikkeling van het centrum. Dit programma biedt handvatten om nieuwe ontwikkelingen op te pakken. Ook is het programma centrum een doorwerking van de paragraaf een ‘levendig centrumgebied’ in de op 17 april 2025 vastgestelde omgevingsvisie 2.0. Het programma centrum Voor het opstellen van het programma centrum zijn vier hoofdthema’s gekozen aan de hand waarvan het programma verder is uitgewerkt. De vier gekozen hoofdthema’s, groen, sociaal, economisch en verbinding zijn aan de hand van analyses, integrale beleid overleggen en gesprekken met belanghebbenden ingekaderd. Deze basis is uitgewerkt in vier scenario’s waarbij is gekozen om per thema, het scenario sterk uitvergroot uit te werken. Dit, om in het gesprek met alle belanghebbenden, helder te krijgen welke onderdelen van de scenario’s omarmd worden en welke als minder wenselijk worden beschouwd. Om tot het gewenste programma centrum te komen en handvatten te hebben voor het hierna op te stellen uitvoeringsprogramma is de keuze gemaakt om in vier focusgebieden te werken.
Deze focusgebieden zijn: Markt 2040, Winkelpark de Meent 2040, Verbindingen en Waterkant 2040. Deze deelgebieden hebben hun eigen basiskenmerken en karakteristiek. Met het programma centrum 2040 en het beschikbaar gestelde budget voor het opstellen van het uitvoeringsprogramma centrum wordt verder gewerkt aan de uitwerking van de vier focusgebieden. Participatie Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is participatie verplicht bij ruimtelijke ontwikkelingen zoals omgevingsprogramma’s. De wet benoemt participatie als cruciaal, maar laat de vorm open. Die vormvrijheid vraagt om bewuste keuzes. Daarom is de participatie zo divers mogelijk ingericht, om vanuit verschillende perspectieven informatie op te halen en het gesprek te voeren. Tijdens het maken van het programma centrum is in de periode van juli tot en met september 2024 uitgebreid gesproken met verschillende groepen zoals de BIZ, WK10, bewoners, jongeren, de jachthaven en andere betrokkenen. Ook is er op 11 februari 2025 een inloopavond in de raadszaal geweest waarbij inwoners van de gemeente de ruimte kregen om te reageren op de scenario’s die later zijn uitgewerkt. In twee periodes is er een enquête geweest. De eerste algemeen over de beleving van het centrum (14/10/2024 tot 17/10/2024 en van 29/10/2024 tot 17/12/2024).
In de 2e enquête is de terugkoppeling opgehaald op de scenario’s (11/02/2025 tot 11/03/2025).
Daarnaast is er op 8 mei jl. een beeldvormende bijeenkomst voor de gemeenteraad geweest. Na een korte presentatie in het gemeentehuis is met de vier scenario’s in de hand, door het dorp gelopen en het gesprek met de gemeenteraad gevoerd. Vervolg Het programma centrum is een richtinggevend document voor de ontwikkeling van het centrum naar 2040. De volgende stap is het opstellen van een uitvoeringsprogramma. Daarin worden de voorgestelde interventies verder uitgewerkt in concrete stappen en handvatten richting uitvoering. De start van het opstellen van het uitvoeringsprogramma is binnen enkele maanden en zal ongeveer een jaar duren. Voor het budget voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma volgt een separaat voorstel aan de gemeenteraad. Mocht u naar aanleiding van deze raadsinformatiebrief nog vragen hebben, dan horen wij graag van u. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris,
de burgemeester,
J.M. Ansems
M.J.M. van Driel
PROGRAMMA CENTRUM 2040 PAPENDRECHT 15 september 2025
Status: Eindrapport Datum: 15 september 2025 In opdracht van:
Een product van: CITYFÖRSTER architecture + urbanism
Bloc BV
Gemeente Papendrecht
Keilestraat 9 K1
Willem Buytewechstraat 45
Markt 22
3029BP Rotterdam
3024 BK Rotterdam
3351 PB Papendrecht
+31 (0) 6 41 31 28 45
+31 (0) 10 843 2395
14 078
rotterdam@cityfoerster.net
info@bloc.nl
+31 (0) 6 405 703 79
www.cityfoerster.net
www.bloc.nl
www.papendrecht.nl
2 | Programma Centrum 2040
INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIE
5
I ANALYSE
13
II SCENARIO’S
45
III PROGRAMMA CENTRUM
69
IV PROGRAMMA FOCUS GEBIEDEN
87
Programma Centrum 2040 | 3
Project gebied Centrum Papendrecht
4 | Programma Centrum 2040
INTRODUCTIE Papendrecht bouwt aan een levendig, groen en toekomstbestendig dorpshart. Een plek waar wonen, werken, winkelen, ontmoeten en recreëren in balans zijn en waar ruimte is voor vernieuwing zonder de eigen identiteit te verliezen. We koesteren de sterke punten van het centrum: het dorpse karakter, de menselijke schaal, de ruimte en het ondernemende karakter, en versterken deze met nieuwe ontwikkelingen die inspelen op de behoeften van vandaag én morgen. Het centrum van Papendrecht is een voor het dorp belangrijke plek. Het programma richt zich op het versterken van deze rol en stimuleert mensen om vaker en langer in het centrum van Papendrecht te verblijven. De ambitie is om groene en fijne openbare ruimtes te creëren, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ontspannen. Bovendien willen we de unieke kwaliteit van Papendrecht met haar ligging aan de Merwede, beter benutten. Door het centrum sterker met de waterkant te verbinden, bijvoorbeeld met aantrekkelijke wandel- en fietsroutes, maken we het een nog prettigere plek om te verblijven en te genieten van de unieke ligging aan de rivier.
Het programma centrum dat voor u ligt, geeft richting aan deze ambitie. Het vormt het integrale kader voor de ontwikkeling van het centrum richting 2040 en biedt handvatten voor keuzes op het gebied van stedenbouw, wonen, mobiliteit, economie, milieu en de energietransitie. Het programma sluit aan bij de Omgevingsvisie en de Samenlevingsvisie en vernieuwt de bestaande Centrumvisie 2000+, zodat deze aansluit op actuele ontwikkelingen en beleidskaders. Met het programma zetten we een koers uit voor een centrum dat niet alleen voldoet aan de eisen van deze tijd, maar ook toekomstbestendig en veerkrachtig is. Dit wordt uiteindelijk vertaald naar een uitvoeringsprogramma, waarmee we concrete stappen zetten om deze ambitie werkelijkheid te maken.
Markt
Programma Centrum 2040 | 5
PLAN VAN AANPAK Waarom
Wat
Hoe
Analyse
SCENARIOs
PROGRAMMA
Ideeen
Programma
S
W
O
T
Focus
1) 2) 3)
1) 2) 3)
•
•
Uitgangspunt
•
•
Uitgangspunt
•
•
•
•
•
Uitgangspunt
• •
Fase I: Analyse
Fase II: Scenarios
Fase III: Programma
De eerste fase stond in het teken van het breed ophalen van informatie. Informatie is verzameld via deskresearch, locatiebezoek, het analyseren van beleidsdocumenten en gesprekken met experts vanuit de gemeente. Daarnaast zijn één-op-één gesprekken gevoerd met sleutelspelers en zijn er groepssessies gehouden met onder andere de vertegenwoordigers van de Bedrijven Investeringszone (BIZ), jongeren en de watersportvereniging. Via een online enquête is aanvullende input opgehaald. De resultaten zijn gebundeld in vier SWOT-analyses rond de thema’s: groen, blauw & recreatie; sociaal & wonen; verbinding; en economie. Een SWOT-analyse brengt de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen in kaart rond een specifiek thema. 6 | Programma Centrum 2040
Op basis van de vier SWOT-analyses zijn vier toekomstscenario’s ontwikkeld. Deze scenario’s zijn bewust uitvergroot en scherp neergezet om ideeën uit te lokken, discussie te stimuleren en keuzes inzichtelijk te maken. Ze zijn getoetst via een inloopavond, een brede sessie met ambtenaren en een online enquête. De uitkomsten geven inzicht in de wenselijkheid, impact en haalbaarheid van de verschillende ontwikkelrichtingen.
In deze fase is toegewerkt naar een integraal programma voor het centrum. De input uit eerdere fases is samengebracht tot één samenhangend geheel. Daarbij zijn ontwerpworkshops georganiseerd, terugkoppelingen verzorgd richting enkele focusgroepen en zijn het college en de raad meegenomen in de ontwikkeling. Het resultaat is een gedragen toekomstbeeld voor het centrum van Papendrecht.
