Bijlage 2 - Rapport Rekenkamer Papendrecht - De effectiviteit van preventief Jeugdbeleid.pdf

Tegelijkertijd is het realistisch dat niet elke beleidskeuze aan alle criteria voldoet, in dat geval helpt het kader te bepalen welke aanvullende maatregelen nodig zijn of welke risico’s de raad accepteert. • Reikwijdte & Prioriteiten vaststellen - Leg in een raadsbesluit vast: de doelgroepen (bv. ontwikkelfasen zoals eerste 1000 dagen en puberteit, plus risicoprofielen zoals stress/somberheid, pestproblematiek, scheidingsproblematiek), het maatschappelijk doel (bijv. minder uitval, betere sociale veiligheid) en de preventielogica (het moet een ontwikkelkarakter hebben en toekomstig risico voorkomen. Deze keuzes maken direct duidelijk wat de gemeenteraad ziet als waar zij zich, naast de wettelijke verantwoordelijkheid, aan committeert en dus onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid valt. • Formuleer uitkomsten en niet alleen inzet - Koppel aan elk doel 2–3 outcome-indicatoren. Maak ze SMART, herleidbaar naar bestaande bronnen (bv. schoolpeilingen, JGZ, CBS, jeugdhulpdata) en geef ervaring van jeugdigen, en hun naasten, hierbij een vaste plek. Spreek periodieke rapportages af met expliciete beslispunten voor bijsturing op basis van de indicatoren. • Stuur op samenhang en doelmatigheid - Kies voor een portfolio-mix van afgebakende doelgroepen waarin universele en selectieve preventies een plek hebben.

Denk bijvoorbeeld aan enkele schoolbrede en structurele interventies voor basiswelzijn en veiligheid, maar ook gerichte, kleinschalige interventies voor risicogroepen of transities. Wanneer interventies elkaar overlappen of geen doel (lijken te) dienen, dan is bewijs van effectiviteit vereist of is het aan te raden om eerder met de interventies te stoppen of deze af te bouwen. • Hanteer een financieringslogica - structureel bij bewezen effect en beleidsfit; tijdelijk/pilot bij aannemelijke belofte met evaluatieplicht en exit-criteria. Deze stappen en keuzes sluiten aan bij de doelstellingen uit de Routekaart Jeugd en de Samenlevingsvisie: mentaal gezonde en weerbare jongeren die veilig en met plezier naar school gaan.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

21

5.

Bijlagen

5.1 Werkdefinities – gemeentelijke verplichting bij jeugdhulp en preventieve taken jeugd Werkdefinitie gemeentelijke verplichting preventieve taken jeugd (minimale wettelijke reikwijdte) Gemeenten zijn wettelijk verplicht om een samenhangend stelsel van preventieve voorzieningen te organiseren dat gericht is op het bevorderen van een gezonde en veilige ontwikkeling van jeugdigen, het vroegtijdig signaleren van risico’s, en het voorkomen van zwaardere hulp of zorg. Deze opdracht geldt voor alle jeugdigen en richt zich op de collectieve en publieke sfeer. Deze verplichting omvat: 1. Jeugdgezondheidszorg (JGZ, 0–18 jaar) – Wpg a. Monitoring van ontwikkeling en gezondheid (groei, vaccinaties, psychosociaal welzijn); b. Vroegsignalering van gezondheids- en opvoedproblemen; c. Voorlichting en opvoedingsadvies aan ouders en jeugdigen; d. Verwijzing naar passende ondersteuning of hulp. 2. Algemene voorzieningen op basis van de Jeugdwet a. Informatie, advies en lichte ondersteuning voor opvoedvragen (bijv. via CJG, opvoedspreekuren, laagdrempelige cursussen); b. Bevordering van eigen kracht en netwerkversterking; c. Voorlichting over jeugdhulp, rechten en ondersteuning. 3. Verplichte beleids- en regierol a. Gemeenten zijn verplicht tot het opstellen van een jeugdbeleid waarin preventie en samenwerking centraal staan (Jeugdwet art. 2.2); b.