DE DRIE SCHALEN Rotterdam Groene Hart
Biesbosch Antwerpen
De Regio
Het Dorp
Het Centrum
Papendrecht maakt deel uit van de Smart Delta Drechtsteden en vervult een strategische rol binnen de bredere regio. Het ligt op het kruispunt van woon- en werkverkeer tussen steden als Rotterdam, Dordrecht en Gorinchem, en vormt een schakel tussen de Alblasserwaard en het natuurgebied de Biesbosch. Deze locatie biedt kansen op het gebied van recreatie, toekomstige mobiliteitsverbeteringen en regionale samenwerking. De toekomstige ontwikkeling van het centrum moet daarom aansluiten op regionale netwerken en ambities.
Binnen de gemeente vervult het centrum een centrale rol als ontmoetingsplek en voorzieningsgebied. De relatie tussen het centrum en de omliggende woonwijken vraagt om goede fysieke en functionele verbindingen. Ook speelt het dorpse karakter van Papendrecht een belangrijke rol in hoe inwoners het centrum beleven: kleinschaligheid, overzichtelijkheid en herkenbaarheid zijn hierbij van waarde. Het centrum fungeert als het hart van het dorp, waar gewoond en gewerkt wordt, waar voorzieningen samenkomen en ruimte is voor ontmoeting.
Het centrum van Papendrecht bestaat uit verschillende deelgebieden met elk een eigen karakter: de waterkant met uitzicht op de Merwede, de Markt als centraal plein en Winkelpark de Meent als winkelgebied. De kwaliteit van de verbindingen tussen deze gebieden is essentieel voor de beleving en functionaliteit van het centrum. Een uitnodigende openbare ruimte, overzichtelijke looproutes en aantrekkelijke verblijfsplekken dragen bij aan een levendig en herkenbaar centrumgebied.
Programma Centrum 2040 | 7
PARTICIPATIE Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is participatie verplicht bij ruimtelijke ontwikkelingen, zoals visies en programma’s. De wet benoemt participatie als cruciaal, maar laat de vorm open. Die vormvrijheid vraagt om bewuste keuzes. Daarom hebben wij participatie zo divers mogelijk ingericht, om vanuit verschillende perspectieven informatie op te halen en het gesprek te voeren. Daarbij zien we ook de inhoudelijke sessies met gemeentelijke experts als een volwaardig onderdeel van het participatieproces. In de eerste fase voerden we één-op-één gesprekken met sleutelspelers die door de gemeente zijn geïdentificeerd. Daarnaast zijn er thematische focusgroepen, onder andere met jongeren en met stakeholders zoals de Bedrijveninvesteringszone (BIZ) georganiseerd. Een brede online survey gaf bewoners de kans hun ervaringen en ideeën te delen.
8 | Programma Centrum 2040
In de tweede fase ontwikkelden we scenario’s als gespreksstarter voor een inloopsessie, aangevuld met een online enquête. De scenario’s stimuleerden het gesprek maar riepen ook vragen op. Zo ontstond bij sommige deelnemers het idee dat de scenario’s al vaststonden, wat leidde tot aanvullende gesprekken. Met de beschikbare tijd en middelen zijn gerichte keuzes gemaakt in methoden en doelgroepen, zodat het participatieproces zo representatief en passend mogelijk is voor de lokale situatie in de geest van de Omgevingswet.
Brede Sessie I
Fase I
Brede Sessie II
Fase II
Raad Sessie wandeling
Fase III
Programma Centrum 2040 | 9
10 | Programma Centrum 2040
I ANALYSE
Programma Centrum 2040 | 11
Sessie BIZ
ANALYSE
Aftrappen Locatie bezoeken Bestaande rapporten
BIZ De Jongeren
IV Groep
Interviews
Watersport vereniging
Deskundigen Gemeente
Woonkracht 10
Sessie Jongeren Sessies
Gemeente Brede Sessie I
Gemeente Projectteam
Brede Participatie Participatie onderzoek
SWOT
APRIL 2024
12 | Programma Centrum 2040
OKTOBER 2024
INTRODUCTIE ANALYSE
Voor het Programma Centrum 2040 Papendrecht is een brede analyse gemaakt van de opgaven en kansen in het gebied. Deze analyse begint met een blik op de geschiedenis van Papendrecht, om de identiteit als dijkdorp en de ruimtelijke ontwikkeling door de tijd heen goed te begrijpen. Vanuit dit fundament wordt per thema gekeken naar de situatie op drie schaalniveaus: regio, dorp en centrum, en naar de resultaten van de participatiegesprekken. Dit geheel mondt uit in een SWOT-analyse: een overzicht van sterke en zwakke punten, en van kansen en risico’s.
Er zijn vier overkoepelende thema’s benoemd: Sociaal & Wonen, Groen, Blauw & Recreatie, Verbinding, en Economie & Centrale Functies. Deze thema’s vormen een bundeling van de inhoudelijke lijnen die de gemeente heeft meegegeven in de opdracht, en geven richting aan het programma. De analyse is opgebouwd op basis van beleidsstukken, eerdere studies, één-op-één gesprekken, focusgroepen, input van experts en werksessies met de gemeente. In de volgende paragrafen worden de belangrijkste inzichten per thema uitgewerkt.
Enquete Flyer (CITYFÖRSTER)
Analyse | 13
14 | Programma Centrum 2040
OVERKOEPELENDE THEMAS
Groen, Blauw & Recreatie
Sociaal & Wonen
De ligging aan het water en de aanwezigheid van groen bieden kansen voor verblijf, recreatie en klimaatadaptatie. Vergroening en betere toegankelijkheid versterken het centrum als aantrekkelijk verblijfsgebied, passend bij duurzaam ruimtegebruik en veranderend klimaat.
Het centrum speelt een rol in ontmoeting, inclusie en wonen. De sociale kwaliteit, veiligheid en de mate van levendigheid bepalen hoe mensen het centrum ervaren. Demografische trends en woonopgaven vragen om toekomstgerichte keuzes.
Verbinding
Economie & Centrale Functies
Verbindingen spelen op meerdere schaalniveaus een sleutelrol: tussen centrum en wijken, Papendrecht en de regio, én tussen deelgebieden zoals de waterkant, de Markt en Winkelpark de Meent. Heldere routes en oriëntatie dragen bij aan een toegankelijk centrum.
Het centrum bundelt functies zoals winkels, horeca en publieke voorzieningen. Veranderend consumentengedrag, leegstand en concurrentie uit de regio maken herpositionering noodzakelijk. Nieuwe functies kunnen bijdragen aan toekomstbestendige economische dynamiek.
Analyse | 15
Historische Kaarten Papendrecht (Topotijdreis)
TIJDLIJN Om toekomstscenario’s te kunnen ontwikkelen is het belangrijk om stil te staan bij de geschiedenis van Papendrecht.
1925
1960
1990
2024
Veerstoep (C. Rietveld)
Het Westeind (Papendrecht.net)
Sterflatt (Papendrecht.net)
Winkelpark de Meent
16 | Programma Centrum 2040
Ontstaan Papendrecht wordt voor het eerst genoemd in 1105. De naam verwijst naar geestelijken (‘papen’) en een doorwaadbare plaats (‘drecht’), waar de papen passagiers over de rivier de Merwede voerden. Ontginning van veen en moeras leidde tot dijkenbouw en de strijd tegen het water. De ligging aan de rivieren vormde de basis voor visserij, handel en scheepvaart als economische dragers van het dorp.
Groei na de oorlog In de jaren ’60 groeide Papendrecht van dorp naar moderne gemeente met nieuwe woonwijken, infrastructuur en bedrijventerreinen. Economie en bereikbaarheid namen toe. In 1986 volgde uitbreiding met een deel van het Wijngaarden. Ondanks verstedelijking bleef de dorpse identiteit en relatie met het water sterk.
Heden Papendrecht telt ruim 32.000 inwoners en ligt strategisch aan de Noord en Merwede. Het compacte centrum, vernieuwd in 2007, biedt wonen, winkels, horeca en sportvoorzieningen. De sociale samenhang is sterk en het onderwijs- en zorgaanbod goed. Vergrijzing vraagt om passende woon- en zorgoplossingen. Zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte is daarbij een belangrijk uitgangspunt.
Analyse | 17
GROEN, BLAUW & RECREATIE Introductie
Centrum
Groen, blauw en recreatie zijn essentieel voor een leefbaar en toekomstbestendig centrum. Ze dragen bij aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en welzijn.
Het centrum van Papendrecht kent duidelijke uitdagingen op het gebied van groen, blauw en recreatie. Er is weinig groen aanwezig; bestaande bomen zijn jong en bieden nauwelijks schaduw, wat leidt tot hittestress, vooral op de versteende Markt en Veerweg.
In Papendrecht, waar verstedelijking en klimaatverandering druk zetten op de openbare ruimte, groeit de noodzaak om te investeren in groene en blauwe structuren. Goed ontworpen groenzones en waterverbindingen versterken niet alleen het ecosysteem, maar ook de economische en sociale vitaliteit van het centrumgebied.
Belangrijke knelpunten zijn het gebrek aan volwassen groen, waardoor natuurlijke koeling ontbreekt, en de matige toegankelijkheid van groene plekken, wat verblijf minder aantrekkelijk maakt. De verbinding tussen
centrum en rivier is zwak: het water is zichtbaar, maar nauwelijks voelbaar als recreatieve ruimte. Daarnaast is de biodiversiteit laag door schaarse en eenzijdige beplanting. Verbetering vraagt om vergroening van pleinen en straten, inrichting van aantrekkelijke verblijfsplekken, groene daken/gevels, en beter contact met de rivier. Daarmee wordt het centrum koeler, aantrekkelijker en ecologisch veerkrachtiger.
“Heel ongezellig, geen mooie bomen of plekjes om gezellig te zitten” “Zo saai als wat, een grote versteende vlakte, je kan er net zo goed een parkeerplaats van maken” Veerdam (Omgevingsvisie Papendrecht)
18 | Programma Centrum 2040
Waterkant (Omgevingsvisie Papendrecht)
Globale Trends “Jachthaven en rivier zijn in potentie aantrekkelijke plekken om te wandelen maar zouden nog veel aantrekkelijker gemaakt kunnen worden.”
Wereldwijd vergroenen steden hun openbare ruimte om hitte en wateroverlast tegen te gaan. Groen en blauw worden gezien als onmisbaar voor gezondheid, klimaatadaptatie en stedelijke aantrekkelijkheid. Ook waterrecreatie en natuur in het dorp winnen terrein. Duurzame, groene centra trekken bewoners en bezoekers aan. Voor Papendrecht is investeren in groen en water een kans om zowel veerkracht als aantrekkingskracht te vergroten. Temperatuur Papendrecht (CITYFÖRSTER)
Bomen op de Markt
ALBLASSERWAARD
Participatie Inwoners ervaren het centrum als kaal en stenig. Tijdens participatiemomenten gaven velen aan SLOBBENGORS behoefte te hebben aan meer groen, bomen en natuurlijke elementen. De waterkant wordt gewaardeerd, maar kan aantrekkelijker en toegankelijker worden ingericht. Vergroening wordt gezien als belangrijk voor verblijfskwaliteit, gezondheid en identiteit van het centrum. Daarnaast is er vraag naar meer voorzieningen in de openbare ruimte, zoals “bankjes, kleine parkjes, en schaduwplekken”, om het verblijfscomfort te vergroten.
Legenda WARMER
N3 MARKT
CENTRUM
KOELER
VEERDAM
Analyse | 19
Fiets en groennetwerk Papendrecht (CITYFÖRSTER)
Landschap Papendrecht omgeving (Waardkenner )
Park
Waterstop
Sport
Recreatie Route
Regionaal
Dorp Het centrum van Papendrecht is sterk versteend en kent weinig groene ruimte. De Markt en Veerweg behoren tot de warmste plekken van het dorp. Kleine groene zones zijn onvoldoende verbonden met de bredere groene structuur. Bomen bieden nog weinig schaduw en de biodiversiteit is laag.
20 | Programma Centrum 2040
Ook de relatie met het water is zwak: de rivier vormt wel een grens, maar geen uitnodigende verblijfsplek. Verbetering vraagt om vergroening van pleinen, betere toegang tot het water, en het doortrekken van het stedelijk groen netwerk tot in het centrum. Groene gevels en daken kunnen helpen tegen hittestress en zorgen voor een aangenamere, aantrekkelijkere leefomgeving voor mens en natuur.
Papendrecht ligt tussen rivier, polder en natuurgebieden. De ligging biedt kansen voor recreatie en ecologie, maar verbindingen met het omliggende landschap zijn niet optimaal. Fysieke barrières en verstedelijking zetten druk op de kwaliteit. Door routes, ecologische netwerken en duurzame mobiliteit te verbeteren, kan Papendrecht zich versterken als groene schakel in de regio Drechtsteden.
BELANGRIJKSTE LESSEN 1
Maak de Papendrechtse Markt aantrekkelijker, levendiger en inclusiever: Verbeter de verblijfskwaliteit en de sociale betrokkenheid op de Markt, door het verkeer in goede banen te leiden en de open ruimte groen, blauw en interactief in te richten.
Verbeter de toegankelijkheid en beleefbaarheid van de waterkant:
2 3 4
Revitaliseer de waterkant de Merwede door de waterbushalte te positioneren als een uitnodigend toegangspunt, en de waterkant te transformeren in een levendige promenade en de jachthaven te markeren als een belangrijk focuspunt langs het water. Ontwikkel inclusieve buitenruimtes waar iedereen alle voorzieningen goed kan bereiken, ook inwoners met een beperking.
Beperk negatieve klimaateffecten door groene en blauwe corridors door het centrum te verbinden: Versterk de integratie van groene en blauwe buffers in het centrum, creëer doorlopende ecologische en recreatieve corridors en pak verkeersknooppunten aan. Richt je op het creëren van een groene corridor die het waterfront, de Markt en de Veerweg naadloos met elkaar verbindt.
Ontwikkel groene, veilige entrees en geef prioriteit aan voetgangers en fietsverkeer in het centrum: Verminder de autodominantie door groene entrees te ontwerpen, zoals langs de Veerweg, en richt je op het creëren van ruimtes die prioriteit geven aan langzaam verkeer. Gebruik de regionale fietsroute langs de Veerweg als een aantrekkelijke, groene verbinding voor voetgangers en fietsers.
5
Verbeter buitenvoorzieningen voor gezinnen en jeugd: Creëer levendige, gezinsvriendelijke buitenruimtes met zitplekken, sportfaciliteiten en speeltuinen, vooral rond de Markt en de waterkant, om de aantrekkingskracht en bruikbaarheid van de openbare ruimte te vergroten.
Analyse | 21
SWOT: GROEN, BLAUW & RECREATIE Zwaktes
Sterktes
Regio •
•
•
Bekende regionale recreatie- en toeristische bestemmingen, zoals Dordrecht, Kinderdijk en Groene Hart. Nabijheid van belangrijke natuurgebieden zoals de Biesbosch en het Groene Hart. De rivieren Merwede en de Maas vormen een enorme blauwe corridor die de agglomeratie Rotterdam met elkaar verbindt.
Dorp
Centrum
Regio
Dorp
Centrum
•
De historische straat van het oude dijkdorp is nog steeds zichtbaar.
•
Een open boulevard/waterfront met een ruim wandelpad.
•
Zware luchtvervuiling door industriële bedrijven en verkeer.
•
•
•
Een sterke Omgevingsvisie en een visie voor het blauw-groene netwerk.
•
Nauw verbonden met Slobbengors en Vondelpark.
•
De grote verharde ruimte van de uitgestrekte markt en het centrum creëert een gat in het groenblauwe netwerk van het dorp.
•
In de oude gebieden rondom het dijkdorp en de Veerdam groeien prachtige oude bomen.
Waterwegen, met name de Merwede, fungeren meer als fysieke barrières dan als verbindingen.
De groene en blauwe ruimten (water en natuur) in Papendrecht missen een samenhangende verbinding, waardoor er geen netwerk kan ontstaan.
•
Veel lucht- en geluidsoverlast langs verkeersassen.
•
•
Ca. 10% van de energie komt uit hernieuwbare bronnen. (Gemeente in Beeld, 2021)
Automobiliteit neemt veel ruimte in beslag, waardoor de gebieden die bruikbaar zijn voor natuur of recreatie beperkt zijn.
•
Slechte verblijfskwaliteit van de waterkant en de verbinding met de Markt.
•
Geen zichtbare groene toegang naar het centrum, met name vanaf de Veerweg en Eilandstraat.
•
De jachthaven is niet toegankelijk.
•
Winkelpark de Meent creëert een windtunnel tijdens stormachtige dagen.