Gemeenten dienen domeinoverstijgende samenwerking te organiseren tussen zorg, onderwijs, veiligheid en welzijn; c. Preventieve programma’s of signaleringsmechanismen in onderwijs, JGZ, huisartsen en jeugdteams gericht op het tijdig onderkennen van bedreigde ontwikkeling; d. Het informeren van ouders, professionals en jeugdigen over risico’s op onveiligheid of geweld. Bovenwettelijke preventie zoals jongerenwerk, schuldenaanpak of welzijnswerk, valt buiten de wettelijke verplichting, tenzij contractueel ingebed in het stelsel of beleidsmatig is vastgesteld. Juridische onderbouwing: 1. Wpg, artikelen 2 en 5a – Opdracht aan gemeenten voor JGZ; 2. Jeugdwet, artikelen 2.1 t/m 2.9 – Algemene voorzieningen, beleidsplan en integraliteit; 3. Toezichtkader JGZ (IGJ, 2023) – Gemeente als eindverantwoordelijke voor JGZ-prestaties; 4. Hervormingsagenda Jeugd (2023–2028) – Gemeente is eerstverantwoordelijke voor lichte en preventieve hulp, maar moet heldere keuzes maken en niet alles oppakken; 5. VNG-visie preventie in het sociaal domein (2022) – Gemeenten moeten preventie organiseren, maar mogen vorm en reikwijdte zelf bepalen; 6. Wmo 2015 – Geen structurele plicht tot welzijnswerk.

Werkdefinitie gemeentelijke verplichting jeugdhulp - minimale wettelijke reikwijdte De gemeente is op grond van de Jeugdwet verplicht om jeugdhulp te bieden aan jeugdigen tot 18 jaar (of tot 23 jaar bij voortzetting), wanneer sprake is van opgroei- en opvoedproblemen, psychische problemen of stoornissen die niet kunnen worden opgelost binnen het eigen netwerk, met gebruikelijke hulp of via algemene voorzieningen, en waarbij ondersteuning noodzakelijk is voor een gezonde en veilige ontwikkeling naar volwassenheid.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

22

Deze verplichting omvat uitsluitend de inzet van: • Individuele voorzieningen jeugdhulp, zoals ambulante hulp, persoonlijke verzorging, behandeling, begeleiding, dagbesteding en (tijdelijk) verblijf; • Jeugdhulp met verblijf (incl. pleegzorg, gezinsvervangende opvang en gesloten jeugdhulp); • Gedwongen hulp in het kader van jeugdbescherming en jeugdreclassering, indien opgelegd door de rechter en uitgevoerd via een gecertificeerde instelling; • Inzetten van jeugdhulp en/of faciliteren van crisishulp en/of toepassen van meldcode huiselijk geweld wanneer de veiligheid van de jeugdige in het geding is, bijvoorbeeld bij kindermishandeling, huiselijk geweld of ernstige verwaarlozing; • Vervoer, voor zover noodzakelijk om toegang tot noodzakelijke jeugdhulp mogelijk te maken. De jeugdhulpplicht is subsidiair: pas wanneer gebruikelijke hulp, eigen kracht en voorliggende voorzieningen tekortschieten, ontstaat er een verplichting tot het bieden van jeugdhulp. Juridische onderbouwing 1. Jeugdwet artikel 2.3 – De gemeente heeft de plicht om zorg te dragen voor toereikende jeugdhulp; 2. Jeugdwet artikel 1.1 – Jeugdhulp omvat begeleiding, behandeling, verzorging of verblijf bij psychische of opgroeiproblematiek; 3. Jeugdwet artikel 4.1.1 - Het signaleren en melden van vermoedens van kindermishandeling 4. CRvB-uitspraken (o.a.

2019, ECLI:NL:CRVB:2019:1223) – De jeugdhulpplicht is pas van toepassing als een jeugdige “een voorziening nodig heeft waarvan de noodzaak volgt uit de aard en ernst van zijn problematiek”, en die niet op andere wijze kan worden ondervangen; 5. Verkenning Afbakening Jeugdhulpplicht (VWS, 2023) – Maakt onderscheid tussen: gebruikelijke hulp, eigen kracht, algemene voorzieningen, maatwerkvoorzieningen; 6. Hervormingsagenda Jeugd (2023–2028) – Onderstreept dat gemeenten keuzes mogen maken in bovenwettelijke inzet, maar verplicht zijn om een ‘redelijk aanbod’ aan passende jeugdhulpvoorzieningen beschikbaar te houden.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

23

5.2 Een totaaloverzicht van de interventies in Papendrecht Uitvoerende partij:

Interventie:

Type overeenkomst:

DrechtDokters Halt Humanitas JongJGZ JongJGZ JongJGZ JongJGZ JongJGZ JongJGZ Maatwerk JongJGZ Voorzorg (losse facturering)

Consultatie en Advies Jeugd Huisarts Halt Schuldhulpmaatje Nu Niet Zwanger Kind naar Gezonder Gewicht Vroegtijdse Voorschoolse Educatie Ukkie Drive-In Integrale Vroeghulp Advies en training opvoeden (jonge kind)

Overeenkomst Subsidie Budget bij stichting Halt

Advies en training opvoeden (jonge kind)

MEE plus

Onafhankelijke Clientondersteuning

Babyspullen Buurtgezinnen Join Us Leergeld Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz

Babyspullenbank Advies en ondersteuning gezinnen Hulp en training eenzaamheid jeugd Advies en ondersteuning armoede Adviespunt Scheiden Kind en Ouderschap Welzijn op Recept Autismepoli Samen Oplopen Jonge Mantelzorgers Ondersteuning Lift je Leven Schoolmaatschappelijk werk Pittige Jaren

Subsidie Subsidie voorheen bij Sterk PPD sinds 2025 bij MEE Subsidie (gala) Budget bij stichting babyspullen Overeenkomst Overeenkomst Subsidie Budget bij Stichting Leergeld Subsidie Subsidie (gala) Budget bij Sterk Papendrecht Subsidie Budget bij Jeugdteam Subsdie Sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD

Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Mee-Vivenz Suppord Suppord Verloskundigenpraktijk Papendrecht Vrijwilligersinitiatief VVTH VVTH

Piep zei de Muis Billy Boem Sociale vaardigheden training Plezier op school Communicatie Puber in Huis Sociaal Raadslieden Waakvlam Ervaringsdeskundigheid Sterk in de Wijk Hulp en training jeugd Grip op Gamen

Zaak voor verbinding OAB OAB DG&J

Kansrijke Start Wereldklas Tussenvoorziening JOGG/Gezonde schooladviseur

Centering Pregnancy Mama Café Alcoholpreventie Huiselijk Geluk

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

Subsidie (gala) DVO regionaal Subside (gala) Budget bij JongJGZ Subsdie Budget bij JongJGZ Subsidie Budget bij JongJGZ Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie

Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij sterk PPD Subsidie Budget bij Suppord Subsidie Budget bij Suppord Subsidie (gala) Budget bij verloskundige praktijk PPD Subsidie (gala) Budget bij VVTH In ontwikkeling Subsidie (gala) Budget bij Zaak voor zorgverbinding

24

5.3 Verantwoording van de interventies in Papendrecht Interventie:

Verantwoording bestaat uit:

Verantwoord niet of beperkt in:

Ukkie drive-in

Aantal bijeenkomsten en bereikte ouders Thema’s (opvoedvragen/ontwikkeling) Aanmeldingen/doorlooptijd Ketenpartners Casuïstiek Deelnemers Sessies Waardering Aantal pakketten/gezinnen geholpen Herkomst van vragen Effecten op financiële stress Hulpvragen Aantal gezinnen Doorverwijzingen Deelnemers Bijeenkomsten Contactmomenten Reductie eenzaamheid (gestandaardiseerde schaal) Caseload Inkomensregelingen aangevraagd Doorverwijzingen Verwijzingen Intake/trajecten Tevredenheid Voorbeelden

Veranderingen in oudervaardigheden of gebruik (jeugd)zorg Ontwikkeluitkomsten kind Reductie doorverwijzingen naar zwaardere zorg

Integrale VroegHulp (IVH)

Advies & training opvoeden (jonge kind) Babyspullenbank

Advies & ondersteuning gezinnen Hulp & training eenzaamheid jeugd

Advies & ondersteuning armoede Welzijn op Recept (jongeren/ouders)

Samen Oplopen

Jonge Mantelzorgers ondersteuning Lift je leven Sterk in de wijk/Hulp & training jeugd (breed) Adviespunt Scheiden Kind & Ouderschap (SKO)

Huiselijk Geluk Autismepoli (algemene voorziening/triage)