•
Gebrek aan schaduw en ruimte voor biodiversiteit in het hele centrum (hitte-eiland).
•
Geen gebruik van daken en gevels voor hernieuwbare energie.
•
•
Een divers aanbod aan parken en sportfaciliteiten rondom het dorp, toegankelijk vanuit elke buurt. Veel zichtbare waterpartijen en kanalen naast de Merwede.
•
De regio biedt een uitgestrekt waterfront langs de rivier.
•
•
Er is een samenhangende regionale fietsnetwerk met snelle rijstroken, ontworpen voor zowel recreatie als woon-werkverkeer.
Slobbengors wordt in de gebiedsvisie gezien als het “balkon” van het Drierivierenpunt.
•
Huidige vernieuwing en renovatie van de riolering en buitenruimtes uit de jaren 70.
•
•
Gedeelde regionale ecologische ontwikkelingsdoelen (Groene Hart en Smart Delta Drechtsteden). Overeenkomst schone lucht binnen de regio Drechtsteden.
22 | Programma Centrum 2040
•
Kleine groene ‘eilandjes’ op de Markt, zoals de fontein, zijn levendig in de zomer.
•
De regionale recreatieroute verbindt het waterfront en de Markt.
•
Het centrum van Papendrecht is geen centraal onderdeel van de regionale visie voor de groene en blauwe as.
•
Papendrecht is geen populaire bestemming voor recreatie of vrijetijdsbesteding in vergelijking met Dordrecht of het Alblasserbos.
•
Grote bedrijventerreinen, woonwijken en wegen nemen veel ruimte in beslag, met verharde oppervlakken en geen ruimte voor natuur.
•
Hoog risico op overstromingen.
•
De rivier is langs het waterfront nauwelijks toegankelijk of beleefbaar.
•
De auto-as vormt een barrière voor het Groene Hart en het biodiversiteitsnetwerk.
•
Door de drukke verkeerssituatie op de Veerweg ontstaat een gevaarlijk knelpunt voor fietsers en voetgangers bij de ingang naar het centrum.
Kansen
Bedreigingen
Regio
Dorp
Centrum
Regio
Dorp
Centrum
•
Een gezamenlijk recreatie-netwerk opzetten in de Drechtsteden om de mogelijkheden en verbindingen voor zowel inwoners als bezoekers te verbeteren.
•
Verbeteren van het doorlopend netwerk van groene en blauwe ruimten om de ecologische verbindingen en recreatieve mogelijkheden te versterken.
•
Verminder de focus op auto’s en gebruik deze ruimte voor natuur- en recreatiegebieden, waardoor de leefbaarheid van het centrum wordt verbeterd.
•
•
De zichtbaarheid en beleving van het groen en de waterpartijen in Papendrecht worden in het centrum nauwelijks gebruikt.
•
De huidige waterkant mist een uitnodigende sfeer en voelt afgesloten, alsof het aan de achterkant van het dorp ligt.
•
Waterwegen, met name de Merwede, gebruiken als duurzame verbinder tussen de regio.
•
•
De bestaande bomen in het centrum staan onder druk door hitte en droogte, versterkt door het ontbreken van effectieve hittepreventiemaatregelen.
•
Verbeter knelpunten in de groenstructuur door het idee van groene buffers voort te zetten, vooral langs de verkeersassen.
Het gebruiksconflict tussen verkeer en woongebieden aan de ene kant en waterkernen aan de andere kant leidt tot knelpunten in de groene overgangen naar het dorpcentrum.
•
Het goede voorbeeld geven in klimaatadaptatie binnen de Drechtsteden, door innovatieve strategieën te implementeren om de klimaatimpact te beperken.
Ontwikkel de kwaliteit van het verblijf en de beleving van de rivieroevers om deze toegankelijker en aangenamer te maken voor bewoners en bezoekers.
•
•
Transformeer onderbenutte verharde oppervlakken in groene ruimten om het stedelijk groen en de biodiversiteit te versterken.
•
Het natuurlijke habitat neemt af, omdat biodiversiteit geen prioriteit krijgt en dus krimpt.
•
•
Hittegolven, droogtes en overstromingsgevaren worden frequenter en gevaarlijker door het ontbreken van een klimaatbestendigheidsstrategie.
Hittestress en overstromingsrisico in het centrum nemen toe door de vele verharde oppervlakken die geen schaduw of waterbuffering bieden.
•
De afgesloten waterkant vormt geen aantrekkelijke route voor voetgangers en fietsers.
•
De groene en blauwe netwerkvisie en de Omgevingsvisie missen directe invloed op de dorpspolitiek zonder juridische of financiële prikkels.
•
Het Slobbengors Park ligt momenteel geïsoleerd van het dorpscentrum en zou daar beter in geïntegreerd kunnen worden.
•
Door ecologische ontwikkelingen neemt de verblijfskwaliteit van het centrum af.
•
De afnemende kwaliteit van recreatie- en vrijetijdsvoorzieningen vermindert de aantrekkingskracht van bezoekers en vermindert de betrokkenheid van bewoners.
•
•
•
Versterkte groene en blauwe verbindingen ontwikkelen in de Drechtsteden voor ecologische netwerken, waaronder het centrum van Papendrecht. Natuurkracht benutten om te dealen met overstromingen en tegelijkertijd de recreatieve en vrijetijdsvoorzieningen in de regio te verbeteren. De regionale fiets- en watervaardersverbinding ontwikkelen tot het belangrijkste mobiliteitsnetwerk voor woon-werkverkeer en toerisme.
•
Investeer in projecten voor hernieuwbare energie om het aandeel hernieuwbare energie in de lokale energiemix te vergroten.
•
De vernieuwing van het rioleringssysteem gebruiken om de buitenruimte te verbeteren, zodat deze beter bestand is tegen overstromingen en hitte.
•
Creëer fietsvriendelijke en voetgangersvriendelijke verbindingen met het Groene Hart en het regionale bio-diversiteitsnetwerk.
•
Zorg voor naleving van de 3/30/300-regel: elk huis heeft uitzicht op drie bomen, buurten hebben 30% boombedekking en parken liggen binnen 300 meter van elke woning.
•
•
•
Ontwerp een aantrekkelijke groene as tussen de waterfront en de Markt. Ontwikkel zichtbare groene ingangen naar het centrum vanaf de Veerweg en de Eilandstraat om de toegankelijkheid en esthetische aantrekkingskracht te verbeteren. Implementeer stedelijke vergroeningstrategieën om het hitte-eiland effect in het marktgebied te verminderen.
•
Verbeter gezinsvriendelijke voorzieningen en recreatiemogelijkheden op loopafstand.
•
Meer watersporten en relevante dagactiviteiten/tijdelijke voorzieningen bij de dijkkant in de zomer om levendigheid en recreatie te stimuleren (en nieuwe samenspraak met de watersportvereniging).
•
Ontwikkel een strand of een plek om het water te beleven bij de haven, vooral voor jongeren en gezinnen.
•
De rivieren Merwede en de Maas, als belangrijke blauwe corridors, fungeren zonder dijkversterking als een uitdaging voor het milieu, zoals vervuiling en jaarlijkse overstromingen. Het naleven van afspraken over schone lucht en de Novex-doelen in de Drechtsteden en het Groene Hart vereist voortdurende inspanningen en kosten.
•
Economie versus duurzaamheid en natuur kan leiden tot belangenconflicten.
•
De ontwikkeling van een groen en blauw netwerk levert de regio of Papendrecht geen directe monetaire inkomsten op.
•
Voortdurende coördinatie en samenwerking zijn vereist om het groene en blauwe netwerk te ontwikkelen.
•
Bekendere regionale attracties (Kinderdijk, Biesbosch of Dordrecht) trekken bezoekers weg van Papendrecht en het centrum.
Analyse | 23
SOCIAAL & WONEN Introductie Wonen, ontmoeten en recreëren spelen een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van een gebied. Papendrecht heeft een sterke sociale basis, met een actief verenigingsleven en betrokken inwoners. Het centrum vervult hierin een belangrijke functie, maar moet blijven inspelen op veranderende woonwensen en de behoefte aan voorzieningen. Een mix van woningen zorgt ervoor dat verschillende doelgroepen – van starters en jonge gezinnen tot senioren – hier prettig kunnen wonen. Daarnaast spelen ontmoetingsplekken,
Centrum culturele activiteiten en recreatieve voorzieningen een grote rol in hoe mensen het centrum ervaren en gebruiken. Door een goede balans tussen wonen, voorzieningen en sociale interactie blijft het centrum aantrekkelijk en verbindend voor alle generaties.
“Een heel marktplein waar 3x per jaar iets georganiseerd wordt lijkt me zonde van de ruimte”
Het centrum van Papendrecht kent sociale dynamiek via de weekmarkt, ijsbaan, Sinterklaas en enkele andere evenementen, maar het jaarlijkse aanbod is beperkt. De bibliotheek vervult een sleutelrol als ontmoetingsplek en platform voor maatschappelijke initiatieven. Hoewel er een bibliotheek, een museum en een kunstcollectie in het gemeentehuis zijn, ontbreekt het verder aan culturele voorzieningen en toegankelijke activiteiten voor jongeren en gezinnen. Ook is er op de Markt weinig horeca aanwezig, wat ten koste gaat van de levendigheid. Daarnaast bestaat de bewonersgroep grotendeels uit 65-plussers; jonge mensen en gezinnen vestigen zich er zelden. Dit beïnvloedt de economische dynamiek. Kansen liggen in meer divers woningaanbod, extra ontmoetingsplekken, horeca, vergroening, speelplekken en recreatieve functies, om zo een centrum te creëren waar alle generaties zich thuis voelen.
Sinterklaas aan de Jachthaven (Drechtsteden Vandaag)
24 | Programma Centrum 2040
Festiviteit op de Markt (Papendrecht.net)
Participatie
Globale Trends
Uit het participatie onderzoek blijkt behoefte aan meer evenementen en een beter benut marktplein. Veel respondenten ervaren het plein als leeg en zien kansen voor horeca, terrassen en activiteiten. Ook het cultuuraanbod wordt als beperkt ervaren; de bibliotheek
Kantoor Gezondheid
25
wordt gewaardeerd, maar andere voorzieningen zoals een bioscoop of broedplaats ontbreken. Over het woningaanbod zijn de meningen verdeeld: sommigen pleiten voor uitbreiding, anderen vinden dat het centrum al voldoende bebouwd is.
Papendrecht staat, net als veel andere dorpen, voor trends als vergrijzing, woningnood, afnemende sociale samenhang en duurzaamheid. De groei van het aantal ouderen en de blijvende vraag van jonge huishoudens vragen om slimme verdichting en toekomstbestendige woningen. Tegelijkertijd biedt het sterke verenigingsleven kansen om het gemeenschapsgevoel te behouden. Ook worden energiezuinige bouw en klimaatadaptatie steeds belangrijker binnen de veranderende woonwensen.
Andere
19
Winkel
“Meer woningen voor jong en oud”
122
200 Inwoners
121
681
Woon
“Mag best wat meer festiviteiten gedaan worden ook voor jongeren” 0-15
15-25
25-45
45-65
65+ Leeftijd
Gebruikfuncties Papendrecht Centrum
Leeftijd Papendrecht Centrum
Analyse | 25
>75
van hun levensduur. Tegelijk bieden demografische verschuivingen ook kansen: door te investeren in intergenerationele woonvormen, passende woonzorgconcepten en aantrekkelijke banen of opleidingen, kan Papendrecht een dorp blijven waar generaties samenleven en jong talent behouden blijft.
65-74 55-64 45-54 35-44 25-34 18-24 12-17 6-11
vrouw
0-5 0
15%
man 15% Papendrecht leeftijd (CITYFÖRSTER)
Legenda
Woon
Andere
X.X
Dichtheid
Wonen Andere XX.X
Density
Functie en densificatie (CITYFÖRSTER)
26 | Programma Centrum 2040
Dorp
Regionaal
Papendrecht is gegroeid naar ruim 32.000 inwoners en kent aantrekkelijke, ruim opgezette woonwijken met een actieve gemeenschap. Er is een goede spreiding van scholen en voorzieningen, en het rijke verenigingsleven draagt bij aan sociale samenhang en een levendig dorpsklimaat. Tegelijk staat het dorp onder druk door vergrijzing, beperkte woningvoorraad en een grote groep forenzen.
Papendrecht is een licht groeiende woongemeente binnen de populaire regio Drechtsteden en nabij Rotterdam. De combinatie van stedelijke voorzieningen en groene omgeving maakt het aantrekkelijk voor gezinnen. De gemeente speelt regionaal een belangrijke rol dankzij het sterke aanbod in voortgezet onderwijs. Tegelijkertijd zorgt de toenemende woningvraag voor druk op betaalbaarheid. Regionale samenwerking biedt kansen voor duurzame verdichting, innovatieve woonvormen en een betere spreiding van woningaanbod binnen de regio.
Jongeren trekken weg voor studie of werk, wat kan leiden tot een afname van vitaliteit en vernieuwing. Veel woningen uit de jaren 60–80 bereiken het einde
BELANGRIJKSTE LESSEN 1 2
Verdicht het centrum in samenwerking met lokale investeerders: Door te profiteren van de bestaande investeringsbereidheid, kan de woningdichtheid in het dorpscentrum worden verhoogd, wat leidt tot een dynamischer en meer benutte stedelijke ruimte.
Creëer levendige ontmoetingsplekken voor jong en oud: Ontwikkel veelzijdige openbare ruimtes die interactie stimuleren, waardoor de sociale cohesie tussen inwoners van alle leeftijden in Papendrecht wordt bevorderd.
Verhoog de culturele dynamiek in het dorpscentrum:
3 4 5
Culturele en recreatieve activiteiten toevoegen of verplaatsen naar het dorpscentrum, zoals seizoensgebonden evenementen (Sinterklaas, Kerstmis, lentefeest enz.). De bibliotheek biedt de kans om haar sociale functie uit te bouwen en zich te ontwikkelen tot een ‘third place’: een laagdrempelige ontmoetingsplek naast huis en werk.
Initatieven voor jongeren lanceren om de stedelijke vitaliteit te bevorderen en problemen te beperken: Ontwikkel gerichte faciliteiten en activiteiten voor jongeren om hun betrokkenheid te vergroten, wat bijdraagt aan de veiligheid en sociale levendigheid van het centrum. Bovendien zorgt het dat jongeren langer in Papendrecht blijven wonen/ werken.
Prioriteer de ontwikkeling van woningen voor starters en projecten met gecombineerde functies: Bevorder de ontwikkeling van betaalbare woonopties voor jongeren en stimuleer gemengde projecten die zowel residentiële als commerciële functies integreren, om zo een levendige en functionele stedelijke omgeving te creëren.
Analyse | 27
SWOT: SOCIAAL & WONEN Zwaktes
Sterktes
Regio
Dorp
•
•
•
•
•
Volgens de groeigagenda van de Drechtsteden moeten er 20.000 woningen bijgebouwd worden voor 2030. In de Drechtsteden is sprake van een goede onderlinge afstemming van regionale woonbehoeften. De afgelopen 30 jaar is er sprake geweest van een continue groei in populatie in Papendrecht en Zuid-Holland. Papendrecht heeft een belangrijke functie voor de regio door de ligging nabij voorzieningen.
•
In de regio is sprake van een sterke betrokkenheid van sport- en cultuurverenigingen.
•
Het Zuid-Holland Zuid-verband stimuleert samenwerking op het gebied van veiligheid, gezondheid en natuur.
•
Het is een familievriendelijke regio dankzij sportfaciliteiten en natuurgebieden.
Er is in de afgelopen tijd sprake van een continue groei van de bevolking van 28.600 tot 32.100.
ouderzorgprogramma’s.
Centrum •
Het centrum is levendig en vrolijk bij festiviteiten zoals de kermis en de weekmarkt.
•
Aantrekkelijke, groene en veilige woonwijk voor jonge gezinnen, dichtbij natuur.
•
Actief verenigingsleven op sport-, muziek-, cultuur- en sociaal vlak, versterkt de gemeenschappelijkheid en de gezondheid.
•
In Papendrecht zijn de scholen evenwichtig over de wijken verdeeld.
•
Kinderen spelen in de zomer op de fontein op de Markt.
•
Verschillende woningontwikkelingen zijn voorzien (Veerdam, P.C. Hooftlaan en Kraaihoek), vooral in de nabijheid van het centrum.
•
•
•
•
•
28 | Programma Centrum 2040
Goede mix van huur- en koopwoningen; eengezinswoningen zijn voor 70% aanwezig. De woningen zijn aantrekkelijk voor jonge gezinnen. Versterking van cultuur en ontmoeten door initiatieven als de Willem en het DorpsLab. Hoge kwaliteit van de leefomgeving. In buurten met veel sociale woningbouw zijn voorzieningen als buurthuizen en sportvelden aanwezig. Aanwezigheid van ondersteunende ouderen- en
•
•
Regio
Dorp
Centrum
•
Concurrentie tussen de verschillende gemeenten in de regio als woonlocaties.