Schoolmaatschappelijk werk (SMW) Plezier op School

Gezinnen in traject Duur/inhoud Casussen/ervaringsverhalen Soms (indicatieve) kostenbesparingscases Jeugdhulpinstroom of welbevinden Waardering Bereik Activiteiten (maatjes/ontlastmomenten) Deelnemers Modules afgerond Aantallen jongeren/gezinnen Groepsactiviteiten Signalering Aanmeldingen/consulten Doorlooptijd Doorverwijzingen Casuïstiek Huisbezoeken/gesprekken Thema’s veiligheid/opvoeden Aantal consulten/triage Wachttijden Doorgeleiding, casussen Daling instroom specialistische ggz Caseload Typen vragen Tevredenheid (respondentscore) Deelnemers (groep-8 → brugklas) Uitvoering Tevredenheid

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

Gemeten toename opvoedcompetenties Minder (her)verwijzingen Geboorte-/JGZ-indicatoren

Duurzame verbetering gezinsfunctioneren

Verandering schuldenlast/participatie

Bewezen gedrags-/gezondheidsuitkomsten lokaal (meestal alleen landelijke businesscase-logica) – Interventie pas recent gestart. Eerste evaluatie volgt nog

Verandering belasting/uitval

Objectieve outcome op mentaal welzijn of participatie Uitkomsten op probleemafname of minder inzet zwaardere hulp Vermindering conflictscheiding Minder jeugdhulp na inzet

Daling meldingen onveiligheid Herhaalde incidenten Kortere zorgduur

Effect op verzuim Doorverwijzingen jeugdhulp Doorlopende follow-up op verzuim/pestervaringen in brugklas

25

Sociale vaardigheidstraining Billy Boem Puber in huis Piep zei de muis Pittige Jaren Grip op gamen

Aantal groepen/kinderen/ouders/sessies Tevredenheid

Gestandaardiseerde uitkomstmetingen (bijv. SDQ/CBCL) Effect op school/jeugdhulp

Communicatie (jeugd/ouders) Alcoholpreventie Sociaal Raadslieden

Bereik (views/kliks/bereik campagne)

Gedragsverandering of zorgmijding

Voorlichtingsmomenten/bereik Dossiers/vragen Resultaten (regeling toegekend, bezwaar) Dossiers Type ondersteuning Doorlooptijd Aantal cliënten in lichte-contactfase Check-ins Inzetmomenten Sessies Waardering Groepssessies Opkomst Tevredenheid Thema’s (voeding, hechting)

Daling gebruik/intentie lokaal Langetermijn-effecten (schuldenafbouw, stressreductie) Outcome op zelfredzaamheid/route door stelsel – eind 2025 volgt rapportage

Onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) Waakvlam Ervaringsdeskundigheid

Centering Pregnancy Mama Café

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

Minder terugval/zwaardere trajecten Aantoonbare outcome op hulpgebruik

Lokale perinatale/hechtings-uitkomsten

26

Bijlage 5.4. Factorenmodel – Papendrecht Beïnvloedbaarheidsschaal: 0 = niet lokaal te sturen - 3 = volledig lokaal te sturen. Laag

Factor

Context/druk

Landelijke

Beïnvloedbaarheid (0–3) 0

prestatiedruk &

Sociale media &

Outcome‑indicatoren

Relatie met jeugdhulp /

(bron)

reden prioriteit

Normaliseren druk via

GGD‑Jeugdmonitor:

Stress ↔ lichte GGZ‑instroom;

schoolcommunicatie; verankeren

stress/somberheid; verzuim

vroeg signaleren voorkomt

weerbaarheid in mentorlessen.

(school).

zwaardere trajecten.

Mediawijsheid +

Signalen online pesten

Minder escalatie/incidenten →

vergelijking en cyberpesten

ouderbetrokkenheid

(school/JGZ); beleving mentale

minder (acute) hulpvragen.

beïnvloeden stemming en

(ouderavonden, toolkit scholen).

druk (GGD).

betekenis Hoge verwachtingen &

Bestaande inzet

Aanbevolen keuze (kort)

—

examenstress drukken op

toetscultuur Context/druk

Kern (Papendrecht) /

welbevinden van jongeren. 0

online druk

24/7 bereikbaarheid,

—

gedrag. Context/druk

Lokale risicofactor

Koopkracht &

Financiële stress thuis

Lokale

Koppelen armoedepreventie aan

Gebruik regelingen (gemeente);

Financiële stress ↔ hogere

armoede in

vergroot risico's op school en

armoederegelingen,

jeugd‑doelen; warme

verzuim; hulpvragen

jeugdhulpinstroom; inzet op

gezinnen

welzijn.

schulddienstverlening.

doorverwijzing via scholen/JGZ.