•
Een bevolkingsafname wordt verwacht.
•
•
Betaalbaarheid van woningen wordt steeds meer een issue door de populariteit van Rotterdam en de Drechtsteden, omdat er nog steeds te weinig betaalbare woningen zijn.
•
Groot deel van de woningvoorraad uit de jaren 6080 bereikt het einde van zijn levenscyclus.
Er zijn haast geen culturele activiteiten en plekken in het centrum en bij de Markt.
•
Twee derde van de inwoners in het centrum is ouder dan 65 jaar.
•
Ruimtelijke uitbreidingsmogelijkheden zijn beperkt.
•
•
Monofunctionele woonwijken met meer dan 65K dagelijkse passages door het dorp (als gevolg van de A15 en N3, bron: Gemeente Papendrecht / Omgevingsvisie, 2022).
De “stille hoek” aan de westkant van de Markt zorgt voor een geconcentreerd verouderd beeld en verminderde interesse van de gebruikers.
•
Naast winkels en de bibliotheek biedt de Markt en de waterkant nauwelijks extra attracties of plekken om te recreëren.
•
Geen onderwijsinstellingen rondom het centrum.
•
Nauwelijks nachtleven.
De woningen in hoge dichtheid rondom het marktgebied bieden verschillende woonvormen, ook voor senioren en eenpersoonshuishoudens. De bibliotheek en het gezondheidscentrum zitten in het centrum.
De Markt en Winkelpark de Meent blijven veel bezocht door senioren.
•
De voortdurende groei van de afgelopen 70 jaar heeft geleid tot uitgestrekte monofunctionele woonwijken met beperkte ruimtelijke mogelijkheden. •
Papendrecht heeft te maken met demografische vergrijzing, de kleine generatie van jonge mensen volgt op een relatief grote babyboomgeneratie.
•
Een groter en jonger potentieel in Papendrecht blijft deels onbenut.
•
Jongeren vertrekken uit Papendrecht om te studeren of werken.
•
De oudere inwoners van Papendrecht hebben behoefte aan zorg.
Kansen
Bedreigingen
Regio
Dorp
Centrum
Regio
Dorp
Centrum
•
Met het toevoegen van nieuwe woningen kan je sturen op wat voor doelgroepen je wil aantrekken voor Papendrecht, bijvoorbeeld starters en jongeren.
•
Het ontwikkelen van intergenerationele woningen om bestaande doelgroepen en nieuwe doelgroepen te mengen en sociale interactie te bevorderen.
•
•
De behoefte aan intensieve zorg voor een vergrijzende bevolking kan de zorgsystemen onder druk zetten en de kosten verhogen.
•
•
•
•
Er ligt kans op nauwere samenwerking tussen de Drechtsteden, aangezien je niet “veel” kunt zien als je buiten Zuid-Holland kijkt. Maar het moet nog veel functioneler.
•
Openbare ruimten ontwikkelen zodat ontmoeting en betrokkenheid tussen ouderen en jongeren wordt bevorderd en gezamenlijk beslissingen worden genomen, om de kwaliteit van het verblijf en de activiteiten te verbeteren.
•
Jongeren die vertrekken voor studie of werk keren dan niet direct terug vanwege wat zij missen, wat de dynamiek en vernieuwing binnen de gemeenschap beïnvloedt.
De verouderingsgolf van ouderen in het centrum wordt niet meer gevoed met levendigheid in jonge generaties en het aantrekken van andere doelgroepen in Papendrecht.
•
•
Papendrecht is mogelijk minder aantrekkelijk voor nieuwe bewoners in vergelijking met de buren vanwege de beperkte ruimte die beschikbaar is voor nieuwe woningbouw.
Het hoge aantal dagelijkse forenzen dat de gemeente verlaat, kan leiden tot minder lokale economische activiteit en een verzwakt gemeenschapsgevoel.
•
•
Ontwikkel instellingen voor hoger onderwijs, opleidingscentra en aantrekkelijk aanbod om jong talent in Papendrecht te behouden.
•
Voor oudere bewoners van Papendrecht wordt het centrum minder relevant als geen rekening wordt gehouden met hun wensen (zoals natte tegels, hitte, etc.).
Gebruikersonzekerheden tussen doelgroepen kunnen ontstaan door het ontbreken van voorzieningen en plekken om verbinding te zoeken. Jonge gezinnen die naar Papendrecht verhuizen kunnen zich niet identificeren met het huidige aanbod en vertrekken sneller.
•
Het centrum zou zijn betekenis voor het sociale en culturele leven kunnen verliezen als het aanbod niet aansluit op de behoeften van nieuwe doelgroepen.
•
Als het centrum hierdoor minder aantrekkelijk wordt, kan het leiden tot leegstand en afname van verblijf. Mensen willen minder graag in het centrum wonen.
•
Weinig voorzieningen voor jongeren, waardoor er weinig wensen en kansen op overlast ontstaan.
•
•
Door de sterke regionale functie van middelbaar onderwijs liggen er kansen om mensen aan de regio te trekken, maar ook de school-huisvesting en doorstroom behouden voor de toekomst. Papendrecht profileren als een aantrekkelijke plek voor jonge gezinnen om te wonen, met voorzieningen en natuur binnen handbereik.
•
•
•
Culturele activiteiten toevoegen of verplaatsen naar het centrum, zoals seizoensgebonden evenementen (Sinterklaas, Kerstmis, lentefestival, kermis) of nieuwe evenementen om ontmoeting aan te moedigen en langer verblijf in het centrum te bevorderen. De Markt is vrij groot, maar de weekmarkt, momenteel maar één keer per week, zou meer worden benut met nieuwe initiatieven of meer plaats op de kermis en andere evenementen. Focus op projecten met gezamenlijke ruimte, zoals tuinprojecten, werkplekken of community kitchens die verschillende generaties en doelgroepen verbinden. Integrale visie op ontmoeting en sociale samenhang op basis van ruimtelijk ontwerp. Er is ambitie van lokale ondernemers en bewoners om het centrum aantrekkelijker te maken voor ontmoeting en verblijf, wat wordt ondersteund vanuit de gemeente.
•
De aantrekkingskracht van grotere steden in de regio zoals Rotterdam en Dordrecht zorgt ervoor dat vooral jongeren vertrekken.
Analyse | 29
VERBINDING Introductie
Centrum
Een goed functionerend netwerk van verbindingen is cruciaal voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van Papendrecht. Dit geldt voor regionaal verkeer richting Dordrecht, Rotterdam, Gorinchem en Utrecht, maar ook voor scholieren en bezoekers die het centrum of de scholen in Papendrecht aandoen.
Papendrecht profiteert van goede wegverbindingen en gratis parkeervoorzieningen, waardoor het centrum eenvoudig bereikbaar is. Tegelijk stimuleert dit veel autogebruik, wat leidt tot drukte en ruimtegebrek voor andere gebruikers. De entree tot het centrum is weinig herkenbaar en kent geen duidelijke scheiding tussen auto, fiets en voetganger. Ook de relatie tussen de Markt, Winkelpark de Meent en de waterkant kan aangenamer en groener worden ingericht, zodat mensen zich vanzelf tussen deze plekken bewegen.
Goede bereikbaarheid is randvoorwaardelijk voor het functioneren van het centrum als winkelgebied. Papendrecht vervult hierin een bovenlokale functie, waarbij ook inwoners uit omliggende gemeenten zoals Molenlanden gebruikmaken van het centrumaanbod.
Veerpromenade
Binnen het centrum vraagt de verbinding tussen de Markt, Winkelpark de Meent en de waterkant om verbetering, met focus op langzaam verkeer en een soepele ‘first and last mile’* voor voetgangers en fietsers.
Er is behoefte aan duidelijke routeaanduiding en prettige overgangen tussen functies. Door in te zetten op een autoluw centrum met aantrekkelijke verbindingen voor voetgangers en fietsers, en door de first and last mile vanaf Waterbus, bushalte of parkeerplek te verbeteren, wordt het centrum een fijnere plek om doorheen te bewegen en in te verblijven.
“De parkeergarages zijn prima. Het verkeer over de dijk zou beperkt moeten worden en auto’s op de Markt zouden verboden moeten worden.” Dorps Buzz op Eilandstraat
30 | Programma Centrum 2040
*‘first and last mile’ (de eerste en laatste meters van een reis, vaak te voet of per fiets) voor voetgangers en fietsers.
“Ik mis de verbinding tussen het centrum en de waterkant.” “De looproute over de dijk zou meer voor wandelaars en fietsers en minder voor auto’s moeten zijn.”
Globale Trends In heel Nederland verschuift de aandacht naar duurzame, gedeelde en efficiënte mobiliteit. Ook voor Papendrecht zijn deze ontwikkelingen relevant. Denk aan mobiliteitshubs waar OV, deelvervoer en fiets samenkomen, en de opkomst van elektrische en gedeelde voertuigen die zorgen voor minder uitstoot en beter ruimtegebruik. Tegelijk groeit de aandacht voor vervoersarmoede: niet iedereen beschikt over betaalbare of toegankelijke mobiliteitsopties, wat sociale uitsluiting in de hand kan werken.
Waterbusstop
P
Participatie Inwoners ervaren de bereikbaarheid van het centrum per auto als positief, mede dankzij gratis parkeergelegenheid. Ook de fietsbereikbaarheid wordt overwegend goed beoordeeld. Tegelijk worden knelpunten genoemd, zoals de doorstroming en onhandige bochten op de Veerweg, onoverzichtelijke oversteekplaatsen (zoals bij de Action en Duivenstraat) en matige looproutes. Er is behoefte aan betere inrichting voor voetgangers, met name langs de dijk, en meer gescheiden wandelpaden ten opzichte van fietsers.
P P P
Auto en parkeren (CITYFÖRSTER)
OV en fiets (CITYFÖRSTER)
Voetgangers (CITYFÖRSTER)
Analyse | 31
A16
ROTTERDAM DEN HAAG
Waterbus
KINDERDIJK
RIDDERKERK ALBLASSERDAM
A15
DRECHTSTEDEN
HSL ZUID
Perspektief vanuit Waterbus
STAATSLIJN 1
NATIONAL PARK BIESBOSCH
Regionaal Papendrecht in het regionale netwerk (CITYFÖRSTER) Legenda
Stedelijk
Landbouw
Natuur
Dorp Binnen Papendrecht zijn de afstanden klein, maar belangrijke verkeersassen zoals de Veerweg, Burgemeester Keijzerweg en N3 vormen fysieke barrières tussen wijken. Deze wegen verstoren de continuïteit van veilige fiets- en looproutes en verminderen de aantrekkelijkheid van verplaatsing binnen het dorp.
32 | Programma Centrum 2040
Waterbus
Wegen
Trein
Openbaar vervoer sluit onvoldoende aan op andere vervoersvormen: bussen rijden beperkt en first and last mile-opties ontbreken. Tegelijk ligt er een kans om de Veerweg te ontwikkelen tot groene mobiliteitsas die centrum en Waterbus verbindt. Door barrières te verzachten, oversteken te verbeteren en multimodale verbindingen te versterken, ontstaat een fijnmaziger en duurzamer netwerk tussen de Papendrechtse woonwijken.
Papendrecht ligt gunstig binnen de Drechtsteden en heeft goede verbindingen via de A15, fietspaden en de Waterbus. De busverbinding richting Dordrecht is traag door veel tussenstops en snelle alternatieven ontbreken. De auto is vaak het meest praktische vervoermiddel, met toenemende congestie tot gevolg. Papendrecht beschikt over drie waterbushaltes, wat een sterke basis biedt, maar de koppeling met andere vervoersvormen kan beter. Toepassing van het STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten/deelmobiliteit en Privéauto). biedt kansen voor duurzame bereikbaarheid.
BELANGRIJKSTE LESSEN 1 2
Verbeter de entrees en de bereikbaarheid van de drie hoofdbestemmingen: Verbeter de aantrekkingskracht van de ingangen naar het centrum en de verbindingen naar de Markt, Winkelpark de Meent en het waterfront. Zorg voor een passende first and last mile aansluiting op regionale mobiliteitsnetwerken (Waterbus, bus, fiets).
Richt een centraal mobiliteitsknooppunt op: Revitaliseer het waterfront door in het centrum van Papendrecht een mobiliteitshub te creëren dat fietsen, bussen (en de Waterbus) integreert. Inclusief gedeelde mobiliteitsopties en een focus op e-mobiliteit.
3
Verbeter de efficiëntie en multimodaliteit van openbaar vervoer Uitbreiden en verhogen van de frequentie van buslijnen, met name naar Dordrecht. Verbeter de integratie van de Waterbus en ontwikkel eerste- en laatste-mijlsoplossingen om het centrum van Papendrecht te verbinden met regionale treindiensten.
4
Verbeteren van voetgangers-, fiets- en watermobiliteit: Herontwerp centrale straten om voetgangers en fietsers voorrang te geven, verbeter de fietsroute langs de Veerweg en integreer de Waterbus in het vervoersnetwerk.
5
Optimaliseer parkeren en verkeersmanagement: Focus op de parkeergarages voor de auto en zorg voor de rest voor een autoluw centrum. Combineer parkeerplaatsen om ruimte vrij te maken voor nieuwe ontwikkelingen en stimuleer e-mobiliteit door oplaadinfrastructuur en gedeelde mobiliteitsopties in te bouwen.
Analyse | 33
SWOT: VERBINDING Zwaktes
Sterktes
Regio
Dorp
Centrum
Regio
Dorp
Centrum
•
•
Goede interne infrastructuur tussen en naar de wijken.
•
•
•
Burgemeester Keijzerweg en de Veerweg vormen de hoofd ontsluitingsroute in Papendrecht.
De dominantie van auto’s resulteert in verkeersonveiligheid.
•
•
•
De meeste mobiliteit en infrastructuur is gefocust op auto’s, wat leidt tot vervuiling en files.
•
•
Het regionale fietsnetwerk (Burgemeester Keijzerweg en aan de A15) kan beter bewegwijzerd worden.
•
Er zijn 3 waterbushaltes: Veerdam, Noordhoek en Rosmolenweg.
Er is een grote economische afhankelijkheid van auto’s als belangrijkste vervoersmiddel.
•
Goede wegvoorzieningen naar het centrum, waardoor er teveel gebruik wordt gemaakt van de auto.
•
OV kan verbeterd worden. RNET met hoogwaardig vervoer gaat 4x per uur. Frequentie sluit echter niet altijd aan op de behoefte.
•
Autoverkeer hindert langzaam verkeer, zoals fietsers en voetgangers.
De entree naar het centrum is nogal diffuus. Er is geen duidelijke lijn of structuur of scheiding in de verschillende vervoersmodaliteiten.
•
Het drukke verkeer rond het centrum mist een duidelijke routering.
•
Een onaantrekkelijk en onhandig wandelpad tussen de Markt en de Waterbus.
•
Menging van fietsers en voetgangers in het centrum is een uitdaging. En ook het gebruik van de Markt door auto’s.
•
•
•
•
•
•
Papendrecht is geïntegreerd in de agglomeratie Drechtsteden en biedt zowel fysieke als niet-fysieke verbindingen. Een sterke collectieve historische maritieme identiteit draagt bij aan een wereldberoemd maritiem imago. Goede infrastructurele verbindingen in de regio via waterwegen, wegen (A15), fietspaden en gedeeltelijk via treinen. Sterke bestaande economische en bestuurlijke samenwerking tussen regionale buren.
•
•
•
•
Een gezamenlijke regionale visie voor de toekomst binnen de Drechtsteden op het gebied van mobiliteit, bereikbaarheid en veiligheid. Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid biedt een sterke samenwerking om veiligheidsproblemen aan te pakken in de regio. De Waterbus wint aan populariteit.
34 | Programma Centrum 2040
De waterbushalte aan de Veerdam heeft meer dan 100.000 geberuikers per jaar. Alle belangrijke plekken zijn binnen fiets- en wandelbereik. Gemakkelijk bereikbaar met de auto en voldoende open ruimte dankzij de vele parkeerplaatsen.
De waterkant is gemakkelijk bereikbaar via meerdere paden. De regionale fietsroute dient als centrale verbinding tussen de waterfront en de Markt. Genoeg fijne parkeervoorzieningen binnen loopafstand van het centrum vergroten het gemak
•
Ov van en naar de regio (en Rotterdam) duurt lang en is niet goed geregeld.
•
First and Last mile is niet goed geregeld.
•
Meer integrale aanpak tussen verschillende pijlers in de Drechtsteden.
•
De Waterbus wordt onderbenut voor bedrijventerreinen.