(jeugdhulp).

vermindering stress.

Mentaal

1

Signalen van

Mentorlessen

Structureel maken +

Welbevinden (GGD);

Verwacht lagere instroom lichte

welbevinden &

2

somberheid/stress bij deel van

stress/weerbaarheid.

docententraining + korte

kortdurend verzuim; instroom

GGZ en kortere trajecten.

stress

leerlingen.

doorverwijslijn JGZ/jeugdteam.

lichte GGZ (gemeente).

Gerichte inzet op scholen met

Overgangs‑ en zittenblijfcijfers;

Betere aansluiting → minder

moment; negatieve beleving

hogere uitval; nazorg in eerste

(geoorloofd) verzuim;

hulpvragen rond

→ uitval/afhaken.

schooljaar.

motivatie‑scores (school).

gedrag/stemming.

Opfrissen + docentbegeleiding.

Beleving veiligheid in klas

Veiliger klimaat → minder

Koppeling met ouders.

(school); signalen

escalaties en verwijzingen.

(VO‑onderbouw) Lokale risicofactor

Schoolbeleving &

2

overgang PO‑VO

Lokale risicofactor

Relationele &

2

Overgang is kwetsbaar

Onzekerheid/druk in relaties;

seksuele

normstelling en veiligheid op

weerbaarheid

school.

Plezier op School.

Lang Leve de Liefde.

grensoverschrijding (school/JGZ).

Beleid/uitvoering

Betrokkenheid

3

jongeren & ouders

Beleid/uitvoering

Informatiepositie raad & monitoring

3

Meer nodig: structurele

Losse

Jongerenpanel + ouderklankbord

Deelnamegraad; tevredenheid;

Betere match → hogere

participatie

raadplegingen/sessies.

(elk kwartaal); co‑design

# doorgevoerde verbeteringen

effectiviteit preventie.

interventies.

(gemeente).

Samenhangend zicht op

2× per jaar preventiedashboard (8–

Welbevinden (GGD), verzuim

Maakt sturing en tijdige bijsturing

preventie‑outcomes ontbreekt

Verspreide rapportages.

10 indicatoren) koppelen aan

(school),

mogelijk (PDCA).

of is versnipperd.

jeugdhulpinstroom/zwaarte.

instroom/zwaarte/duur jeugdhulp (gemeente).

5.5 Kansrijke interventies voor preventief jeugdbeleid in Papendrecht Papendrecht wil, conform Routekaart Jeugd en Samenlevingsvisie, mentaal gezonde & weerbare jongeren die veilig en met plezier naar school gaan. Onderstaande interventies sluiten aan bij die doelen. Het zijn bewezen effectieve interventies die ter inspiratie gebruikt kunnen worden door de gemeente Papendrecht. Grip op je Dip (GGZ-preventie, online groep 16–25 jaar) Online groepscursus gebaseerd op cognitieve gedragstherapie voor jongeren met sombere klachten/beginnende depressie. Anoniem, zes bijeenkomsten met ggz-begeleiding. Bewezen interventie door oa NJi. Ervaring/onderbouwing elders - Landelijk ingezet via GGZ/Trimbos; al 20 jaar toegepast, met doorontwikkeling van online materialen en begeleiding. Aansluiting op Papendrecht: • Beleid: directe invulling van “mentale gezondheid & veerkracht” (Routekaart/Samenlevingsvisie). • Op basis van het onderzoek: selectieve preventie (risicoprofiel: sombere/stress-gevoelige jongeren), duidelijke preventielogica (secundaire preventie), schaalbaar zonder grote projectlast. Kerncriteria uit afwegingskader: • Ontwikkelgerichtheid: ja, jongeren versterken coping en zelfregulatie. • Risicoprofiel: scherp afgebakend (jongeren met (beginnende) klachten). • Bereik: digitaal/laagdrempelig; outreach via jeugdteam/jongerenwerk nodig.

• Samenhang: te koppelen aan school/jongerenloketten en lichte ggz. • Preventielogica: selectieve preventie met bewezen werkzame principes (CGT). Advies KPI/monitoring (outcomegericht) - Δ in PHQ-A/SDQ of veerkrachtschaal; door- vs uitval; verwijzingen naar (zwaardere) jeugdhulp 3–6 mnd na afloop. Randvoorwaarden/risico’s - Actieve toeleiding (anders bereikt vooral “hulpzoekende” subgroep); borg “warme overdracht” bij opschalen/verwijzen. Mentaal welzijn in mentorlessen (Gezonde School – thema Welbevinden) Klasbrede lessen (VO) over stress, emoties, sociale druk, hulp vragen; in te bedden via Gezonde School (thema Welbevinden) met structurele kwaliteitscyclus i.p.v. losse modules. Ervaring/onderbouwing elders Landelijke toepassing binnen Gezonde School; RIVM/Loket Gezond Leven geven erkende interventieoverzichten en tools. Aansluiting op Papendrecht • Beleid: versterkt onderwijs-verbinding en sociaal-emotionele ontwikkeling. • Op basis van het onderzoek: van projecten naar programmalijn; PDCA-borging via schoolcyclus; outcome i.p.v. alleen tevredenheid. Kerncriteria uit het afwegingskader: • Ontwikkelgerichtheid: puberteit/cruciale schooljaren. • Risicoprofiel: universeel (met ruimte voor differentiatie). • Bereik: klasbreed, hoge dekkingsgraad. • Samenhang: te koppelen aan SMW, JGZ/NCJ-lijn, Jongerenwerk.

• Preventielogica: universeel, normaliserend; combineer met selectieve modules.

KPI/monitoring ondersteuning.

-

Schoolpeilingen

welbevinden;

aanwezigheid/verzuim;

signalerings-/verwijsstroom

mentor

→

Randvoorwaarden - Schoolcommitment (teamtraining, lestijd), kwaliteitsbewaking (methodische uitvoering), geen “eenmalige lessen”. Weerbaarheidstraining (Rots & Water) Psychofysieke training (9–18 jaar) voor grenzen stellen, zelfvertrouwen, prosociaal gedrag; inzetbaar in PO/VO en jongerenwerk. Bewezen interventie door oa NJi Ervaring/onderbouwing elders - Breed gebruikt; onderzoek laat effecten zien op intra-/interpersoonlijk functioneren, met nuance: effect hangt samen met inbedding en betrokkenheid van team/ouders. Zie voor meer informatie hierover: jeugdinontwikkeling.nl. Aansluiting op Papendrecht • Beleid: sluit aan bij “weerbaarheid & veiligheid”. • Op basis van het onderzoek: kies doelgroep/situatie (selectief bij verhoogd risico, bijv. pestproblematiek/laag zelfbeeld), borg in samenhang met schoolklimaat (KiVa) of mentorlessen. Kerncriteria uit het afwegingskader: • Ontwikkelgericht: ja (pre-puberteit tot midden VO). • Risicoprofiel: selectief (groepen met agressie/angst/pesten). • Bereik: groepsgewijs; dekking afhankelijk van aantal trainers. • Samenhang: combineren met schoolbrede aanpak (KiVa) i.p.v. los aanbod. • Preventielogica: selectief/universeel; “werkzame ingrediënten” (oefenen, feedback, transfer). Advies voor KPI/monitoring - Δ docentenbeoordeling groepsklimaat.

op

sociaal-emotionele

schalen

(bijv.

SDQ-subschalen),

incidentmeldingen,

Randvoorwaarden - Getrainde trainers; follow-up in de klas (gedragsborging); ouderbetrokkenheid. Plezier op school (overgang PO → VO) 2-daagse zomercursus voor aanstaande brugklassers met onzekerheid/pestervaringen; werkt aan sociale vaardigheden, weerbaarheid, positief denken. Ervaring/onderbouwing elders - Breed toegepast (o.a. Amsterdam/Groningen). NJi beschrijft doelen & aanpak; positief praktijkbeeld bij start VO. Aansluiting op Papendrecht: • Beleid: soepele onderwijsovergangen, kansengelijkheid. • Op basis van het onderzoek: ontwikkelfasegericht (kritische transitie), duidelijk risicoprofiel (leerlingen met negatieve schoolbeleving), klein maar gericht bereik → kans op merkbaar effect. Kerncriteria uit het afwegingskader: • Ontwikkelgericht: ja (overgangsmoment). • Risicoprofiel: selectief (signalen uit groep 8). • Bereik: klein/gefocust; effect bij juiste selectie. • Samenhang: koppel aan PO/VO overdracht, SMW, mentorprogramma. • Preventielogica: selectieve, korte interventie met transfer naar brugklas.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