•
Waterbus is niet opgenomen in NS en 9292 apps.
•
Belangrijke verkeersassen (A15, N3, Burgemeester Keijzerweg, Veerweg) en de rivier de Merwede fungeren als fysieke barrières in plaats van verbindingen binnen het dorp.
•
Op het gebied van openbaar vervoer ontbreekt het aan aansluiting van multimodaliteit, first and last mile oplossingen en bussen beginnen laat en stoppen vroeg met rijden.
•
Er is geen lokaal treinstation of regionale spoorverbinding.
•
Busverbinding naar Dordrecht is inefficiënt vanwege de vele haltes en de indirecte route.
•
Geen prominente centrale locatie voor een mobiliteitsknooppunt.
Kansen
Bedreigingen
Regio
Dorp
Centrum
Regio
Dorp
Centrum
•
Regionale coördinatie op het gebied van huisvesting, mobiliteit en bedrijfsleven, om efficiënt middelen en ruimte te delen.
•
Stimuleer actieve vervoerswijzen (voetgangers en fietsers) (STOMP) om emissie en verkeerscongestie te verminderen.
•
•
STOMP principe is niet actief uitgedragen.
•
•
•
Openbaar vervoer uitbreiden en efficiënter maken, met name door een betere aansluiting tussen modaliteiten (focus STOMP).
•
Verbeter het openbaarvervoersysteem door busroutes uit te breiden en verschillende vervoerswijzen te integreren.
•
Isolatie van regionale verbindingen: het centrum van Papendrecht is niet geïntegreerd in de regionale verbinding tussen Dordrecht (meeste dominante van de Drechtsteden) en Rotterdam (globaal centrum).
Toenemende gevaarlijke verkeerssituaties door gebrek aan routering, met name voor auto’s en langzaam verkeer.
•
Gemiste transitie naar duurzame mobiliteit zorgt er ook voor dat het centrum autocentrisch blijft en geen verblijfskwaliteit biedt.
Versterk mobiliteit knooppunten die de benodigde parkeergelegenheid kunnen huisvesten en regionale centra en belangrijke locaties met elkaar verbinden.
•
•
Dit leidt ook tot minder gebruik van openbaar vervoer en fietsen, wat resulteert in verhoogde emissies, verkeersopstoppingen en minder ruimte voor natuurgebieden.
•
Onvoldoende investeringen in waterbusinfrastructuur hebben het centrum slecht verbonden met watertransport.
•
De toegang tot de jachthaven en de waterkant blijft onderontwikkeld en deels privé.
•
•
•
•
•
Ontwikkel de waterweg, met name de Merwede, als belangrijke transportcorridor voor forenzen en recreatie (waterbus en fiets). Verbeter regionale fietspaden en elektrische fietsmogelijkheden om het woon-werkverkeer per fiets en de verbinding met regionale hotspots te verbeteren. Positioneer het centrum als regionaal herkenningspunt en een plek met een hoge verblijfskwaliteit op de recreatieve route.
•
•
Ontwikkel de Veerweg als een groene en duurzame mobiliteitsas die de Markt en de waterbushalte met elkaar verbindt.
•
Nut de potentie uit van de waterbushaltes Noordhoek en Rosmolenweg. Creëer een centrale locatie voor een mobiliteitshub die verschillende vervoerswijzen met elkaar verbindt, met fietsenstallingen en de nadruk op elektrische mobiliteit.
•
•
Herontwerp de ingangen van het centrum als gastvrije punten en mobiliteitsassen, met name van de Veerweg naar de Markt. Ontwikkel de waterkant en jachthaven tot een bestemming voor voetgangers en fietsers door de verblijfskwaliteit, het groen en het landschapsontwerp te verbeteren.
•
Verbeter de recreatieve fietsroute langs het historische dijkdorp en de Veerweg en creëer een centrale groene corridor die het marktgebied verbindt met de waterkant en de waterbushalte. Verbeter de bewegwijzering om fietsers en voetgangers effectief door het centrum te leiden. Stroomlijn het gebruik tussen fiets en voetganger in het centrum.
•
•
Gefragmenteerde samenwerking tussen regionale buren, waardoor er onvoldoende afstemming is tussen aangrenzende regio’s over economische, ruimtelijke, mobiliteit- en huisvestingsuitdagingen, kan collectieve inspanningen om gedeelde problemen effectief aan te pakken belemmeren. De Merwede zal zich verder ontwikkelen tot een voornamelijk industriële corridor, wat zorgt voor meer vervuiling en minder verbinding via watermobiliteit. Collectieve regionale afspraken zoals de Gebiedsstrategie of de Novex-regio’s mislukken door gebrek aan financiering en samenwerking.
•
Veel verkeer en daarmee congestie leiden tot meer vervuiling en zorgen voor onveiligheid, wat ten koste gaat van de leefkwaliteit en de aantrekkelijkheid van woonwijken. Meer verkeersstromen kunnen de veiligheid van voetgangers en fietsers verstoren, wat mogelijk leidt tot ongelukken en de vermindering van de algehele aantrekkingskracht.
•
Meer voetgangers- en fietsverkeer kan leiden tot conflicten met het autoverkeer, maar ook met elkaar.
•
Overmatige parkeerruimte stimuleert afhankelijkheid van de auto.
•
Het exploiteren en onderhouden van de waterbusinfrastructuur is duur, in het winterseizoen minder aantrekkelijk en beperkt in frequentie.
•
Het verminderen van het autoverkeer en de parkeerplaatsen heeft een negatieve invloed op de economie van Papendrecht.
Analyse | 35
ECONOMIE & CENTRALE FUNCTIES Introductie
Centrum
Economische vitaliteit is essentieel voor een toekomstbestendig Papendrecht. De lokale economie is ruimtelijk gescheiden: grote werkgevers zoals Fokker en Boskalis liggen op afstand van het centrumgebied, waardoor directe ruimtelijke spin off beperkt is. Tegelijkertijd levert de nabijheid van Fokker economische waarde op voor het centrum, via lunch- en winkelbezoek door medewerkers. Het centrum met Winkelpark De Meent richt zich op detailhandel en voorzieningen. Tegelijkertijd veranderen consumentengedrag en bestedingspatronen door e-commerce, vergrijzing en digitalisering. Dit vraagt om een hernieuwde balans tussen functies en een centrum dat sterker bijdraagt aan de lokale economie.
Het centrum van Papendrecht, met Winkelpark de Meent als belangrijkste voorziening, is goed bereikbaar en beschikt over een actieve ondernemersorganisatie via een sterke Bedrijveninvesteringszone (BIZ). Winkelpark de Meent biedt een breed winkelaanbod en vervult een belangrijke centrumfunctie. Het aanbod bestaat deels uit filialen van landelijke ketens, die regelmatig gerund worden door lokale franchisenemers, en deels uit zelfstandige ondernemers, met name aan de randen van de Meentpassage en in de omliggende straten. Bezoekers blijven gemiddeld slechts 45 minuten, ondanks twee uur gratis parkeren.
“Vergroenen en creëren van een ontspannen plek voor bewoners en werknemers van de omliggende bedrijven”
Ook het nabijgelegen waterfront wordt economisch onvoldoende benut, mede door het ontbreken van een duidelijke verbinding met het centrum. Om leegstand te voorkomen en de verblijfsduur te verlengen, liggen er kansen in het toevoegen van horeca, kleinschalige werkplekken en culturele functies. Een aantrekkelijker verblijfsgebied en betere koppeling met de waterkant versterken het centrum als levendige plek voor ontmoeting en lokaal draagvlak. Winkelstraat op Winkelpark de Meent
36 | Programma Centrum 2040
Jachthaven
Globale Trends “Voor mensen die niet zo mobiel meer zijn een onhandig winkelcentrum” “Voor weekboodschappen prima maar verder niets bijzonders”
E-commerce en thuiswerken veranderen hoe mensen winkelen en werken. Winkelcentra staan onder druk, terwijl meer mensen overdag in hun woonomgeving blijven. Daardoor groeit de behoefte aan verblijfskwaliteit zoals koffiezaken, lunchplekken en kleinschalige werkplekken. Tegelijk neemt de vraag naar lokaal en onderscheidend aanbod toe, terwijl hoge huren de instroom van nieuwe ondernemers bemoeilijken. Dorpscentra ontwikkelen zich steeds meer tot sociale knooppunten, waar winkelen, ontmoeten en werken samenkomen. Dit vraagt om een centrum dat economisch én sociaal aantrekkelijk is.