29

Advies KPI/monitoring - Overgangservaring (follow-up 3–6 mnd), verzuim, meldingen pesten/terugtrekgedrag in brugklas. Randvoorwaarden - Vroege werving (mei/juni), gerichte selectie met leerkrachten/ouders, nazorg in brugklas. KiVa – sociaal veilige school (schoolbreed antipestprogramma PO) Integrale aanpak tegen pesten en voor positief groepsklimaat: docenttraining, lessen, monitoring, ouderbetrokkenheid; in NL onderzocht op 99 basisscholen (effect aangetoond), met fors lagere slachtoffercijfers. Ervaring/onderbouwing elders - Sterke evidence vanuit Finland en Nederlands effectonderzoek; structurele invoering op veel PO-scholen. Aansluiting op Papendrecht • Beleid: “veilig en positief opgroeien”; schoolklimaat als sleutel voor mentaal welbevinden. • Op basis van het onderzoek: samenhang boven aanbod (schoolbreed), outcome-sturing (sociale veiligheid), structurele borging i.p.v. losse projecten. Kerncriteria uit het afwegingskader: • Ontwikkelgericht: ja (PO, groepsnormen). • Risicoprofiel: universeel – met effect op kwetsbare subgroepen. • Bereik: schoolbreed, hoge dekkingsgraad. • Samenhang: sluit naadloos aan op Gezonde School/SMW/JGZ. • Preventielogica: universele, bewezen aanpak met docent- en klascomponent. KPI/monitoring - Leerlingpeilingen sociale veiligheid; incidentenregistratie; docentobservaties; borging in schooljaarcyclus.

Randvoorwaarden - Teamcommitment (directie/IB); meerjarig invoerplan; scholingsbudget.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

30

Bronnenlijst Meta- en wetenschappelijke onderzoeken • Raad voor het Openbaar Bestuur, ROB. (2023). Geld, gezondheid en gemeenten: Essaybundel over preventie en lokale beleidsruimte. • Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, RVS. (2023). Iedereen bijna ziek: Gezondheidsvaardigheden als kompas voor preventie. • RIVM & Trimbos Instituut. (2023). Effectieve interventies en beleid mentale gezondheid en preventie: Een overzicht van kansen en mogelijkheden per levensfase & economische baten. • Schakel & Adviesraad Jeugd, SAR. (2025). Kostenbesparing door preventie in het jeugddomein. • SEO Amsterdam Economics. (2023). De effectiviteit van preventie meten - Advies van de Commissie Passend Bewijs Preventie. • Van Yperen, T., Hofstede, K., Hageraats, R., & van de Maat, A. (2023). Een andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik: Voor een hoopvolle wereld om in op te groeien. Nederlands Jeugdinstituut. • Nederlands Jeugdinstituut. Databank Effectieve Jeugdinterventies I https://www.nji.nl/interventies • VNG (2024) - Notitie incidenteel/structureel voor het najaars BOFv 2023 • RIVM (2024) - GALA in de gemeentelijke plannen. Een eerste blik op de plannen van aanpak voor de Brede SPUKregeling • BDO (2022) – Houdbaarheid financiële situatie in het sociaal domein zorgelijk Beleidsdocumenten en strategische kaders • Gemeente Papendrecht. (2023). Routekaart Jeugd. • Gemeente Papendrecht. (2024).

Samenlevingsvisie Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2022). Actieplan armoede en schuldenproblematiek 2022–2025. • Gemeente Papendrecht. (2022). Uitvoeringsagenda Nationaal Programma Onderwijs. • Gemeente Papendrecht. (2023). Uitvoeringsagenda Eenzaamheid 2024–2026. • Gemeente Papendrecht. (2023). Vitaliteitsakkoord 2.0 Papendrecht. • Gemeente Papendrecht & Stichting Tussenvoorziening Onderwijs. (2024). Samenwerkingsovereenkomst Papendrecht Tussenvoorziening Onderwijs. • Gemeente Papendrecht. (2021). Beleidsplan Onderwijsachterstandenbeleid 2021–2024. • Gemeente Papendrecht. (2024). Plan van Aanpak Gezond en Leven Akkoord Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2023). 2023–2026 Plan van aanpak uitrol Nu Niet Zwanger en stand van zaken. • Gemeente Papendrecht & Join Us. (2024). Overeenkomst deelname Join Us Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2024). Overeenkomst Stichting Babyspullen Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2025). Maatwerkverantwoording JongJGZ 2024. • Gemeente Papendrecht. (2024). Scan voorliggend veld jeugd Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2021). Factsheet Jeugdhulp Papendrecht 2021. Monitoring, indicatoren en managementinformatie • GGD ZHZ. (2023). Indicatorenset voor monitoring & evaluatie jeugdbeleid Papendrecht. • RIVM. (2021). Delphistudie indicatoren Kind naar Gezonder Gewicht. • Stichting Jeugdteams ZHZ. (2022–2024).

Indicatorensets Jeugdteams Sterk Papendrecht (2022, 2023, 2024). • Gemeente Papendrecht. (2021–2023). Factsheets Sterk Papendrecht (2021, 2022, 2023). • Join Us. (2023). Businesscase Join Us. • Stichting Samen Oplopen. (2023). Dashboard impactmeting Papendrecht 2023. • Stichting Samen Oplopen. (2024). Impact 3-jarige pilot Samen Oplopen Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2024). Impactmonitor Papendrecht 2024. • Babyspullen. (2024). Verantwoording activiteiten Papendrecht 2024.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

31

Jaarstukken, begrotingen en financiële verantwoordingsdocumenten • Gemeente Papendrecht. (2022–2024). Begrotingen 2023–2027, 2024–2028, 2025–2029. • Gemeente Papendrecht. (2022). Jaarrekening 2022 (incl. controleverklaring). • Gemeente Papendrecht. (2023). Jaarrekening 2023. • Gemeente Papendrecht. (2023). Jaarstukken 2023. • GR Drechtsteden Jeugd. (2022–2025). Begrotingen 2022–2025. • GR Drechtsteden Jeugd. (2021–2024). Jaarstukken 2021–2024. • Stichting Jeugdteams ZHZ. (2022–2024). Jaarstukken 2022, 2023 (ongetekend), 2024 (ongetekend). • Stichting MEE Plus. (2022–2023). Jaarverslagen bovenlokale diensten. • Stichting Sterk Papendrecht. (2021–2023). Jaarverantwoordingen jeugdteams. Onderbouwing en effectiviteit van interventies • TNO. (2021). Centering Pregnancy – TNO-2021-R10107. • Nederlands Centrum Jeugdgezondheidszorg. (2022). VoorZorg – onderzoek en beschrijving. • AEF. (2020). Effectonderzoek Nu Niet Zwanger. • AEF. (2021). MKBA Nu Niet Zwanger – effectenrapportage. • Stichting Buurtgezinnen. (2020–2023). Effectencalculator, effectrapportages en factsheets. • Join Us. (2024). Jaarverslag Stichting Join Us 2024. • NJi. (z.j.). Uitgebreide beschrijvingen van Plezier op school, Omgaan met pubers, Incredible Years, Piep zei de muis. • Trimbos-instituut. (2019). Businesscase sociaal makelen – Welzijn op Recept. • Stichting Samen Oplopen. (2023–2024).

Impactcase, businesscase, casuïstiek en jaarverslag 2023. • Drechtdokters. (2023). Overeenkomst POH GGZ Jeugd. • Gemeente Papendrecht. (2021). Effectrapportage POH Jeugd Papendrecht. • Gemeente Papendrecht. (2025). Memo PFO Doorontwikkeling Autismepoli. • Ombudsman Kinderopvang. (2023). Ouders zijn onvervangbaar – rapport SKO. Verantwoording en jaarverslagen van uitvoeringspartners • Wasko. (2024). Jaarverslag Papendrecht – inhoudelijke verantwoording. • Stichting Babyspullen. (2024). Jaarverslag en verantwoording Papendrecht. • MEE Drechtsteden. (2023). Factsheet IVH Drechtsteden. • JongJGZ. (2024). Maatwerkverantwoording JongJGZ Papendrecht 2024. • Stichting OCO. (2023–2024). Onderzoek & verbeterplan OCO Papendrecht + factsheet. • Stichting SKO. (2024). Jaarverslag SKO Papendrecht 2024.

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

32

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

33

Contact hiemstraendevries.nl Bezoekadres Stadsplateau 4 3521 AZ Utrecht Contactgegevens 030 252 37 77 info@hiemstraendevries.nl

De effectiviteit van preventief jeugdbeleid

34